ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1375

ਕਬੀਰ ਨਿਰਮਲ ਬੂੰਦ ਅਕਾਸ ਕੀ ਪਰਿ ਗਈ ਭੂਮਿ ਬਿਕਾਰ ॥ ਬਿਨੁ ਸੰਗਤਿ ਇਉ ਮਾਂਨਈ ਹੋਇ ਗਈ ਭਠ ਛਾਰ ॥੧੯੫॥ ਕਬੀਰ ਨਿਰਮਲ ਬੂੰਦ ਅਕਾਸ ਕੀ ਲੀਨੀ ਭੂਮਿ ਮਿਲਾਇ ॥ ਅਨਿਕ ਸਿਆਨੇ ਪਚਿ ਗਏ ਨਾ ਨਿਰਵਾਰੀ ਜਾਇ ॥੧੯੬॥ {ਪੰਨਾ 1375}

not:-  vrKw huMdI hY qW b`dlW qoN kxIAW hryk iksm dI DrqI au~qy pYNdIAW hn [ ikqy nkwrI, klrwTI jW ryqlI DrqI hY, ijQy kuJ BI pYdw nhIN huMdw, ieQy pYx vwlIAW bUMdW BYVI DrqI dI sMgiq hox krky kuJ nhIN sMvwrdIAW, sgoN Awpxw Awp hI gvw jWdIAW hn [ ikqy qwkq vwlI zmIn hY, ijs ivc Psl, bwZ bZIcy Awidk sohxy lh-lh krdy hn; ies zmIn ivc peIAW kxIAW isRStI dI hor vDIk syvw kr ky Awpxw Awp sMvwr jWdIAW hn, ikauNik isAwxw izmINdwr hl vwh ky, suhwgw Pyr ky DrqI ƒ sMvwr-bxw ky mINh dy pwxI ƒ aus DrqI ivc cMgI qrHW imlw lYNdw hY [

iehI hwl mnu`K dw hY [ jIvwqmw au~cy mMflW ivc v`sdy prmwqmw dI AMS hY [ jnm lY ky jIv ies DrqI au~qy AwauNdw hY, jy ikqy ivkwrIAW dI suhbiq ivc bYT jwey, qW Awpxw Awp BI gvw jWdw hY qy iksy hor dI koeI syvw nhIN kr skdw; pr prmwqmw dI myhr hovy, ies ƒ gurU iml pey, qW gurU ies dI srIr-DrqI ƒ Ajyhw sMvwr dyNdw hY, ies dy igAwn-ieMdRy swQIAW ƒ Ajyhw suc`jw bxw dyNdw hY ik ieh Awpxw jIvn BI sPlw kr lYNdw hY, qy hornW dI BI syvw krdw hY; koeI ivkwr, koeI kusMg ies ƒ ies sohxy rsqy qoN auKyV nhIN skdw [

pd ArQ:-  inrml—sw&, pivqR [ Akws kI bUMd—AwkwSW qoN pYx vwlI mINh kxI, (au~cy mMflW ivc rihx vwly prmwqmw dI AMS) [ pir geI—if`g peI [ BUim ibkwr—nkwrI DrqI ivc [ ieau—iesy qrHW [ mwneI—mnu`K [ BT Cwr—bldy B`T dI suAwh [195[

lInI imlwie—(hl suhwgy Awidk dI rwhIN sMvwrI hoeI zmIn ivc) imlw lYNdw hY [ inrvwrI nw jwie—AkwSI bUMd aus DrqI nwloN inKyVI nhIN jw skdI [ pic gey—koSS kr ky Q`k-tu`t gey [196[

ArQ:-  hy kbIr! (vrKw smy) AwkwS (qoN mINh) dI jo sw& bUMd nkwrI DrqI ivc if`g peI, (auh iksy dw kuJ sMvwr nwh skI, sgoN Awp BI) auh, mwno, (bldy) B`T dI suAwh ho geI [ iehI hwl sMgiq qoN ibnw mnu`K dw huMdw hY (prm pivqR prmwqmw dI AMS jIv jnm lY ky jy kusMg ivc Ps igAw qW isRStI dI koeI syvw krn dy QW Awp BI ivkwrW ivc sV muieAw) [195[

hy kbIr! (vrKw smy) AwkwS (qoN mINh) dI ijs sw& bUMd ƒ (isAwxy izmINdwr ny hl Awidk nwl vwh-bxw ky sMvwrI hoeI AwpxI, zmIn ivc (v`t-bMnw TIk kr ky) rlw ilAw, auh bUMd zmIn nwloN inKyVI nhIN jw skdI, BwvyN AnykW isAwxy koSS kr Q`kx (not:-  klrwTI AxvwhI DrqI auqy ipAw mINh dw pwxI DrqI auqy jwlw bx jwx krky bhuq Gt jIaUrdw hY) [

(iehI hwl mnu`K dw smJo [ pUry gurU dI myhr nwl aus dI jIB kMn Awidk ieMdRy pr-inMdw Awidk ivkwrW vloN ht jWdy hn [ ies sMvwrI hoeI srIr-DrqI dI rwhIN auh mnu`K pRBU-crnW ivc Ajyhw juVdw hY ik koeI ivkwr aus ƒ auQoN ivCoV nhIN skdw) [196[

not:-  nµ: 184 qoN 188 qk dy pMj SlokW ivc kbIr jI ny ieslwmI Srh, bWg, nmwz, h`j, kurbwnI dw izkr kIqw hY; ies vwsqy ieQy l&z BI Awm qOr qy muslmwny hI vrqy hn [

nµ: 189 qoN lY ky 196 qk A`T SlokW ivc bRwhmx dy rsmI gurU bxn qy mUrqI-pUjw dw izkr hY; iehnW ivc l&z BI swry hyNdky hI vrqy gey hn [

AgWh Slok nµ: 197 qoN 201 qk ivc iPr ‘kurbwnI’ dyx dw izkr hY; ieQy iPr swry l&z qy i^Awl Awm qOr qy muslmwnI hn [

ਕਬੀਰ ਹਜ ਕਾਬੇ ਹਉ ਜਾਇ ਥਾ ਆਗੈ ਮਿਲਿਆ ਖੁਦਾਇ ॥ ਸਾਂਈ ਮੁਝ ਸਿਉ ਲਰਿ ਪਰਿਆ ਤੁਝੈ ਕਿਨ੍ਹ੍ਹਿ ਫੁਰਮਾਈ ਗਾਇ ॥੧੯੭॥ ਕਬੀਰ ਹਜ ਕਾਬੈ ਹੋਇ ਹੋਇ ਗਇਆ ਕੇਤੀ ਬਾਰ ਕਬੀਰ ॥ ਸਾਂਈ ਮੁਝ ਮਹਿ ਕਿਆ ਖਤਾ ਮੁਖਹੁ ਨ ਬੋਲੈ ਪੀਰ ॥੧੯੮॥ ਕਬੀਰ ਜੀਅ ਜੁ ਮਾਰਹਿ ਜੋਰੁ ਕਰਿ ਕਹਤੇ ਹਹਿ ਜੁ ਹਲਾਲੁ ॥ ਦਫਤਰੁ ਦਈ ਜਬ ਕਾਢਿ ਹੈ ਹੋਇਗਾ ਕਉਨੁ ਹਵਾਲੁ ॥੧੯੯॥ ਕਬੀਰ ਜੋਰੁ ਕੀਆ ਸੋ ਜੁਲਮੁ ਹੈ ਲੇਇ ਜਬਾਬੁ ਖੁਦਾਇ ॥ ਦਫਤਰਿ ਲੇਖਾ ਨੀਕਸੈ ਮਾਰ ਮੁਹੈ ਮੁਹਿ ਖਾਇ ॥੨੦੦॥ ਕਬੀਰ ਲੇਖਾ ਦੇਨਾ ਸੁਹੇਲਾ ਜਉ ਦਿਲ ਸੂਚੀ ਹੋਇ ॥ ਉਸੁ ਸਾਚੇ ਦੀਬਾਨ ਮਹਿ ਪਲਾ ਨ ਪਕਰੈ ਕੋਇ ॥੨੦੧॥

not:-  kbIr jI dI bwxI qy ivcwr kridAW hux qk AsI cMgI qrHW vyK Awey hW ik kbIr jI muslmwn nhIN sn, auh ihMdU julwh sn [ so auhnW ƒ h`j qy jwx dI koeI loV nhIN sI, iksy hor dI aukweI ƒ XkInI qOr qy qs`lI nwl smJwx leI kivqw ivc ieh iek qrIkw hY ik Awpxy Awp ƒ BI auhI kMm krdw zwhr kIqw jWdw hY [ ihMdU krm-kWf dI inKyDI krdy hoey siqgurU Arjn swihb ny BI iesy qrHW hI iliKAw hY:

soriT m: 5 AstpdI ] pwTu piVE Aru bydu bIcwirE, invil BuAMgm swDy ] pMc jnw isau sMgu n CutikE, AiDk AhMbuiD bwDy ]1] ipAwry ien ibiD imlxu n jweI, mY kIey krm Anykw ] hwir pirE suAwmI kY duAwrY, dIjY buiD ibbykw ]1]rhwau]...

cUMik Awm muslmwn kwby ƒ ^udw dw Gr mMndw hY, ies vwsqy kbIr jI BI auhI i^Awl d`s ky AwKdy hn ik ^udw myry h`j qy ^uS hox dy QW myry nwl gu`sy ho ipAw [ AnykW vwrI h`j krn qy BI ^udw ^uS ho ky ikauN hwjI ƒ dIdwr nhIN dyNdw qy auh hwjI ^udw dIAW ingwhW ivc Ajy BI ikauN gunhgwr smiJAw jWdw hY—ies Byq dw izkr iehnW SlokW ivc kIqw igAw hY ik ^udw dy nwm qy gW Awidk dI kurbwnI dy dyxI, rl-iml ky Kw pI jwxw sB kuJ Awp hI qy iPr ieh smJ lYxw ik ies kurbwnI dy ievz Aswfy gunwh b^S id`qy gey hn—ieh bVw Bwrw BulyKw hY [ ieh, ^udw ƒ ^uS krn dw qrIkw nhIN [ ^udw ^uS huMdw hY idl dI pwkIzgI-pivqRqw nwl [

nwmdyv jI ny BI iesy qrHW bITul-mUrqI dy pujwrIAW ƒ qwVnw kIqI hY qy d`isAw hY ik ikauN ieqny n`k rgVn qy BI auhnW ƒ bITul dy drSn nhIN huMdy [ AwKdy hn ik qusI pUjw Awidk qW krdy ho, pr Awpxy ieSt auqy pUrI SrDw nhIN r`Kdy:

gONf nwmdyv jI ]
Awju nwmy bITlu dyiKAw, mUrK kau smJwaU ry ]1]rhwau]

pd ArQ:-  hau—mYN [ jwie Qw—jw irhw sW [ AwgY—auQy gey ƒ A`goN [ ikin@—iks ny? PurmweI gwie—gW (zbh krn) dw hukm id`qw sI [ ikin PrmweI gwie—iks ny AwiKAw sI ik myry nwm qy gW zbh kro (qW pwp b^Sy jwxgy)? iks ny AwiKAw sI ik myry nwm qy gW dI kurbwnI idau (qW b^Sy jwaugy)? [197[

hoie hoie gieAw—keI vwrI hoieAw [ sweI—hy sweIN! pIr—hy pIr! hy muriSd! Kqw—doS [ hj kwbY—kwby dw h`j [198[

ju—jo [ jIA—jIvW ƒ [ joru—D`kw [ kir—kr ky [ khqy hih ju—pr AwKdy hn ik [ hlwlu—jwiez, Bytw krn-jog, r`b dy nwm qy kurbwnI dyx dy lwiek [ deI—(sB jIvW nwl ipAwr krn vwlw) prmwqmw (not:-  ies l&z ‘deI’ dI vrqoN ieQy ^ws qOr qy suAwdlI Aqy ArQ-BrI hY [ jo lok ieh XkIn r`Kdy hn ik ^udw iksy kurbwnI dy dyx nwl ^uS huMdw hY Aqy gunwh b^S dyNdw hY, auh aus ƒ ‘r`ibl-AwlmIn’ BI AwKdy hn [ swry Awlm dw pwlxhwr huMidAW auh aus gW Awidk pSU ƒ BI pwldw qy “ipAwrdw” hY [ iPr ieh ikvyN ho skdw hY ik auh aus bMdy nwl ^uS hovy jo ausy dy hI ipAwry qy pwly hoey ƒ ausy dI ^wqr zbh kry, qy Awpy Kw pI ky ieh smJ ley ik ieh kurbwnI ^udw ƒ Ap`V geI hY, qy aus ny myry gunwh b^S id`qy hn) [ dPqir kwiF hY—lyKw krygw [199[

nIksY—inkldw hY [ muhY muih—mUMh au~qy, muV muV mUMh au~qy [ Kwie—KWdw hY [200[

idl sUcI—idl dI su`c, idl dI pwkIzgI [ dIbwn—kcihrI [ plw n pkrY koie—koeI S^s p`lw nhIN PVdw, koeI ieqrwz nhIN krdw [201[

ArQ:-  hy kbIr! mYN kwby dw h`j krn jw irhw sW, auQy gey ƒ A`goN ^udw iml ipAw! auh myrw sweIN (^udw ^uS hox dy QW ik mYN aus dy Gr dw dIdwr krn AwieAw hW, sgoN) myry auqy gu`sy hoieAw (qy AwKx l`gw) ik mYN qW ieh hukm nhIN id`qw ju myry nwm qy qUM gW (Awidk) dI kurbwnI dyvyN (qy, mYN qyry gunwh b^S idAWgw) [197[

hy kbIr! (AwK—) mYN keI vwrI, hy sweIN! (qyry Gr-) kwby dw dIdwr krn leI igAw hW [ pr, hy ^udw! qUM myry nwl g`l hI nhIN krdw, myry ivc qUM kIh kIh ^qw vyK irhw hYN? (jo h`j Aqy kurbwnI nwl BI b^Sy nhIN gey)? (Bwv, h`j Aqy kurbwnI nwl ^udw ^uS nhIN huMdw) [198[

hy kbIr! jo lok D`kw kr ky (gW Awidk) jIvW ƒ mwrdy hn; pr AwKdy ieh hn ik (ieh zbh kIqw hoieAw mws) ^udw dy nwm qy kurbwnI dy lwiek ho igAw hY, jdoN sB jIvW nwl ipAwr krn vwlw ^udw (iehnW lokW pwsoN—AmlW dw lyKw mMgygw, qW iehnW dw kIh hwl hovygw? (Bwv, kurbwnI id`iqAW gunwh b^Sy nhIN jWdy) [199[

not:-  ieQy mws Kwx jW nwh Kwx qy bhs nhIN hY [ kbIr jI isr& ieh AwKdy hn ik kurbwnI dyx vwly Kw pI qW Awp hI jWdy hn, pr &rz ieh kr lYNdy hn ik ^udw dy A`gy Byt kIqw igAw hY qy ^udw ny swfy pwp b^S id`qy hn [ ^udw ƒ ^uS krn dy QW ieh qW aus ƒ sgoN nwrwz krn vwlI g`l hY [

hy kbIr! jo BI mnu`K iksy auqy D`kw krdw hY auh zulm krdw hY; (Aqy zulm dw) lyKw ^udw mMgdw hY [ ijs iksy dI vI lyKy dI bwkI inkldI hY auh bVI szw Bugqdw hY [200[

not:-  kIqy gunwhW ƒ ‘kurbwnI’ dy ky Doqw nhIN jw skdw [

hy kbIr! (auh r`b mnu`K pwsoN isr& idl dI pwkIzgI dI kurbwnI mMgdw hY) jy mnu`K dy idl dI pivqRqw kwiem hovy qW Awpxy kIqy AmlW dw lyKw dyxw sOKw ho jWdw hY; (ies pivqRqw dI brkiq nwl) aus s`cI kcihrI ivc koeI rok-tok nhIN krdw [201[

ਕਬੀਰ ਧਰਤੀ ਅਰੁ ਆਕਾਸ ਮਹਿ ਦੁਇ ਤੂੰ ਬਰੀ ਅਬਧ ॥ ਖਟ ਦਰਸਨ ਸੰਸੇ ਪਰੇ ਅਰੁ ਚਉਰਾਸੀਹ ਸਿਧ ॥੨੦੨॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  DrqI Aru Awkws mih—swrI isRStI ivc [ duie—hy duie! hy dÍYq! AbD—A+bD, ijs dw nws nwh kIqw jw sky [ qUM brI AbD—qYƒ bVI AOiKAweI nwl mukwieAw jw skdw hY [ Kt drsn—Cy ByK (jogI, jMgm, sryvVy, sMinAwsI, boDI, bYrwgI) [ sMsy—shsy ivc, sihm ivc [ Aru—Aqy [ isD—pu`gy hoey jogI jo jog dy swDnW ivc pRp`k ho cuky hn [

ArQ:-  hy kbIr! (AwK—) hy dÍYq! swrI isRStI ivc hI (qUM bhuq blI hYN) qYƒ bVI AOiKAweI nwl hI mukwieAw jw skdw hY [ (h`j krn qy kurbwnI dyx vwly mu`lW, jW Twkur-pUjw krn krwx vwly bRwhmx qW ikqy rhy) Cy ByKW dy iqAwgI Aqy (jog dy swDnW ivc pRp`k hoey) cOrwsI is`D BI, hy duie! qYQoN sihmy hoey hn [202[

ਕਬੀਰ ਮੇਰਾ ਮੁਝ ਮਹਿ ਕਿਛੁ ਨਹੀ ਜੋ ਕਿਛੁ ਹੈ ਸੋ ਤੇਰਾ ॥ ਤੇਰਾ ਤੁਝ ਕਉ ਸਉਪਤੇ ਕਿਆ ਲਾਗੈ ਮੇਰਾ ॥੨੦੩॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  ikAw lwgY myrw—myrw kuJ BI ^rc nhIN huMdw [

ArQ:-  hy kbIr! (ies ‘duie’ ƒ imtwx leI nwh h`j, kurbwnIAW, nwh Twkur-pUjw nwh bRwhmx dI syvw, nwh iqAwg qy nwh jog-swDn—ieh koeI BI shwieqw nhIN krdy [ isr& ie`ko hI qrIkw hY auh ieh ik Awpxw Awp pRBU dy hvwly kIqw jwey, iesy dw nwm ‘idl-swbiq’ hY [ so, pRBU dy dr qy Ardws kr qy AwK—) hy pRBU! jo kuJ myry pws hY (ieh qn mn Dn), ies ivc koeI cIz AYsI nhIN ijs ƒ mYN AwpxI AwK skW; jo kuJ myry kol hY sB qyrw hI id`qw hoieAw hY [ (jy qyrI myhr hovy qW) qyrw b^iSAw hoieAw (ieh qn mn Dn) mYN qyrI Byt krdw hW, ies ivc myry p`ilEN kuJ ^rc nhIN huMdw [

ਕਬੀਰ ਤੂੰ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਤੂ ਹੂਆ ਮੁਝ ਮਹਿ ਰਹਾ ਨ ਹੂੰ ॥ ਜਬ ਆਪਾ ਪਰ ਕਾ ਮਿਟਿ ਗਇਆ ਜਤ ਦੇਖਉ ਤਤ ਤੂ ॥੨੦੪॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  qUM qUM krqw—qUM qUM AwKdw, (hy pRBU!) qyrw jwp krdw, hr vyly qYƒ ismridAW [ qU hUAw—mYN qyrw hI rUp ho igAw hW, mYN qyry ivc hI lIn ho igAw hW [ hUM—(ieh i^Awl ik) mYN hW, ‘mYN mYN’ dw suBwau, AwpxI vifAweI dI cwh [ Awpw pr kw—Awpxy prwey vwlw ivqkrw [ jq—ijDr [ dyKau—mYN vyKdw hW [ qq—auDr [ qU—(hy pRBU!) qUM hI (id`s irhw hYN) [

ArQ:-  hy kbIr! (pRBU dy dr qy ieauN AwK—hy pRBU! qyrI myhr nwl) hr vyly qyrw ismrn kridAW mYN qyry ivc hI lIn ho igAw hW, myry AMdr ‘mYN mYN’ dw i^Awl rih hI nhIN igAw [ (qyrw ismrn kridAW hux) jdoN (myry AMdroN Awpxy prwey vwlw ivqkrw imt igAw hY (‘duie’ imt geI hY), mYN ijDr vyKdw hW mYƒ (hr QW) qUM hI ids irhw hYN [204[

not:-  slok nµ: 203 qy 204 dovyN iek`Ty pVHny hn [

ਕਬੀਰ ਬਿਕਾਰਹ ਚਿਤਵਤੇ ਝੂਠੇ ਕਰਤੇ ਆਸ ॥ ਮਨੋਰਥੁ ਕੋਇ ਨ ਪੂਰਿਓ ਚਾਲੇ ਊਠਿ ਨਿਰਾਸ ॥੨੦੫॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  ibkwr—ivkwr, BYVy kMm [ ibkwrh icqvqy—BYVy kMm krn dIAW socW socdy [ JUTy Aws krqy—auhnW pdwrQW dIAW qWGW qWGdy jo nwsvMq hn [ mnorQu—mno-rQu, mn dI B`j dOV, mn dI auh Aws ijs dI ^wqr dOV-B`j krdy rhy [ inrws—inrAws, Aws pUrI hox qoN ibnW hI; idl dIAW AwsW nwl hI lY ky [

ArQ:-  hy kbIr! (jo mnu`K ‘duie’ ivc Psy rih ky pRBU dw ismrn nhIN krdy) jo sdw BYVy kMm krn dIAW hI socW socdy rihMdy hn, jo sdw iehnW nwsvMq pdwrQW dIAW hI qWGW qWGdy rihMdy hn, auh mnu`K idl dIAW AwsW nwl lY ky hI (ieQoN) qur pYNdy hn, auhnW dy mn dI koeI dOV-B`j pUrI nhIN huMdI (Bwv, iksy BI pdwrQ dy imlx nwl auhnW dy mn dI dOV-B`j mu`kdI nhIN, AwsW hor hor vDdIAW jWdIAW hn) [205[

ਕਬੀਰ ਹਰਿ ਕਾ ਸਿਮਰਨੁ ਜੋ ਕਰੈ ਸੋ ਸੁਖੀਆ ਸੰਸਾਰਿ ॥ ਇਤ ਉਤ ਕਤਹਿ ਨ ਡੋਲਈ ਜਿਸ ਰਾਖੈ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ॥੨੦੬॥

pd ArQ:-  sMswir—sMswr ivc [ ieq—ieQy, ies mOjUdw jnm ivc [ auq—auQy, ies jnm qoN ipCoN, prlok ivc [ kqih—ikqy BI [ rwKY—rwKI krdw hY, (ivkwrW qy AwsW qoN) bcWdw hY [

ArQ:-  hy kbIr! jo mnu`K prmwqmw dI Xwd ihrdy ivc vsWdw hY, auh ies jgq ivc suKI jIvn ibqIq krdw hY; auh mnu`K ies lok qy prlok ivc ikqy BI (iehnW ivkwrW qy AwsW dy kwrn) Btkdw nhIN hY, ikauNik prmwqmw Awp aus ƒ iehnW qoN bcWdw hY [206[

ਕਬੀਰ ਘਾਣੀ ਪੀੜਤੇ ਸਤਿਗੁਰ ਲੀਏ ਛਡਾਇ ॥ ਪਰਾ ਪੂਰਬਲੀ ਭਾਵਨੀ ਪਰਗਟੁ ਹੋਈ ਆਇ ॥੨੦੭॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  GwxI pIVqy—(ivkwrW qy AwsW dI) GwxI ivc pIVIdy (ijvyN iql kohlU ivc pIVIdy hn) [ prw pUrblI—pihly jnmW dy smy dI [ BwvnI—srDw, ipAwr [

ArQ:-  hy kbIr! (dunIAw dy jIv ivkwrW qy duinAwvI AwsW dI) GwxI ivc (ieauN) pIVy jw rhy hn, (ijvyN kohlU ivc iql pIVIdy hn;) (pr jo jo ‘hir kw ismrnu krY’) auhnW ƒ siqgurU (ies GwxI ivcoN) bcw lYNdw hY [ (pRBU crnW nwl auhnW dw) ipAwr jo Dur qoN quirAw Aw irhw sI (pr jo iehnW ivkwrW qy AwsW hyT n`ipAw igAw sI, auh ismrn dI brkiq qy siqgurU dI myhr nwl) muV ihrdy ivc cmk pYNdw hY [207[

ਕਬੀਰ ਟਾਲੈ ਟੋਲੈ ਦਿਨੁ ਗਇਆ ਬਿਆਜੁ ਬਢੰਤਉ ਜਾਇ ॥ ਨਾ ਹਰਿ ਭਜਿਓ ਨ ਖਤੁ ਫਟਿਓ ਕਾਲੁ ਪਹੂੰਚੋ ਆਇ ॥੨੦੮॥ {ਪੰਨਾ 1375}

pd ArQ:-  twlY tolY—twl-mtOly ivc, A`j-Blk kridAW (ikauNik ivkwrW qy AwsW v`l dI rucI ismrn vwly pwsy l`gx nhIN dyNdI) [ idnu—aumr dw hryk idn [ ibAwju—(SwhUkwr AwpxI rwis-pUMjI ijauN ijauN sUdI cwVHdw hY, iqauN iqauN sUd vD ky auh rkm v`fI huMdI jWdI hY, iesy qrHW mnu`K dy AMdr ivkwrW qy AwsW dI iek`TI hoeI rwis-pUMjI hor hor ivkwrW qy AwsW v`l pRyrdI hY, ies qrHW ieh ivkwr hor hor mnu`K dy ihrdy ivc vDdy jWdy hn) sUd [ Kqu—lyKw, (ivkwrW qy AwsW dy) sMskwr (jo mn ivc itky rihMdy hn) [

ArQ:-  hy kbIr! (jo mnu`K gurU dI srn nhIN AwauNdy, auhnW dy kIqy ivkwrW qy bxweIAW AwsW dy kwrn ismrn vloN) A`j-Blk kridAW auhnW dI aumr dw smW guzrdw jWdw hY, (ivkwrW qy AwsW dw) ivAwj vDdw jWdw hY [ nwh hI auh prmwqmw dw ismrn krdy hn, nwh hI auhnW dw (ivkwrW qy AwsW dw ieh) lyKw mu`kdw hY [ (b`s! iehnW ivkwrW qy AwsW ivc Psy hoieAW dy isr auqy) mOq Aw A`pVdI hY [208[

ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰ ਕੂਕਰੁ ਭਉਕਨਾ ਕਰੰਗ ਪਿਛੈ ਉਠਿ ਧਾਇ ॥ ਕਰਮੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਇਆ ਜਿਨਿ ਹਉ ਲੀਆ ਛਡਾਇ ॥੨੦੯॥ {ਪੰਨਾ 1375}

not:-  ieh Slok nµ: 209 Aqy ies qoN Agly do hor Slok nµ: 210 Aqy 211 gurU Arjn swihb dy hn, ikauNik iehnW iqMnW hI SlokW dw isr-lyK ‘mhlw 5’ hY [

Slok nµ: 207 ivc kbIr jI ny AwiKAw sI ik ijnHW ƒ siqgurU iml pYNdw hY, auhnW ƒ auh ivkwrW qy AwsW dy gyV ivcoN k`F lYNdw hY [ Slok nµ: 208 ivc AwKdy hn ik ijnHW ƒ gurU nhIN imldw, auh pRBU dw ismrn nhIN kr skdy, qy nwh hI ivkwrW qy AwsW qoN auhnW dI ^lwsI ho skdI hY [ kbIr jI dy iesy hI i^Awl ƒ gurU Arjn swihb hor KolH ky ibAwn krdy hn ik gurU qoN ibnW ieh jIv twl-mtOly krn qy mjbUr hY ikauNik ies dw suBwau ku`qy vrgw hY, ies dI vwdI hI ieh hY ik hr vyly murdwr dy ip`Cy dOVdw iPry [ ijs auqy pRBU dI AwpxI myhr hovy aus ƒ siqgurU imldw hY, auh hI iehnW ivkwrW qy AwsW qoN bcdw hY [

pd ArQ:-  kUkru—ku`qw [ Bauknw—BONkx vwlw [ krMg—murdwr [ krmI—(pRBU dI) myhr nwl [ ijin—ijs (gurU) ny [ hau—mYƒ [

ArQ:-  hy kbIr! BONkx vwlw (Bwv, lwlc dw mwirAw) ku`qw sdw murdwr v`l dOVdw hY (iesy qrHW ivkwrW qy AwsW ivc PisAw mnu`K sdw ivkwrW qy AwsW v`l hI dOVdw hY, qwhIeyN ieh ismrn vloN twl-mtOly krdw hY) [ mYƒ prmwqmw dI myhr nwl siqgurU iml ipAw hY, aus ny mYƒ (iehnW ivkwrW qy AwsW dy pMjy qoN) Cufw ilAw hY [209[

ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰ ਧਰਤੀ ਸਾਧ ਕੀ ਤਸਕਰ ਬੈਸਹਿ ਗਾਹਿ ॥ ਧਰਤੀ ਭਾਰਿ ਨ ਬਿਆਪਈ ਉਨ ਕਉ ਲਾਹੂ ਲਾਹਿ ॥੨੧੦॥ {ਪੰਨਾ 1375}

not —Slok nµ: 209 vwly hI i^Awl ƒ jwrI r`iKAw igAw hY [ ivkwrI bMidAW dw zor gurU Aqy gur-sMgiq au~qy nhIN pY skdw, ikauNik gurU mhwn au~cw hY [ pr hW, siqgurU qy aus dI sMgiq dI brkiq nwl ivkwrIAW ƒ zrUr lwB A`pVdw hY [

pd ArQ:-  DrqI swD kI—siqgurU dI DrqI, siqgurU dI sMgiq [ qskr—cor, ivkwrI bMdy [ bYsih—Aw bYTdy hn, jy Aw bYTx [ gwih—gih, m`l ky, isdk nwl, hor i^Awl C`f ky (not—keI tIkwkwr ies l&z ‘gwih’ dw ArQ ‘kdy’ krdy hn, qy ies ƒ &wrsI dw l&z smJdy hn pr ieh Zlq hY [ ies Slok dy hryk l&z ƒ ghu nwl pVHo, hryk l&z sMsik®q-ihMdI dw hY [ muslmwnI mq dw BI ieQy koeI izkr nhIN hY [ so bwkI l&zW vWg ieh BI sMsik®q qoN nyVy hY) [ Bwir—Bwr nwl, Bwr dy hyT, qskrW dy Bwr hyT [ n ibAwpeI—dbdI nhIN, koeI AOiKAweI nhIN smJdI, Asr hyT nhIN AwauNdI [ aun kau—auhnW qskrW ƒ [ lwhU—lwh hI, lwB hI (imldw hY) [ lwih—lhih, auh qskr lwB hI lhih, auh ivkwrI sgoN lwB hI auTWdy hn [

ArQ:-  hy kbIr! jy ivkwrI mnu`K (cMgy BwgW nwl) hor Jwk C`f ky siqgurU dI sMgiq ivc Aw bYTx, qW ivkwrIAW dw Asr aus sMgiq auqy nhIN pYNdw [ hW, ivkwrI bMidAW ƒ zrUr lwB A`pVdw hY, auh ivkwrI bMdy zrUr lwB auTWdy hn [210[

ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰ ਚਾਵਲ ਕਾਰਨੇ ਤੁਖ ਕਉ ਮੁਹਲੀ ਲਾਇ ॥ ਸੰਗਿ ਕੁਸੰਗੀ ਬੈਸਤੇ ਤਬ ਪੂਛੈ ਧਰਮ ਰਾਇ ॥੨੧੧॥ {ਪੰਨਾ 1375}

not—Slok nµ: 210 ivc ‘swD kI DrqI’ Aqy ‘qskr’ dI imswl dy ky kbIr jI ny AwiKAw hY ik ‘qskrW’ dw Asr ‘DrqI’ auqy nhIN pY skdw [ ikauN? ies vwsqy ik ‘DrqI’ dw Bwr ‘qskrW’ dy Bwr nwloN bhuq vDIk hY [ ‘swD kI DrqI’ BwrI hY, bl vwlI hY, ies vwsqy qskr zor nhIN pw skdy [ jy BlweI vwlw pwsw qkVw hovy, qW auQy ivkwrI bMdy BI Aw ky BlweI v`l prq pYNdy hn [

nµ: 211 ivc ‘cwvl’ Aqy ‘quK’ dI imswl hY [ vzn ivc ‘cwvl’ Bwrw hY ‘quK’ hOlw hY [ ‘quK’ (qoh) kmzor hox krky mwr KWdw hY; iesy qrHW ivkwrIAW dy qkVy iek`T ivc jy koeI swDwrn ijhw mnu`K (BwvyN auh Blw hI hovy, pr auhnW dy twkry qy kmzor-idl hovy) bYTxw SurU kr dyvy, qW auh BI ausy suBwv dw bx ky ivkwrW qoN mwr KWdw hY [

pd ArQ:-  quK—qoh, cOlW dy is`kV [ lwie—l`gdI hY, v`jdI hY [

ArQ:-  hy kbIr! (qohW nwloN) caul (v`Kry krn) dI ^wqr (CVn vyly) qohW ƒ muhlI (dI s`t) v`jdI hY [ iesy qrHW jo mnu`K ivkwrIAW dI suhbiq ivc bYTdw hY (auh BI ivkwrW dI s`t KWdw hY, ivkwr krn l`g pYNdw hY) aus qoN Drmrwj lyKw mMgdw hY [211[

ਨਾਮਾ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿਆ ਕਹੈ ਤਿਲੋਚਨੁ ਮੀਤ ॥ ਕਾਹੇ ਛੀਪਹੁ ਛਾਇਲੈ ਰਾਮ ਨ ਲਾਵਹੁ ਚੀਤੁ ॥੨੧੨॥ ਨਾਮਾ ਕਹੈ ਤਿਲੋਚਨਾ ਮੁਖ ਤੇ ਰਾਮੁ ਸੰਮ੍ਹ੍ਹਾਲਿ ॥ ਹਾਥ ਪਾਉ ਕਰਿ ਕਾਮੁ ਸਭੁ ਚੀਤੁ ਨਿਰੰਜਨ ਨਾਲਿ ॥੨੧੩॥ {ਪੰਨਾ 1375-1376}

not:-  ‘mhlw 5’ dy Slok isr& iqMn sn—nµ: 209, 210, 211 [ hux iPr kbIr jI dy aucwry hoey Slok hn, ikauNik iehnW dw isr-lyK ‘mhlw 5’ nhIN hY [

iehnW SlokW ivc kbIr jI Bgq nwmdyv jI Aqy Bgq iqRlocn jI dw izkr krdy hn [ ies g`l qoN ieh swbq hoieAw ik ieh dovyN Bgq kbIr jI qoN pihlW hoey hn [ nwmdyv jI bMbeI pRWq dy izlw sqwrw dy rihx vwly sn, iPr vI ieh ieqny au~Gy ho cuky sn ik bnwrs dy vsnIk kbIr jI iehnW ƒ jwxdy sn [

kbIr jI iehnW SlokW ivc nwmdyv Aqy iqRlocn dI Awpo ivc hoeI g`l-bwq dw izkr krdy hn [ ieh swrw i^Awl auhI hY jo nwmdyv jI ny Awp rwmklI rwg dy Sbd ivc id`qw hY [ swQIAW nwl g`pW mwrdy iek muMfy dw kwZz dI gu`fI aufwxw, rl ky g`lW krdIAW kuVIAW dw KUh qoN pwxI Br ky ilAwauxw, gweIAW dw v`iCAW qoN judw ho ky bwhr Gwh cugx jwxw, mW dw Awpxy in`ky b`cy ƒ pMGUVy qy suAw ky Gr dy kMm-kwj ivc l`gxw—ieh swry kMm-kwr huMidAW hoieAW BI muMfy dI suriq gu`fI ivc, kuVIAW dI suriq Awpo Awpxy GVy ivc, hryk gW dI suriq Awpxy v`Cy ivc, qy, mW dI suriq b`cy ivc huMdI hY [ nwmdyv jI dy aus Sbd dw sMKyp Bwv kbIr jI iehnW do SlokW ivc dy rhy hn [ ies qoN ieh sw& nqIjw inkldw hY ik kbIr jI dy pws nwmdyv jI dw auh swrw Sbd mOjUd sI koeI Ajb g`l nhIN ik nwmdyv jI dI swrI hI bwxI kbIr jI dy pws hovy, ikauNik dovyN hm-i^Awl sn Aqy dovyN hI bRwhmx dy Dwrimk dbwau ƒ qoVn dI koSS kr rhy sn [

pd ArQ:-  CIphu—Tyk rhy ho [ CwielY—rzweIAW dy AMbry [212[

pwau—pYr [ kwmu sBu—(Gr dw) swrw kMm-kwj [ inrMjn—AMjn-rihq, ijs au~qy mwieAw dI kwlK Asr nhIN kr skdI [213[

not:-  iehnW dohW SlokW ƒ ies lVI dy mzmUn ivc smJx leI kbIr jI dy Slok nµ: 208 dy nwl rlw ky pVHo, ivckwrly iqMn Slok gurU Arjn swihb dy hn [ ivkwrW qy AwsW dw ‘Kqu’ pwVn leI ‘hir Bjn’ krnw hY, pr ies dw Bwv ieh nhIN hY ik dunIAw dI ikrq-kwr C`f dyxI hY [

ArQ:-  iqRlocn AwKdw hY—hy im`qR nwmdyv! qUM qW mwieAw ivc PisAw jwpdw hYN [ ieh AMbry ikauN Tyk irhw hYN? prmwqmw dy (crnW) nwl ikauN ic`q nhIN joVdw? [212[

nwmdyv (A`goN) au~qr dyNdw hY—hy iqRlocn! mUMh nwl prmwqmw dw nwm lY; h`Q pYr vrq ky swrw kMm-kwj kr, Aqy Awpxw icq mwieAw-rihq prmwqmw nwl joV [213[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh