ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1293

ਮਲਾਰ ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਨਾਗਰ ਜਨਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਤਿ ਬਿਖਿਆਤ ਚੰਮਾਰੰ ॥ ਰਿਦੈ ਰਾਮ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਨ ਸਾਰੰ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਸੁਰਸਰੀ ਸਲਲ ਕ੍ਰਿਤ ਬਾਰੁਨੀ ਰੇ ਸੰਤ ਜਨ ਕਰਤ ਨਹੀ ਪਾਨੰ ॥ ਸੁਰਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਨਤ ਅਵਰ ਜਲ ਰੇ ਸੁਰਸਰੀ ਮਿਲਤ ਨਹਿ ਹੋਇ ਆਨੰ ॥੧॥ ਤਰ ਤਾਰਿ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਿ ਮਾਨੀਐ ਰੇ ਜੈਸੇ ਕਾਗਰਾ ਕਰਤ ਬੀਚਾਰੰ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਗਉਤੁ ਲਿਖੀਐ ਤਿਹ ਊਪਰੇ ਪੂਜੀਐ ਕਰਿ ਨਮਸਕਾਰੰ ॥੨॥ ਮੇਰੀ ਜਾਤਿ ਕੁਟ ਬਾਂਢਲਾ ਢੋਰ ਢੋਵੰਤਾ ਨਿਤਹਿ ਬਾਨਾਰਸੀ ਆਸ ਪਾਸਾ ॥ ਅਬ ਬਿਪ੍ਰ ਪਰਧਾਨ ਤਿਹਿ ਕਰਹਿ ਡੰਡਉਤਿ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਸਰਣਾਇ ਰਵਿਦਾਸੁ ਦਾਸਾ ॥੩॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1293}

pd ArQ:-  nwgr—ngr dy [ ibiKAwq—(iv$Xwqwell-known avowed) mShUr, pRq`K, mMnI-pRmMnI [ irdY—ihrdy ivc [ swrM—mYN sMBwldw hW, mYN cyqy krdw hW [1[rhwau[

sursrI—(Skt. sursirq` ) gMgw [ sll—pwxI [ ik®q—bxwieAw hoieAw [ bwrunI—(Skt. vw{xI) Srwb [ ry—hy BweI! pwnµ nhI krq—nhIN pINdy [ surw—Srwb [ nq—BwvyN [ Avr—hor [ Awnµ—hor v`Kry [1[

qr—ru`K [ qr qwir—qwVI dy ru`K ijnHW ivcoN nSw dyx vwlw rs inkldw hY [ kwgrw—kwZz [ krq bIcwrM—ivcwr krdy hn [2[

kut bWFlw—(cMm) ku`tx qy v`Fx vwlw [ For—moey hoey pSU [ inqih—sdw [ ibpR—bRwhmx [ iqih—aus ƒ [ fMfauiq—nmskwr [ nwm srxwie—nwm dI srn ivc [ iqih—aus kul ivc [3[

ArQ:-  hy ngr dy loko! ieh g`l qW mMnI-pRmMnI hY ik myrI jwq hY cimAwr (ijs ƒ qusI lok bVI nIvIN smJdy ho, pr) mYN Awpxy ihrdy ivc pRBU dy gux cyqy krdw rihMdw hW (ies vwsqy mYN nIc nhIN rih igAw) [1[rhwau[

hy BweI! gMgw dy (BI) pwxI qoN bcwieAw hoieAw Srwb gurmuiK lok nhIN pINdy (Bwv, auh Srwb gRihx-krn-jog nhIN; iesy qrHW AhMkwr BI Aaugx hI hY, cwhy auh au~cI pivqR jwq dw kIqw jwey), pr hy BweI! ApivqR Srwb Aqy BwvyN hor (gMdy) pwxI BI hox auh gMgw (dy pwxI) ivc iml ky (aus qoN) v`Kry nhIN rih jWdy (iesy qrHW nIvIN kul dw bMdw BI prm pivqR pRBU ivc juV ky aus qoN v`Krw nhIN rih jWdw) [1[

hy BweI! qwVI dy ru`K ApivqR mMny jWdy hn, ausy qrHW hI auhnW ru`KW qoN bxy hoey kwZzW bwry lok ivcwr krdy hn (Bwv, auhnW kwZzW ƒ BI ApivqR smJdy hn), pr jdoN Bgvwn dI is&iq-swlwh auhnW auqy ilKI jWdI hY qW auhnW dI pUjw kIqI jWdI hY [2[

myrI jwq dy lok (cMm) ku`tx qy v`Fx vwly bnwrs dy Awly-duAwly (rihMdy hn, qy) in`q moey pSU FoNdy hn; pr (hy pRBU!) ausy kul ivc jMimAw hoieAw qyrw syvk rivdws qyry nwm dI Srn AwieAw hY, aus ƒ hux v`fy v`fy bRwhmx nmskwr krdy hn [3[1[

not:-  ies Sbd dI rhwau dI quk ivc rivdws jI ilKdy hn—“mYN rwm dy gux sMBwldw hW, mYN goibMd dy gux sMBwldw hW” pr jy Avqwr-pUjw dy idRStIkox qoN vyKIey qW ‘rwm’ sRI rwm cMdr jI dw nwm hY, qy, ‘goibMd’ sRI ik®Sn jI dw nwm hY [ iehnW dohW l&zW dI iek`TI vrqoN qoN sw& pRq`K hY ik rivdws jI iksy ^ws Avqwr dy aupwSk nhIN sn [ auh aus prmwqmw dy Bgq sn, ijs dy vwsqy ieh swry l&z vrqy jw skdy hn, qy, siqgurU jI ny BI vrqy hn [

Bwv:- ismrn nIivAW ƒ au~cw kr dyNdw hY [

ਮਲਾਰ ॥ ਹਰਿ ਜਪਤ ਤੇਊ ਜਨਾ ਪਦਮ ਕਵਲਾਸ ਪਤਿ ਤਾਸ ਸਮ ਤੁਲਿ ਨਹੀ ਆਨ ਕੋਊ ॥ ਏਕ ਹੀ ਏਕ ਅਨੇਕ ਹੋਇ ਬਿਸਥਰਿਓ ਆਨ ਰੇ ਆਨ ਭਰਪੂਰਿ ਸੋਊ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਾ ਕੈ ਭਾਗਵਤੁ ਲੇਖੀਐ ਅਵਰੁ ਨਹੀ ਪੇਖੀਐ ਤਾਸ ਕੀ ਜਾਤਿ ਆਛੋਪ ਛੀਪਾ ॥ ਬਿਆਸ ਮਹਿ ਲੇਖੀਐ ਸਨਕ ਮਹਿ ਪੇਖੀਐ ਨਾਮ ਕੀ ਨਾਮਨਾ ਸਪਤ ਦੀਪਾ ॥੧॥ ਜਾ ਕੈ ਈਦਿ ਬਕਰੀਦਿ ਕੁਲ ਗਊ ਰੇ ਬਧੁ ਕਰਹਿ ਮਾਨੀਅਹਿ ਸੇਖ ਸਹੀਦ ਪੀਰਾ ॥ ਜਾ ਕੈ ਬਾਪ ਵੈਸੀ ਕਰੀ ਪੂਤ ਐਸੀ ਸਰੀ ਤਿਹੂ ਰੇ ਲੋਕ ਪਰਸਿਧ ਕਬੀਰਾ ॥੨॥ ਜਾ ਕੇ ਕੁਟੰਬ ਕੇ ਢੇਢ ਸਭ ਢੋਰ ਢੋਵੰਤ ਫਿਰਹਿ ਅਜਹੁ ਬੰਨਾਰਸੀ ਆਸ ਪਾਸਾ ॥ ਆਚਾਰ ਸਹਿਤ ਬਿਪ੍ਰ ਕਰਹਿ ਡੰਡਉਤਿ ਤਿਨ ਤਨੈ ਰਵਿਦਾਸ ਦਾਸਾਨ ਦਾਸਾ ॥੩॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1293}

pd ArQ:-  qyaU—auhI mnu`K [ jnw—(pRBU dy) syvk [ pdm kvlws piq—(p©piq kmlwpiq) pdmwpiq, kmlwpiq [ pdmw—l`CmI, mwieAw [ kmlw—l`CmI, mwieAw [ pdmwpiq—prmwqmw [ kvlwspiq—prmwqmw, mwieAw dw pqI [ qws sm—aus pRBU dy smwn, aus pRBU vrgw [ qws quil—aus prmwqmw dy brwbr dw [ koaU Awn—koeI hor [ hoie—ho ky, bx ky [ ibsQirE—iKlirAw hoieAw, ivAwpk [ ry—hy BweI! Awn Awn—(Skt. AXn AXn) Gr Gr ivc, Gt Gt ivc [ soaU—auhI pRBU [rhwau[

jw kY—ijs dy Gr ivc [ Bwgvqu—prmwqmw dI is&iq-swlwh [ Avru—(pRBU qoN ibnw) koeI hor [ AwCop—ACoh, ACUq [ CIpw—CINbw [ pyKIAY—vyKx ivc AwauNdw hY [ nwmnw—vifAweI [ spq dIpw—s`qW dIpW ivc, swry sMswr ivc [1[

jw kY—ijs dI kul ivc [ bkrIid—auh eId ijs qy gaU dI kurbwnI dyNdy hn (bkr—gaU) [ bDu krih—zbh krdy hn, kurbwnI dyNdy hn [ mwnIAih—mMny jWdy hn, pUjy jWdy hn [ jw kY—ijs dy ^wndwn ivc [ bwp—ipau dwidAW, v`ifAW ny [ AYsI srI—ieho ijhI sr AweI, AijhI ho skI [ iqhU lok—iqMnW hI lokW ivc, swry jgq ivc [ prisD—mShUr [2[

FyF—nIc jwq dy bMdy [ Ajhu—Ajy qk [ Awcwr—krm-kWf [ Awcwr sihq—krm-kWfI, SwsqRW dI mrXwdw qy qurn vwly [ iqn qnY—auhnW dy pu`qr (rivdws) ƒ [ dwswn dwsw—pRBU dy dwsW dw dws [3[

ArQ:-  jo mnu`K mwieAw dy pqI prmwqmw ƒ ismrdy hn, auh pRBU dy (AinMn) syvk bx jWdy hn, auhnW ƒ aus pRBU vrgw, aus pRBU dy brwbr dw, koeI hor nhIN id`sdw (ies vwsqy auh iksy dw dbw nhIN mMndy) hy BweI! auhnW ƒ iek prmwqmw hI Anyk rUpW ivc ivAwpk, Gt Gt ivc BrpUr id`sdw hY [rhwau[

ijs (nwmdyv) dy Gr ivc pRBU dI is&iq-swlwh ilKI jw rhI hY, (pRBU-nwm qoN ibnw) kuJ hor vyKx ivc nhIN AwauNdw (au~cI jwq vwilAW dy Bwxy) aus dI jwq CINbw hY qy auh ACUq hY (pr aus dI vifAweI iqMn lokW ivc ho rhI hY); ibAws (dy Drm-pusqk) ivc iliKAw imldw hY, snk (Awidk dy pusqk) ivc BI vyKx ivc AwauNdw hY ik hrI-nwm dI vifAweI swry sMswr ivc huMdI hY [1[

(not:-  cUMik ieh bihs au~cI jwq vwilAW nwl hY, ies vwsqy auhnW dy Awpxy hI Gr ivcoN ibAws snk Awidk dw hvwlw id`qw hY [ rivdws jI ^ud iehnW dy SrDwlU nhIN hn [)

hy BweI! ijs (kbIr) dI jwq dy lok (muslmwn bx ky) eId bkrId dy smy (hux) gaUAW hlwl krdy hn Aqy ijnHW dI GrIN hux syKW ShIdW qy pIrW dI mwnqw huMdI hY, ijs (kbIr) dI jwq dy v`ifAW ny ieh kr ivKweI, auhnW dI hI jwq ivc jMmy pu`qr qoN AijhI sr AweI (ik muslmwnI hkUmq dy dbw qoN infr rih ky hrI-nwm ismr ky) swry sMswr ivc mShUr ho igAw [2[

ijs dy ^wndwn dy nIc lok bnwrs dy Awsy-pwsy (v`sdy hn qy) Ajy qk moey hoey pSU FoNdy hn, auhnW dI kul ivc jMmy pu`qr rivdws ƒ, jo pRBU dy dwsW dw dws bx igAw hY, SwsqRW dI mrXwdw Anuswr qurn vwly bRwhmx nmskwr krdy hn [3[2[

not:-  &rId jI Aqy kbIr jI dI swrI bwxI pVH ky vyKo, iek g`l sw& pRq`K id`sdI hY [ &rId jI hr QW muslmwnI l&z vrqdy hn—ml-kulmOq, purslwq (=pulisrwq), Akil lqI&, igrIvwn, mrg Awidk sB muslmwnI l&z hI hn; i^Awl BI ieslwm vwly hI id`qy hn; ijvyN ‘imtI peI AqolvI koie n hosI imqu’; ieQy murdy d`bx vl ieSwrw hY [ pr kbIr jI dI bwxI pVHo, sB l&z ihMdUAW vwly hn, isr& au~Qy hI muslmwn l&z imlxgy ij`Qy iksy muslmwn nwl bihs hY [ prmwqmw vwsqy Awm qOr qy auhI nwm vrqy hn jo ihMdU lok Awpxy AvqwrW vwsqy vrqdy hn, qy, jo nwm siqgurU jI ny BI bhuqI vwrI vrqy hn—pIqWbr, rwm, hir, nwrwien, swirMgDr, Twkur Awidk [

ies auprlI ivcwr qoN suqy hI iehI AMdwzw l`g skdw hY ik &rId jI muslmwnI Gr Aqy muslmwnI i^AwlW ivc ply sn; kbIr jI ihMdU Gr Aqy ihMdU s`iBAqw ivc [ dUjy l&zW ivc ieh kih skIdw hY ik &rId jI muslmwn sn, Aqy kbIr jI ihMdU [ hW, ihMdU kurIqIAW Aqy ku-rsmW ƒ auhnW idl KolH ky nSr kIqw hY; ieh g`l BI iehI zwhr krdI hY ik ihMdU Gr ivc jnm hox Aqy plx krky kbIr jI ihMdU rsmW qy mrXwdw ƒ cMgI qrHW jwxdy sn [

rivdws jI dy ies Sbd dy dUjy bMd ivcoN keI s`jx tplw Kw rhy hn ik kbIr jI muslmwn sn [ pr Awsw rwg ivc kbIr jI dw Awpxw Sbd pVH ky vyKo; ilKdy hn:

“skiq snyhu kir suMniq krIAY, mY n bdaugw BweI ] jau ry Kudwie moih qurku krYgw, Awpn hI kit jweI ]2] suMniq kIey qurku jy hoiegw, Aauriq kw ikAw krIAY ] ArD srIrI nwir n CofY, qw qy ihMdU hI rhIAY ]3]”

ie`Qy sw& hY ik kbIr jI dI suMnq nhIN sI hoeI, jy auh muslmwnI Gr ivc pldy, qW CotI aumry hI mwpy suMnq krw dyNdy, ijvyN muslmwnW dI Srh kihMdI hY [ kbIr jI muslmwnI p`K dw izkr krdy hoey Gr dI swQx vwsqy muslmwnI l&z ‘Aauriq’ vrqdy hn, pr Awpxw p`K d`sx l`gy ihMdU-l&z “ArD srIrI nwir” vrqdy hn [

pr, kI rivdws jI ny kbIr jI ƒ muslmwn d`isAw hY? nhIN [ ghu nwl pVH ky vyKo [ “rhwau” dI quk ivc rivdws jI auhnW mnu`KW dI Awqmk AvsQw ibAwn krdy hn, jo hir-nwm ismrdy hn [ kihMdy hn—auhnW ƒ hr QW pRBU hI id`sdw hY; auhnW ƒ pRBU hI sB qoN v`fw id`sdw hY [ dUjy l&zW ivc ieh kih skdy hW ik auh infr qy pRBU nwl ie`k-rUp ho jWdy hn [ A`gy nwmdyv dI, kbIr dI qy AwpxI imswl dyNdy hn—hir-nwm dI brkiq nwl nwmdyv dI soBw auh hoeI jo snk qy ivAws vrgy irSI ilK gey, kbIr ieslwmI rwj dy dbw qoN infr rih ky hir-nwm ismr ky hI au~Gw hoieAw, AwpxI kul dy hor julwihAW vWg muslmwn nhIN bixAw; hir-nwm dI brkiq ny hI rivdws jI ƒ ieqnw au~cw kIqw ik au~cI kul dy bRwhmx crnIN l`gdy rhy [

siqgurU jI ny &rId jI ƒ ‘Sy^’ iliKAw hY, l&z ‘Sy^’ muslmwnI hY, pr kbIr jI ƒ ‘Bgq’ ilKdy hn, ‘Bgq’ l&z hyNdkw hY [

so, rivdws jI dy ies Sbd qoN ieh AMdwzw lwauxw hY ik kbIr jI muslmwn sn, Bwrw tplw Kwx vwlI g`l hY [

Bwv:- ismrn nIivAW ƒ au~cw kr dyNdw hY [

ਮਲਾਰ    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਮਿਲਤ ਪਿਆਰੋ ਪ੍ਰਾਨ ਨਾਥੁ ਕਵਨ ਭਗਤਿ ਤੇ ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਪਾਈ ਪਰਮ ਗਤੇ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਮੈਲੇ ਕਪਰੇ ਕਹਾ ਲਉ ਧੋਵਉ ॥ ਆਵੈਗੀ ਨੀਦ ਕਹਾ ਲਗੁ ਸੋਵਉ ॥੧॥ ਜੋਈ ਜੋਈ ਜੋਰਿਓ ਸੋਈ ਸੋਈ ਫਾਟਿਓ ॥ ਝੂਠੈ ਬਨਜਿ ਉਠਿ ਹੀ ਗਈ ਹਾਟਿਓ ॥੨॥ ਕਹੁ ਰਵਿਦਾਸ ਭਇਓ ਜਬ ਲੇਖੋ ॥ ਜੋਈ ਜੋਈ ਕੀਨੋ ਸੋਈ ਸੋਈ ਦੇਖਿਓ ॥੩॥੧॥੩॥ {ਪੰਨਾ 1293}

pd ArQ:-  pRwn nwQu—ijMd dw sweIN [ kvn Bgiq qy—hor ikhVI BgqI nwl? hor iks qrHW BgqI kIiqAW? Bwv, iksy hor qrHW dI BgqI nwl nhIN [ prm giq—sB qoN au~cI Awqmk AvsQw [rhwau[

khw lau—kdoN q`k? Bwv, b`s kr idAWgw, hux nhIN krWgw [ mYly kpry Dovau—mYN dUijAW dy mYly kpVy DovWgw, mYN dUijAW dI inMidAw krWgw [ AwvYgI...sovau—khw lgu AwvYgI nId khw lgu sovau—kdoN q`k nINd AwvygI Aqy kd q`k svWgw? nwh AigAwnqw dI nINd AwvygI Aqy nwh hI svWgw [1[

joeI joeI joirE—jo kuJ mYN joiVAw sI, ijqnI ku mMd-krmW dI kmweI kIqI sI [ soeI soeI—auh swrw (lyKw) [ JUTY bnij—JUTy vxj ivc (l`g ky jo h`tI pweI sI) [2[

khu—AwK [ rivdws—hy rivdws! BieE jb lyKo—(swD sMgiq ivc) jdoN (myry kIqy krmW dw) lyKw hoieAw, swD sMgiq ivc jdoN mYN Awpy vl Jwq mwrI [3[

ArQ:-  swD sMgiq ivc A`pV ky mYN sB qoN au~cI Awqmk AvsQw hwsl kr leI hY, (nhIN qW) ijMd dw sweIN ipAwrw pRBU iksy hor qrHW dI BgqI nwl nhIN sI iml skdw [rhwau[

(swD sMgiq dI brkiq nwl) hux mYN prweI inMidAw krnI C`f id`qI hY, (sqsMg ivc rihx krky) nwh mYƒ AigAwnqw dI nINd AwvygI Aqy nwh hI mYN Zw&l hovWgw [1[

(swD sMgq ivc Awaux qoN pihlW) mYN ijqnI ku mMd-krmW dI kmweI kIqI hoeI sI (sqsMg ivc Aw ky) aus swrI dI swrI dw lyKw mu`k igAw hY, JUTy vxj ivc (l`g ky mYN jo h`tI pweI hoeI sI, swD sMgiq dI ikrpw nwl) auh h`tI hI au~T geI hY [2[

(ieh qbdIlI ikvyN AweI?) hy rivdws! AwK—(swD sMgiq ivc Aw ky) jdoN mYN Awpy vl Jwq mwrI, qW jo jo krm mYN kIqw hoieAw sI auh sB kuJ pRq`K id`s ipAw (qy mYN mMdy krmW qoN Srmw ky iehnW vloN ht igAw) [3[3[

Sbd dw Bwv:- swD sMgiq hI iek AYsw AsQwn hY ij`Qy mn au~cI AvsQw ivc A`pV skdw hY, qy prweI inMidAw, AigAwnqw, JUT Awidk ivkwrW vloN qrk kr ky iehnW dI s&w hI mukw skdw hY [3[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh