ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1410

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ
ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ॥

ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਉਤੰਗੀ ਪੈਓਹਰੀ ਗਹਿਰੀ ਗੰਭੀਰੀ ॥ ਸਸੁੜਿ ਸੁਹੀਆ ਕਿਵ ਕਰੀ ਨਿਵਣੁ ਨ ਜਾਇ ਥਣੀ ॥ ਗਚੁ ਜਿ ਲਗਾ ਗਿੜਵੜੀ ਸਖੀਏ ਧਉਲਹਰੀ ॥ ਸੇ ਭੀ ਢਹਦੇ ਡਿਠੁ ਮੈ ਮੁੰਧ ਨ ਗਰਬੁ ਥਣੀ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1410}

qy—qoN [ slok vwrW qy vDIk—‘vwrW’ (ivc drj hox) qoN vDy hoey slok [

sRI gurU gRMQ swihb ivc kul 22 vwrW hn [ gurU nwnk dyv jI gurU Amrdws jI Aqy gurU rwmdws swihb jI dIAW rcIAW ‘vwrW’ pihlW isr& ‘pauVIAW’ dw sMgRih sn [ jdoN gurU Arjn swihb ny swrI bwxI ƒ rwgW Anuswr hux vwlI qrqIb id`qI, qW auhnW ny ‘vwr’ dI hryk ‘pauVI’ dy nwl G`t qoN G`t do do imlvyN Bwv vwly Slok drj kr id`qy [ ijhVy Slok vD gey, auh siqgurU jI ny sRI gurU gRMQ swihb jI dy A^Ir ivc ‘slok’ vwrW qy vDIk’ dy isr-lyK hyT drj kr id`qy [

pd ArQ:-  auqMgI—(aÄquzÀwLofty, high, tall) lµmI, lµmy k`d vwlI [ pYEhrI—(pXs`—du`D! pXwyDr—Qx) QxW vwlI, Br-juAwnI qy A`pVI hoeI [ gihrI—fUMGI, mgn [ gMBIrI—gMBIr suBwA vwlI [ gihrI gMBIrI—mwx ivc m`qI hoeI, msq cwl vwlI [ ssuVI—ssuVI ƒ, s`s ƒ [ suhIAw—nmskwr [ ikv—ikvyN? krI—krIN, mYN krW [ QxI—QxIN, QxW dy kwrn, BrvIN CwqI dy kwrn [ gcu—cUny dw plsqr [ ij DaulhrI—ijnHW DOlrW ƒ, ijnHW p`ky mhlW ƒ [ igVvVI DaulhrI—phwVW vrgy p`ky mh`lW ƒ! sKIey—hy sKI! sy—auh (bhu-vcn) [ ifTu—if`Ty hn [ muMD—hy muMD! (muÀDwA young girl attractive by her youthful simplicity) hy BolI juAwn kuVIey! n grbu—AhMkwr nwh kr [ QxI—QxIN, QxW dy kwrn, juAwnI dy kwrn [1[

ArQ:-  au~cy lµmy k`d vwlI, Br-juAwnI qy A`pVI hoeI, mwx ivc m`qI hoeI msq cwl vwlI (AwpxI shylI ƒ AwKdI hY—hy shylIey!) BrvIN CwqI dy kwrn mYQoN ili&Aw nhIN jWdw [ (d`s,) mYN (AwpxI) s`s ƒ nmskwr ikvyN krW? (m`Qw ikvyN tykW?) [ (AgoN shylI au~qr dyNdI hY—) hy shylIey! (ies) BrvIN juAwnI dy kwrn AhMkwr nw kr (ieh juAwnI jWidAW icr nhIN l`gxw [ vyK,) ijhVy phwVW vrgy p`ky mh`lW ƒ cUny dw plsqr l`gw huMdw sI, auh (p`ky mh`l) BI ifgdy mYN vyK ley hn (qyrI juAwnI dI qW koeI pWieAW hI nhIN hY) [1[

ਸੁਣਿ ਮੁੰਧੇ ਹਰਣਾਖੀਏ ਗੂੜਾ ਵੈਣੁ ਅਪਾਰੁ ॥ ਪਹਿਲਾ ਵਸਤੁ ਸਿਞਾਣਿ ਕੈ ਤਾਂ ਕੀਚੈ ਵਾਪਾਰੁ ॥ ਦੋਹੀ ਦਿਚੈ ਦੁਰਜਨਾ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਕੂੰ ਜੈਕਾਰੁ ॥ ਜਿਤੁ ਦੋਹੀ ਸਜਣ ਮਿਲਨਿ ਲਹੁ ਮੁੰਧੇ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੀਜੈ ਸਜਣਾ ਐਸਾ ਹਸਣੁ ਸਾਰੁ ॥ ਤਿਸ ਸਉ ਨੇਹੁ ਨ ਕੀਚਈ ਜਿ ਦਿਸੈ ਚਲਣਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹੀ ਇਵ ਕਰਿ ਬੁਝਿਆ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਵਿਟਹੁ ਕੁਰਬਾਣੁ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  hrxwKIey—(hrx-AKI) hrx dIAW A`KW vwlIey! hy sohxy nyqRW vwlIey! muMDy—hy BolI juAwn kuVIey! gUVw—fUMGw, Byd-BirAw [ Apwru—bhuq [ vYxu—vcn, bol [ kIcY—krnw cwhIdw hY [ dohI—duhweI, r`b dI duhweI, pRBU dI is&iq-swlwh dI duhweI [ idcY—dyxI cwhIdI hY [ durjnw—(kwmwidk) dustW (ƒ k`Fx leI) [ kUM—dI ^wqr [ jYkwru—pRBU dI jYkwr, pRBU dI is&iq-swlwh [ imqRW kUM—Bly guxW dI ^wqr [ ijqu dohI—ijs duhweI dI rwhIN, ijs r`bI is&iq-swlwh dI rwhIN [ imlin—imldy hn [ lhu vIcwru—(aus duhweI ƒ) mn ivc vsweI r`K [ dIjY—dyxw cwhIdw hY [ hsxu—^uSI, Awnµd [ swru—sRySt [ sau—isau, nwl [ n kIceI—nhIN krnw cwhIdw [ nyhu—ipAwr, moh [ ij—ijhVw [ clxhwru—nwsvMq [ iev kir—ies qrHW, ies qrIky nwl [ ivthu—qoN [2[

ArQ:-  hy suMdr nyqRW vwlIey BolIey juAwn kuVIey! (hy jgq-rcnw ivcoN sohxI jIv-iesqRIey!) myrI iek bhuq fUMGI Byq dI g`l sux [ (jdoN koeI cIz ^rIdx l`gIey, qW) pihlW (aus) cIz ƒ prK ky qdoN aus dw vpwr krnw cwhIdw hY (qdoN auh ^rIdxI cwhIdI hY) [ hy BolIey juAwn kuVIey! (kwmwidk ivkwr Awqmk jIvn dy vYrI hn, iehnW) duStW ƒ (AMdroN k`Fx leI pRBU dI is&iq-swlwh dI) duhweI dyNdy rihxw cwhIdw hY (Bly gux Awqmk jIvn dy Asl im`qr hn, iehnW) im`qrW dy swQ dI ^wqr (prmwqmw dI) is&iq-swlwh krdy rihxw cwhIdw hY [ hy BolIey! ijs duhweI dI brkiq nwl ieh s`jx imly rihx, (aus duhweI dI) ivcwr ƒ (Awpxy AMdr) sWB r`K [ (iehnW) s`jxW (dy imlwp) dI ^wqr Awpxw qn Awpxw mn Byt kr dyxw cwhIdw hY (Awpxy mn Aqy ieMidRAW dI nIvIN pRyrnw qoN bcy rihxw cwhIdw hY) (ies qrHW iek) Aijhw (Awqmk) Awnµd pYdw huMdw hY (jo hor swrIAW ^uSIAW nwloN sRySt huMdw hY [

hy BolIey! (ieh jgq-pswrw) nwsvMq id`s irhw hY; ies nwl moh nhIN krnw cwhIdw [ hy nwnk! (AwK) ijnHW (vf-BwgIAW ny) (Awqmk jIvn dy Byq ƒ) ies qrHW smiJAw hY mYN auhnW qoN sdky (jWdw hW) [2[

ਜੇ ਤੂੰ ਤਾਰੂ ਪਾਣਿ ਤਾਹੂ ਪੁਛੁ ਤਿੜੰਨ੍ਹ੍ਹ ਕਲ ॥ ਤਾਹੂ ਖਰੇ ਸੁਜਾਣ ਵੰਞਾ ਏਨ੍ਹ੍ਹੀ ਕਪਰੀ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  pwix—pwxI [ qwrU pwix—pwxI dw qwrU (bxnw cwhyN) [ qwhU—auhnW ƒ [ kl—klw, hunr, jwc [ iqVMn@ kl—qrn dw hunr, qrn dI jwc [ qwhU—auh (mnu`K) hI [ Kry sujwx—Asl isAwxy [ eynI kprI—eynI kprIN, iehnW lihrW ivcoN [ vM\w—vM\W, mYN lµGdw hW, mYN lµG skdw hW [3[

ArQ:-  hy BweI! jy qUM (sMswr-smuMdr dy) pwxIAW dw qwrU (bxnw cwhuMdw hYN), (qW qrn dI jwc) auhnW pwsoN pu`C (ijnHW ƒ ies sMswr-smuMdr ivcoN) pwr lµGx dI jwc hY [ hy BweI! auh mnu`K hI Asl isAwxy (qwrU hn, jo sMswr-smuMdr dIAW iehnW ivkwrW dIAW lihrW ivcoN pwr lµGdy hn) [ mYN (BI auhnW dI sMgiq ivc hI) iehnW lihrW qoN pwr lµG skdw hW [3[

ਝੜ ਝਖੜ ਓਹਾੜ ਲਹਰੀ ਵਹਨਿ ਲਖੇਸਰੀ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਿਉ ਆਲਾਇ ਬੇੜੇ ਡੁਬਣਿ ਨਾਹਿ ਭਉ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  EhwV—hVH [ lhrI lKysrI—(ivkwrW dIAW) l`KW hI lihrW [ vhin—vihMdIAW hn, c`l rhIAW hn [ isau—pws [ Awlwie—pukwr kr [ fubix—fubx ivc [ Bau—fr, ^qrw [4[

ArQ:-  hy BweI! (ies sMswr-smuMdr ivc ivkwrW dIAW) JVIAW (l`gIAW hoeIAW hn, ivkwrW dy) J`KV (Ju`l rhy hn, ivkwrW dy) hVH (Aw rhy hn, ivkwrW dIAW) l`KW hI iT`lW pY rhIAW hn [ (jy qUM AwpxI izMdgI dI byVI ƒ bcwxw cwhuMdw hYN, qW) gurU pws pukwr kr (ies qrHW qyrI jIvn-) byVI dy (ies sMswr-smuMdr ivc) fu`b jwx bwry koeI ^qrw nhIN rih jwiegw [4[

ਨਾਨਕ ਦੁਨੀਆ ਕੈਸੀ ਹੋਈ ॥ ਸਾਲਕੁ ਮਿਤੁ ਨ ਰਹਿਓ ਕੋਈ ॥ ਭਾਈ ਬੰਧੀ ਹੇਤੁ ਚੁਕਾਇਆ ॥ ਦੁਨੀਆ ਕਾਰਣਿ ਦੀਨੁ ਗਵਾਇਆ ॥੫॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  swlku—s`cw sMq jo Awp jpy qy hornW qoN jpwey, shI jIvn-rwh d`sx vwlw [ imqu—im`qr [ BweI bMDI—BrwvW snbMDIAW (dy moh ivc Ps ky) [ hyqu—(prmwqmw dw) ipAwr [ cukwieAw—mukw id`qw hY [ kwrix—dI ^wqr, vwsqy [ dInu—Drm, Awqmk jIvn dw srmwieAw [5[

ArQ:-  hy nwnk! dunIAw (dI lukweI) Ajb nIvyN pwsy jw rhI hY [ shI jIvn-rsqw d`sx vwlw im`qr ikqy koeI l`Bdw nhIN [ BrwvW snbMDIAW dy moh ivc Ps ky (mnu`K prmwqmw dw) ipAwr (Awpxy AMdroN mukweI bYTw hY) dunIAw (dI mwieAw) dI ^wqr Awqmk jIvn dw srmwieAw gMvweI jw irhw hY [5[

ਹੈ ਹੈ ਕਰਿ ਕੈ ਓਹਿ ਕਰੇਨਿ ॥ ਗਲ੍ਹ੍ਹਾ ਪਿਟਨਿ ਸਿਰੁ ਖੋਹੇਨਿ ॥ ਨਾਉ ਲੈਨਿ ਅਰੁ ਕਰਨਿ ਸਮਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਇ ॥੬॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  hY hY—hwie hwie [ kir kY—AwK AwK ky [ Eih kryin—‘Eey Eey’ krdIAW hn [ iptin—ip`tdIAW hn [ Kohyin—KuMhdIAW hn [ nwau—(prmwqmw dw) nwm [ lYin—lYNdy hn, lYNdIAW hn [ Aru—Aqy [ smwie—smweI, SWqI [ krin smwie—smweI krdy hn, SWqI krdy hn, Bwxw mMndy hn [ jwie—jWdw hY [ nwnk jwie—nwnk jWdw hY [6[

ArQ:-  hy BweI! (iksy ipAwry snbMDI dy mrn qy znwnIAW) ‘hwie hwie’ AwK AwK ky ‘Eie Eie’ krdIAW hn (mUMhoN AwKdIAW hn [ AwpxIAW) g`lHW ip`tdIAW hn (Awpxy) isr (dy vwl) KuMhdIAW hn (ieh bhuq hI mwVw krm hY) [

hy BweI! ijhVy pRwxI (Aijhy sdmy dy smy BI prmwqmw dw) nwm jpdy hn, Aqy (prmwqmw dI) rzw ƒ mMndy hn, nwnk auhnW qoN sdky jWdw hY [6[

ਰੇ ਮਨ ਡੀਗਿ ਨ ਡੋਲੀਐ ਸੀਧੈ ਮਾਰਗਿ ਧਾਉ ॥ ਪਾਛੈ ਬਾਘੁ ਡਰਾਵਣੋ ਆਗੈ ਅਗਨਿ ਤਲਾਉ ॥ ਸਹਸੈ ਜੀਅਰਾ ਪਰਿ ਰਹਿਓ ਮਾ ਕਉ ਅਵਰੁ ਨ ਢੰਗੁ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਛੁਟੀਐ ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਉ ਸੰਗੁ ॥੭॥ {ਪੰਨਾ 1410}

pd ArQ:-  fIig—ifMgy (rsqy) au~qy [ n folIAY—folxw nhIN cwhIdw, Btkxw nhIN cwhIdw [ sIDY mwrig—is`Dy rsqy au~qy [ Dwau—dOV [ pwCY—ies jgq ivc [ bwGu—biGAwV, (Awqmk jIvn ƒ Kw jwx vwlw) biGAwV, Awqmk mOq [ frwvxo—iBAwnk [ AwgY—Agly Aw rhy smy ivc, prlok ivc [ Agin qlwau—A`g dw qlwb, jTrwgnI dI GuMmx-GyrI [ shsY—shm ivc [ jIArw—ijMd [ pir rihE—ipAw rihMdw hY [ mw kau—mYƒ [ Avru—(koeI) hor [ gurmuiK—gurU dI srn pY ky [ CutIAY—bc skIdw hY [ isau—nwl [ sMgu—swQ, ipAwr [7[

ArQ:-  hy mn! (ivkwrW-Bry) ivMgy (jIvn-) rsqy au~qy nhIN Btkdy iPrnw cwhIdw [ hy mn! is`Dy (jIvn-) rwh au~qy dOV [ (ivMgy rsqy quirAW) ies lok ivc iBAwnk Awqmk mOq (Awqmk jIvn ƒ KweI jWdI hY, qy) AgWh prlok ivc jTrwgnI dI GuMmx-GyrI (fob lYNdI hY Bwv, jnm mrn dw gyV gRs lYNdw hY) [ (ivMgy rsqy quirAW hr vyly ieh) ijMd shm ivc peI rihMdI hY [ hy mn! (ies ivMgy rsqy qoN bcx leI gurU dI srn qoN ibnw) mYƒ koeI hor qrIkw nhIN su`Jdw [ hy nwnk! gurU dI srn pY ky (hI ies ivMgy rsqy qoN) bc skIdw hY, Aqy pRIqm pRBU nwl swQ bx skdw hY [7[

ਬਾਘੁ ਮਰੈ ਮਨੁ ਮਾਰੀਐ ਜਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀਖਿਆ ਹੋਇ ॥ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਹਰਿ ਮਿਲੈ ਬਹੁੜਿ ਨ ਮਰਣਾ ਹੋਇ ॥ ਕੀਚੜਿ ਹਾਥੁ ਨ ਬੂਡਈ ਏਕਾ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਬਰੇ ਗੁਰੁ ਸਰਵਰੁ ਸਚੀ ਪਾਲਿ ॥੮॥ {ਪੰਨਾ 1410-1411}

pd ArQ:-  bwGu—biGAwV, (Awqmk jIvn ƒ Kw jwx vwlw) biGAwV, Awqmk mOq [ mwrIAY—v`s ivc kr skIdw hY [ ijsu—ijs (mnu`K) ƒ [ dIiKAw—is`iKAw [ Awpu—Awpxy Awp ƒ, Awpxy Awqmk jIvn ƒ [ pCwxY—prKdw hY [ bhuiV—muV [ kIciV—ic`kV ivc [ eykw ndir—iek imhr dI ingwh nwl [ inhwil—(prmwqmw) vyKdw hY [ gurmuiK—gurU dI srn pYx vwly mnu`K [ aubry—bc inkly [ scI—sdw-iQr rihx vwlI [ pwil—kMD [8[

ArQ:-  hy BweI! ijs (mnu`K) ƒ gurU dI is`iKAw (pRwpq) huMdI hY, (aus dw) mn v`s ivc Aw jWdw hY, (aus dy AMdroN Awqmk jIvn ƒ Kw jwx vwlw) biGAwV mr jWdw hY [ (auh mnu`K) Awpxy Awqmk jIvn ƒ prKdw rihMdw hY, auh prmwqmw ƒ iml pYNdw hY, muV aus ƒ jnm mrn dw gyV nhIN huMdw [ prmwqmw (aus mnu`K ƒ) imhr dI ingwh nwl vyKdw hY (ies vwsqy aus dw) h`Q ic`kV ivc nhIN fu`bdw (aus dw mn ivkwrW ivc nhIN Psdw) [ hy nwnk! gurU dI srn pYx vwly mnu`K (hI ivkwrW dy ic`kV ivc fu`bxoN) bc inkldy hn [ gurU hI (nwm dw) srovr hY, gurU hI sdw-iQr rihx vwlI kMD hY (jo ivkwrW dy ic`kV ivc il`bVn qoN bcWdw hY) [8[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh