ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1373

ਕਬੀਰ ਹੈ ਗੈ ਬਾਹਨ ਸਘਨ ਘਨ ਛਤ੍ਰਪਤੀ ਕੀ ਨਾਰਿ ॥ ਤਾਸੁ ਪਟੰਤਰ ਨਾ ਪੁਜੈ ਹਰਿ ਜਨ ਕੀ ਪਨਿਹਾਰਿ ॥੧੫੯॥ ਕਬੀਰ ਨ੍ਰਿਪ ਨਾਰੀ ਕਿਉ ਨਿੰਦੀਐ ਕਿਉ ਹਰਿ ਚੇਰੀ ਕਉ ਮਾਨੁ ॥ ਓਹ ਮਾਂਗ ਸਵਾਰੈ ਬਿਖੈ ਕਉ ਓਹ ਸਿਮਰੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥੧੬੦॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  hY—hX, GoVy [ gY—gX, gj, hwQI [ bwhn—svwrI [ sGn Gn—bhuq swry [ CqR pqI—Cqr dw mwlk rwjw [ qwsu ptMqr—aus dy brwbr [ pinhwir—pwnI-hwir, pwxI Brn vwlI [159[

inRp—rwjw [ cyrI—dwsI [ mwnu—Awdr [ kau—ƒ [ mWg svwrY—p`tIAW FwldI hY [ ibKY kau—kwm-vwsnw vwsqy [160[

ArQ:-  hy kbIr! jo iesqRI prmwqmw dw Bjn krn vwly gurmuKW dw pwxI Brn dI syvw krdI hY (auh BwvyN ikqnI ZrIb BI hovy) aus dI brwbrI aus Cqr-pqI rwjy dI rwxI BI nhIN kr skdI ijs dy pws svwrI leI byAMq GoVy hwQI hox [159[

hy kbIr! AsI aus rwxI ƒ ikauN mwVI AwKdy hW qy sMq jnW dI syvw krn vwlI ƒ ikauN Awdr dyNdy hW? (ies dw kwrn ieh hY ik) inRp-nwrI qW sdw kwm-vwsnw dI ^wqr p`tIAW FwldI rihMdI hY, pr sMq jnW dI tihlx (sMqW dI sMgiq ivc rih ky) prmwqmw dw nwm ismrdI hY [160[

ਕਬੀਰ ਥੂਨੀ ਪਾਈ ਥਿਤਿ ਭਈ ਸਤਿਗੁਰ ਬੰਧੀ ਧੀਰ ॥ ਕਬੀਰ ਹੀਰਾ ਬਨਜਿਆ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਤੀਰ ॥੧੬੧॥ ਕਬੀਰ ਹਰਿ ਹੀਰਾ ਜਨ ਜਉਹਰੀ ਲੇ ਕੈ ਮਾਂਡੈ ਹਾਟ ॥ ਜਬ ਹੀ ਪਾਈਅਹਿ ਪਾਰਖੂ ਤਬ ਹੀਰਨ ਕੀ ਸਾਟ ॥੧੬੨॥ {ਪੰਨਾ 1373}

not:-  Slok nµ: 191 ivc Aqy Agly Slok dI pihlI quk ivc l&z ‘hIrw’ iek-vcn hY, pr A^IrlI quk ivc l&z ‘hIrn’ bhu-vcn hY [ iehnW dy ArQ ivc QoVHw ku &rk peygw, Bwv BwvyN auhI rhygw [

pd ArQ:-  QUnI—QMmHI, siqgurU dw Sbd [ iQiq—itkwau, SWqI, pRBU-crnW ivc itkwau [ bMDI DIr—DIrj bnHw id`qI, Afolqw id`qI, Btkxw qoN bcw ilAw [ hIrw—prmwqmw dw nwm [ bnijAw—^rIidAw (mn dI dOV-B`j dy ky, mn gurU dy hvwly kr ky) [ mwn srovr—sqsMg [ qIr—kMFw [161[

jn—hir jn, prmwqmw dy Bgq, sq-sMgI [ jauhrI—nwm-rUp hIry dw vpwrI [ ly kY—nwm-hIrw lY ky [ mWfY—sjWdw hY [ hwt—h`tI, ihrdw [ pweIAih—imldy hn, sqsMg ivc iek`Ty huMdy hn [ pwrKU—nwm-hIry dI kdr jwnx vwly [ hIrn kI—hIirAW dI, pRBU dy guxW dI (not:-  ‘hIrn’ bhu-vcn hox krky ies dw ArQ hY ‘prmwqmw dy gux’) [ swt—vtWdrw, sWJ, sqsMg ivc iml ky pRBU dy guxW dw izkr [

ArQ:-  hy kbIr! ijs mnu`K ƒ siqgurU dy Sbd dw shwrw iml jWdw hY ijs ƒ gurU (‘aUc Bvn knkwmnI’ ‘hY gY bwhn’ Awidk vl) BtkxoN bcw lYNdw hY aus dw mn pRBU dy crnW ivc itk jWdw hY [ (Awpxw mn siqgurU dy hvwly kr ky) auh mnu`K sqsMg ivc prmwqmw dw Amolk nwm ^rIddw hY [161[

hy kbIr! prmwqmw dw nwm, mwno, hIrw hY; prmwqmw dw syvk aus hIry dw vpwrI hY; ieh hIrw hwsl kr ky auh (Awpxy) ihrdy ƒ sohxw sjWdw hY [ jdoN (nwm-hIry dI) kdr jwnx vwly ieh syvk (sqsMg ivc) imldy hn, qdoN prmwqmw dy guxW dI sWJ bxWdy hn (Bwv, rl ky pRBU dI) is&iq-swlwh krdy hn [162[

ਕਬੀਰ ਕਾਮ ਪਰੇ ਹਰਿ ਸਿਮਰੀਐ ਐਸਾ ਸਿਮਰਹੁ ਨਿਤ ॥ ਅਮਰਾ ਪੁਰ ਬਾਸਾ ਕਰਹੁ ਹਰਿ ਗਇਆ ਬਹੋਰੈ ਬਿਤ ॥੧੬੩॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  kwm pry—jdoN koeI loV pey, jdoN koeI Zrz hovy [ Amrwpur—auh purI ijQy Amr ho jweIdw hY, auh purI ijQy jnm mrn dy gyV qoN bc jweIdw hY [ gieAw ibq—guAwcw hoieAw Dn, auh SuB gux jo mwiek pdwrQW ipCy dOV dOV ky guAwc cuky hn [ bhorY—moV ilAwauNdw hY, muV pYdw kr dyNdw hY [

ArQ:-  hy kbIr! koeI Zrz pYx qy ijs qrHW (Bwv, ijs iK`c qy ipAwr nwl) prmwqmw ƒ Xwd krIdw hY, jy ausy iK`c-ipAwr nwl aus ƒ sdw hI Xwd kro, qW aus QW qy itk jwaugy ijQy Amr ho jweIdw hY (ijQy Awqmk mOq poh nhIN skdI); Aqy, jo suMdr gux mwiek pdwrQW ipCy dOV dOV ky guAwc cuky huMdy hn, auh gux pRBU muV (ismrn krn vwly dy ihrdy ivc) pYdw kr dyNdw hY [163[

ਕਬੀਰ ਸੇਵਾ ਕਉ ਦੁਇ ਭਲੇ ਏਕੁ ਸੰਤੁ ਇਕੁ ਰਾਮੁ ॥ ਰਾਮੁ ਜੁ ਦਾਤਾ ਮੁਕਤਿ ਕੋ ਸੰਤੁ ਜਪਾਵੈ ਨਾਮੁ ॥੧੬੪॥ ਕਬੀਰ ਜਿਹ ਮਾਰਗਿ ਪੰਡਿਤ ਗਏ ਪਾਛੈ ਪਰੀ ਬਹੀਰ ॥ ਇਕ ਅਵਘਟ ਘਾਟੀ ਰਾਮ ਕੀ ਤਿਹ ਚੜਿ ਰਹਿਓ ਕਬੀਰ ॥੧੬੫॥ {ਪੰਨਾ 1373}

not:-  kbIr jI ieQy ^lkiq dI syvw qoN nhIN vrj rhy [ dohW SlokW ƒ rlw ky pVHIey, qW auhnW dw Bwv spSt ho jWdw hY [ auØN\ qW auh Slok nµ: 146 qoN 149 qk hryk pRwxI-mwqR nwl ipAwr dw slUk krn dI hdwieq krdy hn, ieQy ieh izkr hY ik ie`k qW prmwqmw qoN ibnw iksy hor dyvI-dyvqy dI pUjw nwh kro; dUjy, prmwqmw dw imlwp isr& sq-sMg ivc gurmuKW dI sMgiq ivc huMdw hY, krm-kWfI pMifqW jW ByKI swDUAW A`gy n`k nwh rgVdy iPro [

pd ArQ:-  ko—dw [ dwqw—dyx vwlw [ mukiq—mwiek bMDnW qoN ^lwsI [ jpwvY—jpx ivc shYqw krdw hY, jpx vl pRyrdw hY [164[

ijh mwrig—ijs rwhy, krm-kWf dy ijs rwhy, qIrQ vrq Awidk dy ijs rwhy [ prI—qur peI, qurI jw rhI hY [ bhIr—BIV, lokW dI BIV, byAMq lok [ AvGt GwtI—AOKI GwtI, AOKw cVHweI dw pYNfw [165[

ArQ:-  hy kbIr! mwiek bMDnW qoN ^lwsI dyx vwlw prmwqmw Awp hY, Aqy sMq-gurmuiK aus prmwqmw dw nwm ismrn vl pRyrdw hY; so, iek sMq Aqy iek prmwqmw—(mukqI Aqy pRBU-imlwp dI ^wqr) iehnW dohW dI hI syvw-pUjw krnI cwhIdI hY [164[

hy kbIr! (qIrQ vrq Awidk dy) ijs rsqy au~qy pMifq lok qur rhy hn (ieh rwh cUMik sOKw hY) bVy lok auhnW dy ipCy ipCy l`gy hoey hn; pr prmwqmw dy ismrn dw rsqw, mwno, iek AOKw phwVI rsqw hY, kbIr (iehnW pMifqW lokW ƒ C`f ky) cVHweI vwlw pYNfw kr irhw hY [165[

ਕਬੀਰ ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਦੋਖੇ ਮੂਆ ਚਾਲਤ ਕੁਲ ਕੀ ਕਾਨਿ ॥ ਤਬ ਕੁਲੁ ਕਿਸ ਕਾ ਲਾਜਸੀ ਜਬ ਲੇ ਧਰਹਿ ਮਸਾਨਿ ॥੧੬੬॥ ਕਬੀਰ ਡੂਬਹਿਗੋ ਰੇ ਬਾਪੁਰੇ ਬਹੁ ਲੋਗਨ ਕੀ ਕਾਨਿ ॥ ਪਾਰੋਸੀ ਕੇ ਜੋ ਹੂਆ ਤੂ ਅਪਨੇ ਭੀ ਜਾਨੁ ॥੧੬੭॥ {ਪੰਨਾ 1373}

not:-  pMifq lokW ny qIrQ vrq Awidk dw jo rsqw clw id`qw hY, ies auqy qurn leI swDwrn mnu`K ƒ kulwrIq BI bhuq mjbUr krdI hY [ jy koeI ihMdU iesqRI krvw cOQ mhw-lKmI Awidk dw vrq r`Kxw C`f dyvy, qW AWF guAWF ‘hw BYxy, hw BYxy’ hox l`g pYNdw hY [ ies lokwcwr ivcoN inklxw BI bhuq AOKw hY [

pd ArQ:-  dunIAw ky doKy—ies i&kr ivc ik dunIAw kIh AwKygI [ mUAw—mr jWdw hY, Awqmk mOqy mr jWdw hY [ kul kI kwin—aus bMdS ivc ijs ivc AwpxI kul dy lok qury Aw rhy hn [ lwjsI—l`jwvwn hovygw, Srm-swr hovygw, bdnwmI K`tygw [ mswin—mswn ivc [166[

ry bwpury—hy mMd-BwgI jIv! logn kI kwin—lok-lwj ivc [ pwrosI—pVosI, guAWFI [167[

ArQ:-  hy kbIr! mnu`K Awm qOr qy kulw-rIq Anuswr hI qurdw hY, ies i^Awl nwl ik dunIAw kIh AwKygI (lokwcwr ƒ C`f ky BgqI sqsMg vwly rsqy vl nhIN AwauNdw, ies qrHW) Awqmk mOqy mr jWdw hY [ (ieh nhIN socdw ik) jdoN mOq Aw geI (qdoN ieh kulw-rIq qW Awpy Cu`t jwxI hY; ismrn-BgqI qoN vWjy rih ky jo KuAwrI K`tI, aus dy kwrn) iks dI kul ƒ nmoSI AwvygI? [166[

hy kbIr! (lok-lwj ivc Ps ky BgqI qoN vWjy rihx vwly bMdy ƒ AwK—) hy mMd-BwgI mnu`K! bhuqw lok-lwj ivc hI irhW (lok-lwj ivc hI) fu`b jwieˆgw (Awqmk mOqy mr jwieˆgw) [ (ieQy sdw bYT nhIN rihxw) jo mOq iksy guAWFI qy Aw rhI hY, cyqw r`K auh qyry auqy BI AwauxI hY [167[

ਕਬੀਰ ਭਲੀ ਮਧੂਕਰੀ ਨਾਨਾ ਬਿਧਿ ਕੋ ਨਾਜੁ ॥ ਦਾਵਾ ਕਾਹੂ ਕੋ ਨਹੀ ਬਡਾ ਦੇਸੁ ਬਡ ਰਾਜੁ ॥੧੬੮॥ ਕਬੀਰ ਦਾਵੈ ਦਾਝਨੁ ਹੋਤੁ ਹੈ ਨਿਰਦਾਵੈ ਰਹੈ ਨਿਸੰਕ ॥ ਜੋ ਜਨੁ ਨਿਰਦਾਵੈ ਰਹੈ ਸੋ ਗਨੈ ਇੰਦ੍ਰ ਸੋ ਰੰਕ ॥੧੬੯॥ {ਪੰਨਾ 1373}

not:-  kbIr jI Slok nµ: 168 ivc mMig Kwx dI ihdwieq nhIN krdy [ kihMdy hn ik jwiedwdW bxwx, m`lW m`lx, mlkIAqW bxwx nwloN mMgiqAW vWg mMig Kwxw cMgw hY, ikauNik ijauN ijauN mnu`K jwiedwd iek`TI krdw hY iqauN iqauN aus dy AMdr ‘dwJnu’ vDdI hY [ gurU Amrdws jI ny BI soriT rwg dy iek Sbd ivc iliKAw hY:

‘kwcw Dnu sMcih mUrK gwvwr’

ieh Ajb Kyf hY ik gurduAwry jw ky sRI gurU gRMQ swihb jI dI qwlIm qW AsI ieh suxdy hW ik Dn joVnw mUrK auj`fW dw kMm hY, ies nwloN mMig Kwxw cMgw hY [ pr, bwhr dunIAw ivc Aw ky Aswfw swrw zor hI Dn joVn qy mlkIAqW bxwx auqy l`gdw hY [ pr swDwrn mnu`K Dn joVn dw jqn nwh kry qy hor kry BI kIh? buFypw, bImwrI, b`icAW dI qwlIm Awidk keI loVW AYsIAW hn jo mnu`K ny pUrIAW krnIAW hn [ mlUm huMdw hY ik Bgq kbIr jI Aqy gurU Amrdws jI BweIcwrk pRbMD Aqy rwj-pRbMD ivc BI keI ^wmIAW vyK rhy sn [ jy rwj-pRbMD Ajyhw hovy ijQy hryk mnu`K mwqR dy b`icAW dI qwlIm qy prvirS, aus dy Awpxy ruzgwr dI pikAweI, bImwrI qy buFypy dIAW loVW pUrIAW ho skx qW Awm qOr qy m`lW m`lx dI loV rih hI nhIN jWdI [ D`kw, DOKw Awidk bhuq Gt skdy hn [ suqy hI h`k dI kmweI qy ^lkiq nwl ipAwr vwly rwhy pY skIdw hY [ ies qoN AgWh Drm dI isr& iek AOKI GwtI rih jWdI hY—lgn qy rzw [

pd ArQ:-  mDUkrI—Gr Gr qoN mMgI hoeI iB`iCAw [ nwnw ibiD ko—keI iksmW dw [ nwju—Anwj, AMn [ dwvw—mlkIAq dw h`k [ kwhU ko—iksy (jwiedwd) nwl [168[

dwvY—mlkIAq bxwieAW [ dwJnu—sVn, iK`c [ insMk—by-i&kr [ ieMdR so—dyvqy vrigAW ƒ [ rMk—kMgwl [169[

ArQ:-  hy kbIr! (jwiedwdW dIAW m`lW m`lx nwloN mMgqw bx ky) Gr Gr qoN mMgI hoeI rotI Kw lYxI cMgI hY ijs ivc (Gr Gr qoN mMgx krky) keI iksmW dw AMn huMdw hY [ (mMgqw) iksy jwiedwd auqy mlkIAq dw h`k nhIN bMnHdw, swrw dys aus dw Awpxw dys hY, swrw rwj aus dw Awpxw rwj hY [168[

hy kbIr! mlkIAqW bxwieAW mnu`K dy AMdr iK`J-sVn pYdw huMdI hY [ jo mnu`K koeI mlkIAq nhIN bxWdw aus ƒ koeI icMqw-i&kr nhIN rihMdw [ jo mnu`K jwiedwdW dIAW mlkIAqW nhIN bxWdw, auh ieMdR dyvqy vrigAW ƒ BI kMgwl smJdw hY (Bwv, auh iksy DnwF Awidk dI ^uSwmd nhIN krdw iPrdw) [169[

ਕਬੀਰ ਪਾਲਿ ਸਮੁਹਾ ਸਰਵਰੁ ਭਰਾ ਪੀ ਨ ਸਕੈ ਕੋਈ ਨੀਰੁ ॥ ਭਾਗ ਬਡੇ ਤੈ ਪਾਇਓ ਤੂੰ ਭਰਿ ਭਰਿ ਪੀਉ ਕਬੀਰ ॥੧੭੦॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  pwil—(Skt. pwiÑw—skirt, boundary) [ kMFw, iknwrw [ smuhw—su+muh, mUMh qk, nkw-nk [ pwil smuhw—kMiFAW qk nkw-nk [ srvru—qlwb [ qY pwieE—qUM (nIru) l`B ilAw hY [ Bir Bir—ipAwly Br Br ky, r`j r`j ky [

not:-  ies Slok ivc fwFI hsriq-BrI duKdweI g`l d`sdy hn [ lok ‘dwJn’ dy kwrn, AMdrlI qRyh-sVn dy kwrn pwxI KuxoN qV& rhy hn [ pwxI dw qlwb BirAw ipAw hY, Aqy nkw-nk BirAw ipAw hY; pr iksy ƒ id`sdw hI nhIN [ ieh swrw doS iks dw hY? m`lW m`lx dw, mlkIAqW bxwx dw [ sMswr dy z`ry z`ry ivc pRBU v`sdw hovy Gt Gt ivc ivAwpk hovy, pr lok m`lW m`lx dy Awhry l`g ky iqRSnw-A`g ivc sVdy hoey aus Gt-Gt vwsI ƒ nwh pCwx skx—ieh ikqnI hsriq-BrI Gtnw hY [

ArQ:-  hy kbIr! srovr kMiFAW qk nkw-nk (pwxI nwl) BirAw hoieAw hY, (pr “dwvY dwJnu” dy kwrn ieh pwxI iksy ƒ id`sdw hI nhIN, ies vwsqy) koeI mnu`K ieh pwxI pI nhIN skdw [ hy kbIr! (qUM ies ‘dwJn’ qoN bc igAw) cMgy BwgW nwl qYƒ ieh pwxI id`s ipAw hY, qUM hux (ipAwly) Br Br ky pI (mOj nwl suAws suAws nwm jp) [170[

ਕਬੀਰ ਪਰਭਾਤੇ ਤਾਰੇ ਖਿਸਹਿ ਤਿਉ ਇਹੁ ਖਿਸੈ ਸਰੀਰੁ ॥ ਏ ਦੁਇ ਅਖਰ ਨਾ ਖਿਸਹਿ ਸੋ ਗਹਿ ਰਹਿਓ ਕਬੀਰੁ ॥੧੭੧॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  prBwqy—prBwq vyly, (jdoN sUrj cVHn qy AwauNdw hY, sUrj dy qyj-pRqwp dy kwrn) [ iKsih—m`Dm pYNdy jWdy hn, (qwirAW dw) cwnx Gtdw jWdw hY [ iqau—ausy qrHW “dwvY dwJnu” dy kwrn, mlkIAqW dy kwrn pYdw hoeI AMdrlI qpS dy Asr hyT [ iKsY—KIx huMdw jWdw hY [ iKsY srIru—ieh srIr KIx huMdw jWdw hY, ies srIr ivcoN Awqmk lo kmzor huMdI jWdI hY, igAwn ieMidRAW ivcoN pRBU vwly pwsy dI pRyrnw GtdI jWdI hY [ ey duie AKr nw iKsih—‘rwm’ nwm dy dovyN A`Kr m`Dm nhIN pYNdy, prmwqmw dy nwm au~qy mlkIAqW dI qpS koeI pRBwv nhIN pw skdI (not:-  ieQy “duie AKr” qoN Bwv hY—rwm dw do-A`Krw nwm, pRBU dw nwm) [ gih rihE—sWBI bYTw hY [

ArQ:-  hy kbIr! (ijvyN sUrj dy qyj-pRqwp krky) prBwq vyly qwry (jo rwq dI itkvIN SWqI ivc cmk rhy huMdy hn) m`Dm pYNdy jWdy hn; iqvyN mlkIAqW qoN pYdw hoeI AMdrlI qpS dy kwrn igAwn ieMidRAW ivcoN pRBU vwly pwsy dI lo GtdI jWdI hY [ isr& iek pRBU-nwm hI hYN jo mlkIAqW dI qpS dy Asr qoN pry rihMdw hY [ kbIr (dunIAw dIAW m`lW m`lx dy QW) aus nwm ƒ sWBI bYTw hY [171[

not:-  ieQy l&z “gih rihE” sw& qOr qy nµ: 169 dy “dwvY” vl ieSwrw krdy hn [

ਕਬੀਰ ਕੋਠੀ ਕਾਠ ਕੀ ਦਹ ਦਿਸਿ ਲਾਗੀ ਆਗਿ ॥ ਪੰਡਿਤ ਪੰਡਿਤ ਜਲਿ ਮੂਏ ਮੂਰਖ ਉਬਰੇ ਭਾਗਿ ॥੧੭੨॥ {ਪੰਨਾ 1373}

not:-  l&z ‘pMifq’ ieQy ‘bRwhmx’ vwsqy nhIN hY; ies dy twkry qy l&z ‘mUrK’ hY [ so, l&z ‘pMifq’ dw Bwv hY ‘auh mnu`K jo Awpxy Awp ƒ isAwxy smJdy hn’ [

pd ArQ:-  koTI—(“iehu jgu scY kI hY koTVI”) jgq [ idis—pwsy vloN [ dh idis—dsW pwisAw vloN, hr pwsy vloN [ Awig lwgI—“dwvY dwJnu” l`gI hoeI hY, mlkIAqW bxwx dy kwrn mn ivc qpS pYdw ho rhI hY [ mUrK—auh bMdy jo mlkIAqW bxwx vloN by-prvwh rhy [ Bwig—B`j ky, dOV ky, ies “dwvY dwJnu” qoN pry ht ky [

ArQ:-  hy kbIr! ieh jgq, mwno, l`kV dw mkwn hY ijs ƒ hr pwsy vloN (m`lW m`lx dI) A`g l`gI hoeI hY; (jo mnu`K Awpxy vloN) isAwxy (bx ky ies A`g dy ivc hI bYTy rihMdy hn auh) sV mrdy hn, (jo iehnW isAwixAW dy Bwxy) mUrK (hn auh) ies A`g qoN dUr pry B`j ky (sVnoN) bc jWdy hn [172[

not:-  mwieAw Anyk rUpW ivc mnu`K ƒ moh rhI hY, mnu`K ies mwieAw dI hryk mOj ƒ AwpxI mlkIAq bxwx dI koSS krdw hY [ so, m`lW m`lx qoN pYdw hoeI AMdrlI A`g, mwno, hryk pwsy vloN l`gI hoeI hY [ dunIAw ivc isAwxy auhI mMny jWdy hn jo vD qoN vD kwmXwb hox, vD qoN vD Dn-pdwrQ joVn [ jo ies au~dm vloN by-prvwh rihMdy hn auhnW ƒ dunIAw mUrK AwKdI hY [

so, ieQy ieh Bwv nhIN hY ik kbIr jI iv`idAw dy twkry qy AnpVHqw ƒ cMgw AwK rhy hn [

ਕਬੀਰ ਸੰਸਾ ਦੂਰਿ ਕਰੁ ਕਾਗਦ ਦੇਹ ਬਿਹਾਇ ॥ ਬਾਵਨ ਅਖਰ ਸੋਧਿ ਕੈ ਹਰਿ ਚਰਨੀ ਚਿਤੁ ਲਾਇ ॥੧੭੩॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  sMsw—icMqw, ‘dwJnu’ [ kwgd—kwgz, (Bwv,) dunIAw dI icMqw vwly lyKy, “dwvY dwJnu” vwly lyKy [ ibhwie dyih—roVH dyh, hir-crnIN ic`q joVn dw iek AYsw pRvwh clw dyh ik ‘dwvY dwJnu’ vwly lyKy aus nwm-pRvwh ivc ruVH jwx [ bwvn AKr—bvMjw A`Kr (sMsik®q ihMdI dy bvMjw A`Kr hn [ ihMdU kOm sMsik®q jW ihMdI dI rwhIN hI iv`idAw hwsl krn dw au~dm krdI sI; so ‘bwvn AKr’ dw Bwv hY ‘iv`idAw’), iv`idAw [ soiD kY—(Awpxy Awp ƒ) soD ky, ivcwrvwn bx ky [

ArQ:-  hy kbIr! iv`idAw dI rwhIN ivcwrvwn bx ky pRBU-crnW ivc ic`q joV (Bwv, hy BweI! jy qYƒ iv`idAw hwsl krn dw mOkw imilAw hY qW aus dI rwhIN dunIAw dIAW mlkIAqW ivc iK`Jx dy QW ivcwrvwn bx Aqy prmwqmw dw ismrn kr) [ (ies pRBU-Xwd dI brkiq nwl) dunIAw vwly shsy-dwJn dUr kr, icMqw vwly swry lyKy hI BgqI dy prvwh ivc roVH dyh [173[

ਕਬੀਰ ਸੰਤੁ ਨ ਛਾਡੈ ਸੰਤਈ ਜਉ ਕੋਟਿਕ ਮਿਲਹਿ ਅਸੰਤ ॥ ਮਲਿਆਗਰੁ ਭੁਯੰਗਮ ਬੇਢਿਓ ਤ ਸੀਤਲਤਾ ਨ ਤਜੰਤ ॥੧੭੪॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  sMqeI—sMq dw suBwau, ic`q dI SWqI [ jau—BwvyN [ koitk—k®oVW [ AsMq—ivkwrI bMdy ijnHW dy mn SWq nhIN hn [ milAwgru—mlX prbq au~qy au~gw hoieAw cMdn dw bUtw [ BuXMgm—s`p [ byiFE—iGirAw hoieAw [

ArQ:-  hy kbIr! (hir-crnW ivc ic`q lwx dI hI ieh brkiq hY ik) sMq Awpxw SWq suBwau nhIN C`fdw, BwvyN aus ƒ k®oVW BYVy bMidAW nwl vwh pYNdw rhy [ cMdn dw bUtw s`pW nwl iGirAw rihMdw hY, pr auh AwpxI AMdrlI TMFk nhIN iqAwgdw [174[

ਕਬੀਰ ਮਨੁ ਸੀਤਲੁ ਭਇਆ ਪਾਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੁ ॥ ਜਿਨਿ ਜੁਆਲਾ ਜਗੁ ਜਾਰਿਆ ਸੁ ਜਨ ਕੇ ਉਦਕ ਸਮਾਨਿ ॥੧੭੫॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  ijin juAwlw—ijs mwieAw-A`g ny [ jwirAw—swV id`qw hY [ su—auh A`g [ jn ky—jn vwsqy, bMdgI krn vwly vwsqy [ audk—pwxI [ igAwnu—sUJ, jwx-pCwx [ bRhm—prmwqmw [

ArQ:-  hy kbIr! jdoN mnu`K prmwqmw nwl (ismrn dI rwhIN) jwx-pCwx bxw lYNdw hY qW (dunIAw dy kwr-ivhwr kridAW BI) aus dw mn TMFw-Twr rihMdw hY [ ijs (mwieAw dI mlkIAq dI) A`g ny swrw sMswr swV id`qw hY, bMdgI krn vwly mnu`K vwsqy auh pwxI (vrgI TMFI) rihMdI hY [175[

ਕਬੀਰ ਸਾਰੀ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਕੀ ਜਾਨੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ ਕੈ ਜਾਨੈ ਆਪਨ ਧਨੀ ਕੈ ਦਾਸੁ ਦੀਵਾਨੀ ਹੋਇ ॥੧੭੬॥ {ਪੰਨਾ 1373}

pd ArQ:-  swrI—swjI hoeI, bxweI hoeI [ isrjnhwr—isRStI bxwx vwlw prmwqmw [ jwnY nwhI koie—hr koeI nhIN jwxdw [ kY—jW [ DnI Awpn—mwlk pRBU Awp [ dIvwnI—aus dy dIvwn ivc rihx vwlw, aus dI hzUrI ivc rihx vwlw [

ArQ:-  hy kbIr! ieh g`l hryk S^s nhIN jwxdw ik ieh (mwieAw-rUp A`g jo swry sMswr ƒ swV rhI hY) prmwqmw ny Awp bxweI hY [ ies Byq ƒ pRBU Awp jwxdw hY jW auh Bgq jwxdw hY jo sdw aus dy crnW ivc juiVAw rhy (so, hzUrI ivc rihx vwly ƒ pqw huMdw hY ik mwieAw dI sVn qoN bcx leI mwieAw ƒ bxwx vwly dy crnW ivc juVy rihxw hI shI qrIkw hY) [176[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh