ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Page 1377 ਕਬੀਰ ਦਾਤਾ ਤਰਵਰੁ ਦਯਾ ਫਲੁ ਉਪਕਾਰੀ ਜੀਵੰਤ ॥ ਪੰਖੀ ਚਲੇ ਦਿਸਾਵਰੀ ਬਿਰਖਾ ਸੁਫਲ ਫਲੰਤ ॥੨੩੦॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- dwqw—pRBU dy nwm dI dwiq krn vwlw [ dXw—jIAW nwl ipAwr [ aupkwrI jIvMq—jo aupkwr krn ivc hI jINaUdw hY, jo swrw jIvn aupkwr ivc hI guzwrdw hY [ pMKI—ies jgq-ru`K dy pMCI, swry jIv [ idswvrI—idSw Avr, hor hor idSw ƒ, hor hor pwsy, hor hor DMiDAW ivc [ ibrKw—‘nwm’ dyx vwlw ru`K (swDU) [ suPl Plµq—‘dieAw’ dI sohxI dwiq hI krdw rihMdw hY, sB ƒ iehI isKWdw rihMdw hY ik sB jIvW nwl ipAwr kro [ suPl—su-Pl, sohxw Pl [ ArQ:- hy kbIr! (“ijin qijAw bwdu ibbwdu”) auh ‘swDU’ AwpxI swrI aumr aupkwr ivc hI guzwrdw hY; pRBU dy nwm dI dwiq dyx vwlw auh ‘swDU’ ivkwrW ivc qpdy swry ies sMswr leI), mwno, iek sohxw ru`K hY, aus pwsoN ‘jIA-dieAw’ dI dwiq pRwpq huMdI hY [ sMswrI jIv qW hor hor DMiDAW ivc ru`Jy rihMdy hn, pr gurmuK ‘swD’ sdw iehI is`iKAw dyNdw rihMdw hY ik sB nwl dieAw-ipAwr vrqo [230[ ਕਬੀਰ ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਪਰਾਪਤੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇ ਲਿਲਾਟ ॥ ਮੁਕਤਿ ਪਦਾਰਥੁ ਪਾਈਐ ਠਾਕ ਨ ਅਵਘਟ ਘਾਟ ॥੨੩੧॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- swDU sMgu—(“ijin qijAw bwdu ibbwdu” aus) swDU dI suhbiq [ illwt—m`Qw [ iliKAw hoie illwt—jy m`Qy auqy lyK iliKAw hovy, jy cMgy Bwg hox [ mukiq—“bwd ibbwd” qoN ^lwsI [ Twk—rok [ AvGt Gwt—AOKw phwVI pYNfw (not—dunIAw dy ‘bwd ibbwd’ qoN bc ky rihx dI koSS krnI ieauN hY ijvyN iksy au~cI phwVI auqy cVHnw hY) [ ArQ:- hy kbIr! “ijin qijAw bwdu ibbwdu” aus swDU-gurmuiK dI sMgiq aus mnu`K ƒ pRwpq huMdI hY ijs dy bVy cMgy Bwg hox [ aus dI sMgiq qoN Pl ieh imldw hY ik dunIAw dy “bwd ibbwd” qoN ^lwsI ho jWdI hY, koeI BI ivkwr ies AOKy s&r dy rwh ivc rok nhIN pWdw [231[ ਕਬੀਰ ਏਕ ਘੜੀ ਆਧੀ ਘਰੀ ਆਧੀ ਹੂੰ ਤੇ ਆਧ ॥ ਭਗਤਨ ਸੇਤੀ ਗੋਸਟੇ ਜੋ ਕੀਨੇ ਸੋ ਲਾਭ ॥੨੩੨॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- gosty—goSit, g`l-bwq, imlwp (not:- l&z goSit dy do ArQ hn—(1) crcw, bhs, g`l-bwq, (2) imlwp, sMgiq [ ijvyN ‘isD gosit”—(1) is`DW nwl bhs, (2) prmwqmw nwl imlwp [ vyKo myrw tIkw “isD gosit”) [ kIny—kIqw jwey [ ArQ:- hy kbIr! (cUMik dunIAw dy “bwd ibbwd” qoN ^lwsI swDU dI sMgiq kIiqAW hI imldI hY, ies vwsqy) ie`k GVI, A`DI GVI, GVI dw cOQw ih`sw—ijqnw icr BI gurmuKW dI sMgiq kIqI jwey, ies qoN (Awqmk jIvn ivc) n&w hI n&w hY [232[ ਕਬੀਰ ਭਾਂਗ ਮਾਛੁਲੀ ਸੁਰਾ ਪਾਨਿ ਜੋ ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਖਾਂਹਿ ॥ ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਨੇਮ ਕੀਏ ਤੇ ਸਭੈ ਰਸਾਤਲਿ ਜਾਂਹਿ ॥੨੩੩॥ {ਪੰਨਾ 1377} not:- slok nµ: 228 qoN iek nvW i^Awl c`ilAw hY [ jgq ivc “bwd ibbwd” dI qpS pY rhI hY, jIv qVP rhy hn [ prmwqmw dw nwm ieQy iek sohxw ru`K hY [ ijnHW ivrly BwgW vwly gurmuKW ny dunIAw dw ieh “bwdu ibbwd qijAw” hY, auh ies ru`K dI TMFI CW hn [ ies CW dw Awsrw ilAW, swDU-gurmuKW dI sMgiq kIiqAW ies “bwd ibbwd” qoN ^lwsI ho jWdI hY, ies qoN ‘vYrwg’ pRwpq ho jWdw hY [ pr dunIAw ivc iek Ajb Kyf ho rhI hY [ lok svyr vyly Drm-AsQwn ivc BI AwauNdy hn, vrq Awidk BI r`Kdy hn, hor keI iksm dy nym BI inbwhuMdy hn; pr, iehnW dy nwl nwl ivkwr BI krI jWdy hn [ kbIr jI ieQy AwKdy hn ik “swDU” dI sMgiq krn dw Bwv ieh nhIN hY ik ijqnw icr sqsMg ivc bYTo, auqnw icr rwm rwm krI jwau, auQoN Aw ky ivkwrW ivc BI ih`sw leI jwau [ ieh qIrQ-jwqRw, vrq-nym sB insPl jWdy hn jy mnu`K ivkwrI jIvn vloN nhIN prqdw [ pd ArQ:- BWg—BMg [ mwCulI—m`CI [ surw—Srwb [ pwn—pIxw [ pwin—pIx vwlw (ijvyN, ‘Dn’ qoN ‘Din’=Dn vwlw, ‘gux’ qoN ‘guix’= gux vwlw) [ auprlI swrI quk dw AnvY (Prose-order) ieauN hY—“jo jo surwpwin pRwnI BWg mwCulI KWih” [ KWih—KWdy hn [ qy sBY—auh swry hI (qIrQ-jwqRw vrq nym Awidk) [ rswql jWih—Zrk jWdy hn, auhnW qoN koeI rqw-Br lwB nhIN huMdw [ (not:- ipCly Slok ivc izkr hY ik “Bgqn syqI gosty jo kIny so lwB” [ ieQy nµ: 233 ivc AwKdy hn ik jy mnu`K “Bgqn syqI gosty” qoN Aw ky Srwb-mws Awidk ivc l`gw rhy, qW auh kIqw hoieAw sq-sMg qy auQy ley hoey pRx (=vrq) sB ivArQ jWdy hn) [ not:- keI s`jx l&z ‘pwin’ dw ArQ ‘pwn dw p`qw’ krdy hn [ ieh Zlq hY [ bwxI ivc ijQy BI auh l&z hY aus dw joV ‘pwn’ hY; ijvyN: “pwn supwrI KwqIAW muiK bIVIAw lweIAw” [ l&z “BWg mwCulI Aqy surw” qoN Bwv ieh nhIN lYxw ik kbIr jI isr& BMg qy Srwb qoN rokdy hn, qy posq A&Im dI mnwhI nhIN krdy [ iesy qrHW ieh g`l BI nhIN ik ieQy m`CI dw mws Kwx qoN rok rhy hn [ swry pRsMg ƒ rlw ky pVHo [ sqsMg BI krnw qy ivkwr BI krI jwxy—kbIr jI ies kMm qoN vrjdy hn [ kwmI lok Awm qOr qy Srwb-mws vrq ky kwm-vwsnw ivBcwr ivc pRivrq huMdy hn; qy; m`CI dw mws cUMik kwm-rucI vDIk pYdw krn ivc pRisD hY, ies vwsqy kbIr jI ny Srwb BMg m`CI l&z vrqy hn [ ArQ:- hy kbIr! jy lok ‘Bgqn syqI gosty’ kr ky qIrQ-jwqRw vrq-nym Awidk BI krdy hn qy auh SrwbI lok BMg m`CI BI KWdy hn (Bwv, sqsMg ivc BI jWdy hn qy Srwb-kbwb BI KWdy pINdy hn, ivkwr BI krdy hn) auhnW dy auh qIrQ vrq Awidk vwly swry krm iblkul ivArQ jWdy hn [233[ ਨੀਚੇ ਲੋਇਨ ਕਰਿ ਰਹਉ ਲੇ ਸਾਜਨ ਘਟ ਮਾਹਿ ॥ ਸਭ ਰਸ ਖੇਲਉ ਪੀਅ ਸਉ ਕਿਸੀ ਲਖਾਵਉ ਨਾਹਿ ॥੨੩੪॥ ਆਠ ਜਾਮ ਚਉਸਠਿ ਘਰੀ ਤੁਅ ਨਿਰਖਤ ਰਹੈ ਜੀਉ ॥ ਨੀਚੇ ਲੋਇਨ ਕਿਉ ਕਰਉ ਸਭ ਘਟ ਦੇਖਉ ਪੀਉ ॥੨੩੫॥ ਸੁਨੁ ਸਖੀ ਪੀਅ ਮਹਿ ਜੀਉ ਬਸੈ ਜੀਅ ਮਹਿ ਬਸੈ ਕਿ ਪੀਉ ॥ ਜੀਉ ਪੀਉ ਬੂਝਉ ਨਹੀ ਘਟ ਮਹਿ ਜੀਉ ਕਿ ਪੀਉ ॥੨੩੬॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- loien—A`KW [ kir rhau—mYN krI r`KdI hW [ swjn—ipAwry pqI-pRBU ƒ [ Gt mwih ly—ihrdy ivc sWB ky [ pIA sau—ipAwry pRBU nwl [ Kylau—mYN KyfdI hW [ lKwvau nwih—mYN d`sdI nhIN [234[ jwm—pihr [ AwT jwm—A`T pihr (not:- idn rwq dy ku`l A`T pihr huMdy hn), idn rwq, hr vyly [ causiT GrI—cONT GVIAW (not:- iek pihr dIAW A`T GVIAW huMdIAW hn, cOT GVIAW dy A`T pihr, rwq idn, hr vyly) [ quA—(sM: qÍW, quAW) qYƒ [ inrKq rhY—vyKdI rihMdI hY [ jIau—myrI ijMd [ nIcy...krau—mYN iksy jIv vloN nIvIAW A`KW ikauN krW? mYN iksy jIv qoN hux n&rq nhIN krdI [235[ sunu sKI—hy myrI shylIey! sux [ pIA mih—ipAwry pRBU-pqI ivc [ jIau—ijMd [ jIA mih—ijMd ivc [ ik—jW [ bUJau nhI—hy sKI! qUM smJ nhIN skdI [236[ ArQ:- (hy myrI sq-sMgx shylIey! jdoN dI mYƒ ‘swDU sMgu prwpqI’ hoeI hY, mYN ‘Bgqn syqI gosty’ hI krdI hW, ies ‘swDU sMg’ dI brkiq nwl) ipAwry pRBU-pqI ƒ Awpxy ihrdy ivc sWB ky (iehnW ‘BWg mwCulI surw’ Awidk ivkwrW vloN) mYN AwpxIAW A`KW nIvIAW krI r`KdI hW, (dunIAw dy iehnW rsW nwl KyfW Kyfx dy QW) mYN pRBU-pqI nwl swry rMg mwxdI hW; pr mYN (ieh Byq) iksy ƒ nhIN d`sdI [234[ (hy sKI! mYN isr& pRBU-pqI ƒ hI AwKdI hW ik hy pqI!) A`Ty pihr hr GVI myrI ijMd qYƒ hI q`kdI rihMdI hY [ (hy sKI!) mYN sB srIrW ivc pRBU-pqI ƒ hI vyKdI hW, ies vwsqy mYƒ iksy pRwxI-mwqR qoN n&rq nhIN hY [235[ hy shylIey! (‘swDU sMg’ dI brkiq nwl myry AMdr iek Acrj Kyf bx geI hY, mYƒ hux ieh pqw nhIN l`gdw ik) myrI ijMd pRBU-pqI ivc v`s rhI hY jW ijMd ivc ipAwrw Aw v`isAw hY [ hy shylIey! qUM hux ieh smJ hI nhIN skdI ik myry AMdr myrI ijMd hY jW myrw ipAwrw pRBU-pqI [236[ ਕਬੀਰ ਬਾਮਨੁ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜਗਤ ਕਾ ਭਗਤਨ ਕਾ ਗੁਰੁ ਨਾਹਿ ॥ ਅਰਝਿ ਉਰਝਿ ਕੈ ਪਚਿ ਮੂਆ ਚਾਰਉ ਬੇਦਹੁ ਮਾਹਿ ॥੨੩੭॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- AriJ—Ps ky [ auriJ—aulJ ky [ pic—^uAwr ho ky [ mUAw—mr igAw hY, Awqmk mOq mr igAw hY, aus dI ijMd pRBU-imlwp dw jIvn nhIN jIaU skI [ ArQ:- pr, hy kbIr! (AwK—mYƒ jo ieh jIvn-dwiq imlI hY, jIvn-dwqy siqgurU qoN imlI hY jo Awp BI nwm dw rsIAw hY; jnyaU Awidk dy ky qy krm-kWf dw rwh d`s ky) bRwhmx isr& dunIAwdwrW dw hI gurU AKvw skdw hY, BgqI krn vwilAW dw aupdyS-dwqw bRwhmx nhIN bx skdw, ikauNik ieh qW Awp hI chuMAW vydW dy j`g Awidk krm-kWf dIAW aulJxW ƒ soc soc ky iehnW ivc hI Kp Kp ky Awqmk mOq mr cu`kw hY (ies dI AwpxI hI ijMd pRBU-imlwp dw Awnµd nhIN mwx skI, ieh BgqW ƒ auh suAwd ikvyN dy idvw skdw hY?) [237[ ਹਰਿ ਹੈ ਖਾਂਡੁ ਰੇਤੁ ਮਹਿ ਬਿਖਰੀ ਹਾਥੀ ਚੁਨੀ ਨ ਜਾਇ ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਗੁਰਿ ਭਲੀ ਬੁਝਾਈ ਕੀਟੀ ਹੋਇ ਕੈ ਖਾਇ ॥੨੩੮॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- ryqu mih—ryq ivc (not:- l&z ‘ryqu’ sdw aukwrWq ( u) AMq huMdw hY auØN\ ieh iesqRI-ilMg hY [ ies l&z dw ieh A^Irlw ( u) sMbMDk nwl BI itikAw rihMdw hY) [ hwQI—hwQI pwsoN [ kih—khy, AwKdw hY [ guir—gurU ny [ BlI buJweI—cMgI m`q id`qI hY [ kItI—kIVI [ hoie kY—bx ky [ Kwie—Kw skdw hY [ ArQ:- prmwqmw dw nwm, mwno, KMf hY jo ryq ivc iK`lrI hoeI hY, hwQI pwsoN ieh KMf ryq ivcoN cuxI nhIN jw skdI [ kbIr AwKdw hY—pUry siqgurU ny hI ieh BlI m`q id`qI hY ik mnu`K kIVI bx ky ieh KMf Kw skdw hY [238[ not:- inmRqw ZrIbI dI dwiq bRwhmx pwsoN nhIN iml skdI, ikauNik aus dy krm-kWf ny qW isr& ieh isKwxw hY ik Plwxw krm kIiqAW zrUr Plwxw Pl iml jwiegw [ ‘ZrIbI’ ƒ aus dI is`iKAw ivc koeI QW hI nhIN hY, ikauNik ‘ZrIbI’ iksy krm-kWf dw ih`sw nhIN hY [ ieh krm-kWf sgoN AhMkwr pYdw krdw hY ikauNik ies qoN ieh XkIn bxdw hY ik ies dy kIiqAW zrUr Pl imlxw hY [ pr prmwqmw dw ismrn ZrIbI suBwv qoN ibnw ho hI nhIN skdw [ ਕਬੀਰ ਜਉ ਤੁਹਿ ਸਾਧ ਪਿਰੰਮ ਕੀ ਸੀਸੁ ਕਾਟਿ ਕਰਿ ਗੋਇ ॥ ਖੇਲਤ ਖੇਲਤ ਹਾਲ ਕਰਿ ਜੋ ਕਿਛੁ ਹੋਇ ਤ ਹੋਇ ॥੨੩੯॥ ਕਬੀਰ ਜਉ ਤੁਹਿ ਸਾਧ ਪਿਰੰਮ ਕੀ ਪਾਕੇ ਸੇਤੀ ਖੇਲੁ ॥ ਕਾਚੀ ਸਰਸਉਂ ਪੇਲਿ ਕੈ ਨਾ ਖਲਿ ਭਈ ਨ ਤੇਲੁ ॥੨੪੦॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- quih—qYƒ [ swD—s`Dr, is`k, qWG [ iprMm—pRym [ goie—gyNd [ hwl kir—msq ho jw (not:- nOSwhIey &kIr ‘hwl’ Kyfdy hn, qy msq ho jWdy hn) [ q hoie—ipAw hovy [239[ pwky syqI—p`ky (gurU) nwl, pUry siqgurU dI srn pY ky [ pyil kY—pIV ky [240[ ArQ:- hy kbIr! jy qYƒ pRBU-ipAwr dI Kyf Kyfx dI qWG hY, qW Awpxw isr k`t ky gyNd bxw lY (ies qrHW AhMkwr dUr kr ik lok by-S`k Tyfy pey mwrn ‘kbIr roVw hoie rhu bwt kw, qij mn kw, AiBmwnu’) ieh Kyf Kyfdw Kyfdw ieqnw msq ho jw ik (dunIAw vloN) jo (slUk qyry nwl) hovy auh ipAw hovy [239[ pr, hy kbIr! jy qYƒ pRBU-ipAwr dI ieh Kyf Kyfx dI is`k hY qW pUry siqgurU dI srn pY ky Kyf; (krm-kWfI bRwhmx pws ieh cIz nhIN hY) [ k`cI srhoN pIiVAW nwh qyl inkldw hY qy nwh hI Kl bxdI hY (iehI hwl jnyaU Awidk dy ky bxy k`cy gurUAW dw hY) [240[ ਢੂੰਢਤ ਡੋਲਹਿ ਅੰਧ ਗਤਿ ਅਰੁ ਚੀਨਤ ਨਾਹੀ ਸੰਤ ॥ ਕਹਿ ਨਾਮਾ ਕਿਉ ਪਾਈਐ ਬਿਨੁ ਭਗਤਹੁ ਭਗਵੰਤੁ ॥੨੪੧॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- folih—foldy hn, Btkdy hn, ttOly mwrdy hn [ giq—hwlq, hwl [ AMD giq—ijvyN AMinHAW dI hwlq huMdI hY, AMinHAW vWg [ Aru—Aqy [ cIn@q nwhI—(not:- A`Kr ‘n’ dy hyT A`Dw ‘h’ hY) pCwxdy nhIN [ kih—khy, AwKdw hY [ ikau pweIAY—nhIN iml skdw [ ibnu Bgqhu—BgqI krn vwilAW dI (sMgiq) qoN ibnw [ BgvMqu—Bgvwn, prmwqmw [ ArQ:- nwmdyv AwKdw hY ik BgqI krn vwly bMidAW (dI sMgiq) qoN ibnw Bgvwn nhIN iml skdw; jo mnu`K (pRBU dI) Bwl qW krdy hn, pr Bgq jnW ƒ pCwx nhIN skdy auh AMinHAW vWg hI ttOly mwrdy hn [241[ ਹਰਿ ਸੋ ਹੀਰਾ ਛਾਡਿ ਕੈ ਕਰਹਿ ਆਨ ਕੀ ਆਸ ॥ ਤੇ ਨਰ ਦੋਜਕ ਜਾਹਿਗੇ ਸਤਿ ਭਾਖੈ ਰਵਿਦਾਸ ॥੨੪੨॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- so—vrgw [ krih—krdy hn [ Awn—hor hor [ dojk—nrk; auh QW ijQy jIvW ƒ du`K hI du`K Bogxy pYNdy hn [ jwihgy—(Bwv,) jWdy hn, pYNdy hn [ dojk jwihgy—dozkW ivc pYNdy hn, du`K hI du`K Bogdy hn [ siq—s`c, shI g`l [ BwKY—AwKdw hY [ ArQ:- (swry suK pRBU dy ismrn ivc hn, pr) jo mnu`K prmwqmw dw nwm-hIrw C`f ky hor hor QW qoN suKW dI Aws r`Kdy hn auh lok sdw du`K hI shwrdy hn—ieh s`cI g`l rivdws d`sdw hY [242[ not:- Bgq nwmdyv jI Aqy Bgq rivdws jI dy koeI Slok nhIN hn, isr& Sbd hn [ ijvyN Slok nµ: 212 Aqy 213 hn qW kbIr jI dy Awpxy aucwry hoey, iqvyN ieh Slok nµ: 241 Aqy 242 BI kbIr jI dy Awpxy hI hn [ kbIr jI AwKdy hn ik AsW auhnW dI bwxI pVH ky vyKI hY auh BI Aswfy nwl hI sMmqI r`Kdy hn [ ਕਬੀਰ ਜਉ ਗ੍ਰਿਹੁ ਕਰਹਿ ਤ ਧਰਮੁ ਕਰੁ ਨਾਹੀ ਤ ਕਰੁ ਬੈਰਾਗੁ ॥ ਬੈਰਾਗੀ ਬੰਧਨੁ ਕਰੈ ਤਾ ਕੋ ਬਡੋ ਅਭਾਗੁ ॥੨੪੩॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- jau—jy [ igRhu krih—qUM Gr bxwauNdw hYN, qUM Gr-bwrI bxdw hYN [ q—qW [ Drmu—&rz, Gr-bwrI vwlw &rz [ (not:- igRhsqI vwsqy auh kyhVw ‘Drm’ hY ijs v`l ies A^Irly Slok ivc ieSwrw hY?) Slok nµbr 228 qoN lY ky 242 qk ghu nwl pVHo [ ieko i^Awl dI suMdr lVI clI Aw rhI hY ik ivkwrW Aqy vwd-ivvwd dI qpS ivc sVdy ies sMswr dy AMdr prmwqmw dw nwm hI sohxI CW vwlw ru`K hY [ ieh nwm krm-kWfI bRwhmx qoN nhIN iml skdw, ies dI pRwpqI kyvl ‘swDU sMg’ qoN hI hY, pUry gurU qoN hI hY [ Slok nµ: 242 ivc swrI ivcwr ƒ mukw ky qy rivdws jI dy i^AwlW dw BI hvwlw dy ky AwKdy hn ik jy ivkwrW Aqy vwd-ivvwd dy dozK dI qpS qoN bcxw hY qW prmwqmw dw nwm hI ismro [ b`s! iehI hY igRhsqI dw ‘Drm’ [ jy iehnW SlokW ƒ ipCly pwsy vloN pVHnw SurU kr idau, qW ies Drm dI pRoVHqw vwsqy Slok nµ: 234, 235 Aqy 236 auqy nzr jw itkygI [ nµ: 237 qoN 241 qk qW isr& ies g`l qy zor hY ik ieh ‘Drm’, ieh Awqmk jIvn, qpS dUr krn vwlw ieh vsIlw, krm-kWfI bRwhmx qoN nhIN imldw, isr& pUry gurU qoN hI iml skdw hY [ nµ: 234, 235 Aqy 236 ivc ies ‘Drm’ dw inKyVw ieauN kIqw hY ik ikrq-kwr dy nwl nwl pRBU dw nwm ismro, ies ismrn dI brkiq nwl ivkwrW dI qpS qoN bcy rhogy Aqy iksy pRwxI-mwqR qoN n&rq nhIN rhygI [ Slok nµ: 192 ivc qW kbIr jI KulHy l&zW ivc ‘Gr’ dw ‘Drm’ d`s Awey hn: kbIr jw Gr swD n syvIAih, hir kI syvw nwih ] qy Gr mrht swrKy, BUq bsih iqn mwih ]192] (so, igRhsq dw Drm hY BilAW dI syvw Aqy pRBU dI bMdgI) [ bYrwgu—iqAwg [ ABwgu—bd-iksmqI [ not:- kbIr jI ienswnI jIvn ƒ do ih`isAW ivc nhIN vMf rhy [ igRhsqI jIvn dy hI h`k ivc hn, pr auh igRhsqI nhIN jo dwqwr ƒ ivswr ky aus dIAW dwqW ivc hI AMnHw hoieAw rhy [ kbIr jI AwKdy hn ik ivkwrW ivc Zrky rihx nwloN, isr& ivkwrI jIvn nwloN, ‘iqAwg’ cMgw hY [ igRhsqI dy ivkwrI jIvn Aqy iqAwg dw twkrw krdy hoey iehnW dohW ivcoN ‘iqAwg’ ƒ cMgw AwK rhy hn; pr auh iqAwg iPr pUrn iqAwg hovy, pKMf nwh hovy [ ArQ:- hy kbIr! jy qUM Gr-bwrI bxdw hYN qW Gr-bwrI vwlw &rz BI inbwh (Bwv, pRBU dw ismrn kr, ivkwrW qoN bicAw rhu Aqy iksy qoN n&rq nwh kr [ pr igRhsq ivc rih ky) jy qUM mwieAw ivc hI Zrky rihxw hY qW ies ƒ iqAwgxw hI Blw hY [ iqAwgI bx ky jo mnu`K iPr BI nwl nwl mwieAw dw jMjwl shyVdw hY aus dI bVI bd-iksmqI smJo (auh iksy QW jogw nwh irhw) [243[ not:- sB qoN pihly Slok nµ: 1 ivc kbIr jI ny ieh AwiKAw hY ik jd qoN sMswr bixAw hY ienswn vwsqy suK Aqy SWqI dw swDn isr& hir-nwm hI cilAw Aw irhw hY, iehI kwrn hY ik mu`F-kdImW qoN Bgq-jn hir-nwm hI ismrdy Aw rhy hn [ A^Ir qy Aw ky Slok nµ: 242 ivc AwKdy hn ik jo mnu`K hir-nwm ƒ ivswr ky iksy hor QW qoN suK-SWqI dI Aws r`Kdy hn auh aukweI Kw rhy hn [ sB qoN A^Irly Slok nµ: 243 ivc kbIr jI ny ieh mohr lw id`qI qy &Yslw dy id`qw hY ik b`s! hir-nwm hI igRhsqI dw mu`K ‘Drm’ hY, jy hir-nwm ƒ ivswr ky sMswrk BogW Aqy ivkwrW qoN mnu`K suK Bwldw hY qW ieh ies dw kmlw-pn hY [ mnu`K vwsqy Gr-bwrI jIvn izMdgI dw shI rsqw hY, pr auh BI qdoN hI, jy ies ivc hir-nwm ismry; nhIN qW jIvn gMdw kr lYx nwloN Gr-bwr C`f dyvy [ pwTkW vwsqy ieh g`l jwnxI suAwdlI hovygI ik ijs i^Awl qoN iehnW SlokW ƒ kbIr jI ny SurU kIqw hY auQy hI Aw ky ^qm kIqw hY [ swry hI SlokW ivc ieko hI mzmUn “hir-nwm dw ismrn” au~qy aus dy vK-vK pihlU lY ky ivcwr kIqI geI hY [ so, ieh AwKxw au~kw Zlq hY ik ieh Slok ivkoilqry hn qy iehnW ivc koeI imlvW b`JvW Bwv nhIN hY [ slok syK PrId ky ] jwx-pCwx tIkw kdoN iliKAw? bwbw PrId jI dy swry slok dw tIkw mYN dsMbr 1942 ivc iliKAw sI, qy julweI 1944 ivc ies ƒ Cpvwxw SUrU kIqw [ pr 20 s&y hI Cpy sn ik kMm auQy hI Atk igAw [ aus qoN ip`CoN myrw i^Awl bixAw ik hux iehnW SlokW ƒ swrI BgqW dI bwxI dy tIky nwl rlw ky hI CwipAw jwey [ Bgq-bwxI dw tIkw mYN sqMbr 1945 ivc ^qm kIqw [ kbIr jI dy Slok rih gey [ tIkw ilKx dw Avsr: gurU nwnk Kwlsw kwlj gujrW vwly qoN ivhlw ho ky Kwlsw kwlj AMimRqsr ivc mYƒ nvMbr 1929 ivc mulwzmq dw mOkw imilAw sI [ AY&. ey. dIAW jmwqW ivc ividAwrQIAW dI igxqI bhuq izAwdw hox krky Dwrimk dI pVHweI vwsqy auhnW dy do do sYkSn bxwey huMdy sn [ iek iek sYkSn dI Dwrimk pVHweI mYƒ id`qI geI, Aqy iek iek sYkSn ƒ srdwr joD isMG jI pVHwieAw krdy sn [ bI.ey. dIAW jmwqW ƒ Dwrimk auhI pVHWdy sn [ ies mzmUn dy mu`K A`iDAwpk auhI sn [ sMn 1936 ivc auh kwlj dy ipRsIpl bx gey [ auhnW ƒ swrw vkq d&qr Aqy hor izMmyvwrIAW v`l dyxw pY igAw [ ies vwsqy bI.ey. dIAW jmwqW dI Dwrimk pVHweI BI myry spurd kIqI geI [ bI.ey. dIAW jmwqW ƒ hor bwxIAW dy ielwvw PrId jI dy Slok BI pVHwey jWdy sn [ mYN iehnW SlokW ƒ zbwnI Xwd krnw SurU kr id`qw [ iek AnoKI AOkV qy aus dw h`l: sRI gurU gRMQ swihb dI bwxI dI bolI dy ivAwkrx dI pihlI Jlk mYƒ dsMbr 1920 ivc nsIb hoeI sI [ qdoN qoN mYN swrI bwxI ƒ aus ivAwkrx Anuswr hI ivcwrn dw jqn krdw Aw irhw sW [ swrw ivAwkrx BI 1932 ivc mukMml qOr qy mYN ilKqI rUp ivc ilAw sikAw sW [ ividAwrQIAW ƒ mYN bwxI pVHwx smy QoVw ivAwkrx BI smJw idAw krdw sW, ies qrHW bwxI ƒ smJx vwly pwsy auhnW dI rucI vDdI sI [ PrId jI dy slok pVHwx vyly Slok nµ: 43 myry rwh ivc BwrI rukwvt pWdw sI [ tIkwkwr ny aus dI pihlI quk ieauN ilKI hoeI sI: “kMiD kuhwVw isir GVw; vix kY sru lohwru” [ ies dy ArQ auhnW ilKy hoey sn—‘vx dy isr auqy lohwr (KVw hY’) gurbwxI ivAwkrx Anuswr nwh hI ieh pwT mYƒ jcdw sI, Aqy nwh hI ies dy ilKy hoey ArQ [ pr mYƒ Awp ƒ BI kuJ nhIN sI AhuVdw [ mYN ividAwrQIAW ƒ AwpxI ieh AOkV sw& kih dyNdw sW [ sMn 1938 dIAW grmI dIAW CutIAW ivc kuJ idnW vwsqy mYN iSmly igAw auQy, myrw v`fw kwkw krwqwr isMG mulwzm sI [ &rId jI dy Slok mYƒ zbwnI Xwd ho cuky hoey hn [ roz svyry mYN auhnW dw pwT zbwnI kirAw krdw sW [ iek idn pwT kridAW Slok nµ: 43 dw pwT Awpxy Awp myry mUMhoN inkilAw, ‘vix kYsru lohwru’ [ myrIAW A`KW au~GV AweIAW [ myrI Awdq bx cukI hoeI hY ik pwT krn vyly qkrIbn hryk l&z dw ivAwkrixk joV myry swhmxy AwieAw rihMdw hY [ ieh nvW pwT mUMhoN inkilAW ArQ BI KulH igAw [ mYN skUl ivc cOQI jmwq qoN ATvIN jmwq qk &wrsI pVHdw irhw sW [ ‘kYsru’ &wrsI l&z hY, qy, ies dw ArQ hY ‘bwdSwh’ [ ausy idn auQy &wrsI pVHwx vwly iek mOlvI swihb pwsoN ies l&z bwry qs`lI BI kr leI [ Bgq-bwxI dy tIky ivcoN Jlk: BgqW dI bwxI dw tIkw 1945 ivc ilKidAW ilKidAW mYƒ ieauN pRqIq hox l`g ipAw ik ieh bwxI gurU nwnk dyv jI ny Awp hI iek`TI kIqI sI [ ieh i^Awl A`KW A`gy r`K ky ijauN ijauN mYN Bgq-bwxI dI AMdrlI gvwhI dI Bwl krn l`gw, myrw ieh i^Awl vDIk p`kw huMdw igAw [ pr gurU nwnk swihb ny ies ƒ kIh krnw sI? Aswfy ieiqhws ivc qW ieh izkr hY ik siqgurU nwnk dyv jI dI AwpxI hI bwxI QW QW iK`lrI peI sI jo gurU Arjn swihb ny dys dySWqrW ivc is`KW ƒ ic`TIAW Byj ky iek`TI krweI sI [ ijs gur-ivAkqI ny AwpxI hI bwxI sWB ky nwh r`KI, aus ny Bgq-bwxI iek`TI krn dI Kycl ikauN krnI sI? pr, Bgq-bwxI dI AMdrlI Koj ny ieh Ku`lHm-Ku`lHw d`sxw SurU kr id`qw ik ies dy iek`Ty krn dw kMm gurU nwnk dyv jI dy ih`sy hI AwieAw sI [ nvIN Bwl: so, mYN gurU nwnk swihb qoN lY ky gurU Arjn swihb qk pMjy gur-ivAkqIAW dI bwxI ƒ Kojxw SurU kr id`qw [ QoVI ijhI imhnq nwl hI ieh g`l pRq`K id`s peI ik siqgurU nwnk dyv jI ny AwpxI swrI bwxI hI ilK ky sWBI sI [ ieh ^zwnw auhnW gurU AMgd swihb ƒ id`qw, qy hryk gur-ivAkqI ny AwpxI AwpxI bwxI rlw ky, A^Ir qy gurU rwmdws jI ny ieh swrw BMfwr gurU Arjn swihb dy hvwly kIqw [ mYN ieh swrw mzmUn iqMn lyKW ivc vMf ky ArD-mwsk A^bwr ‘pitAwlw smwcwr’ ivc CpvwieAw [ iPr myry hor mzmUnW smyq ieh lyK BI myrI lyKW-dI-dUjI pusqk ‘kuJ hor Dwrimk lyK’ ivc Cwpy gey [ hux ies pusqk dw nwm bdl ky ‘gurbwxI qy ieiqhws bwry’ r`iKAw igAw hY [ ‘isMG bRdrz’ bzwr mweI syvW AMimRqsr qoN imldI hY [ iesy pusqk ivcoN auh iqMny lyK lY ky ‘sRI grU gRMQ swihb drpx’ dI qIjI poQI ivc pwTkW dI vwk&IAq vwsqy Cwp id`qy gey hn (vyKo qIjI poQI pMnw 803 qoN 828) [ BulyKy: ijvyN sRI gurU goibMd isMG jI dI bwxI ivcoN keI l&zW ƒ Zlq smJ ky siqgurU jI dy jIvn-ilKwrIAW ny dyvI-pUjw Awidk khwxIAW GV leIAW, iesy qrHW bwbw &rId jI dy SlokW ƒ by-prvwhI nwl pVH ky ieQy BI iliKAw igAw ik bwbw jI ny Awpxy p`ly kwT dI rotI b`DI hoeI sI, jdoN Bu`K l`gdI sI, ies rotI ƒ c`k mwr ky guzwrw kr lYNdy sn [ ieh BI ikhw jWdw hY ik bwbw &rId jI pu`Ty ltk ky keI swl qp krdy rhy, qy keI vwrI kW Aw Aw ky iehnW dy pYrW ivc TUMgy mwrdy sn [ is`K dw &rz: jy bwbw &rId jI dI bwxI gurU gRMQ swihb ivc drj nwh huMdI, qW Aswƒ iehnW khwxIAW dI pVcol krn dI loV nhIN sI [ hryk mnu`K ƒ h`k hY ik auh Awpxy ieSt ƒ ijs rUp ivc cwhy vyKy [ pr, iehnW khwxIAW dI pRoVHqw leI cUMik aus bwxI ivcoN pRmwx id`qy jWdy hn jo gurU gRMQ swihb ivc drj hY, ies leI hryk is`K dw &rz hY ik iehnW ƒ rqw gMBIrqw nwl ivcwry [ ijs ‘bIV’ ƒ AsI ‘gurU gRMQ swihb’ AwKdy hW qy ‘gurU’ vWg snmwndy hW aus dw hryk Sbd gurU-rUp hY [ jy AsI iksy B`t jW Bgq dw koeI Sbd gurU-AwSy dy ault smJdy hW, qW auh ‘bIV’ ijs ivc gurU-AwSy qoN v`Kry Bwv vwly vwk drj hn smu`cy qOr qy gurU dw drjw nhIN r`K skdI [ ieh iek hwso-hIxw inscw hY ik BgqW dy keI SbdW ƒ AsI gurmiq Anuswr mMnIey, qy, keI SbdW ƒ gur-AwSy dy ivru`D [ gurU Arjn swihb ny swrI ‘bIV’ ivc ieh g`l ikqy BI nhIN ilKI ik Plwxy Plwxy Sbd gurmiq-Anuswr nhIN hn [ qrkW krn vwly qW kwhlI ivc ieh BI kih auTy hn ik quKwrI rwg ivc dw CMq m: 4 ‘nwvnu purbu ABIcu’ BI gurmiq dy ault hY [ is`K dI srDw: is`K ƒ ieh srDw bxwxI cwhIdI hY ik sRI gurU gRMQ swihb dy iksy BI AMg ivc koeI aukweI nhIN hY [ qy, iesy hI inscy nwl AsW bwbw PrId jI dy ieh Slok pVHny hn [ pr, ieh inry pVHn leI qW nhIN, hor gurbwxI vWg ieh BI is`K ƒ jIaUx dI jwc isKWdy hn, is`K dy jIvn dw Awsrw hn, is`K dy mn dI QMmHI hn [ ies Dury qoN ‘PrIdw rotI myrI kwT kI’ vwly Slok pVH ky kwT dI rotI vwlI khwxI sux ky swDwrn qOr qy pwTk dy mn ivc keI pRSn au~Tdy hn [ kI rotI KwxI mwVw kMm hY? jy ieh mwVw kMm hY qW kI kwT dI rotI nwl mn ƒ prcwxw ikvyN cMgw kMm ho skdw hY? pr, kI kwT dI rotI nwl mn prc BI skdw hY? kI ieh Slok hryk pRwxI-mwqR vwsqy sWJw aupdyS hY? qW iPr, kI kdy koeI AYsI AvsQw BI AwauxI cwhIdI hY jdoN ies bwxI dy pVHn vwly kwT dI rotI p`ly bMnHI iPrn? jo ieh smw nhIN Awauxw cwhIdw qW ies dy pVHn qoN kIh lwB? ijvyN kwT dI rotI dI khwxI ies Slok ƒ Zlq smJx qoN bxI, iqvyN hI ‘kwgw cUMif n ipMjrw’ Slok qoN ieh i^Awl bx igAw ik PrId jI pu`Ty ltk ky qp krdy sn [ Bu`KW k`txIAW, DUxIAW qpwxIAW qy pu`Ty ltkxw Awidk krm gurmiq Anuswr by-loVvyN hn, qy, nwh hI PrId jI dI bwxI ivc ikqy BI iehnW ƒ zrUrI d`isAw igAw hY [ ieh hwnIkwrk mnOq: keI s`jx sihj suBwie ieh kih idAw krdy hn ik keI QweIN PrId jI ny gurmiq dy idRStI-kox qoN v`Kry i^Awl prgt kIqy, pr siqgurU jI ny Awpxw p`K pUrw krn leI aus dy nwl Awpxw Slok drj kr id`qw, ijvyN ik ‘qnu qpY qnUr ijau’ Aqy ‘PrIdw pwiV ptolw Dju krI’ [ ieh i^Awl bVw ^qrnwk qy hwnIkwrk hY [ ‘gurU’ (gRMQ swihb) ivc gurU-AwSy nwl nwh imlx vwly vwk d`s d`s ky isK dy isdk ƒ BwrI s`t mwrnI hY, Aqy Awpxy ieSt ƒ Awp hI by-prqIqw swbq krn dw koJw jqn hY [ Aijhy ieqrwz-Xog i^Awl pYdw hox dw kwrn ieh jwpdw hY ik Awm s`jx PrId jI dy SlokW ƒ iek lVI-vwr mzmUn nhIN mMndy, ieauN smJdy hn ik ieh rMg-brMgy qrMgW dw iek sMgRih hY [ Asl g`l: Asl g`l ieh hY ik PrId jI dy SlokW ivc ikqy BI gurmiq qoN ivroDqw nhIN ijs ƒ siqgurU jI ny Awpxy Agly Slok ivc TIk kr id`qw hovy [ hW, ij`Qy ikqy PrId jI ny koeI i^Awl ieSwry-mwqR d`isAw hY qy BulyKw pYx dI sMBwvnw ho skdI hovy, siqgurU jI ny aus ƒ vDIk KolH id`qw hY [ ies tIky ivc mYN iehnW SlokW ƒ iek lVI-vwr mzmUn smJx dI koSS kIqI hY, ijs krky aupr-ilKy sMsy Awpxy Awp au~f jWdy hn [ swry slokW dw lVI-vwr Bwv BI id`qw igAw hY, qwik pwTkW ƒ ies swrI bwxI dw smu`cw Bwv smJx ivc shUlq ho sky [ not:- bwbw &rId jI dy SlokW dy tIky dI pihlI AYfISn meI sMn 1946 ivc CpI sI [ qdoN mYN ^wlsw kwlj AMimRqsr ivc pVHWdw sW [ dUjI AYfISn sMn 1949 ivc CpI geI sI, qdoN BI mYN ^wlsw kwlj ivc hI sW [ not:- ‘kwT kI rotI’ Aqy ‘puTy ltk ky qp krn’ bwry myry lyK pihlW myrI lyK-lVI dI qIjI pusqk ‘gurmiq pRkwS’ ivc Cpy sn [ aus ivcoN lY ky hux ‘sRI gurU gRMQ swihb drpx’ dI qIjI poQI dy pMnw 845 qoN 862 qk Cwpy gey hn [ ieh iqMn lyK hn [ pihlw ieh hY ik bwbw PrId jI dI bwxI gurU nwnk dyv jI ny Awp hI ilAw ky Awpxy pws r`KI hoeI sI [ pusqk ‘gurmiq pRkwS’ isMG bRdrz, bzwr mweI syvW AMimRqsr qoN imldI hY [ myrIAW hor pusqkW BI auQoN hI [ swihb isMG <> siqgur pRswid ] jIvn bwbw PrId jI (sMn 1173 qoN 1266) bwrHvIN sdI eIsvI ivc kwbl dw bwdSwh &`ruK Swh sI [ gznI qy hor nyVy dy ielwikAW dy bwdSwh ies dI eIn mMndy sn [ pr &ru`K Swh dw pu`qr Awpxy ipau vWg qyj-pRqwp vwlw swbq nw hoieAw, qy, ZznI dy bwdSwh ny kwbl qy kbzw kr ilAw [ pr Aw^r aus ny AwpxI lVkI dI SwdI &ru`^ Swh dy pu`qr nwl krky aus ƒ kwbl dI bwdSwhI moV id`qI [ jdoN ZznI qy kwbl dy Awpo ivc ies qrHW dy lVweI-JgVy ho rhy sn, qW ZznI dy bwdSwh dw iek Brw sY^ SeIb (519 ihjrI) sMn eIsvI 1125 ivc Awpxw vqn C`f ky Awpxy kuJ irSqydwrW qy iqMnW pu`qrW smyq ksUr Aw v`isAw [ kuJ icr ipCoN ksUr qoN ieh mulqwn cly gey, qy iPr idpwlpur dy nyVy iek ngr koTIvwl jw v`sy, ijs dw nwm AYs vyly cwaulI muSYKW hY [ SYK SeIb dy v`fy pu`qr dw nwm jmwlu`-dIn sulymwn sI [ ZznI qy kwbl dy SwhI JgiVAW dy idnIN kwbl dw rihx vwlw iek mOlvI vjIh-au~dIn BI kwbl qoN mulqwn dy izly ivc ngr kror ivc Aw v`isAw [ ieh mOlvI hzrq muhMmd swihb dy cwcw hzrq A`bws dy ^wndwn ivcoN sI [ ies mOlvI ny hzrq AlI dy ^wndwn dy iek s`Xd muhMmd Abdu`lw Swh dI lVkI bIbI mrIAm ƒ AwpxI lVkI bxw ky pwilAw hoieAw sI [ kwbl qoN c`lx vyly ies lVkI ƒ BI ieh mOlvI Awpxy nwl lY AwieAw [ jdoN bIbI mrIAm jvwn hoeI qW mOlvI vjIh-au~dIn ny ies dI SwdI SY^ SeIb dy v`fy pu`qr jmwlu`dIn nwl kr id`qI [ iehnW dy Gr iqMn lVky pYdw hoey, qy iek lVkI [ dUjy pu`qr dw nwm PrIdu`-dIn msaUd sI [ ieh ihjrI 569 dy mhIny rmzwn dI pihlI qwrI^ ƒ pYdw hoey [ qdoN sMn eIsvI 1173 sI [ 16 swl dI aumr ivc PrId jI mwipAW dy nwl h`j krn leI m`ky SrI& gey [ vwps Aw ky ieslwmI qwlIm hwsl krn leI kwbl Byjy gey [ qwlIm pUrI kr ky jdoN ieh mulqwn vwps Awey, qW ieQy iehnW ƒ id`lI vwly ^Íwjw kuqbu`dIn b^qIAr auSI dy drSn hoey [ PrId jI ^Íwjw jI dy murId bx gey [ murSd dy hukm Anuswr kuJ icr PrId jI hWsI qy srsy BI ieslwmI iv`idAw pVHdy rhy [ jdoN ^Íwjw kuqbu`dIn cVHweI kr gey, qW PrId jI AjoDx Aw itky, ijs ƒ hux pwkptn AwKdy hn [ ies vkq qk PrId jI dI SwdI ho cukI hoeI sI [ PrId jI dy Cy lVky qy do lVkIAW sn, v`fy pu`qr dw nwm Sy^ bdru`dIn sulymwn sI [ bwbw PrId jI dy ip`CoN iehI auhnW dI g`dI qy bYTw [ bwbw PrId jI ny ihjrI 664 dy mhInw muh`rm dI pMj qwrIK ƒ (sMn eIsvI 1266) 93 swl dI aumr ivc Awpxy ipMf AjoDx (pwk-ptn) ivc clwxw kIqw [ SyK bRhm, ijs ƒ gurU nwnk swihb qIsrI ‘audwsI’ smy pwkptn imly sn, bwbw PrId jI dy ^wndwn ivc igAwrHvyN QW sI [ jdoN AmIr qYmUr Awpxy hmly smy sMn 1398 ivc AjoDx AwieAw sI, qdoN bwbw PrId jI dw poqrw hzrq Alwau~dIn mOjdrIAw g`dI qy sI [ SyK bRhm bwbw PrId jI dI g`dI qy sMn 1510 ivc bYTy sn, qy 42 swl rih ky sMn 1552 ivc iehnW cVHweI kIqI [ srhMd ivc iehnW dw mkbrw hY [ gurU nwnk swihb ny SyK bRhm pwsoN hI bwbw PrId jI dI swrI bwxI hwsl kIqI sI [ keI ilKwrI ieh AwKdy hn ik ieh Slok qy Sbd jo bwbw PrId jI dy nwm qy ilKy hoey gurU gRMQ swihb ivc imldy hn, ieh Sy^ bRhm dy hn ijs ƒ PrId swnI BI ikhw jWdw hY [ pr, ieh i^Awl au~kw hI Zlq hY [ jy bwbw PrId jI ny Awp koeI bwxI aucwrI nwh huMdI, qW auhnW dI g`dI qy bYTy iksy hor ivAkqI ƒ koeI h`k nhIN ho skdw ik auh PrId jI dw nwm vrqdw [ gurU AMgd swihb, gurU Amrdws, gurU rwmdws, gurU Arjn swihb qy gurU qyg bhwdr swihb AwpxI aucwrI bwxI ivc siqgurU nwnk dyv jI dw nwm qW hI vrq sky hn jy gurU nwnk dyv jI ny Awp BI bwxI aucwrI qy l&z ‘nwnk’ vriqAw [ iPr, bwbw PrId jI dI g`dI au~qy auhnW qoN lY ky SyK bRhm bwbw qk bwbw jI qoN ibnw koeI BI hor s`jx auhnW dI brwbrI dw mShUr nhIN hoieAw [ ieh i^Awl BI inrmUl hY ik bwbw PrId jI dy smyN qk ‘pMjwbI bolI’ ieqny sohxy TyT rUp ivc nhIN A`pV skI sI [ PrId jI ny sMn 1266 ivc clwxw kIqw [ gurU nwnk dyv jI sMn 1469 ivc jnmy [ isr& do sO swl dI iv`Q sI [ siqgurU nwnk dyv jI dI bwxI ivc bhuq swry Sbd inrol TyT pMjwbI dy hn [ Akbr dy vyly kvI dmodr hoieAw hY, ijs ny TyT pMjwbI ivc hIr dw ik`sw iliKAw hY [ jy bwbw PrId jI dy vyly Ajy ‘pMjwbI bolI’ TyT rUp ivc nhIN sI Aw skI, qW iehnW dy iqMn sO swlW ivc ieqnI BwrI qbdIlI nhIN Aw skdI sI [ ‘bolI’ bxidAW qy qbdIl huMidAW sYNkVy nhIN hzwrW swl l`g jwieAw krdy hn [ bwbw PrId jI BwvyN ArbI &wrsI dy au~Gy ivdvwn sn, pr auh pMjwb ivc jMmy-pwly sn, qy pMjwbI auhnW dI AwpxI bolI sI [ pMjwb dy lokW ivc prcwr krn leI sB qoN cMgw vsIlw pMjwbI bolI hI ho skdw sI, jo PrId jI ny vriqAw [ ielwky dy Asr hyT lihMdI pMjwbI dy l&z bwbw jI dI bwxI ivc kw&I hn [ gMj Skr bwbw PrId jI dy nwm nwl auhnW dy nwm-lyvw l&z ‘gMj Skr’ vrqdy hn [ bwbw jI ƒ ‘gMj Skr’ AwKxw ikvyN SurU hoieAw—ies bwry BI Acrj khwxIAW ilKIAW imldIAW hn [ ieauN jwpdw hY ik ijvyN PrId jI dI bwxI ƒ Zlq smJ ky ieh i^Awl bxwey gey ik bwbw jI ny kwT dI rotI Awpxy p`ly b`DI hoeI sI, Aqy auh jMgl ivc pu`Ty ltk ky qp kirAw krdy sn, iesy qrHW auhnW dy jIvn ƒ Zlq smJ ky auhnW dy ‘gMj Skr’ hox dy sMbMD ivc BI AjIb swKIAW ilKIAW geIAW hn [ auhnW khwxIAW ivcoN iek khwxI ieauN hY ik PrId jI Awpxy n&s ƒ mwrn leI iqMn iqMn idnW dw rozw r`iKAw krdy sn [ iek vwrI rozw r`iKAw, iqMn idnW ipCoN jdoN rozw KolHxw sI qW Kwx ƒ kuJ nwh imilAw, Bu`K nwl Gbrwey qW PrId jI ny im`tI dIAW kuJ FylIAW mUMh ivc pweIAW [ auh im`tI Skr bx geI [ b`s! ies qoN auhnW ƒ lokW ny ‘gMj Skr’ AwKxw SurU kr id`qw [ pr ieh khwxI ilKx vwly ƒ auhnW dI kwT dI rotI dw cyqw nhIN irhw [ jy PrId jI isr& iqMn idn dI Bu`K nwl ivAwkul ho skdy sn, qW auh keI keI idhwVy kwT dI rotI ƒ c`k mwr ky Awpxy Awp ƒ ikvyN qs`lI dy lYNdy sn? dovyN g`lW Awpo ivc myl nhIN KWdIAW [ Asl g`l qW iblkul hor hY [ ieh g`l Awm pRis`D hY ik PrId jI dy jIvn dI Coh nwl l`KW bMidAW ƒ izMdgI dw shI rwh l`Bw, inry muslmwn hI nhIN, l`KW ihMdUAW ny BI Aw ky PrId jI dw p`lw PiVAw [ Aw^r ieh g`l qW hI ho skI jy bwbw jI dy jIvn ivc koeI iK`c qy imTws sI, jy auhnW dy kol bYTx vwilAW ƒ koeI TMF pYNdI sI [ mnu`K dI inMmRqw qy imTws iek AYsw gux hY jo hor swry ienswnI guxW dw somw hY, hor swrIAW cMigAweIAW dw q`q hY, swihb gurU nwnk dyv jI ny ies gux ƒ ieauN slwihAw hY: imTqu nIvI nwnkw gux cMigAweIAw qqu ] r`b dy drvyS dy gux ibAwn krn l`igAW PrId jI ny Awp BI iehI AwiKAw hY ik im`Tw bolxw qy iksy dw idl nwh duKwxw r`b ƒ imlx dy cwhvwn leI sB qoN zrUrI gux hY: ieku iPkw n gwlwie, sBnw mY scw DxI ] ihAwau n kYhI Twih, mwxk sB Amolvy ]129] sBnw mn mwixk, Twhxu mUil mcWgvw ] jo qau iprIAw dI isk, ihAwau n Twhy khIdw ]130] b`s! iehI S`kr sI bwbw PrId jI dy mUMh ivc [ iehI ‘gMj’ sI qy iehI ^zwnw sI S`kr dw, ijs ny l`KW bMidAW ƒ auhnW dy crnW dw BOrw bxw r`iKAw sI [ bwbw PrId dw mzhb PrId jI dy jIvn-ilKwrI PrId jI ƒ ‘sU&I’ AwKdy hn [ auhnW dy mzhb dw nwm koeI BI r`K lau, pr jdoN AsI auhnW dI AwpxI bwxI ƒ ghu nwl pVH ivcwr ky inrxw krdy hW, qW auhnW dy Dwrimk i^Awl hyT-ilKy Anuswr id`sdy hn: mnu`K imQy hoey idn lY ky jgq ivc r`b ƒ imlx leI AwieAw hY, ‘drvyS’ bxn leI AwieAw hY [ pr mwieAw dy moh dI potlI ies ƒ inMidAw qy vYr-ivroD Awidk kurwhy pw dyNdI hY [ ‘drvyS’ bxn leI iksy jMgl ivc jwx dI loV nhIN hY, Gr dI ikrq-kwr kridAW ihrdy ivc r`b ƒ vyKxw hY [ AYsy ‘drvyS’ dy l`Cx ieh hn—sihnSIlqw, dunIAwvI lwlc qoN njwq, iek r`b dI Aws, ^lkiq dI syvw, iksy dw idl nw duKwauxw, h`k dI kmweI, qy r`b dI Xwd [ jy mwieAw dw lwlc nhIN mu`kw, qW Dwrimk ByK qy Dwrimk Awhr ‘drvyS’ jIvn ƒ ieqnw Gu`t dyNdy hn ik aus dw plHrnw AOKw ho jWdw hY [ SlokW dw vyrvw ieh swry Slok igxqI ivc 130 hn [ iehnW ivc 18 Slok gurU nwnk dyv, gurU Amrdws, gurU rwm dws qy gurU Arjn swihb dy BI hn, jo PrId jI dy kuJ SlokW dy Bwv hor vDIk KulHI qrHW smJwx vwsqy ilKy gey hn, qw ik koeI AM\wx mnu`K tplw nw Kw jwey [ so, PrId jI dy inrol Awpxy SlokW dw Bwv ilKx vyly siqgurU jI dy slokW ƒ nwl rlwx dI loV nhIN hY [ i^Awl dI imlvIN lVI-Anuswr iehnW SlokW dy hyT-ilKI igxqI dy muqwibk pMj ih`sy kIqy gey hn [ 1. Slok nµ: 1 qoN 15 qk [ iehnW ivc Slok nµ: 13 gurU Amrdws jI dw hY (PrId jI dy Awpxy 14 hn) [ 2. Slok nµ: 16 qoN 36 qk (21 Slok) [ iehnW ivc Slok nµ: 32 gurU nwnk swihb dw hY, (PrId jI dy Awpxy 20 hn) [ 3. Slok nµ: 37 qoN 65 qk, (29 Slok) [ iehnW ivc Slok nµ: 52 gurU Amrdws jI dw hY (PrId jI dy Awpxy 28 hn) [ 4. Slok nµ: 66 qoN 92 qk (27 Slok) [ iehnW ivc Slok nµ: 75, 82, 83, gurU Arjn swihb dy hn (PrId jI dy Awpxy 24 hn) [ 5. Slok nµ: 93 qoN 130 qk, (38 SLok) [ iehnW ivc gurU nwnk dyv jI dy iqMn SLok hn (nµ: 113, 120, 124), gurU Amrdws jI dy iqMn Slok hn (nµ: 104, 122, 123), gurU rwmdws jI dw iek SLok (nµ: 121), qy gurU Arjn swihb dy pMj SLok hn (nµ: 105, 108 109, 110, 111) [ PrId jI dy Awpxy Slok 26 hn [ so bwbw PrId jI dy ku`l Slok=112 gurU nwnk dyv jI=4, (nµ: 32, 113, 120, 124) gurU Amrdws jI=5, (13, 52, 104, 122, 123) gurU rwmdws jI=1, (nµ: 121) gurU Arjn swihb=8, (nµ: 75, 82, 83, 105, 108 qoN 111) ku`l joV=130 bwbw PrId jI dy SlokW dw Bwv Slok-vwr (1) nµ: 1 qoN 15 qk=15 Slok hryk jIv dy izMdgI dy idn igxy-imQy hoey hn, jIv ieQy bMdgI, ‘drvySI’ krn AwieAw hY [ pr mnu`K moh dI potlI isr auqy bMnHI iPrdw hY, ieh gu`JI A`g hr vyly ies ƒ swVdI hY [ iPr BI mwieAw dy kwrn AhMkwrI hoieAw jIv r`b nwloN swk qoV lYNdw hY [ ies msqI ivc iksy dI inMdw krdw hY, iksy nwl vYr bMnH bihMdw hY [ iehnI kMmIN jvwnI dw smw (jdoN bMdgI ho skdI hY) gMvw lYNdw hY [ Aw^r buFypw Aw jWdw hY, dunIAw dy pdwrQ BI nhIN suKWdy, ikauNik swry AMg kmzor ho jWdy hn, qy, jvwnI lµGw ky bu`FI aumry bMdgI dw suBwau pkwxw bVw AOKw ho jWdw hY [ AMq mrn qy ieh sohxw srIr im`tI ho jWdw hY [ pr, Acrj g`l ieh hY ik ies mn-dy-murId bMdy ƒ ikqnI BI m`q idau, ieh ie`k nhIN suxdw [ (2) nµ: 16 qoN 36 qk=21 Slok ies jgq-myly dI BIV ivc keI vwrI D`ky Kwxy pYNdy hn, vDIkI sihxI pYNdI hY; pr, ‘drvyS’ d`B qy ^wk vWg sihn-SIl ho jWdw hY [ ‘drvyS’ dw r`bI ipAwr iksy dunIAwvI lwlc dy Awsry nhIN huMdw [ aus ƒ ieh loV BI nhIN pYNdI ik r`b ƒ jMglW ivc l`Bx jwey, aus ƒ ihrdy ivc hI l`B pYNdw hY [ pr, ‘drvySI’ kmwx dw vylw jvwnI hI hY [ ‘drvyS’ kdy prweI Aws nhIN q`kdw, qy nw hI Gr Awey iksy prdysI dI syvw qoN ic`q curWdw hY [ suKI jIvn dI ^wqr bMdgI qoN ibnw koeI Awhr krny mUrKpuxw hY [ drvyS ƒ koeI hor lwlc Awidk bMdgI dy rwh qoN lWBy nhIN lY jw skdw, ikauNik auh jwxdw hY ik ijs srIr dy suK leI jgq aukweI KWdw hY, Aw^r auh srIr BI im`tI ivc iml jWdw hY [ so, ‘drvyS’ srIr dy inrbwh leI prweI copVI nwloN AwpxI kmweI hoeI ru`KI-im`sI ƒ vDIk cMgw jwxdw hY [ ‘drvyS’ iek pl Br BI r`b dI Xwd qoN ibnw nhIN rih skdw [ ismrn qoN KuMJ ky Dwrimk ByK qy swDnW ƒ ‘drvyS’ inkMmy jwxdw hY, ikauNik iehnW ivc aumr ivArQ hI guzrdI hY, icMqw qy du`K sdw vwprdy hI rihMdy hn [ ijs mnu`K ƒ kdy cyqw nhIN AwieAw ik mYN r`b qoN ivCuiVAw ipAw hW, aus dI Awqmw ivkwrW ivc sV geI jwxo [ (3) nµ: 37 qoN 65 qk = 29 Slok: dunIAw dy iehnW KMf-glyPy pr zihrIly pdwrQW dI ^wqr mnu`K swrw idn Btkdw hY, qy aumr du`KW ivc guzwrdw hY [ buFypy ivc BI ies dw iehI hwl rihMdw hY, dUijAW dy dr qy jw jw ky D`ky KWdw hY [ hY sI ieh isRStI dw srdwr; pr iesdI swrI aumr, mwno, koly ivhwJidAW lµG jWdI hY [ mnu`Kw jIvn dI kwmXwbI dw mwp ieh pdwrQ nhIN hn, ikauNik CqR-DwrI pwqSwh BI Aw^r XqImW vrgy ho gey [ mhl-mwVIAW vwly BI ieQy hI C`f ky qur gey [ ieh pdwrQ qW ikqy rhy, ies AwpxI ijMd dI BI koeI pWieAW nhIN; ies nwloN qW nkwrI godVI dw hI vDIk ieqbwr ho skdw hY [ vyNhidAW vyNhidAW hI mOq ies srIr-iklHy ƒ lu`t ky lY jWdI hY [ so, ieh pdwrQ BI nwl nw inBy, qy iehnW dI ^wqr kIqy mMdy kMmW dy kwrn aumr BI du`KW ivc k`tI [ bwhrlw Dwrimk ByK BI shYqw nhIN krdw [ cwhIdw qW ieh hY ik bMdgI dI brkiq nwl iehnW ‘ivsu-gMdlW’ dw lwlc nw rhy [ iehnW ‘ivsu-gMdlW’ dI ^wqr BtkidAW jvwnI bIq jWdI hY, DOly Aw jWdy hn [ Aw^r kd qk? izMdgI dy igxvyN idn mu`kdy jWdy hn, mhl-mwVIAW qy Dn ieQy hI pey rih jWdy hn, qy Ksm dy dr qy jw ky SrimMdw hoxw pYNdw hY [ jy &kIrI dy rwh qurdy hoieAW, qy Awpxy vloN Dwrimk jIvn bqIq krdy hoieAW, mn ivc ‘ivsu-gMdlW’ leI Btkxw itkI rhy qW swry Dwrimk au~dm bwhr-muKI ho jWdy hn [ sgoN, iek nukswn dw ^qrw ho jWdw hY ik auh pihlw Dwrimk cwA mu`k hI jWdw hY, aus dw muV plHrnw AOKw ho jWdw hY [ pr, hMs ies dunIAw-k`lr dI CpVI ivcoN pwxI nhIN pINdw, hMs koDrw nhIN KWdw, aus dI ^urwk mwnsrovr dy moqI hn [ (4) nµ: 66 qoN 92 qk=27 Slok: ies sMswr-srovr dy jIv-pMCIAW dIAW fwrW ivcoN in`q iksy nw iksy dI qurn dI vwrI AwauNdI rihMdI hY [ ieQy bMdgI-hIx bMdy dw jIvn iksy kMm dw nhIN [ ieQy hI rih jwx vwlI mwieAw dy kwrn aus dw AwkiVAw hoieAw isr su`kI l`kVI hI smJo [ AhMkwrI mnu`K ies izMdgI ƒ ieqnw dozk bxw dyNdy hn ik jIaUx dw koeI cwA hI nhIN rih jWdw [ pr mwieAw dw mwx qW ikqy irhw, ieh Awpxy srIrk AMg BI Aw^r jvwb dy jWdy hn [ iksy ƒ duKwxw hY hI mUrKqw [ ieQy qW swry pMCI prwhuxy hI hn [ ies sMswr-ru`K qy g&liq ivc swrI rwq su`qy rihx dy QW Agly s&r dI iqAwrI krn dI loV hY [ mwieAw ivc Bu`l ky, bMdgI-hIx ho ky sB jIv duKI ho rhy hn, ieh Awpxy-hI-kIqy mMd krmW dw Pl imldw hY, idn du`KW ivc qy rwq icMqw ivc bIqdI hY [ du`KW dy ies hVH ivc ruVHnoN isr& auh mnu`K bcdy hn, ijnHW dI izMdgI dw mlwh gurU hY [ jgq ivc cwr-cuPyry suAwdly qy mn-mohxy mnu`K dy mn ƒ iK`c pWdy hn, iehnW dy csikAW ivc pY ky srIr dw s`iqAwnws ho jWdw hY, pr, Jwk nhIN imtdI [ hW, ijs ihrdy ivc Ksm-pRBU dw ipAwr v`sdw hY, aus ƒ koeI ivkwr ivSy-BogW vl pryr nhIN skdy [ (5) nµ: 93 qoN 130 qk=38 Slok: mnu`K dy vyKidAW hI ^lkq mOq dw iSkwr ho ky kbrIN pYNdI jw rhI hY [ ieh bMdw ndI-kMFy ru`KVy vWg hY, aus bguly vWg hY, ijs ƒ kyl krdy ƒ bwz Aw bocdw hY [ swry jgq ƒ mOq dI Fwh l`gI hoeI hY, cMgy ply hoey srIr BI mOq qoN nhIN bc skdy, ikauNik buFypw AwieAW Aw^r ply hoey AMg BI kmzor ho jWdy hn, ijvyN ru`K qoN p`qr JV jWdy hn [ pr, ieh vyKidAW BI hryk mnu`K suAwrQ dw mwirAw ipAw hY [ Ajyhy mnu`K nwloN qW auh pMCI cMgy, jo kMkr cug ky ru`KW qy AwlHxy bxw guzwrw krdy hn, pr r`b ƒ cyqy r`Kdy hn [ Ajyhy mhl-mwVIAW dy vsyby nwloN qW kMblI pw ky &kIr bx jwxw cMgw hY jy auQy r`b cyqy rih sky, ikauNik mhl-mwVIAW dw vwsw qy hMFwx leI p`t-rySm huMidAW BI jy r`b ivsirAw hY qW ieQy BI du`K hI du`K, qy r`b dI hzUrI ivc BI SrimMdgI [ auN\ kMblI pw ky &kIr bxn dI loV nhIN, Gr ivc rih ky hI ‘drvySI’ kmwxI hY [ auh drvySI hY—AMimRq vyly au~T ky mwlk ƒ Xwd krnw, hor Jwk C`f ky sbr Dwrnw (ieh pYNfw AOKw zrUr hY, pr mwieAw dIAW AnykW PwhIAW ivcoN bcx leI rsqw iehI hY), inmRqw, sihn-SIlqw, im`Tw bolxw qy iksy dw idl nw duKwxw, ikauNik sB ivc auhI mwlk mOjUd hY ijs dI bMdgI krn leI mnu`K ieQy AwieAw hY [ sMKyp-Bwv 1. (Slok nµ: 1 qoN 15 qk) mnu`K imQy hoey idn lY ky, ‘drvySI’ leI AwauNdw hY, pr, mwieAw dy moh dI potlI ies ƒ inMdw vYr Awidk vwly kurwhy pw dyNdI hY [ 2. (Slok nµM: 16 qoN 26 qk) shn-SIlqw, dunIAwvI lwlc qoN njwq, iek r`b dI Aws, ^lkiq dI syvw, h`k dI kmweI, qy r`b dI Xwd—ieh hn l`Cx ‘drvyS’ dy [ AYsy ‘drvyS’ ƒ jMgl ivc jwx dI loV nhIN pYNdI, Gr ivc hI auh r`b ƒ iml pYNdw hY [ 3. (Slok nµ: 37 qoN 65 qk) mwieAw dI ^wqr BtkidAW swrI aumr ^uAwrI ivc lµGdI hY, mwieAw BI ieQy hI rih jWdI hY [ ijqnw icr mwieAw dw lwlc mOjUd hY Dwrimk ByK qy Awhr ‘drvyS’ jIvn ƒ sgoN Gu`t dyNdy hn, aus dw plHrnw AOKw ho jWdw hY [ 4. (Slok nµ: 65 qoN 93 qk) ieQy hI rih jwx vwlI mwieAw dy kwrn AhMkwrI hoieAw mnu`K izMdgI ƒ ieqnw dozk bxw dyNdw hY ik jIaUx dw cwA hI mu`k jWdw hY [ idn rwq du`KW ivc bIqdy hn, mn-mohxy pdwrQW dy csky srIr dw s`iqAwnws kr dyNdy hn [ ieh jIvn Asl ivc ‘drvySI’ kmwx leI imilAw hY [ jo mnu`K pRBU-ipAwr ivc juVdw hY aus ƒ ivSy-Bog sqWdy nhIN hn [ auh suKI ho jWdw hY [ 5. (Slok nµ: 93 qoN 130 qk) dUijAW ƒ mridAW vyK ky BI suAwrQ-ivc-PisAw mnu`K r`b ƒ cyqy nhIN krdw [ Ajyhy mnu`K nwloN pMCI cMgy [ Ajyhy mhl-mwVIAW nwloN &kIrI cMgI [ auØN\ Gr-Gwt C`fx dI loV nhIN hY [ Gr ivc rihMidAW hI ‘drvySI’ kmwxI hY [ auh ‘drvySI’ ieh hY—AMimRq vyly pRBU dI Xwd, iek r`b dI Aws, inMmRqw, sihn-SIlqw qy iksy dw idl nwh duKwxw [ ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਕੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਜਿਤੁ ਦਿਹਾੜੈ ਧਨ ਵਰੀ ਸਾਹੇ ਲਏ ਲਿਖਾਇ ॥ ਮਲਕੁ ਜਿ ਕੰਨੀ ਸੁਣੀਦਾ ਮੁਹੁ ਦੇਖਾਲੇ ਆਇ ॥ ਜਿੰਦੁ ਨਿਮਾਣੀ ਕਢੀਐ ਹਡਾ ਕੂ ਕੜਕਾਇ ॥ ਸਾਹੇ ਲਿਖੇ ਨ ਚਲਨੀ ਜਿੰਦੂ ਕੂੰ ਸਮਝਾਇ ॥ ਜਿੰਦੁ ਵਹੁਟੀ ਮਰਣੁ ਵਰੁ ਲੈ ਜਾਸੀ ਪਰਣਾਇ ॥ ਆਪਣ ਹਥੀ ਜੋਲਿ ਕੈ ਕੈ ਗਲਿ ਲਗੈ ਧਾਇ ॥ ਵਾਲਹੁ ਨਿਕੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਕੰਨੀ ਨ ਸੁਣੀ ਆਇ ॥ ਫਰੀਦਾ ਕਿੜੀ ਪਵੰਦੀਈ ਖੜਾ ਨ ਆਪੁ ਮੁਹਾਇ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1377} pd ArQ:- ijqu—ijs ivc [ ijqu idhwVY—ijs idn ivc, ijs idn [ Dn—iesqRI [ vrI—cuxI jwiegI, ivAwhI jwiegI [ swhy—(aus dw) nIXq smw [ mlku—mlkuq mOq, (mOq dw) &irsqw [ kUM—ƒ [ n clnI—nhIN tl skdy [ ijMdu kUM—ijMd ƒ [ mrxu—mOq [ vru—lwVw [ prxwie—ivAwh ky [ joil kY—qor ky [ kY gil—iks dy gl ivc? Dwie—dOV ky [ vwlhu—vwl qoN [ purslwq—pul isrwq [ kMnI—kMnW nwl [ ikVI pvMdIeI—vwjW pYNidAW [ ikVI—vwj [ Awpu—Awpxy Awp ƒ [ n muhwie—nw T`gw, DoKy ivc nw pw, nw lutw [ ArQ:- ijs idn (jIv-) iesqRI ivAwhI jwiegI, auh smw (pihlW hI) iliKAw igAw hY (Bwv, jIv dy jgq ivc Awaux qoN pihlW hI ies dI mOq dw smw imiQAw jWdw hY), mOq dw &irsqw jo kMnW nwl suixAw hI hoieAw sI, Aw ky mUMh ivKWdw hY (Bwv, ijs bwry pihlW hornW dI mOq smy suixAw sI, hux aus jIv-iesqRI ƒ Aw mUMh ivKWdw hY ijs dI vwrI Aw jWdI hY) [ h`fW ƒ BMn BMn ky (Bwv, srIr ƒ rog Awidk nwl inqwxw kr ky) ivcwrI ijMd (ies ivcoN) k`F leI jWdI hY [ (hy BweI!) ijMd ƒ (ieh g`l) smJw ik (mOq dw) ieh imiQAw hoieAw smw tl nhIN skdw [ ijMd, mwno, vhutI hY, mOq (dw &irsqw ies dw) lwVw hY (ijMd ƒ) ivAwh ky zrUr lY jwiegw, ieh (kWieAW ijMd ƒ) AwpxI h`QIN qor qy iks dy gl l`gygI? (Bwv inAwsrI ho jwiegI) [ hy PrId! qUM kdy ‘pul isrwq’ dw nwm nhIN suixAw jo vwl qoN BI brIk hY? kMnIN vwjW pYNidAW BI Awpxy Awp ƒ lutweI nw jwh (Bwv, jgq ivc smuMdr hY ijs ivc ivkwrW dIAW lihrW au~T rhIAW hn, ies ivcoN shI slwmiq pwr lµGx leI ‘drvySI’, mwno, iek pul hY, jo hY bhuq sOVw qy bwrIk, Bwv, drvySI kmwxI bVI hI AOKI hY, pr dunIAw dy ivkwrW qoN bcx leI rsqw isr& iehI hY [ hy BweI! Drm-pusqkW dI rwhIN gurU-pYZMbr qYƒ ivkwrW dIAW lihrW dy ^qry qoN bcx leI vwjW mwr rhy hn; iDAwn nwl sux qy jIvn AzweIN nwh gvw) [1[ not:- l&z ‘ijMdu’ dy AMq ivc sdw ( u) huMdw hY, auØNv ieh ‘iesqRI ilMg’ hY [ ‘sMbMDk’ Awidk nwl ‘ijMdu’ qoN ‘ijMdU’ ho jWdw hY, ijvyN ‘Kwku’ qoN ‘KwkU’, ‘ivsu’ qoN ‘ivsU’ [ (vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’) ਫਰੀਦਾ ਦਰ ਦਰਵੇਸੀ ਗਾਖੜੀ ਚਲਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਤਿ ॥ ਬੰਨ੍ਹ੍ਹਿ ਉਠਾਈ ਪੋਟਲੀ ਕਿਥੈ ਵੰਞਾ ਘਤਿ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1377-1378} pd ArQ:- gwKVI—AOKI [ drvysI—&kIrI [ dr—(prmwqmw dy) dr dI [ Biq—BWiq, vWg [ bMin@—(A`Kr ‘n’ dy hyT A`Dw ‘h’ hY) bMnH ky [ vM\w—jwvW [ Giq—su`t ky [ potlI—in`kI ijhI gMF [ |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh |