ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1357

ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਧਨੰ ਰੂਪੰ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਸ੍ਵਰਗ ਰਾਜਨਹ ॥ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਭੋਜਨੰ ਬਿੰਜਨੰ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਸ੍ਵਛ ਅੰਬਰਹ ॥ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਸੁਤ ਮਿਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤ ਬਾਂਧਵ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਬਨਿਤਾ ਬਿਲਾਸਹ ॥ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਬਿਦਿਆ ਪ੍ਰਬੀਣੰ ਨਚ ਦੁਰਲਭੰ ਚਤੁਰ ਚੰਚਲਹ ॥ ਦੁਰਲਭੰ ਏਕ ਭਗਵਾਨ ਨਾਮਹ ਨਾਨਕ ਲਬਧ੍ਯ੍ਯਿੰ ਸਾਧਸੰਗਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਭੰ ॥੩੫॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  ibMjnµ—Kwx-jog suAwdlw pdwrQ, rotI dy nwl lw ky Kwx vwlI mswlydwr BwjI Awidk (ÒXzjnz) [ AMbrh—kpVy (AMbrz) [ sÍC—sw& (ÔvÁC) [ pRbIxM—isAwxw, cqur (pRvIx) [ binqw—iesqRI (vinqw) [ iblwsh—lwf-ipAwr (ivlws) [ swD sMig—swD sMgiq ivc [

ArQ:-  Dn Aqy rUp l`Bxw bhuq AOKw nhIN hY, nwh hI surg dw rwj [ suAwdly mswlydwr Kwxy pRwpq krny AOKy nhIN, nwh hI sw& suQry k`pVy [ pu`qR im`qR Brw irSqydwrW dw imlxw bhuq muSikl nhIN, nwh hI iesqRI dy lwf-ipAwr[

ividAw hwsl krky isAwxw bxnw BI bhuq AOKw nhIN hY, nwh hI AOKw hY (iv`idAw dI shYqw nwl) cwlwk qy qIKx-bu`D hoxw [

hW! hy nwnk! kyvl prmwqmw dw nwm muSikl nwl imldw hY [ nwm swD sMgiq ivc hI imldw hY (pr qdoN imldw hY jdoN) prmwqmw dI myhr hovy [35[

Bwv:- dunIAw dy pdwrQ imlxy AOKI g`l nhIN [ pr prmwqmw dw nwm ikqy BwgW nwl hI imldw hY [ imldw hY ieh swD sMgiq ivcoN, qdoN jdoN prmwqmw Awp imhr kry [

ਜਤ ਕਤਹ ਤਤਹ ਦ੍ਰਿਸਟੰ ਸ੍ਵਰਗ ਮਰਤ ਪਯਾਲ ਲੋਕਹ ॥ ਸਰਬਤ੍ਰ ਰਮਣੰ ਗੋਬਿੰਦਹ ਨਾਨਕ ਲੇਪ ਛੇਪ ਨ ਲਿਪ੍ਯ੍ਯਤੇ ॥੩੬॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  mrq—(mLÙ) mwqlok, DrqI [ pXwl—pqwl [ Cyp—(˜yp) klyS, inMdw, AhMkwr; ivkwr [ ilp´qy—ilpq huMdw [ lyp—pocw, ApivqRqw [ jq kqh—ijQy ikQy [ qqh—auQy [ rmxM—ivAwpk [ jq kqh qqh—hr QW [

ArQ:-  hy nwnk! ijs bMdy ny srb-ivAwpk prmwqmw ƒ surg, mwqlok, pwqwl lok—hr QW vyK ilAw hY, auh ivkwrW dy pocy nwl nhIN il`bVdw [36[

Bwv:- ijhVw mnu`K hr QW prmwqmw dw drsn krn l`g pYNdw hY, aus auqy ivkwr Awpxw pRBwv nhIN pw skdy [

ਬਿਖਯਾ ਭਯੰਤਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੰ ਦ੍ਰੁਸਟਾਂ ਸਖਾ ਸ੍ਵਜਨਹ ॥ ਦੁਖੰ ਭਯੰਤਿ ਸੁਖ੍ਯ੍ਯੰ ਭੈ ਭੀਤੰ ਤ ਨਿਰਭਯਹ ॥ ਥਾਨ ਬਿਹੂਨ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਨਾਮੰ ਨਾਨਕ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਹਰਿ ਹਰਿ ਗੁਰਹ ॥੩੭॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  ibKXw—ivhu, zihr [ BXMiq—ho jWdw hY, bx jWdw hY (Bvi—, Bvq:, BviNq) [ dRüstW—dÍyyS krn vwlw, ivroD krn vwlw [ sKw—imqR [ sÍjnh—sÍ-jnh, Awpxy AwdmI, krIbI irSqydwr [ Qwn ibhUn—itkwxy qoN ibnw, AnykW jUnW ivc Btkx vwlw [ ibsRwm—itkwxw [ AMimRq—Awqmk jIvn dyx vwlw, Amr krn vwlw [

ArQ:-  hy nwnk! prmwqmw-dw-rUp siqgurU (ijs mnu`K auqy) ikrpwl ho pey, zihr aus dy vwsqy AMimRq bx jWdw hY, doKI aus dy imqR qy krIbI irSqydwr bx jWdy hn, du`K-klyS suK bx jWdy hn, jy auh (pihlW) AnykW frW nwl sihimAw rihMdw sI, qW infr ho jWdw hY; AnykW jUnW ivc Btkdy ƒ prmwqmw dw nwm shwrw-Awsrw iml jWdw hY [37[

Bwv:- ijs mnu`K ƒ prmwqmw dw nwm shwrw iml jWdw hY, auh jnm mrn dy gyV ivcoN inkl jWdw hY, Awqmk mOq aus dy nyVy nhIN FukdI, dunIAw dy koeI fr-sihm aus auqy Awpxw Asr nhIN pw skdy [

ਸਰਬ ਸੀਲ ਮਮੰ ਸੀਲੰ ਸਰਬ ਪਾਵਨ ਮਮ ਪਾਵਨਹ ॥ ਸਰਬ ਕਰਤਬ ਮਮੰ ਕਰਤਾ ਨਾਨਕ ਲੇਪ ਛੇਪ ਨ ਲਿਪ੍ਯ੍ਯਤੇ ॥੩੮॥

pd ArQ:-  srb—swry jIv [ pwvn—pivqR krn vwlw (pu to make pure Caus. pwvXiq) [ Cyp—dos, klµk (˜yp) [ n ilp´qy—nhIN il`bVdw [ mmM—myrw (mm) [ krqb—krqw, rcnhwr, krn-jog [ sIl—SWqI suBwau, pivqR jIvn [

ArQ:-  hy nwnk! jo pRBU sB jIvW ƒ SWqI suBwau dyx vwlw hY mYƒ BI auhI SWqI dyNdw hY; jo sB ƒ pivqR krn dy smrQ hY, myrw BI auhI pivqR-krqw hY; jo pRBU sB jIvW ƒ rcn dy smrQ hY, auhI myrw krqw hY [ auh pRBU ivkwrW dy pocy nwl nhIN ilbVdw [38[

Bwv:- ijs mnu`K auqy prmwqmw imhr krdw hY aus ƒ SWqI suBwau b^Sdw hY aus ƒ piv`qr jIvn b^Sdw hY [

ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਚੰਦ੍ਰ ਦੇਵਹ ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਬਾਵਨ ਚੰਦਨਹ ॥ ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਸੀਤ ਰੁਤੇਣ ਨਾਨਕ ਸੀਤਲੰ ਸਾਧ ਸ੍ਵਜਨਹ ॥੩੯॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  bwvn cMdnh—vwmn cMdn, ic`tw cMdn jo sugMDI vwlw huMdw hY [ sIq ruqyx—TMFI ru`q, srdIAW dI ru`q [ sIqlµ—TMFw [ cMdR dyvh—cMdR dyvqw, cMdRmw [

ArQ:-  hy nwnk! cMdRmw (auqnw) TMF ApVwx vwlw nhIN hY, nwh hI ic`tw cMdn (auqnI) TMF ApVw skdw hY, nwh hI srdIAW dI bhwr (auqnI) TMF dy skdI hY, (ijqnI) TMF-SWqI gurmuK swD jn dyNdy hn [39[

Bwv:- swD sMgiq hI iek AYsI QW hY ijQy mnu`K ƒ Awqmk SWqI hwsl huMdI hY [

ਮੰਤ੍ਰੰ ਰਾਮ ਰਾਮ ਨਾਮੰ ਧ੍ਯ੍ਯਾਨੰ ਸਰਬਤ੍ਰ ਪੂਰਨਹ ॥ ਗ੍ਯ੍ਯਾਨੰ ਸਮ ਦੁਖ ਸੁਖੰ ਜੁਗਤਿ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਵੈਰਣਹ ॥ ਦਯਾਲੰ ਸਰਬਤ੍ਰ ਜੀਆ ਪੰਚ ਦੋਖ ਬਿਵਰਜਿਤਹ ॥ ਭੋਜਨੰ ਗੋਪਾਲ ਕੀਰਤਨੰ ਅਲਪ ਮਾਯਾ ਜਲ ਕਮਲ ਰਹਤਹ ॥ ਉਪਦੇਸੰ ਸਮ ਮਿਤ੍ਰ ਸਤ੍ਰਹ ਭਗਵੰਤ ਭਗਤਿ ਭਾਵਨੀ ॥ ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਨਹ ਸ੍ਰੋਤਿ ਸ੍ਰਵਣੰ ਆਪੁ ‍ਿਤ੍ਯ੍ਯਾਗਿ ਸਗਲ ਰੇਣੁਕਹ ॥ ਖਟ ਲਖ੍ਯ੍ਯਣ ਪੂਰਨੰ ਪੁਰਖਹ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਸਾਧ ਸ੍ਵਜਨਹ ॥੪੦॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  Alp—Ailp, Alyp, inrlyp [ BwvnI—Bwvnw, srDw, ipAwr [ sRvxM—kMn (œvx) [ ryxukh—crn-DUV [ mMqRM—iksy dyvqw ƒ pRsMn krn leI jpx-Xog Sbd [ D´wnµ—iksy cIz ivc ibrqI ƒ ilvlIn krnw (ÆXwn) [ g´wn—smJ (<wn) [ sRoiq—suxnw [ Awpu—Awpw-Bwv [ iq´wig—iqAwg ky [ Kt—Cy [ lK´x—l`Cx (l˜x) [ sm—brwbr [ jugiq—jIvn guzwrn dw qrIkw [

ArQ:-  prmwqmw dw nwm (jIB nwl) jpxw Aqy aus ƒ srb-ivAwpk jwx ky aus ivc suriq joVnI; suKW duKW ƒ ieko ijhw smJxw Aqy pivqR qy vYr-rihq jIvn jIaUxw; swry jIvW nwl ipAwr-hmdrdI r`KxI Aqy kwmwidk pMjy ivkwrW qoN bcy rihxw; prmwqmw dI is&iq-swlwh ƒ izMdgI dw Awsrw bxwxw Aqy mwieAw qoN ieauN inrlyp rihxw ijvyN kaul Pu`l pwxI qoN, s`jx qy vYrI nwl ieko ijhw pRym-Bwv r`Kx dI is`iKAw gRihx krnI Aqy prmwqmw dI BgqI ivc ipAwr bxwxw; prweI inMidAw Awpxy kMnW nwl nwh suxnI Aqy Awpw-Bwv iqAwg ky sB dy crnW dI DUV bxnw [ hy nwnk! pUrn purKW ivc ieh Cy l`Cx huMdy hn, auhnW ƒ hI swD gurmuiK AwKIdw hY [40[

Bwv:- AslI swD auh mnu`K hY, srb-ivAwpk prmwqmw dy nwm dI brkiq nwl ijs dI Awqmk AvsQw AijhI bx jWdI hY ik aus dy AMdroN myr-qyr imt jWdI hY prmwqmw dI is&iq-swlwh hI aus dI izMdgI dw shwrw bx jWdI hY mwieAw Aqy kwmwidk ivkwr aus auqy Awpxw pRBwv nhIN pw skdy [

ਅਜਾ ਭੋਗੰਤ ਕੰਦ ਮੂਲੰ ਬਸੰਤੇ ਸਮੀਪਿ ਕੇਹਰਹ ॥ ਤਤ੍ਰ ਗਤੇ ਸੰਸਾਰਹ ਨਾਨਕ ਸੋਗ ਹਰਖੰ ਬਿਆਪਤੇ ॥੪੧॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  Ajw—bkrI (Ajw) [ kMd—(kzd) gwjr Awidk pdwrQ jo DrqI dy AMdr hI pYdw huMdy hn [ smIp—nyVy (smIp) [ kyhrh—Syr (k¥sirn`) [ qqR gqy—qqR giq, auhI rIq, auhI cwl [ ibAwpqy-pRBwv pweI rKdy hn [ mUl—gwjr-mUlI Awidk DrqI dy AMdr pYdw hox vwly [ BogMq—KWdI [

ArQ:-  b`krI gwjr-mUlI Awidk KWdI hovy, pr Syr dy nyVy v`sdI hovy (aus ƒ mn BwauNdw Kwxw imlx dI pRsMnqw qW zrUr hY pr hr vyly Syr qoN fr BI itikAw rihMdw hY); hy nwnk! iehI hwl hY jgq dw, ies ƒ ^uSI qy ZmI dovyN hI ivAwpdy rihMdy hn [41[

Bwv:- dunIAw dy BogW dy nwl nwl jgq ivc AnykW sihm BI hn jo prmwqmw dI Xwd qoN KuMiJAW mnu`K auqy Awpxw dbwau pweI r`Kdy hn [

ਛਲੰ ਛਿਦ੍ਰੰ ਕੋਟਿ ਬਿਘਨੰ ਅਪਰਾਧੰ ਕਿਲਬਿਖ ਮਲੰ ॥ ਭਰਮ ਮੋਹੰ ਮਾਨ ਅਪਮਾਨੰ ਮਦੰ ਮਾਯਾ ਬਿਆਪਿਤੰ ॥ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯ੍ਯੁ ਜਨਮ ਭ੍ਰਮੰਤਿ ਨਰਕਹ ਅਨਿਕ ਉਪਾਵੰ ਨ ਸਿਧ੍ਯ੍ਯਤੇ ॥ ਨਿਰਮਲੰ ਸਾਧ ਸੰਗਹ ਜਪੰਤਿ ਨਾਨਕ ਗੋਪਾਲ ਨਾਮੰ ॥ ਰਮੰਤਿ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ ਨਿਤ ਪ੍ਰਤਹ ॥੪੨॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  iCdRM—AYb, doK (iCdàz) [ iklibK-pwp (ikiÑv—) [ md—AhMkwr (md) [ imRq´ü— mOq (mãÄXu) [ inq pRqh—sdw [ Cl—DoKw (Cl) [ ibGn—rukwvt (iv%n) [ koit—k®oVW (kwyit) [ mwn—Awdr [ Apmwn—inrwdrI [ ibAwpq—dbwau hyT AwauNdy hn [ BRmMiq—Btkdy hn (BRmiNq) [ n isD´qy—kwmXwb nhIN huMdy [

ArQ:-  (dUijAW ƒ) DoKw (dyxw), (iksy dy) AYb (Prolxy), (hornW dy rsqy ivc) k®oVW rukwvtW (pwxIAW), ivkwr, pwp, Btkxw, moh, Awdr, inrwdrI, AhMkwr—(ijn@W lokW ƒ iehnW qrIikAW nwl) mwieAw Awpxy dbwau hyT r`KdI hY, auh jnm mrn ivc Btkdy rihMdy hn, nrk Bogdy rihMdy hn [ AnykW aupwv krn nwl BI (iehnW du`KW qoN inklx ivc kwmXwb nhIN huMdy [

hy nwnk! jo mnu`K sdw swD sMgiq ivc rih ky prmwqmw dw nwm jpdy hn, sdw goibMd dy gux gWdy hn, auh pivqR (-jIvn) ho jWdy hn [42[

Bwv:- mwieAw AnykW qrIikAW nwl mnu`K auqy Awpxw pRBwv pweI r`KdI hY [ ijhVw mnu`K swD sMgiq dw Awsrw lY ky prmwqmw dw Bjn krdw hY, auh ies qoN bicAw rihMdw hY [

ਤਰਣ ਸਰਣ ਸੁਆਮੀ ਰਮਣ ਸੀਲ ਪਰਮੇਸੁਰਹ ॥ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਸਮਰਥਹ ਦਾਨੁ ਦੇਤ ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਨਹ ॥ ਨਿਰਾਸ ਆਸ ਕਰਣੰ ਸਗਲ ਅਰਥ ਆਲਯਹ ॥ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨ ਸਿਮਰੰਤਿ ਨਾਨਕ ਸਗਲ ਜਾਚੰਤ ਜਾਚਿਕਹ ॥੪੩॥ {ਪੰਨਾ 1357}

pd ArQ:-  qrx—jhwz (—to cross [ qrx—a boat] [ krx kwrx—jgq dw mUl [ ArQ—pdwrQ (AQL) [ AwlXh—Gr (AwlX:) [ inDwn—^zwnw (inDwnzz) [ jwcMq—mMgdy hn (XwciNq) [ jwckih—mMgqy (Xwckw:) [ rmx sIl—k®IVw krn vwlw, kOqk krnhwr [

ArQ:-  prmwqmw sB kOqk rcnhwr hY, sB dw mwlk hY, aus dI srn (jIvW leI, mwno) jhwz hY [ pUrn pRBU jIvW ƒ dwqW dyNdw hY, auh jgq dw mUl hY, sB kuJ krn-jogw hY [

pRBU inrwisAW dIAW AwsW pUrIAW krn vwlw hY, swry pdwrQW dw Gr hY [

hy nwnk! swry (jIv) mMgqy (bx ky aus dy dr qoN) mMgdy hn, qy sB guxW dy ^zwny pRBU ƒ ismrdy hn [43[

Bwv:- prmwqmw hI sB jIvW ƒ dwqW dyNdw hY qy dyx-jogw hY [ ausy dw Awsrw lYxw cwhIdw hY [

ਦੁਰਗਮ ਸਥਾਨ ਸੁਗਮੰ ਮਹਾ ਦੂਖ ਸਰਬ ਸੂਖਣਹ ॥ ਦੁਰਬਚਨ ਭੇਦ ਭਰਮੰ ਸਾਕਤ ਪਿਸਨੰ ਤ ਸੁਰਜਨਹ ॥ ਅਸਥਿਤੰ ਸੋਗ ਹਰਖੰ ਭੈ ਖੀਣੰ ਤ ਨਿਰਭਵਹ ॥ ਭੈ ਅਟਵੀਅੰ ਮਹਾ ਨਗਰ ਬਾਸੰ ਧਰਮ ਲਖ੍ਯ੍ਯਣ ਪ੍ਰਭ ਮਇਆ ॥ ਸਾਧ ਸੰਗਮ ਰਾਮ ਰਾਮ ਰਮਣੰ ਸਰਣਿ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਦਯਾਲ ਚਰਣੰ ॥੪੪॥ {ਪੰਨਾ 1357-1358}

pd ArQ:-  durgm—ijQy phuMcxw AOKw hovy (duÀwLm) [ sQwn—(ÔQwn) QW [ sugm—ijQy sOKy hI phuMc skIey (suÀwm) [ Byd—(iBd`) to pierce—ivMnHxw) [ BrmM—(BRm) Btkxw, jIvn dw Zlq rsqw [ swkq—r`b nwloN tu`tw hoieAw [ ipsn—(ipSun) tukVy krn vwlw (pwVn vwlw), cuZl (ip_un:) [ inrBvh—infr [ AtvIAM—jMgl (Ativ) [ mieAw—(mXs`) pRsMnqw, dieAw [

ArQ:-  AOKI phuMc vwly QW sOKI phuMc vwly ho jWdy hn, v`fy v`fy du`K swry hI suK bx jWdy hn [ ijhVy bMdy jIvn dy Zlq rsqy pY ky KrHvy bcnW nwl (hornW dy mn) ivMnHdy rihMdy sn auh mwieAw-vyVHy cuZl bMdy nyk bx jWdy hn [ icMqw ^uSI ivc jw itkdI hY [ (bdl ky ^uSI bx jWdI hY) [ frW nwl sihimAw hoieAw bMdw infr ho jWdw hY [ frwauxw jMgl qkVw v`sdw Sihr jwpx l`g pYNdw hY—ieh hn Drm dy l`Cx jo pRBU dI myhr nwl pRwpq huMdy hn [

hy nwnk! (auh Drm hY—) swD sMgiq ivc jw ky prmwqmw dw nwm ismrnw qy idAwl pRBU dy crnW dw Awsrw lYxw [44[

Bwv:- ijs mnu`K auqy prmwqmw dI imhr huMdI hY, auh swD sMgiq dw Awsrw lY ky aus dw nwm jpdw hY [ iehI hY mnu`Kw jIvn dw mnorQ [ ismrn dI brkiq nwl mnu`K dw jIvn plt jWdw hY [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh