ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1383

ਫਰੀਦਾ ਮਉਤੈ ਦਾ ਬੰਨਾ ਏਵੈ ਦਿਸੈ ਜਿਉ ਦਰੀਆਵੈ ਢਾਹਾ ॥ ਅਗੈ ਦੋਜਕੁ ਤਪਿਆ ਸੁਣੀਐ ਹੂਲ ਪਵੈ ਕਾਹਾਹਾ ॥ ਇਕਨਾ ਨੋ ਸਭ ਸੋਝੀ ਆਈ ਇਕਿ ਫਿਰਦੇ ਵੇਪਰਵਾਹਾ ॥ ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤਿਆ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਸੇ ਦਰਗਹ ਓਗਾਹਾ ॥੯੮॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  eyvY—ieauN, ies qrHW dw [ Fwhw—iknwrw, kMFw [ hUl—rOlw [ kwhwhw—hwhwkwr [ dojk—nrk [ ieik—keI jIv (l&z ‘ieik’ ‘bhu-vcn’ hY l&z ‘iek’ qoN) [ Egwhw—gvwh, swKI [

ArQ:-  hy PrId! ijvyN dirAw dw iknwrw hY (jo pwxI dy vyg nwl Fih irhw huMdw hY) iesy qrHW mOq (-rUp) ndI dw kMFw hY (ijs ivc byAMq jIv aumr Bog ky if`gdy jw rhy hn) [ (mOq) Agly pwsy (ivkwrIAW vwsqy) qpy hoey nrk suxINdy hn, auQy auhnW dI hwhwkwr qy rOlw pY irhw hY [ keI (BwgW vwilAW) ƒ qW swrI smJ Aw geI hY (ik ieQy ikvyN izMdgI guzwrnI hY, pr) keI byprvwh iPr rhy hn [ jyhVy Aml ieQy dunIAw ivc krIdy hn, auh r`b dI drgwh ivc (mnu`K dI izMdgI dy) gvwh bxdy hn [98[

ਫਰੀਦਾ ਦਰੀਆਵੈ ਕੰਨ੍ਹ੍ਹੈ ਬਗੁਲਾ ਬੈਠਾ ਕੇਲ ਕਰੇ ॥ ਕੇਲ ਕਰੇਦੇ ਹੰਝ ਨੋ ਅਚਿੰਤੇ ਬਾਜ ਪਏ ॥ ਬਾਜ ਪਏ ਤਿਸੁ ਰਬ ਦੇ ਕੇਲਾਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ॥ ਜੋ ਮਨਿ ਚਿਤਿ ਨ ਚੇਤੇ ਸਨਿ ਸੋ ਗਾਲੀ ਰਬ ਕੀਆਂ ॥੯੯॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  kMnY—kMFy qy [ kyl—klol [ hMJ—hMs (ijhw ic`tw bgulw) [ AicMqy—Acn-cyq [ iqhu—aus (hMJ) ƒ [ ivsrIAW—Bu`l geIAW [ min—mn ivc [ cyqy sin—cyqy ivc sn, Xwd sn [ gwlI—g`lW [

ArQ:-  hy PrId! (bMdw jgq dy rMg-qmwiSAW ivc msq hY, ijvyN) dirAw dy kMFy qy bYTw hoieAw bgulw klol krdw hY (ijvyN aus) hMs (vrgy ic`ty bguly) ƒ klol krdy ƒ Acn-cyq bwz Aw pYNdy hn, (iqvyN bMdy ƒ mOq dy dUq Aw PVdy hn) [ jdoN aus ƒ bwz Aw ky pYNdy hn, qW swry klol aus ƒ Bu`l jWdy hn (AwpxI jwn dI pY jWdI hY, iehI hwl mOq AwieAW bMdy dw huMdw hY) [ jo g`lW (mnu`K dy kdy) mn ivc ic`q-cyqy ivc nhIN sn, r`b ny auh kr id`qIAW [99[

ਸਾਢੇ ਤ੍ਰੈ ਮਣ ਦੇਹੁਰੀ ਚਲੈ ਪਾਣੀ ਅੰਨਿ ॥ ਆਇਓ ਬੰਦਾ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਵਤਿ ਆਸੂਣੀ ਬੰਨ੍ਹ੍ਹਿ ॥ ਮਲਕਲ ਮਉਤ ਜਾਂ ਆਵਸੀ ਸਭ ਦਰਵਾਜੇ ਭੰਨਿ ॥ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਪਿਆਰਿਆ ਭਾਈਆਂ ਅਗੈ ਦਿਤਾ ਬੰਨ੍ਹ੍ਹਿ ॥ ਵੇਖਹੁ ਬੰਦਾ ਚਲਿਆ ਚਹੁ ਜਣਿਆ ਦੈ ਕੰਨ੍ਹ੍ਹਿ ॥ ਫਰੀਦਾ ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤੇ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਦਰਗਹ ਆਏ ਕੰਮਿ ॥੧੦੦॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  dyhurI—sohxw srIr, pilAw hoieAw srIr [ clY—qurdw hY, kMm dyNdw hY [ AMin—ANMn nwl [ ivic—(ies dy A^Ir ivc sdw (i) huMdI hY [ l&z ‘ibnu’ dy A^Ir ivc sdw (  u) huMdw hY) [ viq—prq prq ky, muV muV ky [ AwsUxI—in`kI ijhI Aws, sohxI ijhI Aws [ bMin@—bMnH ky [ mlk—&irSqw [ Al—dw [ mlkl mauq—mOq dw &irSqw [ kMin@—moFy qy [ Awey kMim—kMm ivc Awey, shweI hoey [

ArQ:-  (mnu`K dw ieh) swFy iqMn mx dw pilAw hoieAw srIr (ies ƒ) pwxI qy AMn dy zor kMm dy irhw hY [ bMdw jgq ivc koeI sohxI ijhI Aws bx ky AwieAw hY (pr Aws pUrI nhIN huMdI) [ jdoN mOq dw &irsqw (srIr dy) swry drvwzy BMn ky (Bwv, swry ieMidRAW ƒ nkwry kr ky) Aw jWdw hY, (mnu`K dy) auh ipAwry vIr (mOq dy &irsqy dy) A`gy bMnH ky qor dyNdy hn [ vyKo! bMdw chuM mnu`KW dy moFy qy qur ipAw hY [

hy PrId! (prmwqmw dI) drgwh ivc auhI (Bly) kMm shweI huMdy hn jo dunIAw ivc (rih ky) kIqy jWdy hn [100[

ਫਰੀਦਾ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹ ਪੰਖੀਆ ਜੰਗਲਿ ਜਿੰਨ੍ਹ੍ਹਾ ਵਾਸੁ ॥ ਕਕਰੁ ਚੁਗਨਿ ਥਲਿ ਵਸਨਿ ਰਬ ਨ ਛੋਡਨਿ ਪਾਸੁ ॥੧੦੧॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  hau—mYN [ bilhwrI—sdky, kurbwn [ iqn@—A`Kr ‘n’ dy hyT A`Dw ‘h’ hY [ jMgil—jMgl ivc [ vwsu—vsybw, irhYS [ kkru—kMkr, roV [ Qil—Ql auqy, Buieˆ auqy [ rb pwsu—r`b dw pwsw, r`b dw Awsrw [ CoVin@—(A`Kr ‘n’ dy hyT A`Dw ‘h’ hY) [

ArQ:-  hy PrId! mYN auhnW pMCIAW qoN sdky hW ijnHW dw vwsw jMgl ivc hY, roV cugdy hn, Boieˆ au~qy v`sdy hn, (pr) r`b dw Awsrw nhIN C`fdy (Bwv, mhlW ivc rihx vwly ply hoey srIr vwly pr r`b ƒ Bulw dyx vwly bMdy nwloN qW auh pMCI hI cMgy hn jo ru`KW qy AwlHxy bxw lYNdy hn, roV cug ky guzwrw kr lYNdy hn, pr r`b ƒ cyqy r`Kdy hn) [101[

ਫਰੀਦਾ ਰੁਤਿ ਫਿਰੀ ਵਣੁ ਕੰਬਿਆ ਪਤ ਝੜੇ ਝੜਿ ਪਾਹਿ ॥ ਚਾਰੇ ਕੁੰਡਾ ਢੂੰਢੀਆਂ ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ ॥੧੦੨॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  iPrI—bdl geI hY [ vxu—jMgl (Bwv, jMgl dw ru`K) [ (l&z ‘vxu’ dy rUp Aqy Slok nµ: 19 Aqy 43 ivc Awey l&z ‘vix’ dy ivAwkrixk rUp dw &rk vyKo) [ rhxu—iQrqw [ ikQwaU—ikqy BI [

ArQ:-  hy PrId! mOsm bdl igAw hY, jMgl (dw bUtw bUtw) ih`l igAw hY, p`qr JV rhy hn [ (jgq dy) cwry pwsy FUMF vyKy hn, iQrqw ikqy BI nhIN hY (nwh hI ru`q ieko rih skdI hY, nwh hI ru`K qy ru`KW dy p`qr sdw itky rih skdy hn [ Bwv, smW guzrn qy ies mnu`K auqy buFypw Aw jWdw hY, swry AMg kmzor pY jWdy hn, Aw^r jgq qoN qur pYNdw hY) [102[

ਫਰੀਦਾ ਪਾੜਿ ਪਟੋਲਾ ਧਜ ਕਰੀ ਕੰਬਲੜੀ ਪਹਿਰੇਉ ॥ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹੀ ਵੇਸੀ ਸਹੁ ਮਿਲੈ ਸੇਈ ਵੇਸ ਕਰੇਉ ॥੧੦੩॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  pwiV—pwV ky [ ptolw—(isr auqy lYx vwlI znwnI dw) p`t dw k`pVw [ Dj—lIrW [ kMblVI—mwVI ijhI kMblI [ ijn@I vysI—ijnHW vysW nwl [ shu—Ksm [

ArQ:-  hy PrId! p`t dw k`pVw pwV ky mYN lIrW lIrW kr idAW, qy mwVI ijhI kMblI pw lvW [ mYN auhI vys kr lvW, ijnHW vysW nwl (myrw) Ksm prmwqmw iml pey [103[

ਮਃ ੩ ॥ ਕਾਇ ਪਟੋਲਾ ਪਾੜਤੀ ਕੰਬਲੜੀ ਪਹਿਰੇਇ ॥ ਨਾਨਕ ਘਰ ਹੀ ਬੈਠਿਆ ਸਹੁ ਮਿਲੈ ਜੇ ਨੀਅਤਿ ਰਾਸਿ ਕਰੇਇ ॥੧੦੪॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  kwie—iks vwsqy? ikauN? pihryie—pihndI hY [ Gr hI—{Gir hI [ l&z ‘Gir’ dI ik®Aw ivSySx ‘hI’ dy kwrn au~f geI hY} Gr ivc hI [ rwis—cMgI, sw& [

ArQ:-  (pqI prmwqmw ƒ imlx vwsqy jIv-iesqRI) isr dw p`t dw kpVw ikauN pwVy qy BYVI ijhI kMblI ikauN pwey? hy nwnk! Gr ivc bYiTAW hI Ksm (-prmwqmw) iml pYNdw hY, jy (jIv-iesqRI AwpxI) nIAq sw& kr ley (jy mn pivqR kr ley) [104[

ਮਃ ੫ ॥ ਫਰੀਦਾ ਗਰਬੁ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਵਡਿਆਈਆ ਧਨਿ ਜੋਬਨਿ ਆਗਾਹ ॥ ਖਾਲੀ ਚਲੇ ਧਣੀ ਸਿਉ ਟਿਬੇ ਜਿਉ ਮੀਹਾਹੁ ॥੧੦੫॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  grbu—AhMkwr [ vifAweIAw grbu—vifAweIAW dw mwx, dunIAwvI ie`zq dw mwx [ Din—Dn dy kwrx [ jobin—juAwnI dy kwrx [ Awgwh—byAMq [ DxI—r`b, prmwqmw [ isau—qoN [ mIhwhu—mINh qoN [

ArQ:-  hy PrId! ijnHW lokW ƒ dunIAwvI ie`zq dw AhMkwr (irhw), byAMq Dn dy kwrx jW juAwnI dy kwrx (koeI) mwx irhw, auh (jgq ivcoN) mwlk (dI myhr) qoN s`Kxy hI cly gey, ijvyN it`by mINh (dy v`sx) ip`CoN (su`ky rih jWdy hn) [106[

ਫਰੀਦਾ ਤਿਨਾ ਮੁਖ ਡਰਾਵਣੇ ਜਿਨਾ ਵਿਸਾਰਿਓਨੁ ਨਾਉ ॥ ਐਥੈ ਦੁਖ ਘਣੇਰਿਆ ਅਗੈ ਠਉਰ ਨ ਠਾਉ ॥੧੦੬॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  AYQY—ies jIvn ivc [ GxyirAw—Gnyry, bVy [ Taur n Twau—nwh QW nw iQ`qw [

ArQ:-  hy PrId! ijnHW bMidAW ny prmwqmw dw nwm BulwieAw hoieAw hY, auhnW dy mUMh frwauxy l`gdy hn (auhnW ƒ vyKidAW fr l`gdw hY, BwvyN auh p`t pihnx vwly hox, Dn vwly hox, juAwnI vwly hox jW mwx vifAweIAW vwly hox) [ (ijqnw icr) auh ieQy (ijaUNdy hn, auhnW ƒ) keI du`K vwprdy hn, qy AgWh vI auhnW ƒ koeI QW-iQ`qw nhIN imldw (Bwv, D`ky hI pYNdy hn) [106[

not:-  Slok nµ: 103 Aqy 106 PrId jI dy hn [ nµ: 104 gurU Amrdws jI dw hY Aqy nµ: 105 gurU Arjn swihb dw hY [ PrId jI dy dovW SlokW ƒ rlw ky pVHo [ pihlW nµ: 106 qy iPr nµ: 103 [ dohW dw Bwv ieh hY, ijnHW bMidAW ny prmwqmw dw nwm BulwieAw hY auhnW dy mUMh frwauxy l`gdy hn BwvyN auh p`t pihnx vwly qy Dn vwly hI hox [ Dn huMidAW BI, p`t pihnidAW BI, auh duKI hI rihMdy hn [ so, r`b ƒ Bulw ky Ajyhy p`t pihnx dy QW qW lIrW pw lYxIAW cMgIAW, kMmlI pihn lYxI cMgI, jy iehnW lIrW qy ies kMmlI dy pwieAW r`b nwh Bu`ly [

pr ies dw ieh Bwv nhIN ik PrId jI &kIrI pihrwvy dI ihdwieq kr rhy hn [ so, iesy BulyKy ƒ dUr krn leI gurU Amrdws jI ny PrId jI dy Slok nµ: 103 dy nwl Awpxy vloN Slok nµ: 104 iliKAw hY [ gurU Arjn swihb ny ies i^Awl dI hor ivAwiKAw kridAW iliKAw hY ik Dn qy juAwnI dw mwx kIqIAW r`b dI myhr qoN s`Kxy hI rih jweIdw hY [ qW qy Ajyhy Dn juAwnI dI mOj nwloN &kIrI dIAW lIrW qy godVI cMgI, jy ies &kIrI ivc r`b Xwd rih sky [

PrId jI dw ies qoN Aglw Slok nµ: 107 rqw iDAwn nwl qy ipCly SlokW nwl rlw ky pVH vyKo [ auh Awp hI AwKdy hn ik lIrW qy godVI dI loV nhIN hY, Gr C`f ky jMglW ivc jwx dI loV nhIN, isr& ieh hyT ilKy au~dm kro—AMimRq vyly au~T ky r`b ƒ Xwd kro, iek r`b dI Et r`Ko, sMqoK Dwro, Awidk [

ਫਰੀਦਾ ਪਿਛਲ ਰਾਤਿ ਨ ਜਾਗਿਓਹਿ ਜੀਵਦੜੋ ਮੁਇਓਹਿ ॥ ਜੇ ਤੈ ਰਬੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਤ ਰਬਿ ਨ ਵਿਸਰਿਓਹਿ ॥੧੦੭॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  ipCil rwiq—ipClI rwqy, AMimRq vyly [ n jwigEih—qUM nwh jwigAw [ muieEih—qUM moieAw [ qY—qUM [ rib—r`b ny [

ArQ:-  hy PrId! jy qUM AMimRq vyly nhIN jwigAw qW (ieh koJw jIvn) ijaUNdw hI qUM mirAw hoieAw hYN [ jy qUM r`b ƒ Bulw id`qw hY, qW r`b ny qYƒ nhIN BulwieAw (Bwv, prmwqmw hr vyly qyry AmlW ƒ vyK irhw hY) [107[

not:-  ipClI rwqy ikauN jwgxw hY? ieh g`l PrId jI ny isr& ieSwry-mwqR khI hY—‘jy qY rbu ivswirAw’, Bwv, ipClI rwqy jwg ky r`b ƒ Xwd krnw hY [ gurU Arjn dyv jI PrId jI dy ies Bwv ƒ Agly cwr SlokW ivc vDIk spSt krdy hn [

ਮਃ ੫ ॥ ਫਰੀਦਾ ਕੰਤੁ ਰੰਗਾਵਲਾ ਵਡਾ ਵੇਮੁਹਤਾਜੁ ॥ ਅਲਹ ਸੇਤੀ ਰਤਿਆ ਏਹੁ ਸਚਾਵਾਂ ਸਾਜੁ ॥੧੦੮॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  kMqu—Ksm, prmwqmw [ rMgwvlw—(vyKo Slok nµ: 82 ivc ‘rMgwvlI’) sohj-meI, sohxw [ Alh syqI—r`b nwl [ swju—bxqr, rUp [ scwvW—s`c vwlw, prmwqmw vwlw [ eyhu swju—ieh rUp, (Bwv,) ‘rMgwvlw’ qy ‘vymuhqwju’ rUp [

ArQ:-  hy PrId! Ksm (prmwqmw) sohxw hY qy bVw by-muQwj hY [ (AMimRq vyly au~T ky) jy r`b nwl rMgy jweIey qW (mnu`K ƒ BI) r`b vwlw ieh (sohxw qy by-muQwjI vwlw) rUp iml jWdw hY (Bwv, mnu`K dw mn suMdr ho jWdw hY, qy ies ƒ iksy dI muQwjI nhIN rihMdI) [108[

ਮਃ ੫ ॥ ਫਰੀਦਾ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਇਕੁ ਕਰਿ ਦਿਲ ਤੇ ਲਾਹਿ ਵਿਕਾਰੁ ॥ ਅਲਹ ਭਾਵੈ ਸੋ ਭਲਾ ਤਾਂ ਲਭੀ ਦਰਬਾਰੁ ॥੧੦੯॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  ieku kir—iek smwn kr, ieko ijhy jwx [ ivkwru—pwp [ qy—qoN [ Alh BwvY—(jo) r`b ƒ cMgw l`gy [ drbwru—r`b dI drgwh [

ArQ:-  hy PrId! (AMimRq vyly au~T ky r`bI Xwd dy A`iBAws nwl jIvn ivc vwprdy) du`K qy su`K ƒ ie`ko jyhw jwx, idl qoN pwp k`F dyh, jo r`b dI rzw ivc vrqy aus ƒ cMgw jwx, qW qYƒ (prmwqmw dI) drgwh dI pRwpqI hovygI [109[

ਮਃ ੫ ॥ ਫਰੀਦਾ ਦੁਨੀ ਵਜਾਈ ਵਜਦੀ ਤੂੰ ਭੀ ਵਜਹਿ ਨਾਲਿ ॥ ਸੋਈ ਜੀਉ ਨ ਵਜਦਾ ਜਿਸੁ ਅਲਹੁ ਕਰਦਾ ਸਾਰ ॥੧੧੦॥ {ਪੰਨਾ 1383}

pd ArQ:-  dunI—dunIAw, dunIAw dy lok [ vjweI—mwieAw dI pRyrI hoeI [ nwil—dunIAw dy hI nwil [ ijsu—ijs dI [ swr—sMBwl [ Alhu—prmwqmw [

not:-  slok nµ: 108, 109 Aqy 110 ivc l&z ‘Alh’ dI vrqoN ivAwkrx Anuswr ieauN hY—‘Alh syqI’—ieQy mukqw AMq l&z ‘Alh’ dy nwl ‘sMbMDk’ ‘syqI’ vriqAw igAw hY [ ‘Alh BwvY’—ieQy ik®Aw ‘BwvY’ dy nwl l&z ‘Alh’ sMpRdwn kwrk, iek-vcn hY, Bwv, Alh ƒ’ ‘Alhu krdw’—ieQy l&z ‘Alhu’ krqw kwrk, iek-vcn hY [

ArQ:-  hy PrId! dunIAw dy lok (vwjy hn jo mwieAw dy) vjwey hoey v`j rhy hn, qUM BI auhnW dy nwl hI v`j irhw hYN, (Bwv, mwieAw dw ncwieAw n`c irhw hYN) [ auhI (BwgW vwlw) jIv (mwieAw dw vjwieAw hoieAw) nhIN v`jdw, ijs dI sMBwl (rwKI) prmwqmw Awp krdw hY (so, AMimRq vyly au~T ky aus dI Xwd ivc juV, qwik qyrI BI sMBwl ho sky) [110[

ਮਃ ੫ ॥ ਫਰੀਦਾ ਦਿਲੁ ਰਤਾ ਇਸੁ ਦੁਨੀ ਸਿਉ ਦੁਨੀ ਨ ਕਿਤੈ ਕੰਮਿ ॥ ਮਿਸਲ ਫਕੀਰਾਂ ਗਾਖੜੀ ਸੁ ਪਾਈਐ ਪੂਰ ਕਰੰਮਿ ॥੧੧੧॥ {ਪੰਨਾ 1383-1384}

pd ArQ:-  rqw—r`qw, rMigAw hoieAw [ dunI—dunIAw, mwieAw [ ikqY kMim—iksy kMm ivc (nhIN AwauNdI) [ imsl PkIrW—&kIrW vwlI rihxI [ gwKVI—AOKI [ pUr krMim—pUrI iksmq nwl [

ArQ:-  hy PrId! (AMimRq vyly au~Txw hI kw&I nhIN; aus au~Tx dw kIh lwB jy aus vyly BI) idl dunIAw (dy pdwrQW) nwl hI rMigAw irhw? dunIAw (AMq vyly) iksy kMm nhIN AwauNdI [ (au~T ky r`b ƒ Xwd kr, ieh) &kIrW vwlI rihxI bVI AOKI hY, qy imldI hY v`fy BwgW nwl [111[

not:-  Aglw Slok nµ: 112 PrId jI dw hY [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh