ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1275

ਮਲਾਰ ਮਹਲਾ ੧ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੨    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਅਖਲੀ ਊਂਡੀ ਜਲੁ ਭਰ ਨਾਲਿ ॥ ਡੂਗਰੁ ਊਚਉ ਗੜੁ ਪਾਤਾਲਿ ॥ ਸਾਗਰੁ ਸੀਤਲੁ ਗੁਰ ਸਬਦ ਵੀਚਾਰਿ ॥ ਮਾਰਗੁ ਮੁਕਤਾ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ॥੧॥ ਮੈ ਅੰਧੁਲੇ ਨਾਵੈ ਕੀ ਜੋਤਿ ॥ ਨਾਮ ਅਧਾਰਿ ਚਲਾ ਗੁਰ ਕੈ ਭੈ ਭੇਤਿ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦੀ ਪਾਧਰੁ ਜਾਣਿ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਤਕੀਐ ਸਾਚੈ ਤਾਣਿ ॥ ਨਾਮੁ ਸਮ੍ਹ੍ਹਾਲਸਿ ਰੂੜ੍ਹ੍ਹੀ ਬਾਣਿ ॥ ਥੈਂ ਭਾਵੈ ਦਰੁ ਲਹਸਿ ਪਿਰਾਣਿ ॥੨॥ ਊਡਾਂ ਬੈਸਾ ਏਕ ਲਿਵ ਤਾਰ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਨਾਮ ਆਧਾਰ ॥ ਨਾ ਜਲੁ ਡੂੰਗਰੁ ਨ ਊਚੀ ਧਾਰ ॥ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਤਹ ਮਗੁ ਨ ਚਾਲਣਹਾਰ ॥੩॥ ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਵਸਹਿ ਤੂਹੈ ਬਿਧਿ ਜਾਣਹਿ ਬੀਜਉ ਮਹਲੁ ਨ ਜਾਪੈ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਸਮਝ ਨ ਹੋਵੀ ਸਭੁ ਜਗੁ ਦਬਿਆ ਛਾਪੈ ॥ ਕਰਣ ਪਲਾਵ ਕਰੈ ਬਿਲਲਾਤਉ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਪੈ ॥ ਪਲ ਪੰਕਜ ਮਹਿ ਨਾਮੁ ਛਡਾਏ ਜੇ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਸਿਞਾਪੈ ॥੪॥ ਇਕਿ ਮੂਰਖ ਅੰਧੇ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ ॥ ਇਕਿ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਭੈ ਨਾਮ ਅਧਾਰ ॥ ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ ਮੀਠੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰ ॥ ਜਿਨਿ ਪੀਤੀ ਤਿਸੁ ਮੋਖ ਦੁਆਰ ॥੫॥ ਨਾਮੁ ਭੈ ਭਾਇ ਰਿਦੈ ਵਸਾਹੀ ਗੁਰ ਕਰਣੀ ਸਚੁ ਬਾਣੀ ॥ ਇੰਦੁ ਵਰਸੈ ਧਰਤਿ ਸੁਹਾਵੀ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਣੀ ॥ ਕਾਲਰਿ ਬੀਜਸਿ ਦੁਰਮਤਿ ਐਸੀ ਨਿਗੁਰੇ ਕੀ ਨੀਸਾਣੀ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਘੋਰ ਅੰਧਾਰਾ ਡੂਬਿ ਮੁਏ ਬਿਨੁ ਪਾਣੀ ॥੬॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕੀਨੋ ਸੁ ਪ੍ਰਭੂ ਰਜਾਇ ॥ ਜੋ ਧੁਰਿ ਲਿਖਿਆ ਸੁ ਮੇਟਣਾ ਨ ਜਾਇ ॥ ਹੁਕਮੇ ਬਾਧਾ ਕਾਰ ਕਮਾਇ ॥ ਏਕ ਸਬਦਿ ਰਾਚੈ ਸਚਿ ਸਮਾਇ ॥੭॥ ਚਹੁ ਦਿਸਿ ਹੁਕਮੁ ਵਰਤੈ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰਾ ਚਹੁ ਦਿਸਿ ਨਾਮ ਪਤਾਲੰ ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਵਰਤੈ ਪ੍ਰਭ ਸਾਚਾ ਕਰਮਿ ਮਿਲੈ ਬੈਆਲੰ ॥ ਜਾਂਮਣੁ ਮਰਣਾ ਦੀਸੈ ਸਿਰਿ ਊਭੌ ਖੁਧਿਆ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਲੰ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਮਿਲੈ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ਸਾਚੀ ਨਦਰਿ ਰਸਾਲੰ ॥੮॥੧॥੪॥ {ਪੰਨਾ 1274-1275}

pd ArQ:-  AKlI—lm-FINg [ aUNfI—au~cI (AwkwS ivc au~fdI hY) [ Brnwil—(BrxwlX) A receptacle of nutriment, smuMdr) smuMdr ivc [

siqjuig siq, qRyqY jgI, duAwpir pUjw bwhlI Gwlw ] kiljuig gurmuiK nwau lY, pwir pvY Bvjl Brnwlw ]8]26] . . . .BweI gurdws jI

fUgru—phwV [ pwqwil—pwqwl ivc [ swgru—smuMdr [ vIcwir—ivcwr dI rwhIN [ mukqw—KulHw [ mwir—mwr ky [1[

joiq—cwnx [ ADwir—Awsry nwl [ clw—mYN (jIvn-pMD ivc) qurdw hW [ BY—fr ivc, Adb ivc [ Byiq—Byq dI rwhIN [1[rhwau[

pwDru—(is`Dw) rsqw [ qkIAY—Awsry nwl [ qwix—qwkq nwl [ smwlis—sMBwlxw hY [ rUVI—suMdr [ QYN—qYƒ [ iprwix lhis—pCwx lYNdw hY [2[

aUfW—(jy) mYN au~fW [ bYsw—(jy) mYN bYTW [ inj Gir—Awpxy Gr ivc [ qh—aus AvsQw ivc (itikAW) [ mgu—rsqw, pYNfw [3[

ijqu Gir—ijs ihrdy-Gr ivc [ ibiD—hwlq, AvsQw [ bIjau—dUjw [ n jwpY—nhIN su`Jdw [ duibDw—pRBU qoN ibnw hor Awsry dI Jwk [ CwpY—Cwp ivc, Asr hyT [ krx plwv—(k{xwpRlwp) qrs-Bry kIrny, qrly [ pMkj—kml, kOl Pu`l vrgI A`K [ pMkj mih—A`K dy Por ivc [4[

ieik—(l&z ‘iek’ qoN bhu-vcn) AnykW [ ijin—ijs ny [5[

BY—Adb ivc [ Bwie—pRym ivc [ ieMdu—ieMdR-dyvqw, b`dl, gurU-b`dl [ Driq—ihrdw-DrqI [ kwlir—k`lr ivc [ Gor—Gu`p, bhuq [6[

eyk sbid—iek pRBU dI is&iq-swlwh dy Sbd ivc [ sic—sdw-iQr pRBU ivc [7[

idis—pwsy [ pRB—hy pRBU! pqwlµ—pwqwlW ivc BI [ krim—imhr nwl [ bYAwlµ—(AÒXX AwlX) ijs dw Gr nws-rihq hY, prmwqmw AibnwSI [ jWmxu—jMmx [ isir—auqy [ aUBO—Kloqw hoieAw, iqAwr [ KuiDAw—Bu`K [ min—mn ivc [ BwvY—ipAwrw l`gdw hY [ rswlµ—rsW dw Gr prmwqmw [8[

ArQ:-  mYƒ mwieAw dy moh ivc AMnHy hoey hoey ƒ prmwqmw dy nwm dw cwnx iml igAw hY [ hux mYN (jIvn-pMD ivc) pRBU dy nwm dy Awsry qurdw hW, gurU dy fr-Adb ivc rih ky qurdw hW, (jIvn-AOkVW bwry) gurU dy smJwey hoey Byd dI shwieqw nwl qurdw hW [1[rhwau[

jy lmFINg (Awidk pMCI) au~cy AwkwS ivc au~f irhw hY (qW auQy au~fdy ƒ pwxI nhIN iml skdw ikauNik) pwxI smuMdr ivc hY (Awqmk SWqI sIqlqw inmRqw ivc hY [ ieh aus mnu`K ƒ pRwpq nhIN ho skdI ijs dw idmwZ mwieAw Awidk dy AhMkwr ivc AsmwnIN ciVHAw hoieAw hovy) [ iklHw pwqwl ivc hY, pr phwV (dw pYNfw) au~cw hY (jy koeI mnu`K kwmwidk vYrIAW qoN bcx leI koeI sqsMg Awidk Awsrw loVdw hY, pr ciVHAw jw irhw hY haumY AhMkwr dy phwV auqy, qW aus rwhy pY ky auh vYrIAW dI cot qoN bc nhIN skdw) [

gurU dy Sbd dI ivcwr kIiqAW sMswr-smuMdr (jo ivkwrW dI A`g nwl qp irhw hY) TMFw-Twr ho jWdw hY [ (gurU dy Sbd dI shwieqw nwl) haumY mwirAW jIvn dw rsqw KulHw ho jWdw hY (ivkwrW dI rukwvt nhIN rihMdI) [1[

jyhVw mnu`K siqgurU dy Sbd dI brkiq nwl izMdgI dw p`Drw rsqw smJ lYNdw hY, auh (ies jIvn-s&r ivc) gurU dy Awsry qurdw hY sdw-iQr rihx vwly prmwqmw dy nwm dy shwry qurdw hY, auh siqgurU dI suMdr bwxI dI rwhIN prmwqmw dw nwm (ihrdy ivc) vsWdw hY [

hy pRBU! jdoN qyrI imhr huMdI hY qW auh qyrw dr pCwx ky l`B lYNdw hY [2[

ijauN ijauN mYN (jIv-pMCI) gurU dy Sbd ivc juV ky pRBU-nwm dw Awsrw lY ky jIvn-pMD ivc iek prmwqmw dy crnW ivc iek-rs suriq joV ky aufwrIAW lWdw hW qy lgn dw shwrw lYNdw hW, myry jIvn-rsqy ivc nwh sMswr-smuMdr dw (ivkwr-) jl AwauNdw hY nwh (haumY AhMkwr dw) phwV KVw huMdw hY, qy nwh hI ivkwrW dw koeI au~cw lµmw phwVI islislw Aw KloNdw hY [ sÍY srUp ivc (Awpxy AMdr hI pRBU-crnW ivc) myrw invws ho jWdw hY [ aus Awqmk AvsQw ivc nwh (jnm mrn dy gyV vwlw) rsqw PVnw pYNdw hY nwh hI aus rsqy qurn vwlw hI koeI huMdw hY [3[

hy pRBU! ijs mnu`K dy ihrdy Gr ivc qUM prgt ho pYNdw hYN aus dI Awqmk AvsQw qUM hI jwxdw hYN ik aus ƒ qYQoN ibnw koeI hor Awsrw su`Jdw hI nhIN [

swrw jgq pRBU qoN ibnw hor hor Awsry dI Jwk dy dbwau hyT dibAw ipAw hY [ gurU qoN ibnw smJ nhIN Aw skdI [ (pRBU nwm dw Awsrw C`f ky jgq) qrlY lYNdw hY qy ivlkdw hY [ gurU dI srn qoN ibnw nwm jp nhIN skdw [ pr jy jIv gurU dy Sbd ƒ pCwx ley qW pRBU dw nwm ies ƒ A`K dy iek Por ivc (mwieAw dy dbwau qoN) Cfw lYNdw hY [4[

(jgq ivc) AnykW hI mUrK AYsy hn jo mwieAw dy moh ivc AMnHy hoey pey hn [ pr AnykW hI AYsy BI hn jo gurU dy fr-Adb ivc qur ky pRBU-nwm dw Awsrw lYNdy hn, auh sdw-iQr pRBU dI is&iq-swlwh dI im`TI bwxI dI rwhIN nwm-AMimRq dI Dwr dw rs mwxdy hn [

ijs mnu`K ny nwm-AMimRq dI Dwr pIqI hY aus ƒ mwieAw dy moh qoN ^lwsI hwsl krn vwlw drvwzw l`B pYNdw hY [5[

jyhVy mnu`K prmwqmw dy fr-Adb ivc qy ipAwr ivc itk ky prmwqmw dw nwm Awpxy ihrdy ivc vsWdy hn, gurU dI d`sI kwr krdy hn, (Bwv,) isPiq-swlwh dI bwxI rwhIN sdw-iQr pRBU dw nwm jpdy hn auhnW auqy gurU-b`dl (pRBU dI rihmq dI) vrKw krdw hY ijs krky auhnW dy ihrdy dI DrqI suhwvxI bx jWdI hY, auhnW ƒ hryk srIr ivc prmwqmw dI joiq ivAwpk id`sdI hY [

pr gurU qoN by-muK dI inSwnI ieh hY ik auh BYVI m`qy lg ky (mwno) k`lr ivc bI bIjdw rihMdw hY [ jyhVy mnu`K gurU qoN vWjy rihMdy hn, auh AigAwnqw dy Gu`p hnyry ivc (h`Q pYr mwrdy hn), nwm-jl qoN ibnw auh ivkwrW dy smuMdr ivc goqy KWdy rihMdy hn [6[

jo BI Kyf rcI hY pRBU ny AwpxI rzw ivc rcI hoeI hY [ (jIvW dy kIqy krmW Anuswr) jo lyK (auhnW dy m`Qy qy) DuroN iliKAw jWdw hY auh (iksy pwsoN) imtwieAw nhIN jw skdw [ hryk jIv pRBU dy hukm ivc b`Jw hoieAw Awpxy pUrbly kIqy krmW dy sMskwrW Anuswr hI kwr krdw hY [ (ieh pRBU dI imhr hY ik koeI vf-BwgI jIv) iek prmwqmw dI is&iq-swlwh dy Sbd ivc juVdw hY, sdw-iQr rihx vwly pRBU dy nwm ivc lIn rihMdw hY [7[

hy pRBU! swrI isRStI ivc qyrw hI hukm c`l irhw hY, swrI isRStI ivc nIvyN qoN nIvyN QwvW ivc BI qyrw hI nwm v`j irhw hY [

sB jIvW ivc sdw-iQr rihx vwly pRBU dI hI jIvn-rO rumk rhI hY (ijs iksy ƒ imldw hY) auh AibnwSI pRBU AwpxI imhr nwl hI imldw hY [

(nwm qoN vWjy bMidAW dy) isr auqy jnm mrn dw gyV KVw id`sdw hY, mwieAw dI Bu`K, mwieAw dy moh dI nINd qy Awqmk mOq KVy id`sdy hn [

hy nwnk! sB rsW dy somy pRBU dI sdw-iQr imhr dI ingwh ijs bMdy auqy pYNdI hY aus ƒ pRBU dw nwm pRwpq ho jWdw hY aus dy mn ivc pRBU ipAwrw l`gx l`g pYNdw hY [8[1[4[

not:-  ieh AStpdI ‘Gru 2’ dI hY [ ku`l joV 4 hY [

ਮਲਾਰ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਮਰਣ ਮੁਕਤਿ ਗਤਿ ਸਾਰ ਨ ਜਾਨੈ ॥ ਕੰਠੇ ਬੈਠੀ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਪਛਾਨੈ ॥੧॥ ਤੂ ਕੈਸੇ ਆੜਿ ਫਾਥੀ ਜਾਲਿ ॥ ਅਲਖੁ ਨ ਜਾਚਹਿ ਰਿਦੈ ਸਮ੍ਹ੍ਹਾਲਿ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਏਕ ਜੀਅ ਕੈ ਜੀਆ ਖਾਹੀ ॥ ਜਲਿ ਤਰਤੀ ਬੂਡੀ ਜਲ ਮਾਹੀ ॥੨॥ ਸਰਬ ਜੀਅ ਕੀਏ ਪ੍ਰਤਪਾਨੀ ॥ ਜਬ ਪਕੜੀ ਤਬ ਹੀ ਪਛੁਤਾਨੀ ॥੩॥ ਜਬ ਗਲਿ ਫਾਸ ਪੜੀ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ॥ ਊਡਿ ਨ ਸਾਕੈ ਪੰਖ ਪਸਾਰੀ ॥੪॥ ਰਸਿ ਚੂਗਹਿ ਮਨਮੁਖਿ ਗਾਵਾਰਿ ॥ ਫਾਥੀ ਛੂਟਹਿ ਗੁਣ ਗਿਆਨ ਬੀਚਾਰਿ ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ ਤੂਟੈ ਜਮਕਾਲੁ ॥ ਹਿਰਦੈ ਸਾਚਾ ਸਬਦੁ ਸਮ੍ਹ੍ਹਾਲੁ ॥੬॥ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਚੀ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸਾਰੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਰਖੈ ਉਰਿ ਧਾਰਿ ॥੭॥ ਸੇ ਦੁਖ ਆਗੈ ਜਿ ਭੋਗ ਬਿਲਾਸੇ ॥ ਨਾਨਕ ਮੁਕਤਿ ਨਹੀ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸਾਚੇ ॥੮॥੨॥੫॥ {ਪੰਨਾ 1275}

pd ArQ:-  mrx mukiq—Awqmk mOq qoN ^lwsI [ giq swr—au~cI Awqmk AvsQw dI kdr [ kMTy—kMFy auqy, lWBy hI [ pCwxY—pCwxdI hY, pCwxn dw jqn krdI hY [1[

AwiV—(Awif, Awit) bgly dI iksm dw iek pMCI [ jwil—jwl ivc [ AlKu—AidRSt pRBU [ sm@wil—sMBwl ky, sWB ky [1[rhwau[

jIA kY—ijMd dI ^wqr [ KwhI—qUM KWdI hYN [ qrqI—qrdI hoeI [ bUfI—fu`b geI [2[

pRqpwnI—(pR+qpwnI) cMgI qrHW duKI [3[

gil—gl ivc [ pswrI—pswir, iKlwr ky [ pMK—KMB [4[

ris—Awnµd nwl [ gwvwir—hy gvwr (AmoV ijMd)! mnmuiK—mn dy ip`Cy qur ky [5[

jmkwlu—mOq (dw sihm), Awqmk mOq (dw jwl) [ swcw—sdw-iQr rihx vwlw [6[

swru—sRySt [ auir—ihrdy ivc [ Dwir—itkw ky [8[

sy duK—auh (Bog jo Bogy) du`K (bx ky) [ mukiq—^lwsI [4[

ArQ:-  hy AwiV! (pMCI AwiV vWg dUijAW auqy vDIkI krn vwlI hy ijMdy!) qUM (mwieAw dy moh dy) jwl ivc ikvyN Ps geI? qUM Awpxy ihrdy ivc AidRSt pRBU dw nwm sMBwl ky aus pwsoN (Awqmk jIvn dI dwiq) ikauN nhIN mMgdI? [1[rhwau[

AM\wx ijMd au~cI Awqmk AvsQw dI kdr nhIN smJdI, Awqmk mOq qoN bcx (dw aupwau) nhIN jwxdI [ gurU dy Sbd dI rwhIN smJx dw jqn qW krdI hY pr (gur-Sbd qoN) lWBy hI bYTI hoeI (gurU dy Sbd ivc juVdI nhIN, lIn nhIN huMdI) [1[

hy AwiV! qUM AwpxI iek ijMd dI ^wqr (pwxI ivcoN cug cug ky) AnykW jIv KWdI hYN (hy ijMdy! qUM Awpxy srIr dI pwlxw vwsqy AnykW nwl T`gI-TorI krdI hYN) [ qUM (jl-jMq PVn vwsqy) pwxI ivc qrdI qrdI pwxI ivc hI fu`b jWdI hYN (hy ijMdy! mwieAw-jwl ivc dOV-B`j krdI Aw^r iesy mwieAw-jwl ivc hI Awqmk mOqy mr jWdI hYN) [2[

(Awpxy suAwrQ dI ^wqr) qUM swry jIvW ƒ bhuq duKI kIqw hoieAw hY, jdoN qUM (mOq dy jwl ivc) PVI jWdI hYN qdoN pCuqWdI hYN [3[

jdoN AwiV dy gl ivc (iksy iSkwrI dI) bhuq BwrI PwhI pYNdI hY, qW auh KMB iKlwr ky au~f nhIN skdI (jdoN ijMd mwieAw dy moh dy jwl ivc Ps jWdI hY qW ieh Awqmk aufwrI lwx jogI nhIN rihMdI, ies dI surqI au~cI ho ky pRBU-crnW ivc phuMc nhIN skdI) [4[

Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlI hy AmoV ijMdy! qUM bVI mOj nwl (mwieAw dw cogw) cugdI hYN (qy mwieAw dy jwl ivc PsdI jWdI hYN) [ prmwqmw dI is&iq-swlwh ƒ Awpxy soc-mMfl ivc itkw, pRBU nwl fUMGI sWJ pw, qdoN hI qUM (mwieAw dy moh dy jwl qy Awqmk mOq qoN) bc skyNgI [5[

(hy ijMdy!) siqgur dI srn pau, Awpxy ihrdy ivc pRBU dI is&iq-swlwh vwlw gur-Sbd sMBwl, qdoN hI Awqmk mOq vwlw jwl tu`t skygw [6[

(hy ijMdy!) gurU dI miq hI sdw kwiem rihx vwlI miq hY, gurU dw Sbd hI sRySt pdwrQ hY (ies Sbd dw Awsrw lY ky hI jIv) prmwqmw dw nwm Awpxy ihrdy ivc sWB ky r`K skdw hY [7[

dunIAw dy pdwrQW dy jyhVy Bog-iblws krIdy hn (bVy cwau nwl mwxIdy hn) auh jIvn-s&r ivc du`K bx bx ky Aw vwprdy hn [ hy nwnk! (iehnW du`KW qoN) prmwqmw dy nwm qoN ibnw ^lwsI nhIN ho skdI [8[2[5[

not:-  ‘Gru 2’ dIAW do AStpdIAW hn [ ku`l joV 5 hY [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh//ww