ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1287

ਸਲੋਕ ਮਃ ੧ ॥ ਰਾਤੀ ਕਾਲੁ ਘਟੈ ਦਿਨਿ ਕਾਲੁ ॥ ਛਿਜੈ ਕਾਇਆ ਹੋਇ ਪਰਾਲੁ ॥ ਵਰਤਣਿ ਵਰਤਿਆ ਸਰਬ ਜੰਜਾਲੁ ॥ ਭੁਲਿਆ ਚੁਕਿ ਗਇਆ ਤਪ ਤਾਲੁ ॥ ਅੰਧਾ ਝਖਿ ਝਖਿ ਪਇਆ ਝੇਰਿ ॥ ਪਿਛੈ ਰੋਵਹਿ ਲਿਆਵਹਿ ਫੇਰਿ ॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਕਿਛੁ ਸੂਝੈ ਨਾਹੀ ॥ ਮੋਇਆ ਰੋਂਹਿ ਰੋਂਦੇ ਮਰਿ ਜਾਂਹੀ ॥ ਨਾਨਕ ਖਸਮੈ ਏਵੈ ਭਾਵੈ ॥ ਸੇਈ ਮੁਏ ਜਿਨ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵੈ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  rwqI idin—rwiq qy idn dI rwhIN; (Bwv) ijauN ijauN idn rwiq bIqdy hn [ kwlu—izMdgI dw smw [ kwieAw—srIr [ iCjY—purwxw ho irhw hY, ibrD ho irhw hY [ prwlu—prwlI vWg Pokw kmzor [ vrqix—jgq dw vrqx-vlyvw [ jMjwlu—PwhI [ qp qwlu—qp dI jwc, bMdgI dw v`l [ Jyir—JyVy ivc, gyV ivc [ ilAwvih Pyir—moV ilAweIey [ roNih—roNdy hn [ mir jWhˆØI—Kpdy hn [

ArQ:-  ijauN ijauN rwiq idn bIqdy hn aumr dw smw Gtdw hY, srIr bu`Fw huMdw jWdw hY qy kmzor pYNdw jWdw hY; jgq dw vrqix-vlyvw (jIv leI) swrw PwhI bxdw jWdw hY (ies ivc) Bu`ly hoey ƒ bMdgI dI jwc iv`sr jWdI hY [ (jgq dy vrqix-vlyvy ivc) AMnHw hoieAw jIv (ies ivc) JKW mwr mwr ky (iksy lµmy) JMbyly ivc jw pYNdw hY, qy, (aus dy mrn) ipCoN (aus dy snbMDI) roNdy hn (qy vYx krdy hn ik aus ƒ ikvyN) moV ilAweIey [

smJx qoN ibnw jgq ƒ (vrqix-vlyvy ivc) kuJ su`Jdw nhIN; (mrn vwlw qW) mr igAw, (ipCly) roNdy hn qy ro ro ky Kpdy hn [ pr, hy nwnk! Ksm pRBU ƒ ieauN hI cMgw l`gdw hY (ik jIv iesy qrHW pey Kpx) [

(Asl ivc) Awqmk mOqy mry hoey auhI hn ijnHW dy ihrdy ivc pRBU nhIN v`sdw [

ਮਃ ੧ ॥ ਮੁਆ ਪਿਆਰੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮੁਈ ਮੁਆ ਵੈਰੁ ਵਾਦੀ ॥ ਵੰਨੁ ਗਇਆ ਰੂਪੁ ਵਿਣਸਿਆ ਦੁਖੀ ਦੇਹ ਰੁਲੀ ॥ ਕਿਥਹੁ ਆਇਆ ਕਹ ਗਇਆ ਕਿਹੁ ਨ ਸੀਓ ਕਿਹੁ ਸੀ ॥ ਮਨਿ ਮੁਖਿ ਗਲਾ ਗੋਈਆ ਕੀਤਾ ਚਾਉ ਰਲੀ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਸਿਰ ਖੁਰ ਪਤਿ ਪਾਟੀ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  vwdI—vwd krn vwlw, (vwdu—JgVw) JgiVAW dw mUl (ijvyN ‘Dn’ qoN ‘DnI’) [ vMnu—rMg [ duKI dyh—ivcwrw srIr [ kh—ikQy? ikhu n sIE—ieh kuJ auh nhIN sI [ min—mn ivc [ muiK—mUMh nwl [ goeIAw—AwKIAW [ rlI—rlIAW [ isr Kur—isr qoN pYrW qk, swrI dI swrI [ piq—ie`zq [ (not:-  ieauN mlUm huMdw hY ik ieh Slok aucwrn vyly gurU nwnk swihb dy swhmxy Ajy AYmnwbwd dI kqlwm dI Gtnw qwzw sI, ijQy iesqRIAW dI by-pqI bwry auhnW ieh drd-Bry bcn aucwry sn—‘iekn@w pyrx isrKur pwty iekn@w vwsu mswxI’) [

ArQ:-  (jdoN mnu`K mr jWdw hY qW aus dw auh) pRIq-ipAwr mu`k jWdw hY (jo auh Awpxy snbMDIAW nwl krdw sI) JgiVAW dw mUl vYr BI ^qm ho jWdw hY; (srIr dw sohxw) rMg rUp nws ho jWdw hY, ivcwrw srIr BI rul jWdw hY (A`g jW im`tI Awidk dy hvwly ho jWdw hY) [ (aus dy snbMDI qy BweIcwry dy bMdy) mn ivc (i^Awl krdy hn) qy mUMhoN g`lW krdy hn ik auh ikQoN AwieAw sI ikQy qur igAw (Bwv, ijQoN AwieAw sI EQy clw igAw) auh ieho ijhw nhIN sI qy ieho ijhw hYsI (Bwv aus ivc Plwxy AYb nhIN sn, qy, aus ivc Plwxy gux sn), auh bVy cwau qy rlIAW mwx igAw hY [

pr, hy nwnk! (lok jo cwhy AwKy) prmwqmw dy nwm qoN ibnw (lokW vloN hoeI hoeI) swrI dI swrI ie`zq lIrW ho geI (smJo) [2[

ਪਉੜੀ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਤਾ ਅੰਤੇ ਹੋਇ ਸਖਾਈ ॥ ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਜਗਤੁ ਬਉਰਾਨਾ ਨਾਵੈ ਸਾਰ ਨ ਪਾਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਹਿ ਸੇ ਪਰਵਾਣੁ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਈ ॥ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਤੇਹਾ ਜਿਸੁ ਭਾਣਾ ਮੰਨਿ ਵਸਾਈ ॥ ਆਪਣੈ ਭਾਣੈ ਕਹੁ ਕਿਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਅੰਧਾ ਅੰਧੁ ਕਮਾਈ ॥ ਬਿਖਿਆ ਕਦੇ ਹੀ ਰਜੈ ਨਾਹੀ ਮੂਰਖ ਭੁਖ ਨ ਜਾਈ ॥ ਦੂਜੈ ਸਭੁ ਕੋ ਲਗਿ ਵਿਗੁਤਾ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਬੂਝ ਨ ਪਾਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸੋ ਸੁਖੁ ਪਾਏ ਜਿਸ ਨੋ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਰਜਾਈ ॥੨੦॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  sKweI—sKw, im`qr [ baurwnw—kmlw ijhw [ swr—kdr, sUJ [ joiq—ijMd, suriq [ mMin—mn ivc [ khu ikin—d`s, iks ny? (Bwv) iksy ny nhIN [ AMDu—AMnH-puxw, AMinHAW vwlw kMm [ ibiKAw—mwieAw [ ivguqw—^uAwr huMdw hY [ rjweI—rzw dw mwlk-pRBU [ AMimRq—Awqmk jIvn dyx vwlw [ nwvY—nwm dI [ ijsu mMin—ijs dy mn ivc [ sBu ko—hryk jIv [ lig—l`g ky [ dUjY—(prmwqmw qoN ibnw) hor (dy ipAwr) ivc [ bUJ—smJ [ ijs no—(sMbMDk ‘no’ dy kwrn l&z ‘ijsu’ dw  u au~f igAw hY) [ joqI—prmwqmw ivc [

ArQ:-  pRBU dw Awqmk jIvn dyx vwlw nwm sdw suK dyx vwlw hY, Aw^r (‘nwm’ hI) im`qr bxdw hY [ pr jgq, gurU qoN ibnw kmlw ijhw ho irhw hY, (ikauNik gurU qoN ibnw ies ƒ) nwm dI kdr nhIN pYNdI [

ijhVy bMdy gurU dy khy Anuswr qurdy hn (qy ies qrHW) ijnHW ny pRBU ivc AwpxI suriq joVI hY auh (pRBU-dr qy) kbUl hn [ ijs mnu`K ƒ pRBU Awpxw Bwxw (im`Tw kr) mnWdw hY auh syvk auho ijhw ho jWdw hY jYsw pRBU-mwlk hY [

AwpxI mrzI Anuswr qur ky kdy koeI mnu`K suK nhIN pWdw, AMnHw sdw AMinHAW vwlw kMm hI krdw hY; mUrK dI (mwieAw dI) Bu`K mu`kdI nhIN, mwieAw ivc kdy auh r`jdw nhIN hY [ mwieAw ivc l`g ky hr koeI ^uAwr hI huMdw hY, gurU qoN ibnw smJ nhIN pYNdI (ik mwieAw dw moh ^uAwrI dw hI mUl hY) [

ijs mnu`K auqy pRBU imhr krdw hY auh gurU dy khy Anuswr qurdw hY qy suK pWdw hY [20[

ਸਲੋਕ ਮਃ ੧ ॥ ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਇ ਨਾਨਕਾ ਜੇ ਧਨੁ ਪਲੈ ਪਾਇ ॥ ਸੋ ਧਨੁ ਮਿਤ੍ਰੁ ਨ ਕਾਂਢੀਐ ਜਿਤੁ ਸਿਰਿ ਚੋਟਾਂ ਖਾਇ ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਪਲੈ ਧਨੁ ਵਸੈ ਤਿਨ ਕਾ ਨਾਉ ਫਕੀਰ ॥ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਤੂ ਵਸਹਿ ਤੇ ਨਰ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  plY pwie—iml jwey (not:-  ‘Dnu plY pwie’ Aqy ‘plY Dnu vsY’ ivc l&z ‘p`lw’ sWJw hox qoN ieauN jwpdw hY ik l&z ‘Dn’ dw ArQ dohIN QweIN ie`ko hI hY [ so ‘Dnu plY pwie’ ivc ‘nwm-Dn’ dw izkr nhIN hY [ ‘srmu Drmu duie’—ieh l&z d`sdy hn ik gurU nwnk swihb dy swhmxy auh Gtnw mOjUd hY ijs bwry auhnW aucwirAw sI ‘srmu Drmu duie Cip Kloey’ [ SurU ivc ieh d`isAw igAw hY ik ieh vwr AYmnwbwd dI kqlwm qoN CyqI hI ipCoN ilKI jwpdI hY, pr ieh g`l BI suAwdlI hY ik gurU Arjn swihb ny gurU nwnk dyv jI dy kuJ Slok BI AYsy ieQy drj kIqy hn jo ausy hI Gtnw dw cyqw krWdy hn) [ kWFIAY—ikhw jWdw hY [ srmu—ie`zq [ duie—dovyN [ ijqu—ijs (Dn) dI rwhIN [ isir—isr auqy [ Kwie—KWdw hY, shwrdw hY [ kY plY—dy p`ly ivc [ ihrdY—ihrdy ivc [ guxI ghIr—guxW dy smuMdr [

ArQ:-  hy nwnk! (jgq smJdw hY ik) jy Dn iml jwey qW ie`zq bxI rihMdI hY qy Drm kmw skIdw hY [ pr, ijs (Dn) dy kwrx isr auqy cotW pYx auh Dn im`qR (Bwv, Srm Drm ivc shweI) nhIN ikhw jw skdw [ ijnHW pws Dn hY auhnW dw nwm ‘kMgwl’ hY; (auh Awqmk jIvn ivc kMgwl hn); qy hy pRBU! ijnHW dy ihrdy ivc qUM Awp v`sdw hYN auh hn guxW dy smuMdr [1[

ਮਃ ੧ ॥ ਦੁਖੀ ਦੁਨੀ ਸਹੇੜੀਐ ਜਾਇ ਤ ਲਗਹਿ ਦੁਖ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਕਿਸੈ ਨ ਲਥੀ ਭੁਖ ॥ ਰੂਪੀ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੈ ਜਾਂ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਭੁਖ ॥ ਜੇਤੇ ਰਸ ਸਰੀਰ ਕੇ ਤੇਤੇ ਲਗਹਿ ਦੁਖ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  dunI—dunIAw, mwieAw [ rUpI—rUpW dI rwhIN, rUp vyK vyK ky [ rs—csky [ duKI—du`KW nwl [ shyVIAY—joVIdI hY [ lgih—l`gdy hn [ qyqy—auqny hI [

ArQ:-  du`K sih sih ky Dn iek`Tw krIdw hY, jy ieh guAwc jwey qW BI du`K hI mwrdy hn [ hy nwnk! pRBU dy s`cy nwm qoN ibnw iksy dI iqRSnw imtdI nhIN [ ‘rUp’ vyKx nwl (rUp vyKx dI) iqRSnw jWdI nhIN (sgoN) ijauN ijauN vyKIey, iqauN iqauN hor iqRSnw (vDdI hY) [ ijsm dy ijqny BI vDIk csky hn, auqny hI vDIk ies ƒ du`K ivAwpdy hn [2[

ਮਃ ੧ ॥ ਅੰਧੀ ਕੰਮੀ ਅੰਧੁ ਮਨੁ ਮਨਿ ਅੰਧੈ ਤਨੁ ਅੰਧੁ ॥ ਚਿਕੜਿ ਲਾਇਐ ਕਿਆ ਥੀਐ ਜਾਂ ਤੁਟੈ ਪਥਰ ਬੰਧੁ ॥ ਬੰਧੁ ਤੁਟਾ ਬੇੜੀ ਨਹੀ ਨਾ ਤੁਲਹਾ ਨਾ ਹਾਥ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣੁ ਕੇਤੇ ਡੁਬੇ ਸਾਥ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  AMDI kMmI—auhnW kMmW dy kwrn jo ivcwr-hIx ho ky kIqy jwx [ AMDu—AMnHw, ivcwr qoN s`Kxw [ qnu—(Bwv,) igAwn-ieMdRy [ pQr bMDu—p`QrW dw bMnH; (Bwv,) pRBU dy nwm dI ivcwr [ qulhw—hOlIAW hOlIAW l`kVW dw b`Dw hoieAw g`Tw jo drIAw dy kMFy dy lok byVI dy QW vrqdy hn [ hwQ—fUMGweI, Qwh [ swQ—kw&ly, pUrW dy pUr [ min AMDY—jy mn AMnHw ho jwey [ ickiV lwieAY—jy ic`kV lwieAw jwey [ kyqy—AnykW [

ArQ:-  ijauN ijauN ivcwr-hIx ho ky mMdy kMm kIqy jwx, iqauN iqauN mn AMnHw (Bwv, ivcwroN s`Kxw) huMdw jWdw hY; qy mn ivcwr-hIx hoieAw igAwn-ieMdRy BI AMnHy ho jWdy hn (Bwv, A`KW kMn Awidk BI mMdy pwsy lY qurdy hn) [ so, jdoN p`QrW dw bMnH (Bwv, pRBU-nwm dy ivcwr dw p`kw Awsrw) tu`t jWdw hY qW ic`kV lwieAW kuJ nhIN bxdw (Bwv, hor hor Awsry FUMiFAW) [ (jdoN) bMnH tu`t igAw, nwh byVI rhI, nwh qulhw irhw, nwh (pwxI dI) hwQ pY skI [ (Bwv, pwxI BI bhuq fUMGw hoieAw), (AjyhI hwlq ivc) hy nwnk! pRBU dy s`cy nwm (-rUp bMnH byVI qulhy) qoN ibnw keI pUrW dy pUr fu`bdy hn [3[

ਮਃ ੧ ॥ ਲਖ ਮਣ ਸੁਇਨਾ ਲਖ ਮਣ ਰੁਪਾ ਲਖ ਸਾਹਾ ਸਿਰਿ ਸਾਹ ॥ ਲਖ ਲਸਕਰ ਲਖ ਵਾਜੇ ਨੇਜੇ ਲਖੀ ਘੋੜੀ ਪਾਤਿਸਾਹ ॥ ਜਿਥੈ ਸਾਇਰੁ ਲੰਘਣਾ ਅਗਨਿ ਪਾਣੀ ਅਸਗਾਹ ॥ ਕੰਧੀ ਦਿਸਿ ਨ ਆਵਈ ਧਾਹੀ ਪਵੈ ਕਹਾਹ ॥ ਨਾਨਕ ਓਥੈ ਜਾਣੀਅਹਿ ਸਾਹ ਕੇਈ ਪਾਤਿਸਾਹ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 1287}

pd ArQ:-  rupw—cWdI [ GoVI pwiqswh—GoiVAW vwly, (Bwv,) rswilAW dy mwlk bwdSwh [ swieru—smuMdr [ Asgwh—bhuq fUMGw, AQwh [ kMDI—kMFw [ DwhI—DwhIN [ khwh—Sor, rOlw [ DwhI khwh—FwhW dw rOlw, hwey hwey dw Sor [ isir—isr auqy, qoN v`fy [

ArQ:-  l`KW mxW sonw hovy qy l`KW mxW cWdI—Ajyhy l`KW DnIAW nwloN BI jy v`fy DnI hox, l`KW ispwhIAW dIAW &OjW hox l`KW vwjy v`jdy hox, nyzy-brdwr l`KW &OjI rswilAW dy mwlk bwdSwh hox; pr, ij`Qy (ivkwrW dI) A`g qy pwxI dw AQwh smuMdr lµGxw pYNdw hY, (ies smuMdr dw) kMFw BI nhIN id`sdw, hwey hwey dw kurlwt BI pY irhw hY, EQy, hy nwnk! prKy jWdy hn ik kOx DnI hn qy kOx bwdSwh (Bwv, dunIAw dw Dn qy bwdSwhI ivkwrW dI A`g ivc sVnoN qy ivkwrW dIAW lihrW ivc fu`bxoN bcw nhIN skdy; Dn qy bwdSwhI huMidAW BI ‘hwey hwey’ nhIN imtdI) [4[

ਪਉੜੀ ॥ ਇਕਨ੍ਹ੍ਹਾ ਗਲੀਂ ਜੰਜੀਰ ਬੰਦਿ ਰਬਾਣੀਐ ॥ ਬਧੇ ਛੁਟਹਿ ਸਚਿ ਸਚੁ ਪਛਾਣੀਐ ॥ ਲਿਖਿਆ ਪਲੈ ਪਾਇ ਸੋ ਸਚੁ ਜਾਣੀਐ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਇ ਨਿਬੇੜੁ ਗਇਆ ਜਾਣੀਐ ॥ ਭਉਜਲ ਤਾਰਣਹਾਰੁ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੀਐ ॥ ਚੋਰ ਜਾਰ ਜੂਆਰ ਪੀੜੇ ਘਾਣੀਐ ॥ ਨਿੰਦਕ ਲਾਇਤਬਾਰ ਮਿਲੇ ਹੜ੍ਹ੍ਹਵਾਣੀਐ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚਿ ਸਮਾਇ ਸੁ ਦਰਗਹ ਜਾਣੀਐ ॥੨੧॥ {ਪੰਨਾ 1287-1288}

pd ArQ:-  glIN—glW ivc [ jMjIr—‘ibiKAw’ dy bMDn (vyKo ipClI pauVI “ibiKAw kdy hI rjY nwhI”) [ bMid—bMdI^wny ivc [ gieAw jwxIAY—ieQoN quirAW smJ pYNdI hY (Bwv, jdoN mwieAw nwloN ivCoVw hox l`gdw hY qdoN smJ AwauNdI hY ik mwieAw dy moh dy ikqny ku p`ky jMjIr pey hoey sn) [ inbyVu—inrnw, inAW [ Baujlu—sMswr-smuMdr [ jwr—ivBcwrI [ lwieqbwr—cuZl^or [ hV@vwxI—h`Q-kVI, kwT [ sir—sdw-iQr hir-nwm dI rwhIN [ plY pwie—imldw hY [ smwie—lIn ho ky [

ArQ:-  (jo ‘ibiKAw’ ivc l`gy rhy) auhnW dy glW ivc (mwieAw dy moh dy bMDn-rUp) zMjIr pey hoey hn, auh, (mwno,) r`b dy bMdI^wny ivc (kYd) hn; jy s`cy pRBU dI pCwx Aw jwey (jy sdw-iQr pRBU nwl fUMGI sWJ bx jwey) qW sdw-iQr hir-nwm dI rwhIN hI (iehnW zMjIrW ivc) b`Jy hoey Cu`t skdy hn [ qW qy aus s`cy pRBU nwl sWJ bxweIey, qdoN hI (nwm-ismrn-rUp) iliKAw hoieAw (lyK) imldw hY ieh swrw inrnw pRBU dy hukm ivc hI huMdw hY, qy ies dI smJ (ieQoN jgq qoN) quirAW hI pYNdI hY [ (so,) gurU dy Sbd dI rwhIN aus pRBU nwl fUMGI sWJ pwxI cwhIdI hY jo sMswr-smuMdr qoN pwr lµGwx dy smrQ hY [

corW ivBcwrIAW qy jUey-bwz (Awidk ivkwrIAW dw ieauN hwl huMdw hY ijvyN) kolH¨ ivc pIVy jw rhy hn; inMdkW qy cuZl^orW ƒ (mwno, inMdw qy cuZlI dI) hQkVI v`jI hoeI hY (Bwv, ies BYVI vwdI ivcoN auh Awpxy Awp ƒ k`F nhIN skdy) [

pr jo mnu`K gurU dy snmuK hn auh pRBU ivc lIn ho ky pRBU dI hzUrI ivc Awdr pWdy hn [21[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh