INTRODUCTORY PAGES

sRI gurU grMQ swihb drpx

 tIkwkwr: pRoPYsr swihb isMG

DMnvwd

sMn 1920 dw &rvrI dw mhInw myry vwsqy bhuq hI BwgW vwlw AwieAw sI, jdoN srdwr joD isMG jI gujrW vwly gurU nwnk Kwlsw kwlj dy ipRMsIpl bx ky Awey[ gurU pwiqSwh ny byAMq imhr kIqI ik srdwr joD isMG jI dI rwhIN pwiqSwh mYƒ AwpxI bwxI dI ivcwr dI Amolk dwiq b^SI[ auh vylw mYƒ kdy Bu`l nhIN skdw, jdoN srdwr joD isMG jI ny bVI audwrqw nwl AwpxI kIqI hoeI swrI hI imhnq myry hvwly kr idqI qy bwxI dI ivcwr ivc myrI AgvweI krn dw mYnUµ Brosw id`qw[

ausy hI swl dw mhInw dsMbr BI myry leI vf-mu`lI brkiq lY ky ciVHAw, jdoN mYƒ gurU qyg bhwdr swihb dy ShIdI idhwVy qy gurbwxI ivAwkrn dI pihlI Jlk nsIb hoeI[ ieh rOSnI vDdI geI, ivAwkrn bxnw SurU ho igAw, qy srdwr joD isMG jI dI rwhIN gurU pwiqSwh dw lwieAw bUtw vDx Pu`lx l`g ipAw[

sMn 1925 ivc aus ivAwkrn dy AwDwr ’qy mYƒ ieqnw ku hOslw iml igAw ik mYN gurU rwmdws swihb dIAW A`T ‘vwrW’ dw tIkw ilK ilAw[ pr, b`s, auh pRyrnw Eu~Qy hI mu`k ijhI geI[ cwr swl lµG gey[ auN\ ivAwkrn vDI igAw[ 1929 ivc gurU pwiqswh ny iPr Avsr bxw idqw; ijs dy ADIn mYN B`tW dy sveIAW dw tIkw iliKAw[ qdoN ƒ srdwr joD isMG jI dI rwhIN mYƒ Kwlsw kwlj AMimRqsr ivc QW iml geI[ sMn 1930-31 ivc auh tIkw Cp igAw[ pVHI-ilKI is`K-jnqw ivc ausƒ psMd kIqw igAw, ijs dy hONsly mYN jp swihb Aqy Awsw dI vwr dy tIky BI ilK ky Cwp idqy[ gurbwxI ivAwkrn ieqny icr qk mukMml ho igAw[

srdwr joD isMG jI ny mYƒ swry sRI gurU gRMQ swihb jI dw tIkw ilKx leI auqSwh id`qw, pr ieqnw BwrI mhwn kMm vyK ky mYƒ hONslw nw ipAw[ ieh pCuqwvw myry AMdr hux qk itikAw Aw irhw hY ik mYN srdwr jI dy ipAwr qoN lwB nw auTw sikAw[ gurU pwiqSwh dI rzw ieauN hI sI[

sMn 1938-39 ivc gurbwxI ivAwkrn Cp igAw[ aus qoN ip`CoN ie`kV-du`kV kr ky mYƒ lµmIAW Aqy kiTn bwxIAW dy tIky ilKx dw hONslw pYNdw igAw[ kuJ tIky Cpdy gey, kuJ AxCpy hI myry pws pey rhy[ bweI vwrW, s`d, suKmnI, isD gosit, EAMkwr, slok PrId jI, slok kbIr jI, Bgq-bwxI— sihjy sihjy aus ivAwkrn dI mdd nwl ieh tIky ilKINdy gey[ pr swry hI sRI gurU gRMQ swihb dw tIkw ilKx dw i^Awl mYƒ kdy supny ivc BI nhIN sI AwieAw[

sMn 1956 ivc jUn dy mhIny id`lI invwsI iek s`jx s: dlIp isMG jI mYƒ ieQy imly[ auhnW myry kIqy swry tIky pVHy hoey sn[ auhnW mYƒ swrw tIkw ilKx dI pRyrnw kIqI[ pr mYN kMb igAw, qy, nWh kr id`qI[ auh qW cly gey, pr auh AwpxI pRyrnw myry AMdr itkw gey qy, pihlI jnvrI 1957 qoN mYN iT`l ipAw[ srIr qW rogI ijhw hI sI, keI vwr AV KloNdw irhw[ iPr BI gurU pwiqSwh nyN AijhI Gu`t ky myrI bWh PVI r`KI, ik ies jyT sudI cOQ vwly idhwVy 17 jUn 1961 ƒ swrw hI kMm smwpq ho igAw[ ieh myry pwiqSwh dI imhr sI[ nhIN qW mYN kOx ivcwrw sW?

rogW nwl jrjry hoey ies srIr ƒ hux qk kwiem r`Kx leI BI myry gurU pwiqSwh ny Awp hI Fo FukwieAw[ myrI jIvn-swQx rqn kOr ny myrI ishq itkI r`Kx leI ieqny swl isroN pry zor lw id`qw hY[

sqsMg dI brkiq

gurU nwnk Kwlsw kwlj gujrWvwly ivc pihlI vwr mYN sMn 1917 qoN 1921 qk irhw[ auQy mYN sMsik®q Aqy gurbwxI pVHWdw sW[ 1921 qoN 1927 qk mYN SromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI ivc mIq sk`qR dI ifaUtI ’qy kMm krdw irhw[ sqMbr 1927 ivc mYN iPr gurU nwnk Kwlsw guzrWvwly pihlI hI syvw ’qy clw igAw[ &rvrI 1928 ivc gurU pwiqSwh dI Apwr ikrpw nwl auQy iek in`kw ijhw sqsMg bx igAw, ijs dy AsI pihlW cwr mYNbr bxy:-

 bwbw qyjw isMG jI rItwierf ey.tI.AY~s[

 mwstr Chbr isMG jI hYfmwstr aupdySk kwlj GrjwK[

 BweI ihMmq isMG jI igAwnI AiDAwpk aupdySk kwlj[

 lyKk

ieh sqsMg aupdySk kwlj dy nvyN gurduAwry ivc roz lhufy vyly juVdw irhw[ ijqny tIky, pRXwX, koS Awidk aus vkq qk iml skdy sn, auh sB swfy pws mOjUd sn[ swfw jqn ieh rihMdw sI ik ijQoN qweIN ho sky ijqnI ku gurbwxI-ivAwkrn dI aus vkq qk smJ Aw cukI sI, aus ƒ BI vrq ky, ibnw iksy pihly bxy i^Awl dI rukwvt dy, ArQ smJx dw au~dm kIqw jwey[ BweI ihMmq isMG jI dy sMpRdweI ArQW qoN BI swƒ bhuq shwieqw imldI rhI[

QoVHw hI smW bIiqAw sI ik aus sqsMg ivc hyT-ilKy hor s`jx Aw rly:

 pRo&Ysr nrYx isMG jI AYm. ey.

 pRo&Ysr Syr isMG jI AYm. AYs. sI.

 pRo&Ysr suMdr isMG jI AYm. AYs. sI.

 fwktr rx isMG jI spuqR bwbU qyjw isMG jI BsOV

 BweI nµd isMG jI dukwndwr

ies sqsMg dI hI brkiq sI ik mYN AkqUbr 1932 qk gurbwxI ivAwkrn sPlqw nwl ilK sikAw sW[

sMn 1929 ivc mYƒ Kwlsw kwlj AMimRqsr ivc Aw jwx dw mOkw iml igAw[ie`Qy BI gurU pwiqSwh dI imhr nwl gurbwxI dI ivcwr vwsqy QoVHy QoVHy vk&y qy Coty Coty sqsMg bxdy hI rhy[

iehnW swry sqsMgW dI brkiq nwl bwxI dy ArQ smJx Aqy ilKx ivc mYƒ bhuq AgvweI imldI rhI[ ieh swrI imhr myry gurU pwiqSwh dI hI sI[

ShId is`K imSnrI kwlj

Kwlsw kwlj AMimRqsr qoN mYN 11 AkqUbr 1952 ƒ rItwier hoieAw[ kwlj dy pRo&Ysr srdwr virAwm isMG Aqy pMQ dy pRis`D nyqw mwstr qwrw isMG jI ƒ myry siqgurU ny vsIlw bxw ky mYƒ ShId is`K imSnrI kwlj ivc QW lY id`qI[ ies qrHW mYN ku`lI gu`lI dIAW loVW vloN insicMq ho ky v`D qoN v`D smW sRI gurU gRMQ swihb jI dI bwxI dw tIkw ilKx ’qy ^rc kr sikAw hW[

CpweI

ies tIky dI pihlI AYfISn ‘rwj pbilSrz’ jlµDr vwly Cwp rhy hn[

 

pwTkW dI syvw ivc bynqI

1925 qoN 1961 qk 36 swlW ivc ieh swrw tIkw ilKx dy kwrn myrI ilKI pMjwbI bolI ivc BI kw&I &rk pYNdw Aw irhw hY[ tIky dy Cpxw SurU hox ’qy mYN swry kIqy kMm dI suDweI qW nwlo nwl krdw jwvWgw, iPr BI ho skdw hY ik ilKq iek-swr nw ho sky[

A`j qoN pMj Cy sdIAW pihlW dI bolI ivc ilKI bwxI ƒ smJx ivc qy aus dw tIkw ilKx ivc keI aukweIAW ho jwxIAW AsMBv g`l nhIN hY[ aus smyN dI bolI dy ivAwkrn Anuswr tIkw ilKx dI ieh nvIN lIh hY[ smyN smyN Anuswr ivdvwn s`jx mYQoN hoeIAW aukweIAW dI soD pVqwl kr ky ies nvIN lIh dy kMm ƒ sPl krn ivc shweI hox dI ikrpw krdy hI rihxgy[

ivAwkrink joVW bwry swvDwnqw

sMn 1920 qoN mYƒ ivh XkIn bx igAw ik kudriq dy swDwrn inXmW Anuswr sRI gurU gRMQ swihb dI bwxI dI bolI BI auvyN hI iksy ^ws ivAwkrn dIAW lIhW ’qy hY, ijvyN hryk smyN dI bolI ^ws ivAwkrn dy Anuswr huMdI hY[ so, ieh swrw tIkw ilKidAW mYN purwxI pMjwbI dy aus ivAwkrn ƒ A`KW swhmxy r`iKAw hY[ pwTkW dI shUlq vwsqy mYN tIky ivc purwxI pMjwbI dy ivAwkrn dI hryk guMJl qy AOiKAweI ƒ hl krn dw jqn kIqw hY[ pr ies dI pUrI sPlqw qdoN hI ho skdI hY, jy pwTk Awp vI kuJ au~dm krn[ purwxI pMjwbI dy l&jW dy joV A`j k`l dI pMjwbI dy joVW nwloN kw&I ivl`Kx hn, ies vwsqy gurbwxI ƒ pVHn qy ilKx vyly pwTkW ƒ ieh Awdq bxwxI pvygI ik l&zW dy joVW v`l ^ws iDAwn rhy[ iehnW joVW ivc hI purwxI pMjwbI dw ivAwkrn hY[ iehnW v`loN AngihlI kIiqAW bwxI dI shI sUJ pYxI AsMBv hY[ vMngI dy qOr ’qy jpu jI ivcoN vyKo:-

(1) suixAY, suxIAY

suixAY squ sMqoKu igAwnu ] pauVI 10

gwvIAY suxIAY min rKIAY Bwau ] pauVI 5

(2) Bgiq, Bgq

AsMK Bgq, gux igAwn vIcwr ] pauVI 17

ivxu gux kIqy, Bgiq n hoie ] pauVI 21

(3) qy, qY

iqs qy hoey lK drIAwau ] pauVI 16

AwKih gopI qY goivMd ] 26

(qY,=Aqy)

AijhIAW AnykW hor vMngIAW id`qIAW jw skdIAW hn[ jy pwTk s`jxW ny gurU gRMQ swihb dI bwxI dy Sbd-joVW ƒ vyKx qy pCwxn dI Awdq nw bxweI, qW myrI kIqI hoeI imhnq auhnW ƒ pUrw lwB nhIN pucw skygI[

BUimkw bwry

sRI gurU gRMQ swihb jI dI bwxI ƒ pihlUAW qoN vyKx-ivcwrn dI loV pYNdI hY[ keI iksm dy lyK ilKx dI loV peygI, ies qrHW ieh BUimkw bhuq v`fI ho jwiegI[

10 dsMbr 1961

ShId is`K imSnrI kwlj, rxjIq purw, AimRqsr

not! dsvIN poQI ivc dyx dy QW vK-vK poQIAW ivc lyK vMf id`qy gey hn[

 

qIjI Cwp

mYN Awpxy snyhI pwTkW dw DMnvwd krdw hW ik auhnW myrI ies imhnq nwl ipAwr krky poQI dI qIjI Cwp pyS krn dw mOkw idqw hY[ mYN ‘rwj pbilSrz’ dw BI DMnvwd krdw hW ik auh ies tIky dI CpvweI ivc bVI idl-cspI lY rhy hn[

swihb isMG
c/o fwktr dljIq isMG, M.S.
jnvrI 1972,
494
-AjIq ngr, nvW pitAwlw[

 

sRI gurU gRMQ swihb jI dI AMdrlI bxqr

sRI gurU gRMQ swihb dy SurU ivc sB qoN pihlW ‘mUl mMqR’ hY jo ‘gur pRswid’ ’qy mu`k jWdw hY[ ies qoN AgWh sB qoN pihlI bwxI ‘jpu’ hY, jo gurU nwnk dyv jI dI aucwrI hoeI hY[ ies ivc 38 pauVIAW hn, do Slok BI hn; iek SurU ivc, qy, iek A^Ir ivc[ ies bwxI dw svyry pwT krn dI ihdwieq hY[

ies qoN AglI bwxI dy do ih`sy hn-‘sodru’ Aqy ‘sopurKu’[  ‘sodru’  ivc  5 Sbd hn, Aqy ‘sopurKu’, ivc 4 Sbd[ ieh bwxI Swm vyly pVHIdI hY, ies ƒ ‘rihrwis’ BI AwKdy hW[

ies qoN A`gy ‘soihlw’ hY, ies ivc 5 Sbd hn[ rwq ƒ sOx smyN ies dw pwT krn dI ihdwieq hY[

AgWh bwxI rwgW Anuswr drj hY[  hyT-ilKy 31 rwg hn:

isrIrwgu, mwJu, gauVI, Awsw, gUjrI, dyvgMDwrI, ibhwgVw, vfhMs, soriT, DnwsrI, jYqsrI, tofI, bYrwVI, iqlµg, sUhI, iblwvl, gONf, rwmklI, nt nwrwiex, mwlI gauVw, mwrU, quKwrI, kydwrw, BYrau, bsMq, swrMg, mlwr, kwnVw, kilAwx, pRBwqI, jYjwvMqI]

rwgW dy ^qm hox ’qy hyT-iliKAW hor bwxIAW drj hn:

Slok shs ikrqI mhlw 1

4

Slok shs ikrqI mhlw 5

67

gwQw mhlw 5

24

Punhy mhlw 5

23

cauboly mhlw 5

11

Slok Bgq kbIr jI

243

Slok Sy^ &rId k

130

svXy sRI muK vwkH m: 5

20

svXy 11 B`tW dy

123

Slok vwrW qy vDIk

152

__(m: 1-33 . . . .m: 4-30)

 

__(m: 3-67 . . . .m: 5-22)

 

Slok mhlw 9

57

muMdwvxI m: 5

1

rwg mwlw

 

 

rwgW ivc bwxI dI qrqIb

hryk rwg ivc bwxI dI qrqIb dw vyrvw Awm qOr ’qy ieauN hY:

Sbd, AStpdIAW, CMq, vwr Aqy BgqW dy Sbd[

ieh Sbd, AStpdIAW, CMq Awidk BI ^ws k®m Anuswr drj hn— pihlW gurU nwnk dyv jI dy, iPr gurU Amrdws jI, gurU rwmdws jI Aqy A^Ir ivc gurU Arjn swihb jI dy[ sRI gurU AMgd swihb jI dy ‘Sbd’ nhIN hn, isr& ‘Slok’ hI hn, jo keI ‘vwrW’ dIAW pauVIAW dy nwl drj hn[ gurU qyg bhwdr swihb dy ‘Sbd’ ijs ‘rwg’ ivc hn, auQy auh k®m Anuswr gurU Arjn swihb jI dy SbdW qoN ip`Cy drj hn[

swry ‘Sbd’ mu`k jwx ’qy iesy qrqIb Anuswr AStpdIAW drj hn [ gurU qyg bhwdr swihb jI dI koeI AStpdI nhIN hY [ iesy qrHW iPr ‘CMq’ drj kIqy gey hn [

AMk:

gurU gRMQ swihb qoN pVH ky vyKo [ QW QW ’qy Awp nUµ ihMdsy (AMk) id`sxgy [ iehnW AMkW dI BI ^ws mh`qqw hY [ ieh AMk do iksm dy hn [ hryk Sbd, AStpdI qy CMq ‘bMdW’ ivc vMifAw hoieAw hY [ gurU gRMQ swihb ivc iehnW ‘bMdW’ vwsqy l&z ‘pdy’ vriqAw igAw hY [ Awm qOr ’qy hryk ‘bMd’ dIAW do do qukW huMdIAW hn [ pr ikqy ikqy iqMn Aqy keI QW cwr qukW vwly ‘bMd’ BI imldy hn [

iek ‘AMk’ qW auh hn jo iehnW ‘bMdW’ dI igxqI d`sx vwsqy hY; ijvyN:-

Awsw mhlw 5 ] jw qUM swihbu qw Bau kyhw, hau quDu ibnu iksu swlwhI ] eyk qUM qw sB ikCu hY, mY quDu ibnu dUjw nwhI ] 1 ] bwbw ibKu dyiKAw sMswru ] riKAw krhu gusweI myry, mY nwmu qyrw AwDwru ] 1 ] rhwau ] jwxih ibrQw sBw mn kI, hor iksu pih AwiK suxweIAY ] ivxu nwvY sBu jgu baurwieAw, nwmu imlY suKu pweIAY [ 2 ] ikAw krIAY iksu AwiK suxweIAY, ij khxw su pRB jI pwis ] sBu ikCu kIqw qyrw vrqY, sdw sdw qyrI Aws ] 3 ] jy dyih vifAweI qw qyrI vifAweI iequ auqu quJih iDAwau ] nwnk ky pRB sdw suK dwqy, mY qwxu qyrw ieku nwau ]4]7]46]

ies Sbd dy 4 ‘bMd’ hn [ hryk ‘bMd’ dy A^Ir ’qy aus dI igxqI dw AMk hY [ ieh ‘AMk’ Sbd dI AMdrlI bxqr vwsqy hY [

dUjI iksm dy AMk auh hn, jo SbdW AStpdIAW Awidk dI igxqI vwsqy hn, ijvyN ies auprly Sbd dy AMk 7 Aqy 46 hn 1[ Awsw rwg ivc ieQoN qk gurU Arjn swihb dy ku`l 46 Sbd hn [ pr ieh Sbd vK vK ‘Gr’ ivc gwey jwx vwly hn [ ‘Gr’ dI vMf Anuswr ieh 7 Sbd ‘Gru 6’ dy hn [ ieQoN qk do SbdW dI igxqI dw vyrvw ieauN  hY:

Awsw mhlw 5 Gru 2 - (34+3)

37

Awsw mhlw 5 Gru 3

1

Awsw mhlw 5 Gru 5

1

Awsw mhlw 5 Gru 6

7

joV

46

(vyKo 1430 s&y vwlI bIV pMnw 370 qoN 382 qk )

hryk siqgurU jI dy AStpdIAW Awidk dI igxqI v`KrI BI idqI hY[ qy swry gurU swihbwn dy Sbd rlw ky iek`Tw joV BI id`qw hY; ijvyN:-

soriT mhlw 1 – 12
soriT mhlw 3 – 12
soriT mhlw 4 -- 9
soriT mhlw 5 – 94
soriT mhlw 9 -- 12 ] 139]

not- ieh A^Irlw AMk 139 swry hI SbdW dw joV d`sdw hY[

iehnW ‘AMkW’ dw mqlb-

ikqy ikqy gurU Arjn swihb ny Awp hI iehnW ‘AMkW’ dw mqlb smJw idqw hY[ qy, ieh hdwieq AsW hr QW vrq lYxI hY[ imswl dy qOr qy:

(1) 1430 s&y vwlI ‘bIV’ dw pMnw  64, mhly pihly dIAW 17 AStpdIAW mukx ’qy AMk 17 vrq ky, A`gy iliKAw hY-‘mhly pihly sqwrh AStpdIAW’[

(2) pMnw 96, rwg mwJ, caupdy m: 4 mukx ’qy AMk 7 ilK ky A`gy iliKAw hY-
‘sq caupdy mhly cauQy ky[’

(3) pMnw 228, rwg gauVI[ 16 AStpdIAW dy A^Ir ’qy AMk 16 dy ky iliKAw hY-
‘solh AStpdIAW guAwryrI gauVI kIAW[’

(4)  pMnw 330, rwg gauVI[ kbIr jI dy SbdW dy A^Ir ’qy AMk 35 ilK ky-
‘gauVI guAwryrI ky pdy pYqIs[’

iehnW ‘AMkW’ dw lwB

koeI Sbd l`Bx ivc shUlq dyx qoN ielwvw iehnW ‘AMkW’ dw lwB ieh BI hY ik sRI gurU gRMQ swihb ivc koeI vwDw Gwtw nhIN kIqw jw skdw[ ijnHW lokW ny ilKqI bIVW ivc koeI vwDw kIqw hY, auh muMdwvxI mhlw 5 Aqy slok mhlw 5 qoN AgWh hI kr sky hn[

^ws ^ws bxIAW

Awm qOr ’qy qW hryk rwg ivc Sbd, AStpdIAW Aqy CMq hI hn, pr iehnW qoN ielwvw hyT-ilKy Anuswr hor ^ws bwxIAW BI sn -

isrI rwg ivc:

(1) phry: mhlw 1, 4, Aqy 5 dy[ ieh ‘phry’ ‘CMqW’ qoN pihlW drj hn[

m: 1 = 2;   m: 4 = 1;   m: 5 = 1 [ joV = 4 [

(2) vxjwrw m: 4 [ ‘CMqW’ Aqy ‘vWr’ dy ivckwr hY[

mwJ rwg ivc:

(1) bwrh mwh m: 5 [ 14 pauVIAW [ AStpdIAW qoN ip`CoN [

(2) idn rYix m: 5 [ ‘bwrh mwh’ qy ‘vwr’ dy ivckwr [

gauVI rwg ivc:

(1) krhly m: 4 [ AStpdIAW m: 3 qoN ip`CoN [ (not-igxqI Anuswr ieh ‘krhly’ AStpdIAW ivc hI igxy gey hn) [

(2) bwvn AKrI m: 5 [ 57 Slok Aqy 55 pauVIAW [ ‘CMqW’ qoN AgWh [

(3) suKmnI m: 5 [ 24 Slok Aqy 24 AStpdIAW [ ‘bwvn AKrI’ qoN AgWh [

(4) iQqI m: 5 [ AStpdIAW qoN ip`CoN [

Awsw rwg ivc:

(1) ibrhVy m: 5 [ AStpdIAW qoN ip`CoN [

(not-ieh iqMny ‘ibrhVy’ AStpdIAW ivc igxy gey hn, pr iehnW dI cwl ‘CMqW’ vwlI hY)[

(2) ptI mhlw 1 [ 35 pauVIAW [ (AStpdIAW qy CMqW dy ivckwr)

(3) ptI mhlw 3 [ 18 pauVIAW [ (AStpdIAW qy CMqW dy ivckwr)

vfhMs rwg ivc:

(1) GoVIAW m: 4 [ (not- ieh ‘CMqW’ ivc igxIAW geIAW hn) [ CMq m:4 qoN ipCoN[

(2) AlwhxIAW m: 1 [

(3) AlwhxIAW m: 3 [ ‘vwr’ qoN pihlW[

DnwsrI rwg ivc:

(1) AwrqI m: 1 [ (not-ieh ‘Sbd’ igixAw igAw hY) [ Sbd m: 3 pihlW[

sUhI rwg ivc:

(1) kucjI m: 1 [

(2) sucjI m: 1 [

(3) guxvMqI m:5 [

(not-ieh iqMny bwxIAW AStpdIAW Aqy CMqW dy ivckwr hn)

iblwvl rwg ivc:

(1) iQqI    m: 1 [(AStpdIAW qoN ipCoN)

(2) vwr sq m: 3 [ (AStpdIAW qoN ipCoN)

rwmklI:

(1) Anµd m: 3 [(AStpdIAW qy CMqW ivckwr )

(2) ‘sdu’ bwbw suMdr jI [ (AStpdIAW qy CMqW ivckwr )

(3) EAMkwru m: 1 [ 54 pauVIAW (CMqW’ Aqy ‘vwr’ dy ivckwr)

(4) isD gosit m: 1 [ 13 pauVIAW (CMqW’ Aqy ‘vwr’ dy ivckwr)

       (1) AMjulIAw m: 5 [ AstpdIAW qoN ipCoN [

(2) solhy m: 1 = 22
    solhy m: 3 = 24
    solhy m: 4 = 2
    solhy m: 5 = 14

}

 

‘vwr’ qoN pihlW[

 

quKwrI rwg ivc:

bwrh mwh m: 1 [ (not ieh ‘CMqW’ ivc igixAw igAw hY ) [

imlvyN rwg:

gurU gRMQ swihb ivc ku`l 31 rwgW ivc bwxI drj hY [ pr keI rwgW ivc kuJ Sbd AYsy hn, jo do do imlvyN rwgW ivc gwey jWdy hn[ Aqy keI rwgW dIAW AgWh hor hor iksmW BI id`qIAW geIAW hn[ so, sRI gurU gRMQ swihb ivc id`qy rwgW sMbMDI ieh dovyN g`lW BI jwxnIAW zrUrI hn [

rwg dIAW v`K v`K iksmW:

 gauVI:   guAwryrI, cyqI, bYrwgix, pUrbI, mwlvw Aqy d`KxI [

 vfhMs:   d`KxI

 iblwvl:  d`KxI

 mwrU:      d`KxI

 pRBwqI:   d`KxI

 rwmklI:  d`KxI

not:- pihly pMj (gauVI, vfhMs, iblwvl, mwrU Aqy pRBwqI) rwgW ivc qW isrP kuJ Sbd, AStpdIAW Aqy CMq hI AYsy hn jo iehnW gauVI guAwryrI, gauVI cyqI, gauVI pUrbI, gauVI mwlvw, vfhMs d`KxI, mwrU d`KxI Awidk rwgW ivc imldy hn, pr ‘rwmklI d`KxI’ ivc iek lµmI swrI bwxI hY ijs dw nwm hY ‘EAMkwru’[ is`K jnqw ivc ies bwxI dw nwm ‘d`KxI EAMkwru’ pRis`D ho cukw hY[ l&z ‘d`KxI’ nUµ ‘rwmklI’ nwloN htw ky l&z ‘EAMkwru’ nwl vriqAw jw irhw hY [ ieQy ies BulyKy dw inrnw krn dI loV hY [

 ‘d`KxI EAMkwru’ ik ‘EAMkwru’?

l&z ‘d`KxI’ hyT-ilKy qrIikAW Anuswr gurU gRMQ swihb ivc vriqAw hoieAw hY:-

(1) ‘gauVI mhlw 1 d`KxI’-Sbd nµ: 5, pMnw 152 [

not:- ‘gauVI’ dIAW hor iksmW ilKx dy qrIky-

gauVI cyqI m:1 gauVI guAwryrI m: 3

gauVI m: 3 guAwryrI, m: 3 gauVI bYrwgix [

(@2) vfhMs mhlw 1 d`KxI-AlwhxIAW nµ: 3 pMnw 580

(3) iblwvl mhlw 1 CMq d`KxI-CMq nµ: 1, pMnw 843

(4) mwrU m: 1 d`KxI-solhy nµ: 13, pMnw 1033

(5) pRBwqI m: 1 d`KxI-AStpdI nµ: 4, pMnw 1343

iesy qrHW:

(6) rwmklI m: 1 d`KxI-EAMkwru, pMnw 929

not:-ieQy hyT ilKIAW g`lW iDAn-jog hn-

(1) isr& gurU nwnk swihb ny ‘d`KxI’ iksm vrqI hY [

(2) pMnw 152 au~qy ‘gauVI mhlw 1 dKxI’ dw ieh Bwv nhIN ik Sbd nµ: 5 ‘d`KxI’ iksm dw hY [

(3) pMnw nµ: 580 au~qy ‘vfhMs mhlw 1 d`KxI’ dw Bwv ieh nhIN [ ik ‘AlwhxI’ nµ: 3 ‘d`KxI’ iksm dI hY [

(4) pMnw nµ: 843 au~qy ‘iblwvl mhlw 1 CMq dKxI’ dw ieh Bwv nhIN ik ieh ‘CMq’ nµ: 1 ‘d`KxI’ iksm dw hY[

(5) pMnw nµ: 1033 au~qy ‘mwrU mhlw 1 dKxI’ qoN ieh mqlb nhIN inkldw ik ‘solhw’ nµ: 13 ‘d`KxI’ iksm dw hY [

(6) pMnw 1343 au~qy ‘pRBwqI mhlw 1 dKxI’ dw ieh Bwv nhIN ik ‘AStpdI’ nµ: 4 ‘d`KxI’ iksm dI hY[

iesy qrHW:-

(7) pMnw 929 au~qy ‘rwmklI mhlw 1 dKxI EAMkwr’ dw Bwv ieh nhIN hY ik bwxI ‘EAMkwru’ ‘d`KxI’ iksm dI hY[

ijvyN ‘gauVI’ ivc AsI dyK Awey hW ik ‘gauVI guAwryrI mhlw 3’ Aqy ‘gauVI mhlw 3 guAwryrI’ dw ieko hI Bwv hY, iesy qrHW iehnW auprly isr-lyKW dw Bwv BI ieauN hY:

gauVI dKxI mhlw 1,

vfhMs dKxI mhlw 1,

iblwvl dKxI mhlw 1,

mwrU dKxI mhlw 1,

iblwvl dKxI mhlw 1,

pRBwqI dKxI mhlw 1,

rwmklI dKxI mhlw 1 (EAMkwr) [

so, bwxI dw nwm ‘EAMkwru’ hY[ ‘dKxI EAMkwru’ nhIN [ ies bwxI dI pihlI pwauVI pVHo:-

EAMkwir bRhmw auqpiq ]  EAMkwru kIAw ijin iciq ]  EAMkwir sYl jug Bey ]  EAMkwr byd inrmey ] EAMkwir sbid auDry ] EAMkwir gurmuK qry ]1]

ikqy vI l&z ‘d`KxI EAMkwir’ nhIN hY, isr& ‘EAMkwru’ hY[ ‘bwxI’ dw nwm ‘bwxI’ dy ivcoN hI ilAw igAw hY [

do do imlvyN rwg:

do do imlvyN rwg hyT-ilKy Anuswr imldy hn:

gauVI mwJ, (2) Awsw kwPI, (3) iqlµg kwPI, (4) sUhI kwPI, (5) sUhI lilq, (6) iblwvl gONf, (7) mwrI kwPI, (8) bsMq ihMfol, (9) kilAwx BopwlI, (10) pRBwqI ibBws, (11) rwg Awsw ivc ‘AwswvrI’ BI id`qw igAw hY[

ies qrHW 31 rwgW qoN ielwvw hyT ilKy 6 hor rwg BI vrqy gey hn-lilq, AwswvrI, ihMfol, BopwlI, ibBws Aqy kwPI [

kwPI CMd:

swfy ivdvwn ijvyN ‘EAMkwru’ ƒ ‘dKxI EAMkwru’ ilKx dw tplw Kw gey hn, iqvyN ‘kwPI’ ƒ iek ‘rwg’ smJx dy QW ‘CMd’ dI iek iksm smJ rhy hn, Aqy AwKdy hn ik pMjwbI ivc sB qoN pihlW ‘kwPIAW’ gurU nwnk dyv jI ny ilKIAW sn[ ies i^Awl dI pRoVHqw leI auh s`jx gurU gRMQ swihb ivcoN Sbd BI pyS krdy hn[

 ‘kwPI’ CMd ik rwg?

l&z ‘kwPI’ hyT ilKy Anuswr isr-lyKW ivc imldw hY:-

(1) rwg Awsw Gru 8 dy kwPI mhlw 4

ies isr-lyK hyT 2 Sbd hn [ isr-lyK dw l&z ‘ky’ ivAwkrn Anuswr ‘puilMg bhu-vcn’ hY;  ‘CMd’ dw l&z ‘kwPI’ iesqRI ilMg iek-vcn huMdw hY [ l&z ‘kwPI’ dw hyTlw AMk 2 d`sdw hY ik ies isr-lyK dy hyT do Sbd hn [ jy ieh ‘kwPIAW’ huMdIAW qW isr-lyK ivc ‘ky’ dy QW ‘kIAW’ huMdw, Aqy ‘kwPI’ dy QW ‘kw&IAW’ huMdw[ (vyKo pMnw 369)

(2) Awsw Gru 8 kwPI mhlw 5

ies isr-lyK dy hyT 18 Sbd drj hn (pMnw 396 qoN 401) [ jy l&z ‘kwPI’ iksy CMd dw nwm huMdw, qW ‘kwPI’ qoN bhu-vcn ‘kwPIAW’ huMdw, ijvyN ‘AStpdI’ qoN ‘AStpdIAW’ hY[ so, ies isr-lyK dw Bwv ieauN hY-Awsw kwPI mhlw 5 Gru 8 [

(3) ‘Awsw kwPI mhlw 1 Gru 8 AStpdIAW’[ ieQy qW iksy S`k dI loV hI nhIN hY[ ‘Awsw-kwPI’ imlvW rwg hY[

(4) ‘iqlµg mhlw 9 kwPI’ dy QW ‘kwPIAW’ huMdw [ ieh iqlµg-kwPI mhlw 9 [

(5) ‘sUhI mhlw 9 kwPI Gru 10’[ ies isr-lyK hyT 3 ‘AstpdIAW’ hn [  AMk nµ: 3 vWg ies dw Bwv hY ‘sUhI-kwPI mhlw 1 Gru 10’[

(6) ‘rwgu sUhI mhlw 5 AStpdIAW Gru 10 kwPI’ ieQy do AstpdIAW hn, pr l&z ‘kwPI’ iek-vcn hY[ so ieh BI ‘sUhI-kwPI’ imlvW rwg hI hY[

(7) ‘mwrU kwPI mhlw 1 Gr 2 (pMnw 1014) [ 3 AstpdIAw hn [ l&z ‘kwPI’ iek-vcn hY[ pMnw 1019 au~qy isr-lyK hY ‘mwrU mhlw 5 Gru 8 AMjulIAw’[ ‘AMjulI’ iek-vcn hY, ‘AMjulIAw’ bhu-vcn [ iqvyN hI pMnw 1014 auqy l&z ‘kwPI’ qoN bhu vcn ‘kwPIAW’ huMdw hY[

so, gurU gRMQ swihb ivc l&z ‘kwPI’ rwg kwPI vwsqy hY, CMq vwsqy nhIN [

bwxI dw vyrvw:

31 rwgW ivc dI bwxI:-

 

Sbd

AstpdIAW

CMq

 joV

mhlw 1

209

123

25

357

mhlw 3

172

79

19

270

mhlw 4

264

58

38

360

mhlw 5

1322

45

63

1430

mhlw 9

59

 

 

59

joV

2026

305

145

2476

 

vwrW:

sRI gurU gRMQ swihb ivc ku`l 22 vwrW hn-

gurU nwnk dyv jI dIAW-mwJ, Awsw, mlwr ivc

3

gurU Amrdws jI dIAW-gUjrI, sUhI, rwmklI, mwrU ivc

4

gurU rwmdws jI dIAW-isrI rwg, gauVI, ibhwgVw, vfhMs, soriT, iblwvl, swrMg, kwnVw ivc

8

gurU Arjn swihb jI dIAW-gauVI, gUjrI, jYqsrI, rwmklI, mwrU, bsMq ivc

6

s`qy blvMf dI-rwmklI ivc

1

joV

22

 

rwgW Anuswr ‘vwrW’ dw vyrvw

gauVI = 2,    gUjrI = 2,    rwmklI = 3,    mwrU = 2,    joV = 9

bwkI hyT-ilKy 13 rwgW ivc iek iek ‘vwr’:-

isrI rwg, mwJ, Awsw, ibhwgVw, vfhMs, soriT, jYqsrI, sUhI, iblwvl, bsMq, swrMg, mlwr Aqy kwnVw=13

not-s`qy blvMf dI ‘vwr’ Aqy rwg-bsMq dI ‘vwr’ qoN Cut bwkI hryk ‘vwr’ dIAW pauVIAW dy nwl pihly pMj gurU swihbwn dy Slok BI drj hn[

BgqW dI bwxI:

gurU gRMQ swihb dy 31 rwgW ivcoN 22 rwgW ivc BgqW dI bwxI hY[ BgqW dy swry Sbd 349 hn, Aqy  Bgq-bwxI icv 3 Sbd gurU Arjn swihb jI dy BI hn [ ku`l joV 352 hY [

vyrvw:-

kbIr jI

224

 

BIKn jI

2

nwmdyv jI

61

 

sUrdws jI

1 (isr& quk)

rivdws jI

40

 

prmwnµd jI

1

iqRlocn jI

4

 

sYx jI

1

PrId jI

4

 

pIpw jI

1

bYxI jI

3

 

sDnw jI

1

DMnw jI

3

 

rwmwnµd jI

1

jYdyv jI

2

 

gurU Arjn dyv jI

3

 

 

 

joV

352

 

SbdW qoN ielwvw gauVI rwg ivc kbIr jI dIAW 8 hor bwxIAW hn-

bwvn AKrI, pMdRh iQqI, sq vwr[

kbIr jI Aqy PrId jI dy SlokW dy sMgRh BI hn:-

kbIr jI = 243 (iehnW SlokW ivc gur-ivAkqIAW dy BI kuJ)

PrId jI = 130 Slok hn

 

B`t Awqy bwbw suMdr jI-

bwbw suMdr jI dI bwxI ‘sdu’ rwg rwmklI ivc hY[ = 6 pauVIAW [

hyT ilKy B`tW dy svXy gurU gRMQ swihb ivc drj hn:-

(1) k`lshwr (2) jwlp (3) kIrq (4) iB`Kw (5) slH (6) BlH (7) nlH (8) blH (9) gXMd (10) hirbMs

 

l&z ‘mhlw’ dw au~cwrn

sMn 1931 ivc rozwnw A^bwr ‘AkwlI’ dy iek prcy ivc mYN ies sMbMDI iek mzmUn ilK ky ByijAw, qW iek A`j-k`l dy pVHy-ilKy au~Gy ivdvwn im`qr ny mYƒ ic`TI ilKI ik l&z ‘mhlw’ dw au~cwrn ‘mh`lw’ krnw cwhIdw hY, ikauNik gurU gRMQ swihb ‘scu KMf’ hY ijs ivc ‘mh`ly’ ‘Gr’ ‘pauVIAW’ hoxy kudrqI g`l hY[

so, l&z ‘mhlw’ dw jo ‘mh`lw’ au~cwrn c`l ipAw hY, ies dw Asl kwrn ieh jwpdw hY ik isr-lyK dy l&z ‘mhlw’ nwl hI Awm qOr qy l&z ‘Gru’ BI iliKAw imldw hY; qy, GrW, mh`ilAW dy sMbMD ƒ hr koeI jwxdw hI hY [ qW qy sB qoN pihlW ieh smJx dI loV hY ik l&z ‘Gr’ dy vrqx qoN kIh Bwv hY[

(1) isrI rwg dI Bgq-bwxI dy SurU ivc iek isr-lyK ieauN iliKAw imldw hY-isrI rwgu ]

kbIr jIE kw ] eyku suAwnu kY Gir gwvxw ]

ieQy A^IrlI quk, ‘eyku suAwnu kY Gir gwvxw’ ƒ iDAwn nwl pVHn qy smJx dI loV hY [ l&z ‘kY Gir’ dw ArQ hY ‘dy Gr ivc ‘[ l&z ‘kY’ ivAwkrn Anuswr ‘sMbMDk’ hY[ ies qoN-pihlW koeI AYsw ‘nWv’ cwhIdw hY ijs dy nwl ies sMbMDk ‘kY’ dw ‘sMbMD’ hY[ ies qoN pihlW l&z ‘suAwnu’ hY[ pr jy l&z ‘suAwnu’ nwl l&z ‘kY’ dw sMbMD huMdw qW ies dy A^Ir qy (  u) nhIN ho skdw sI, ijvyN:-

‘dIvw myrw eyku nwmu, duKu, ivic pwieAw qylu’-ies quk dy l&z ‘ivic’ dw sMbMD l&z ‘duKu’ nwl nhIN ho skdw;

‘dwsu kbIru qyrI pnh smwnw [ iBsqu njIik rwKu-rhmwnw’

-iesy sMbMDk ‘njIik’ dw sMbMD l&z ‘iBsqu’ nwl nhIN ho skdw ikauNik l&z ‘iBsqu’ dy A^Ir ivc (  u) kwiem hY[

so ‘eyku suAwnu kY Gir gwvxw’ ivc l&z ‘kY’ nwl sMbMD r`Kx vwly ‘nWv’ dI iksy hor QW Bwl krnI pvygI [ iesy hI rwg ivc gurU nwnk swihb dw Sbd nµbr 29 (pMnw nµ: 24 auqy) ieauN drj hY-

isrI rwgu mhlw 1 Gr 4] eyku suAwnu duie suAwnI nwl ...

aus isr-lyK qy  ies Sbd dI pihlI quk ƒ Awhmo swhmxy r~K ky piVHAW AsI shjy hI isr-lyK dy ieh ArQ kr skdy hW-kbIr jI dy Sbd nUµ aus Sbd dy ‘Gr’ ivc gwvxw hY ijs dI pihlI quk hY ‘eyku suAwnu duie suAwnI nwil’ [ ies Sbd dw ‘Gru 4’ hY, so kbIr jI dw Sbd BI ‘Gr 4’  ivc hI gwvxw hY [

kbIr jI dy Sbd dy isr-lyK dy QW ‘eyku suAwnu kY Gir gwvxw’ ikauN iliKAw hY-ieh GuMfI smJx vwsqy myrI pusqk ‘gurmiq pRkwS’ pVHo, pMnw 35[

au~pr-ilKy pRmwx qoN AsW ieh smJ ilAw hY ik l&z ‘Gr’ dw sMbMD ‘gwaux’ nwl hY; l&z ‘mhlw’ nwl nhIN[

iesy qrW:-

isrI rwg ivc Bgq byxI jI dy Sbd dy SurU ivc BI isr-lyK vjoN ieauN iliKAw hY:-

isrI rwgu bwxI Bgq byxI jIau kI ] phirAw kY Gir gwvxw ]

iks ‘Gr’ ivc gwvxw hY? aus Sbd dy ‘Gr’ ivc ijs dw isrlyK ‘phry’ hY; qy auh isr-lyK ieauN hY-isrI rwg phry mhlw 1 Gr 1

ieh dovyN pRmwx ieh g`l swbq krn vwsqy kw&I hn ik l&z ‘Gr’ dw sMbMD isr& ‘gwaux’ nwl hY, l&z ‘mhlw’ dy nwl ies dw koeI BI sMbMD nhIN pYNdw [

pwTkW dI idlcspI Aqy hor vDIk qs`lI vwsqy ieh g`l d`sxI BI suAwdlI hovygI ik l&z ‘Gr’ isrP ‘mhlw’ dy nwl hI nhIN AwauNdw, BgqW dy SbdW dy isr-lyKW ivc BI imldw hY; ijvyN:

BYrau kbIr jIau Gru 1

BYrau kbIr jIau AstpdI Gru 2

BYrau nwmdyau jI Gru 1

BYrau nwmdyau jI Gru 2

qy, ieh, iksy BI ‘mh`ly’ dI vMf ivc nhIN AwauNdy [ jy gurU gRMQ swihb ‘s`c KMf’ hY , Aqy mh`ilAW GrW ivc vMifAw hoieAw hY, qW BgqW dy Gr iks mh`ly ivc igxIey? so ieh l&z ‘mhlw’ ‘mh`lw’ nhIN hY [ isrI rwg ivc gurU nwnk swihb dy Sbd nµ: 6 Aqy 12 dw isr-lyK ieauN hY-‘isrI rwgu mhlu 1’ (l&z ‘mhlu’ dy A^Ir ivc (  u) hY) [

jy l&z ‘mhlw’ nUµ ‘mh`lw’ pVHnw huMdw qW l&z ‘mhlu’ nUµ ‘mh`l’ pVHnw TIk huMdw; pr, ies qrHW ‘mh`lw’ qy ‘mh`l’ do v`K v`K cIzW bx jWdIAW hn [ mh`l-iek v`fw mkwn, mh`lw-auh QW ijQy keI mkwn iek`Ty bxy hoey hn [ so ‘mhlw’ dw aucwrn ‘mh`lw’ nhIN hY, Aqy ies dw koeI vI sMbMD l&z ‘Gr’ nwl nhIN hY [

qW iPr, ies l&z nUµ ikvyN au~cwrnw hY?

l&z ‘mhlw’ isr& isr-lyK ivc hI nhIN hY, bwxI ivc BI keI vwrI AwauNdw hY; ijvyN:-

 PrIdw ‘mhl’ insKx rih gey vwsw AwieAw qil[

 ‘mhlw’ AMdir hodIAw, huix bhix n imlin hdUir[

 khw su Gr dr mMfp ‘mhlw’ khw su bMk srweI[

 ‘mhl’ kucjI mVvVI kwlI mnhu kusuD[

 ‘mhlw’ mMiJ invwsu sbid svwrIAw[

 mhlI ‘mihl’ bulweIAY, so ipru rwvY rMig[

 mhrmu ‘mhl’ nw ko AtkwvY[

iehnIN sBnIN QweIN l&z ‘mhl’ jW ‘mhlw’ nUµ ausy qrHW pVHdy hW, ijvyN hyT-ilKI quk ivc l&z ‘ghlw’ ƒ:-

‘ghlw rUhu nw jwxeI, isru BI imtI Kwie’

A`Kr ‘h’ Aqy ‘l’ dy au~pr ( `) A`Dk vrqx dI loV nhIN pYNdI[ qy, iesy qrHW hI isr-lyK dy l&z ‘mhlw’ ƒ pVHnw hY [

l&j ‘mhlw’ dy nwl vrqy AMk 1, 2, 3, 4, 5, 6 dw au~cwrn-

ies AMk ƒ iek, do, iqMn, cwr, pMj Aqy nO pVHnw glq hY[ gurU gRMQ swihb ivc hyT-ilKy QweIN ieSwry vjoN ihdwieq imldI hY:-

 rwgu isrI rwgu mhlw pihlw (pMnw 14) AMk 1 ƒ pVHnw hY, ‘pihlw’[

 gauVI guAwryrI mhlw 4 caQw (pMnw 163) AMk 4 ƒ ‘cauQw’ pVHnw hY[

 vfhMs mhlw 3 qIjw (pMnw 582)

 soriT mhlw 4 cauQw (pMnw 605)

 soriT mhlw 1 duqukI pihlw (pMnw 636)

 DnwsrI mhlw 3 qIjw (pMnw 664)

 bsMq mhlw 3 qIjw (pMnw 1169)

b`s! ies ieSwry-mwqr ihdwieq ƒ AsW hr QW vrq ky iehnW AMkW ƒ pihlw, dUjw, qIjw, cauQw, pMjvW Aqy nwvW pVHnw hY[

not:- ieh AMk isr& l&z ‘mhlw’ nwl hI nhIN imldy, l&z ‘Gru’ dy nwl BI imldy jn, auhnW ƒ BI iesy ihdwieq Anuswr hI pVHnw hY[ iek s`jx mYƒ Aw ky kihx lgy ik jy l&z ‘mhlw’ dy AMkW vWg l&z ‘Gr’ dy AMkW dw au~cwrx kIqw igAw qW ‘gurU’ nwl ‘qu`lqw’ ho ky gurU dI inrwdrI hovygI[ gurU dI inrwdrI ies ivc ikvyN ho jWdI hY-ieh Byq qW ieqrwz krn vwly aus s`jx ƒ hI pqw hovygw, pr Awdr smJo cwhy inrwdrI, siqgurU jI Awp hI ieh jwc isKw gey hn; vyKo:-

(pMnw 23) isrI rwg mhlw 1 Gru 2 ‘dUjw’  (AMk ‘2’ ƒ ‘dUjw’ pVHnw hY)

(pMnw 524) gUjrI BgqW kI bwxI] sRI kbIr jIau kw caupdw Gru 2 dUjw

(pMnw 661) DnwsrI mhlw 1 Gru dUjw [

qy, g`l BI is`DI sw& hY [ hr QW l&z ‘Gru’ iek-vcn hY, hr QW ies dy AMq ivc (  u) hY[ ies vwsqy ies dy AMk 1, 2, 3, 4, 5, Awidk ƒ pihlw, dUjw, qIjw, cauQw, pMjvW Awidk hI pVHnw peygw[ gurU gRMQ swihb ivc sqwrHvyN ‘Gr’ qk izkr AwauNdw hY[ ijnHW dy h`Q ivc gurduAwirAW dI vwg-for hY, auhnW dw &rz hY ik is`K rwgIAW ivcoN rwg dIAW iehnW fUMGweIAW ƒ guAwcx nw dyx[

l&z ‘mhlw’ dw ArQ-

isr-lyKW ivc l&z ‘mhlw’ AnykW vwrI vriqAw hoieAw hY [ ieh l&z inrwrQk nhIN ho skdw, ies dw zrUr koeI FukvW PbvW ArQ BI hoxw cwhIdw hY [ jo s`jx ies ƒ ‘mh`lw’ pVH rhy hn, auh hux qk ies dw koeI Fu`kvW ArQ nhIN d`s skdy, qy, ieh AsI vyK cuky hW ik l&z ‘Gr’ nwl ies dw koeI joV nhIN bxdw [

keI purwxy sMpRdweI ivdvwn s`jx ies ƒ sMsik®q dw l&z ‘mihlw’ smJdy hn, ijs dw ArQ ‘iesqRI’ hY [ auh s`jx Awpxy ies i^Awl dI puStI ivc ieh dlIl dyNdy hn ik siqgurU jI ny Awpxy Awp ƒ pRBU-pqI dI ‘iesqRI’ imQ ky bwxI ilKI hY, ies vwsqy isr-lyK ivc Awpxy Awp ƒ ‘mihlw’ (iesqRI) AwiKAw hY [ pr ieh ArQ ivAkrn dI ksv`tI auqy pUrw nhIN auqrdw [ AsI ipCy vyK Awey hW ik ies l&z ‘mhlw’ dy nwl dw AMk shI qrIky nwl aucwrn dI jwc isKwx leI siqgurU jI ny Awp hI s`q QWvw ’qy ihdwieq kr id`qI hY, AMk 1 vwsqy ‘pihlw’, AMk 3 vwsqy ‘qIjw’ Aqy AMk 4 vwsqy l&z ‘cauQw’ vriqAw hY [ pr l&z ‘pihlw, qIjw, cauQw puilMg hn, Aqy l&z ‘mihlw’ (=iesqRI) iesqRI-ilMg hY, jy isr-lyK vwlw l&z ‘mhlw’ iesqRI-vwck huMdw qW AMk 1, 3, 4 vwsqy l&z pihlI, qIjI, cauQI vrqdy [ iesy qrHW ‘Awsw dI vwr’ dy isr-lyK ‘slok BI mhly pihly ky ilKy’, dy QW ‘slok BI mihlw pihlI ky ilKy’ huMdw [ B`tW dy sveIAW ivc AsI hyT-ilKy isr-lyK pVHdy hW:-

sveIey mhly pihly ky 1

sveIey mhly dUjy  ky  2

sveIey mhly qIjy  ky 3

sveIey mhly cauQy ky 4

sveIey mhly pMjvyN ky 5

jy l&z ‘mhlw’ sMsik®q dw l&z ‘mihlw’ huMdw, qW iehnW isr-lyKW dy QW BI AsI hyT-ilKy isrlyK  vyKdy:-

sveIey mihlw pihlI ky 1

sveIey mihlw dUjI ky 2

sveIey mihlw qIjI ky 3

sveIey mihlw cauQI ky 4

sveIey mihlw pMjvIN ky 5

not:- ‘gMfw’ ‘JMfw’ Awidk l&z puilMg hn [ iehnW nwl koeI ‘sMbMDk’ Awvy qW A^Irly ( w ) dI QW ( y) bx jWdI hY; ijvyN gMfy dI ikqwb, JMfy dI dukwn [ l&z ‘kmlw, ibmlw’ iesqrI-ilMg hn; sMbMDk dy nwl iehnW dI Skl ivc koeI &rk nhIN pYNdw; ijvyN, kmlw dI klm, ibmlw dw kuVqw [ iesy qrHW jy l&z ‘mhlw’ iesqRI-vwck hMdw qW, ‘mhlw’ qoN ‘mhly’ nwh bxdw; slok BI ‘mhly pihly ky’ nwh huMdw [

so, ies ivc koeI S`k nhIN irhw ik isr-lyK vwlw l&z ‘mhlw’ sMsik®q dw l&z ‘mihlw’ nhIN hY Aqy ies dw ArQ BI ‘iesqRI’ nhIN [

ArQ Anuswr cwr ih`sy

gurbwxI ivc vrqy l&z ‘mhl’ Aqy ‘mhlw’ dy ArQ Anuswr pRmwxW dI vMf cwr ih`isAW ivc kIqI jw skdI hY:-

(2) ‘mhlw’— iesqRI

‘mhl’ kucjI mVvVI kwlI mnhu kusuD [ 1 [ 5 ]

Slok m: 1, mwrU kI vwr m: 3 (pMnw 1088)

(2) ‘mhlu’-Gr, itkwxw, auh Awqmk AvsQw ij`Qy prmwqmw swiKAwq ho jWdw hY:-

Kojq Kojq duAwry AwieAw ] qW nwnk jogI ‘mhlu’ Gru pwieAw ]4]12] rwmklI m: p (pMnw 886)

Koil ikvwrw ‘mhil’ bulwieAw ] rwmklI m: 5

(mhil-mhl ivc)

gurpRswid ko ieh ‘mhlu’ pwvY ] rwmklI m: 5 (pMnw 889)

duibDw rwqy ‘mhlu’ n pwvih ] 7 ] 4 ] rwmklI m: 1 (pMnw 904)

AMqir bwhir eyku pCwxY ieau Gru ‘mhlu’ is\wpY ] m: 1 ‘EAMkwr’ (pMnw 930)

(3) ‘mhl’ , ‘mhlw’— v`fIAW v`fIAW iemwrqW, p`ky Gr [

dwqw dwnu krY qh nwhI, ‘mhl’ auswir n bYTw ] 2 ] 1 ] rwmklI m: 1, (pMnw 902)

gV mMdr ‘mhlw’ khw, ijau bwjI dIbwxu ]42] EAMkwru (pMnw 936)

Awpy kudriq swjIAnu kir ‘mhl’ srweI ]1] rwmklI kI vwr m: 3 (pMnw 947)

(4) ‘mhlw’-kwieAW, srIr [

sbdy pqIjY AMku BIjY, su mhlu ‘mhlw’ AMqry ] 8 ] 5 ] sUhI CMq m: 1 (pMnw 767)

mhlw AMqry-sB srIrW ivc [

‘mhlw’ AMdir gYr mhlu pwey, Bwxw buiJ smwhw hy ] 14 ] 5 ] 14 ] mwrU m: 3 solhy (pMnw 1058)

mhlw AMdir-srIrW ivc [

gauVI m: 5 ] Ehu AibnwsI rwieAw ] 1 ] inrBau sMig qumwrY bsqy, ieh frnu khW qy AwieAw ]2]

eyk ‘mhil’ qUM hoih APwro, eyk ‘mhil’ inmwno ] eyk ‘mhil’ qUM Awpy Awpy, eyk ‘mhil’ grIbwno ] 1 ] eyk ‘mhil’ qUM pMifqu bkqw, eyk ‘mhil’ Klu hoqw ] eyk ‘mhil’ qUM sBu ikCu gRwhju, eyk ‘mhil’ kCU n lyqw ]2]5]126] (pMnw 206)

mhlu-srIr [ mhil-srIr ivc [

siqgurU jI dI ilKI hoeI bwxI ivc nwm kyvl ‘nwnk’ hI AwauNdw hY[ ieh inrnw krn leI ik ikhVI bwxI iks gur-ivAkqI dI hY, l&z ‘mhlw’ vriqAw igAw hY[ AMk nµ: 4 ivc id`qy gey pRmwxW Anuswr ies l&z ‘mhlw’ dw ArQ hY ‘srIr’[

‘mhlw pihlw’ dw ArQ hY-gurU nwnk pihlw srIr

‘mhlw dUjw’ dw ArQ hY- gurU nwnk dUjw srIr (gurU AMgd jI)

‘mhlw qIjw’ dw ArQ hY-gurU nwnk qIjw srIr (gurU Amrdws jI)

 

s`qy blvMf dI vwr ivc blvMf ilKdw hY-

lhxy dI PyrweIAY, nwnkw dohI KtIAY ] joiq Ehw jugiq swie, sih ‘kwieAw’ Pyir pltIAY ] 2] (pMnw 966)

BweI gurdws jI BI ilKdy hn-

Arjun ‘kwieAw’ plit kY, mUriq hir goibMd svwrI ]

au~cwrn

sRI gurU gRMQ swihb dI bwxI ivc l&z ‘rhq’, ‘bhry’, ‘bhly’, shjy’; ‘ghlw’, ‘thl’, ‘mhryr’ Aqy ieho ijhy hor BI keI l&z AwauNdy hn, ijMnHW ivc A`Kr ‘h’ AwauNdw hY[ ijvyN iehnW l&zW dw au~cwrn kIqw jWdw hY, iqvyN l&z ‘mhlw’ dw au~cwrn krnw hY[

isr-lyK ivc ikqy ikqy l&z ‘mhlw’ dy QW l&z ‘mhlu’ BI AauNdw hY (vyKo pMnw 16 Sbd nµ: 6, Aqy  pMnw 18  Sbd nµ: 12) jy l&z ‘mhlw’ dw au~cwrn ‘mh`lw’ huMdw, qW l&z ‘mhlu’ ƒ BI ‘mh`l’ au~cwrn pYNdw[ pr l&z ‘mh`lw’ Aqy ‘mh`l’ dw v`K v`K ArQ hY[ so, ieh au~cwrn TIk nhIN hY[

TOP OF PAGE