ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1365

ਕਬੀਰ ਚੰਦਨ ਕਾ ਬਿਰਵਾ ਭਲਾ ਬੇੜ੍ਹ੍ਹਿਓ ਢਾਕ ਪਲਾਸ ॥ ਓਇ ਭੀ ਚੰਦਨੁ ਹੋਇ ਰਹੇ ਬਸੇ ਜੁ ਚੰਦਨ ਪਾਸਿ ॥੧੧॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  ibrvw—in`kw ijhw bUtw [ byiV@E—vyiVHAw hoieAw iGirAw hoieAw [ plws—plwh, iCCrw [ Eie—auh Fwk plwh dy ru`K [ ju—jyhVy ru`K [ bsy—v`sdy hn, au~gy hoey hn [ pwis—nyVy [

ArQ:-  hy kbIr! cMdn dw in`kw ijhw BI bUtw cMgw jwxo, BwvyN auh Fwk plwh Awidk vrgy ru`KW nwl iGirAw hoieAw hovy [ auh (Fwk plwh vrgy inkMmy ru`K) BI, jo cMdn dy nyVy au~gy hoey huMdy hn, cMdn hI ho jWdy hn [11[

not:-  ij`Qy haumY hY auh r`b qoN ivCu`Vy hoey hn, auhnW dy idl kwlIAW rwqW vrgy kwly hn, auQy suK ik`Qy?

dUjy pwsy, iek in`kw ijhw, grIb ijhw, bMdw BI bVy BwgW vwlw hY jy aus dy AMdr inmRqw dI sugMDI hY [ ies sugMDI nwl auh Awly-duAwly bhuiqAW dw byVw pwr kr dyNdw hY [

ਕਬੀਰ ਬਾਂਸੁ ਬਡਾਈ ਬੂਡਿਆ ਇਉ ਮਤ ਡੂਬਹੁ ਕੋਇ ॥ ਚੰਦਨ ਕੈ ਨਿਕਟੇ ਬਸੈ ਬਾਂਸੁ ਸੁਗੰਧੁ ਨ ਹੋਇ ॥੧੨॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  bfweI—AhMkwr ivc, au~cw lµmw hox dy mwx ivc [ bUifAw—fuibAw hoieAw jwxo [ koie—qusI koeI iDr [ ieau—ies qrHW [ mq fUbhu—nwh fu`bxw [ inkty—nyVy [ sugMDu—sugMDI vwlw[

ArQ:-  hy kbIr! bWs dw bUtw (au~cw lµmw hox dy) mwx ivc fu`ibAw hoieAw hY; bWs BwvyN cMdn dy nyVy BI au~gw hoieAw hovy, aus ivc cMdn vwlI sugMDI nhIN AwauNdI [ (hy BweI!) qusI koeI iDr bWs vWg (haumY ivc) nwh fu`b jwieE [12[

Slok nµ: 1 qoN 12 qk dw imlvW Bwv:

suK isr& auQy hY ij`Qy pRBU dI Xwd hY; ikauNik pRBU dw ismrn hI mnu`K dI ‘mYN, mYN’ dw nws krdw hY qy suK ‘mYN, mYN’ dy nws ivc hY [ gurU-dr qy A`pV ky pRBU dI kIqI bMdgI haumY qoN htw ky inmRqw vl ilAwauNdI hY [ haumY ƒ mwrnw iek AYsw Blw kMm hY ijs ƒ swrw sMswr slwhuMdw hY [ inmRqw vwlw mnu`K, mwno cMdn dw bUtw hY jo sB ƒ sugMDI dyNdw hY [ haumY dy mwry hoey bMdy hnyrIAW rwqW vrgy kwly idl vwly huMdy hn, auh, mwno, bWs hn jo cMdn dy nyVy huMdy hoey BI cMdn dI sugMDI qoN vWjy rihMdy hn, qy Awpo ivc Kih Kih ky sVdy hn [

Slok nµ: 13 qoN 40 qk

ਕਬੀਰ ਦੀਨੁ ਗਵਾਇਆ ਦੁਨੀ ਸਿਉ ਦੁਨੀ ਨ ਚਾਲੀ ਸਾਥਿ ॥ ਪਾਇ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਾਫਲਿ ਅਪੁਨੈ ਹਾਥਿ ॥੧੩॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  dInu—mzhb, Drm [ isau—dI ^qwr, vwsqy [ pwie—pYr auqy [ gwiPl—Zwi&l (mnu`K) ny [

ArQ:-  hy kbIr! Zw&l mnu`K ny ‘dunIAw’ (dy Dn-pdwrQ) dI ^wqr ‘dIn’ gvw ilAw, (A^Ir vyly ieh) dunIAw BI mnu`K dy nwl nwh qurI [ (so) lw-prvwh bMdy ny Awpxy pYr auqy Awpxy hI h`Q nwl kuhwVw mwr ilAw (Bwv, Awpxw nukswn Awp hI kr ilAw) [13[

ਕਬੀਰ ਜਹ ਜਹ ਹਉ ਫਿਰਿਓ ਕਉਤਕ ਠਾਓ ਠਾਇ ॥ ਇਕ ਰਾਮ ਸਨੇਹੀ ਬਾਹਰਾ ਊਜਰੁ ਮੇਰੈ ਭਾਂਇ ॥੧੪॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  jh jh—ijQy ijQy [ hau—mYN [ kauqk—qmwSy, rMg—qmwSy [ TwE Twie—QW QW qy, hryk QW [ snyhI—snyh krn vwlw, ipAwr krn vwlw [ bwhrw—ibn, bgYr [ aUjru—aujwV QW [ myrY BWie—myry Bw dw [ rwm snyhI—rwm nwl snyh krn vwlw, prmwqmw nwl ipAwr krn vwlw [

ArQ:-  hy kbIr! mYN ijQy ijQy igAw hW, QW QW ‘dunIAw’ vwly rMg-qmwSy hI (vyKy hn); pr myry Bw dw auh QW aujwV hY ijQy prmwqmw nwl ipAwr krn vwlw (sMq) koeI nhIN (ikauNik auQy ‘dunIAw’ hI ‘dunIAw’ vyKI hY ‘dIn’ dw nwm-inSwn nhIN) [14[

ਕਬੀਰ ਸੰਤਨ ਕੀ ਝੁੰਗੀਆ ਭਲੀ ਭਠਿ ਕੁਸਤੀ ਗਾਉ ॥ ਆਗਿ ਲਗਉ ਤਿਹ ਧਉਲਹਰ ਜਿਹ ਨਾਹੀ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਉ ॥੧੫॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  JuMgIAw—in`kI ijhI Ju`gI, BYVI ijhI ku`lI [ BlI—sohxI [ BiT—B`TI (vrgw) [ gwau—ipMf [ kusqI—kus`qI, byeImwn, Kotw mnu`K [ Awig—hukmI Biv`Kq, A`n purK, ie`k-vcn hY; ijvyN ‘iBjau isjau kMblI, Alh vrsau myh’ ivc l&z ‘iBjau’ Aqy ‘vrsau’ hn) [ iqh Daulhr—aus mhl-mwVI ƒ [ ijh—ijs (Daulhr) ivc [ ko—dw [ nwau—nwm [

ArQ:-  hy kbIr! sMqW dI BYVI ijhI ku`lI BI (mYƒ) sohxI (l`gdI) hY, (auQy ‘dIn’ ivhwJIdw hY) pr Koty mnu`K dw ipMf (sVdI) B`TI vrgw (jwxo) (auQy hr vyly ‘dunIAw’ dI iqRSnw dI A`g bl rhI hY) [ ijs mhl-mwVI ivc prmwqmw dw nwm nhIN ismrIdw, aus ƒ peI A`g l`gy (mYƒ Ajyhy mhl-mwVIAW dI loV nhIN) [15[

ਕਬੀਰ ਸੰਤ ਮੂਏ ਕਿਆ ਰੋਈਐ ਜੋ ਅਪੁਨੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਜਾਇ ॥ ਰੋਵਹੁ ਸਾਕਤ ਬਾਪੁਰੇ ਜੁ ਹਾਟੈ ਹਾਟ ਬਿਕਾਇ ॥੧੬॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  ikAw roeIAY—rox dI loV nhIN, ikauN roxw hoieAw? igRih—Gr ivc [ Apuny igRih—Awpxy Gr ivc, aus Gr ivc jo inrol aus dw Awpxw hY ijQoN aus ƒ koeI k`Fygw nhIN [ jwie—jWdw hY [ swkq—r`b nwloN tu`tw hoieAw, prmwqmw qoN ivCuiVAw hoieAw jIv, jo ‘dunIAw’ dI ^wqr ‘dIn’ gvw irhw hY [ bwpurw—ivcwrw, bdnsIb, mMd BwgI [ rovhu—A&sos kro [ ju—jo [ hwtY hwt—h`tI h`tI qy, hryk h`tI qy, iek h`tI qoN dUjI h`tI qy [ ibkwie—ivkdw iPrdw hY, kIqy ivkwrW dy v`ty BvWeIdw hY [

ArQ:-  hy kbIr! iksy sMq dy mrn qy A&sos krn dI loV nhIN, ikauNik auh sMq qW aus Gr ivc jWdw hY ijQoN aus ƒ koeI k`Fygw nhIN (Bwv, auh sMq ‘dIn’ dw vpwrI hox krky pRBU-crnW ivc jw A`pVdw hY); (jy A&sos krnw hY qW) aus mMd-BwgI (dy mrn) qy A&sos kro jo pRBU-crnW qoN ivCuiVAw hoieAw hY, (auh Awpxy kIqy mMd-krmW dy v`ty) hryk h`tI qy ivkdw hY (Bwv, swrI ‘dunIAw’ dI ^wqr Btkx krky hux keI jUnW ivc Btkdw hY) [16[

ਕਬੀਰ ਸਾਕਤੁ ਐਸਾ ਹੈ ਜੈਸੀ ਲਸਨ ਕੀ ਖਾਨਿ ॥ ਕੋਨੇ ਬੈਠੇ ਖਾਈਐ ਪਰਗਟ ਹੋਇ ਨਿਦਾਨਿ ॥੧੭॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  swkqu—pRBU nwloN tu`tw hoieAw mnu`K, ‘dunIAw’ dI ^wqr ‘dIn’ ƒ gvwaux vwlw bMdw [ lsn—Qom [ Kwin—koTI, stor [ konY—(iksy Gr dI) nu`kr ivc, ikqy lukvyN QW [ bYTy—bYiT, bih ky [ prgt hoie—au~GV pYNdw hY, nSr ho jWdw hY [ indwin—EVk ƒ, Aw^r ƒ, zrUr [

ArQ:-  hy kbIr! jo mnu`K r`b nwloN tu`tw hoieAw hY (jo ‘dunIAw’ dI ^wqr ‘dIn’ ƒ gvweI jw irhw hY) aus ƒ ieauN smJo ijvyN Qom dI BrI hoeI koTVI hY [ Qom ƒ ikqy lukvyN QW BI bih ky Kw leIey, qW BI auh zrUr (AwpxI bo qoN) au~GV pYNdw hY (swkq dy AMdroN BI jdoN inklxgy mMdy bcn hI inklxgy) [17[

ਕਬੀਰ ਮਾਇਆ ਡੋਲਨੀ ਪਵਨੁ ਝਕੋਲਨਹਾਰੁ ॥ ਸੰਤਹੁ ਮਾਖਨੁ ਖਾਇਆ ਛਾਛਿ ਪੀਐ ਸੰਸਾਰੁ ॥੧੮॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  mwieAw—‘dunIAw’ [ folnI—cwtI, du`D dI cwtI [ pvnu—hvw, suAws [ Jkolnhwru—auh cIz ijs nwl du`D irVkIdw hY, mDwxI [ sMqhu—sMqW ny, auhnW bMidAW ny jo ‘dunIAw’ dI ^wqr ‘dIn’ ƒ guAwcx nhIN dyNdy [ CwiC—l`sI [ sMswru—‘dunIAw’ dw vpwrI [

ArQ:-  hy kbIr! ies ‘dunIAw’ (‘mwieAw’) ƒ du`D dI BrI cwtI smJo, (hryk jIv dw) suAws suAws (aus cwtI ƒ irVkx leI) mDwxI imQ lvo [ (ijnHW ƒ ieh du`D irVkx dI jwc Aw geI, ijnHW prmwqmw dw ismrn kridAW ies mwieAw ƒ vriqAw, ijnHW ny ‘dunIAw’ ƒ vx-ijAw pr ‘dIn’ BI guAwcn nwh id`qw) auhnW sMq jnW ny (ies ryVky ivcoN) m`Kx (hwsl kIqw qy) KwDw (Bwv; mnu`Kw jnm dw Asl mnorQ hwsl kIqw, ijvyN du`D ƒ irVkx dw mnorQ hY m`Kx k`Fxw); pr inrI ‘dunIAw’ dw vpwrI (mwno,) l`sI hI pI irhw hY (mnu`Kw jnm dw AslI mnorQ nhIN pw sikAw) [18[

ਕਬੀਰ ਮਾਇਆ ਡੋਲਨੀ ਪਵਨੁ ਵਹੈ ਹਿਵ ਧਾਰ ॥ ਜਿਨਿ ਬਿਲੋਇਆ ਤਿਨਿ ਖਾਇਆ ਅਵਰ ਬਿਲੋਵਨਹਾਰ ॥੧੯॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  vhY—c`ldI hY [ ihv—br& [ ihvDwr—br& dI Dwr vwlw, TMFw, sIql [ pvnu—suAws [ pvnu ihvDwr vhY—(ijs cwtI ivc) SWq suAws-rUp mDwxI c`ldI hY, nwm dI TMFk vwly suAwsW dI mDwxI ihldI hY [ ijin—ijs mnu`K ny [ ibloieAw—(ies mDwxI nwl) irVikAw hY [ Avr—hor lok [ iblovnhwr—inry irVk hI rhy hn [

ArQ:-  hy kbIr! ieh ‘dunIAw’ (mwieAw’) mwno, du`D dI cwtI hY, (ies cwtI ivc nwm dI) TMFk vwly suAws, mwno, mDwxI ihlweI jw rhI hY [ ijs (BwgW vwly mnu`K) ny (ies mDwxI nwl du`D) irVikAw hY aus ny (m`Kx) KwDw hY, bwkI dy hor lok inrw irVk hI rhy hn (auhnW ƒ m`Kx Kwx ƒ nhIN imldw) (Bwv, jo lok inrbwh-mwqR mwieAw ƒ vrqdy hn, qy nwl nwl suAws suAws prmwqmw ƒ Xwd r`Kdy hn, auhnW dw jIvn SWqI-BirAw huMdw hY, mnu`Kw jnm dw Asl mnorQ auh pRwpq kr lYNdy hn [ pr jo lok ‘dIn’ ivswr ky inrI ‘dunIAw’ ip`Cy dOV-B`j krdy hn, auh ^uAwr huMdy hn, qy jIvn AjweIN gMvw jWdy hn) [19[

ਕਬੀਰ ਮਾਇਆ ਚੋਰਟੀ ਮੁਸਿ ਮੁਸਿ ਲਾਵੈ ਹਾਟਿ ॥ ਏਕੁ ਕਬੀਰਾ ਨਾ ਮੁਸੈ ਜਿਨਿ ਕੀਨੀ ਬਾਰਹ ਬਾਟ ॥੨੦॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  cortI—(l&z ‘cor’ qoN ‘cortw’ AlpwrQk nWv puilMg hY, ‘cortI’ ies dw iesqRIilMg hY) cMdrI ijhI, cor, TgxI, momo-TgxI [ muis—T`g ky [ muis muis—sdw T`g T`g ky [ lwvY hwit—h`tI sjWdI hY [ nw musY—nhIN T`igAw jWdw [ ijin—ijs ny [ bwrh bwt—bwrW toty, bwrW vMfIAW [

ArQ:-  hy kbIr! ieh dunIAw, ieh mwieAw, momo-T`gxI hY (jo lok ‘dIn’ ivswr ky inrI ‘dunIAw’ dI ^wqr Btk rhy hn, auhnW ƒ) T`g T`g ky ieh mwieAw AwpxI h`tI (hor hor) sjWdI hY [ hy kbIr! isr& auh mnu`K ies dI T`gI qoN bicAw rihMdw hY ijs ny ies mwieAw dIAW bwrW vMfIAW kr id`qIAW hn (ijs ny ies dI T`gI ƒ BMn ky r`K id`qw hY) [20[

ਕਬੀਰ ਸੂਖੁ ਨ ਏਂਹ ਜੁਗਿ ਕਰਹਿ ਜੁ ਬਹੁਤੈ ਮੀਤ ॥ ਜੋ ਚਿਤੁ ਰਾਖਹਿ ਏਕ ਸਿਉ ਤੇ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹਿ ਨੀਤ ॥੨੧॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  eyNh juig—ieh mnu`Kw jnm ivc, ieh mnu`Kw jnm pw ky [ krih ju—qUM jo bxw irhw hYN [ bhuqY mIq—(ikqy puqR, ikqy iesqRI, ikqy Dn, ikqy rwj-Bwg Awidk) keI Xwr [ eyk isau—ie`k prmwqmw nwl [ rwKih—joV r`Kdy hn [ qy—auh bMdy [

ArQ:-  hy kbIr! (‘dIn’ ivswr ky, prmwqmw ƒ Bulw ky qUM jo puqR iesqRI Dn imlK Awidk) keI imqR bxw irhw hYN, ies mnu`Kw jnm ivc (iehnW imqRW qoN) suK nhIN imlygw [ isr& auh mnu`K sdw suK mwxdy hn jo (‘dunIAw’ ivc vrqdy hoey BI) ie`k prmwqmw nwl Awpxw mn joV r`Kdy hn [21[

ਕਬੀਰ ਜਿਸੁ ਮਰਨੇ ਤੇ ਜਗੁ ਡਰੈ ਮੇਰੇ ਮਨਿ ਆਨੰਦੁ ॥ ਮਰਨੇ ਹੀ ਤੇ ਪਾਈਐ ਪੂਰਨੁ ਪਰਮਾਨੰਦੁ ॥੨੨॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  mrny qy—mrn qoN; puqR iesqRI Dn imlK Awidk nwloN moh qoVn dI mOq qoN, ‘dunIAw’ dy moh vloN mrn qoN, ‘dunIAw’ nwloN moh qoVn qoN [ jgu frY—jgq frdw hY, jgq sMkoc krdw hY, jgq J`kdw hY [ Awnµdu—^uSI [ mrny hI qy—puqRwidk bhuqy imRqW nwloN moh qoiVAW hI [ prmwnµd—auh prmwqmw ijs ivc prm Awnµd hY, auh pRBU jo au~cI qoN au~cI ^uSI dw mwlk hY [

ArQ:-  (‘dunIAw’ dI ^wqr ‘dIn’ ƒ ivswr ky mnu`K Dn-pdwrQ puqR iesqRI Awidk keI imqR bxWdw hY, Aqy iehnW qoN suK dI Aws r`Kdw hY, ies Aws dy kwrn hI iehnW nwloN moh qoV nhIN skdw; pr) hy kbIr! ijs (moh dy iqAwg-rUp) mOq qoN jgq J`kdw hY, aus nwl myry mn ivc ^uSI pYdw huMdI hY; ‘dunIAw’ dy ies moh vloN mirAW hI auh prmwqmw imldw hY jo mukMml qOr qy Awnµd srUp hY [22[

ਰਾਮ ਪਦਾਰਥੁ ਪਾਇ ਕੈ ਕਬੀਰਾ ਗਾਂਠਿ ਨ ਖੋਲ੍ਹ੍ਹ ॥ ਨਹੀ ਪਟਣੁ ਨਹੀ ਪਾਰਖੂ ਨਹੀ ਗਾਹਕੁ ਨਹੀ ਮੋਲੁ ॥੨੩॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  pdwrQu—sohxI vsq [ pwie kY—hwsl kr ky, jy qYƒ iml igAw hY [ ptxu—Shr [ pwrKU—prK krn vwlw, kdr jwnx vwlw [ gwhku—^rIdx vwlw [ molu—(‘mrny hI qy pweIAY’) ‘dunIAw’ nwloN moh dI iqAwg-rUp kImq [

ArQ:-  (ijDr q`ko, ‘dunIAw’ dI ^wqr hI dOV-B`j hY; so) hy kbIr! (cMgy BwgW nwl) jy qYƒ prmwqmw dy nwm dI sohxI vsq iml geI hY qW ieh gTVI hornW A`gy nwh KolHdw iPr [ (jgq ‘dunIAw’ ivc ieqnw msq hY ik nwm-pdwrQ dy ^rIdx leI) nwh koeI mMfI hY nw koeI ies vsq dI kdr krn vwlw hY, nwh ieh koeI vsq ^rIdxI cwhuMdw hY, qy nwh koeI ieqnI kImq hI dyx ƒ iqAwr hY (ik ‘dunIAw’ nwloN pRIiq qoVy) [23[

ਕਬੀਰ ਤਾ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਿ ਜਾ ਕੋ ਠਾਕੁਰੁ ਰਾਮੁ ॥ ਪੰਡਿਤ ਰਾਜੇ ਭੂਪਤੀ ਆਵਹਿ ਕਉਨੇ ਕਾਮ ॥੨੪॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  qw isau—aus (sqsMgI) nwl [ jw ko—ijs dw (Awsrw-prnw) [ Twkuru—pwlk [ BUpiq—(BU—DrqI [ pqI—Ksm) zmInW dy mwlk, rwjy [ kauny kwm Awvih—iks kMm AwauNdy hn? iksy kMm nhIN AwauNdy; swQ nhIN inbwhuMdy [

ArQ:-  hy kbIr! aus (sqsMgI) nwl sWJ bxw ijs dw (Awsrw-prnw) auh prmwqmw hY jo sB dw pwlk hY, (‘rwm pdwrQ’ dy vxjwirAW nwl bxI hoeI pRIiq qoV inB skdI hY, pr ijnHW ƒ ividAw rwj Buieˆ Awidk dw mwx hY, jo ‘dunIAw’ dy vpwrI hn auh) pMifq hox cwhy rwjy hox cwhy bVI Buieˆ dy mwlk hox iksy kMm nhIN AwauNdy [24[

ਕਬੀਰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਇਕ ਸਿਉ ਕੀਏ ਆਨ ਦੁਬਿਧਾ ਜਾਇ ॥ ਭਾਵੈ ਲਾਂਬੇ ਕੇਸ ਕਰੁ ਭਾਵੈ ਘਰਰਿ ਮੁਡਾਇ ॥੨੫॥ {ਪੰਨਾ 1365}

not:-  Slok nµ: 13 qoN auhnW dw izkr c`ilAw hY jo ‘dIn’ ƒ ivswr ky inrw ‘dunI’ dw vpwr kr rhy hn; ieh mzmUn Slok nµbr 40 qk A`pVdw hY [ ipCly Slok ivc ilKdy hn ik ijnHW ny iv`idAw rwj Buieˆ ƒ izMdgI dw Awsrw-prnw bxw r`iKAw hY, auhnW dI sWJ-im`qRqw BI ieqbwr-jog nhIN huMdI, ikauNik ‘dunI’ vwlw Awsrw k`cw hY, mnu`K dy AMdr duic`qw-pn sihm itikAw rihMdw hY [ qy hux AwKdy hn ik ies ‘duibDw’ ƒ dUr krn dw isr& ie`ko hI qrIkw hY—‘dunI’ dy QW ‘dIn’ nwl ipAwr, iek prmwqmw nwl pRIiq [ lµmIAW jtW vwly jW rof-mof sMinAwsI vyK ky iek igRhsqI dy mn ivc ieh i^Awl pYdw ho jwxw kudrqI g`l hY ik ieh lok qW ‘dunI’ C`f ky ‘dIn’ dy rsqy pey hoey hn, iehnW dy AMdr qW ‘duibDw’ nhIN hovygI [ kbIr jI AwKdy hn ik koeI ByK jW bwhrlw iqAwg ‘dunI’ dy moh qoN bcw nhIN skdw [ isr& pRBU-pRIiq hI kwrI nus^w hY [

pd ArQ:-  Awn—hor, ‘dunIAw’ vwlI [ duibDw—duicqw-pn, sihm [ jwie—dUr ho jWdw hY [ BwvY—cwhy [ lWby kys kru—(suAwh ml ml ky) jtW vDw lY (qy ‘dunIAw’ C`f ky bwhr fyrw jw kr)[ Grir mufwie—isr au~kw hI munw ky rof mof swDU bx ky ‘dunIAw’ iqAwg dyh [ kIey—jy kIqI jwey [

ArQ:-  hy kbIr! (‘dunIAw’ vwlw) hor hor sihm qdoN hI dUr huMdw hY jy ie`k prmwqmw nwl ipAwr pwieAw jwey [ (jd qk pRBU nwl pRIiq nhIN joVI jWdI, ‘dunIAw’ vwlI ‘duibDw’ imt nhIN skdI) cwhy (suAwh ml ky) lµmIAW jtW rK lY, cwhy au~kw hI isr rof-mof kr lY (Aqy jMglW jW qIrQW qy jw ky fyrw lw lY) [25[

not:-  ipCly Slok ivc inrol dunIAwdwrW dw izkr hY, ieQy auhnW dw izkr hY jo Awpxy vloN ‘dunIAw’ iqAwg gey hn [ kbIr jI dy vyly Ajy ‘^wlsy’ vWg koeI kyswDwrI pMQ nhIN sI, ijs auqy koeI nukqwcInI krn dI kbIr jI ƒ loV pYNdI [ ieQy jtwDwrIAW dw hI izkr hY [

ਕਬੀਰ ਜਗੁ ਕਾਜਲ ਕੀ ਕੋਠਰੀ ਅੰਧ ਪਰੇ ਤਿਸ ਮਾਹਿ ॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਨ ਕਉ ਪੈਸਿ ਜੁ ਨੀਕਸਿ ਜਾਹਿ ॥੨੬॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  jgu—jgq, ‘dunIAw’ dw moh [ AMD—AMnHy mnu`K, auh bMdy ijnHW ƒ ‘dIn’ dI soJI nhIN, ijnHW dIAW A`KW nhIN KulHIAW [ iqs mih—aus koTVI ivc (ijQy ‘dunIAw’ dy moh dI kwlK hY) [ kwjl—kwlK [ bilhwrI—sdky [ hau—mYN [ pYis—pY ky, if`g ky, vs ky [ nIkis jwih—inkl jWdy hn [

ArQ:-  hy kbIr! ‘dunIAw’ dw moh, mwno, iek AYsI koTVI hY jo kwlK nwl BrI hoeI hY; ies ivc auh bMdy if`gy pey hn ijnHW dIAW A`KW bMd hn (ijnHW ƒ ‘dIn’ dI sUJ nhIN AweI, cwhy auh pMifq rwjy BUpqI hn, cwhy jtwDwrI sMinAwsI Awidk iqAwgI hn) [ pr, mYN auhnW qoN sdky hW, jo ies ivc if`g ky muV inkl AwauNdy hn—(jo ie`k prmwqmw nwl ipAwr pw ky ‘dunI’ dy moh ƒ iqAwg dyNdy hn) [26[

not:-  pMifq hovy cwhy koeI rwjw BUpqI hovy, iv`idAw jW byAMq Dn-pdwrQ ‘dunIAw’ dy moh dI kwlK-BrI koTVI ivc ifgxoN bcw nhIN skdy [ pr ieh BI BulyKw hY ik jtwDwrI jW sMinAwsI Awidk swDU, jo Aswƒ igRhsqIAW ƒ iqAwgI jwpdy hn, ies k`jl dI koTVI ivc if`gx qoN bcy hoey hn [ ieh zwhrw iqAwg bcwx-jogw nhIN hY [ iek pRBU-pRIiq hI vsIlw hY [

ਕਬੀਰ ਇਹੁ ਤਨੁ ਜਾਇਗਾ ਸਕਹੁ ਤ ਲੇਹੁ ਬਹੋਰਿ ॥ ਨਾਂਗੇ ਪਾਵਹੁ ਤੇ ਗਏ ਜਿਨ ਕੇ ਲਾਖ ਕਰੋਰਿ ॥੨੭॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  jwiegw—nws ho jwiegw [ skhu—(jy bhoir) skhu, jy nws hox qoN rok skdy ho [ q—qW [ lyhu bhoir—rok lvo, bcw lvo [ qy—auh bMdy [ nWgy pwvhu—nµgI pYrIN, kMgwlW vWg hI [ ijn ky—ijnHW dy pws [

ArQ:-  hy kbIr! ieh swrw srIr nws ho jwiegw, jy qusI ies ƒ nws hox qoN bcw skdy ho qW bcw lvo (Bwv, koeI BI Awpxy srIr ƒ nws hox qoN bcw nhIN skdw, ieh zrUr nws hovygw) [ ijnHW bMidAW dy pws l`KW k®oVW rupey jmHw sn, auh BI ieQoN nµgI pYrIN hI (Bwv, kMgwlW vWg hI) cly gey (swrI aumr ‘dunIAw’ dI ^wqr Btkdy rhy, ‘dIn’ ƒ ivswr id`qw; Aw^r ieh ‘dunIAw’ qW ieQy rih geI, ieQoN Awqmk jIvn ivc inrol kMgwl ho ky qury) [27[

ਕਬੀਰ ਇਹੁ ਤਨੁ ਜਾਇਗਾ ਕਵਨੈ ਮਾਰਗਿ ਲਾਇ ॥ ਕੈ ਸੰਗਤਿ ਕਰਿ ਸਾਧ ਕੀ ਕੈ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਇ ॥੨੮॥ {ਪੰਨਾ 1365}

pd ArQ:-  kvnY mwirg—iksy rsqy qy, iksy Awhry, iksy aus kMm ivc jo lwhyvMd hovy [ kY—jW [

ArQ:-  hy kbIr! ieh srIr nws ho jwiegw, ies ƒ iksy (aus) kMm ivc joV (jo qyry leI lwhyvMdw hovy); so, swD sMgiq kr Aqy pRBU dI is&iq-swlwh kr (‘dunI’ qW ieQy hI rih jWdI hY, ‘dIn’ hI swQI bxdw hY) [28[

not:-  ieQy l&z ‘kY’ qoN ieh Bwv nhIN hY ik mnu`K ny ‘swD sMgiq’ Aqy ‘hir gun’ ivcoN iek cIz cuxnI hY ieQy Bwv ieauN hY—b`s! do hI lwhyvMd kMm hn, ‘swD sMgiq’ jW ‘hir gun’, qIjw koeI nhIN [ so ieQy ‘jW’ qoN Bwv ‘Aqy’ dw lYxw hY [

kbIr mrqw mrqw jgu mUAw, mir BI n jwinAw koie ] AYsy mrny jo mrY, bhuir n mrnw hoie ]29] (pMnw 1365-1366)

not:-  ‘AYsy mrny jo mrY’ kbIr jI ny ieQy sw& l&zW ivc ieh nhIN d`isAw ik auh ‘AYsy mrny’ qoN kIh Bwv lYNdy hn [ auN\ Slok nµ: 28 ivc auh d`s Awey hn ik ies nwsvMq srIr ƒ sPl krn leI ‘sMgiq kir swD kI, hir ky gun gwie’ [ l&z ‘AYsy’ dsdw hY ik ies dw izkr pihly Slok ivc kIqw jw cu`kw hY [ jdoN mnu`K inrI ‘dunIAw’ dI ^wqr Btkdw hY qW ies mwieAw ƒ AwpxI izMdgI dw shwrw bxw lYNdw hY; iPr hr vyly ieh sihm BI itikAw rihMdw hY ik ikqy rws-pUMjI hQoN clI nw jwey, jW, ies joVI hoeI ƒ CyqI hI nwh C`fxw pY jwey, CyqI hI mOq dw ngwrw nwh Aw v`jy [ so, inrI ‘dunIAw’ dw gwhk mnu`K ies qrHW idn ivc keI vwrI Ax-AweI mOqy hI ipAw mrdw hY, sihm nwl hr vyly ies dw swh su`kw rihMdw hY [ ies rozwnw mOq qoN bcx leI kbIr jI ny ‘mwrg’ d`isAw hY ‘sMgiq kir swD kI, hir ky gun gwie’ [ ausy i^Awl ƒ ies Slok ivc ieSwry-mwqR hI AwKdy hn ‘AYsy mrny jo mrY’ [

ies ‘AYsy mrny jo mrY’ ƒ gurU Amrdws jI ny sw& l&zW ivc smJw id`qw hY [ vyKo ibhwgVy kI vwr pauVI nµ: 17 [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh