ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1195

ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲੁ ਘਰੁ ੨    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਮਾਤਾ ਜੂਠੀ ਪਿਤਾ ਭੀ ਜੂਠਾ ਜੂਠੇ ਹੀ ਫਲ ਲਾਗੇ ॥ ਆਵਹਿ ਜੂਠੇ ਜਾਹਿ ਭੀ ਜੂਠੇ ਜੂਠੇ ਮਰਹਿ ਅਭਾਗੇ ॥੧॥ ਕਹੁ ਪੰਡਿਤ ਸੂਚਾ ਕਵਨੁ ਠਾਉ ॥ ਜਹਾਂ ਬੈਸਿ ਹਉ ਭੋਜਨੁ ਖਾਉ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਿਹਬਾ ਜੂਠੀ ਬੋਲਤ ਜੂਠਾ ਕਰਨ ਨੇਤ੍ਰ ਸਭਿ ਜੂਠੇ ॥ ਇੰਦ੍ਰੀ ਕੀ ਜੂਠਿ ਉਤਰਸਿ ਨਾਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਗਨਿ ਕੇ ਲੂਠੇ ॥੨॥ ਅਗਨਿ ਭੀ ਜੂਠੀ ਪਾਨੀ ਜੂਠਾ ਜੂਠੀ ਬੈਸਿ ਪਕਾਇਆ ॥ ਜੂਠੀ ਕਰਛੀ ਪਰੋਸਨ ਲਾਗਾ ਜੂਠੇ ਹੀ ਬੈਠਿ ਖਾਇਆ ॥੩॥ ਗੋਬਰੁ ਜੂਠਾ ਚਉਕਾ ਜੂਠਾ ਜੂਠੀ ਦੀਨੀ ਕਾਰਾ ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਤੇਈ ਨਰ ਸੂਚੇ ਸਾਚੀ ਪਰੀ ਬਿਚਾਰਾ ॥੪॥੧॥੭॥ {ਪੰਨਾ 1195}

pdArQ:- jUTI—Apiv`qr [ Pl lwgy—l`gy hoey Pl, bwl-b`cy [ Awvih—jMmdy hn [ jwih—mr jWdy hn [ ABwgy—bd-nsIb [ jUTy—Apiv`qr hI [1[

pMifq—hy pMifq! kvnu Twau—ikhVw QW? bYis—bYT ky [ hau—mYN [1[rhwau[

ijhbw—jIB [ bolq—bcn jo boly jWdy hn [ krn—kMn [ siB—swry [ jUiT—Apiv`qRqw [ lUTy—hy sVy hoey! Agin ky lUTy—hy A`g nwl sVy hoey [ bRhm Agin—bRwhmx hox dy AhMkwr dI A`g [2[

bYis—bYT ky [ prosn lwgw—(Bojn) vrqwaux l`gw, vMfx l`gw [3[

gobr—gohw (ijs nwl cOky ivc pocw id`qw jWdw hY) [ kwrw—cOky dIAW bwhrlIAW lkIrW [ kih—khy, AwKdw hY [ qyeI—auhI [4[

ArQ:- hy pMifq! d`s, auh ikhVw QW hY jo su`cw hY, ij`Qy bYT ky mYN rotI Kw skW (qW ju pUrI su`c rih sky)? [1[rhwau[

mW Apiv`qr, ipau Apiv`qr, iehnW qoN jMmy hoey bwl-b`cy BI Apiv`qr; (jgq ivc jo BI) jMmdy hn auh Apiv`qr, jo mrdy hn auh BI Apiv`qr; bd-nsIb jIv Apiv`qr hI mr jWdy hn [1[

(mnu`K dI) jIB mYlI, bcn BI mwVy, kMn A`KW Awidk swry hI Apiv`qr, (iehnW qoN vDIk) kwm-cyStw (AYsI hY ijs) dI mYl lihMdI hI nhIN [ hy bRwhmx-puxy dy mwx dI A`g dy sVy hoey! (d`s, su`cI ikhVI SY hoeI?) [2[

A`g jUTI, pwxI jUTw, pkwx vwlI BI jUTI, kVCI jUTI ijs nwl (BwjI Awidk) vrqwauNdw hY, auh pRwxI BI jUTw ijhVw bih ky KWdw hY [3[

gohw jUTw, cOkw jUTw, jUTIAW hI aus cOky dy duAwly pweIAW lkIrW [ kbIr AwKdw hY—isr& auhI mnu`K su`cy hn ijnHW ƒ prmwqmw dI sUJ Aw geI hY [4[1[7[

Sbd dw Bwv:- iqRguxI mwieAw dy Asr hyT pRBU ƒ ivswr ky jIv Apiv`qr bxy rihMdy hn, hr QW mwieAw dw pRBwv hY [ lkIrW k`F ky cOky bxwieAW pivqRqw nhIN bx skdI [ isr& auhI bMdy su`cy hn ijnHW ƒ prmwqmw dI sUJ pY jWdI hY [

ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਘਰੁ ੧    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਕਤ ਜਾਈਐ ਰੇ ਘਰ ਲਾਗੋ ਰੰਗੁ ॥ ਮੇਰਾ ਚਿਤੁ ਨ ਚਲੈ ਮਨੁ ਭਇਓ ਪੰਗੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਏਕ ਦਿਵਸ ਮਨ ਭਈ ਉਮੰਗ ॥ ਘਸਿ ਚੰਦਨ ਚੋਆ ਬਹੁ ਸੁਗੰਧ ॥ ਪੂਜਨ ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮ ਠਾਇ ॥ ਸੋ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਤਾਇਓ ਗੁਰ ਮਨ ਹੀ ਮਾਹਿ ॥੧॥ ਜਹਾ ਜਾਈਐ ਤਹ ਜਲ ਪਖਾਨ ॥ ਤੂ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਹੈ ਸਭ ਸਮਾਨ ॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਭ ਦੇਖੇ ਜੋਇ ॥ ਊਹਾਂ ਤਉ ਜਾਈਐ ਜਉ ਈਹਾਂ ਨ ਹੋਇ ॥੨॥ ਸਤਿਗੁਰ ਮੈ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤੋਰ ॥ ਜਿਨਿ ਸਕਲ ਬਿਕਲ ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੇ ਮੋਰ ॥ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੁਆਮੀ ਰਮਤ ਬ੍ਰਹਮ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਕਾਟੈ ਕੋਟਿ ਕਰਮ ॥੩॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1195}

pdArQ:- kq—hor ik`Qy? ry—hy BweI! rMgu—mOj [ Gr—ihrdy-rUp r ivc hI [ n clY-Btkdw nhIN hY [ pMgu—ipMglw, jo ih`l jul nhIN skdw, iQr [1[rhwau[

idvs—idn [ aumMg—cwh, qWG, ^whS [ Gis—Gsw ky [ coAw—Aqr [ bhu—keI [ sugMD—sugMDIAW [ bRhm Twie—Twkur duAwry, mMdr ivc [1[

joie—FUMf ky, Koj ky [ qh—auQy [ jl pKwn—(qIrQW qy) pwxI, (mMdrW ivc) p`Qr [ smwn—ie`ko ijhw [ aUhW—qIrQW qy mMdrW vl [ qau—qW hI [ jau—jy [ eIhW—ieQy ihrdy ivc [2[

bilhwrI qor—qYQoN sdky [ ijin—ijs ny [ ibkl—kTn [ BRm—vihm, BulyKy [ mor—myry [ rwmwnµd suAwmI—rwmwnµd dw pRBU [ rmq—sB QW mOjUd hY [ koit—kRoVW [ krm—(kIqy hoey mMdy) kMm [3[1[

ArQ:- hy BweI! hor ikQy jweIey? (hux) ihrdy-Gr ivc hI mOj bx geI hY; myrw mn hux foldw nhIN, iQr ho igAw hY [1[rhwau[

ie`k idn myry mn ivc BI qWG pYdw hoeI sI, mYN cMdn Gsw ky Aqr qy hor keI sugMDIAW lY leIAW, qy mYN mMdr ivc pUjw krn leI qur peI [ pr hux qW mYƒ auh prmwqmw (ijs ƒ mYN mMdr ivc rihMdw smJdI sW) myry gurU ny myry mn ivc v`sdw hI ivKw id`qw hY [1[

(qIrQW auqy jweIey cwhy mMdrW ivc jweIey) ijQy BI jweIey auQy pwxI hY jW p`Qr hn [ hy pRBU! qUM hr QW ie`ko ijhw BrpUr hYN, vyd purwn Awidk Drm-pusqkW BI Koj ky vyK leIAW hn [ so qrIQW qy mMdrW ivc qdoN hI jwx dI loV pey jy prmwqmw ieQy myry mn ivc nwh v`sdw hovy [2[

hy siqgurU! mYN qYQoN sdky hW, ijs ny myry swry AOKy BulyKy dUr kr id`qy hn [ rwmwnµd dw mwlk pRBU hr QW mOjUd hY (qy, gurU dI rwhIN imldw hY, ikauNik) gurU dw Sbd kRoVW (kIqy mMdy) krmW dw nws kr dyNdw hY [3[1[

not:- Bgq rwmwnµd jwqI dy bRwhmx sn [ pr Drm-AwgU bRwhmxW dy pwey hoey BulyiKAW dw ies Sbd ivc KMfn krdy hn qy AwKdy hn ik qIrQW dy ieSnwn qy mUrqI-pUjw nwl mn dI AvsQw au~cI nhIN ho skdI [ jy pUry gurU dI Srn peIey, qW swry BulyKy dUr ho jWdy hn, qy prmwqmw hr QW ivAwpk Aqy Awpxy AMdr v`sdw id`sdw hY [ siqgurU dw Sbd hI jnmW jnmwqrW dy kIqy mMdy krmW dw nws krn dy smr`Q hY [

zrUrI not:- ies Sbd dw Bwv inrol qOr qy gurmiq nwl imldw hY [ pr iPr BI Bgq-bwxI dy ivroDI s`jx AwpxI ikqwb ivc Bgq rwmwnµd jI bwry ieauN ilKdy hn:

“Bgq rwmwnµd jI mUrqI pUjk Aqy vydWq mq dy p`ky SrDwlU sn [ iehnW ny kWSI ivc Aw ky CUq-Cwq dy AwSy dI ivrwgI mq dI neI Sw^ clweI [ gusweIN jI ny krm kWf ivc kw&I smw ibrqI r`KI, jM\U iqlk Awid icMnHW dy qW A^Ir q`k pwbMd rhy [”

ies qoN A`gy Bgq jI dw ieh Sbd ilK ky iPr ieauN AwKdy hn:

“aukq Sbd ivc vydWq mq dI Jlk hY, pr sn Awp vYrwgI [ mMdr dI pUjw dw izkr aultw hY, ies qoN hYrwnI huMdI hY ik ieh Sbd Awp dy mq dy ivru`D ikauN hY Awp dI ik®Aw krm kWf sI [”

Aqy

“gusweIN jI hmySw pIly bsqr r`Kdy sn, ieh ivSƒ jI dw rMg mMinAw igAw hY [”

Sbd dy l&z “rwmwnµd suAwmI” ƒ ies s`jx jI ny smJx dI koSS nhIN kIqI, jW KMfn krn dy joS ivc jwx bu`J ky smJxw nhIN cwhuMdy sn, so iehnW l&zW bwry ilKdy hn:

“Bgq jI ny Awpxy Awp ƒ suAwmI kr ky iliKAw hY, pqw nhIN iks i^Awl nwl? ho skdw hY ik ieh Sbd auhnW dy iksy cyly dI rcnw hovy [ kI swrI AwXU AMdr rwmwnµd jI ny iek Sbd aucwrn kIqw?”

Awau, hux iehnW ieqrwzW ƒ ghu nwl ivcwrIey [ ieh ieqrwz do ih`isAW ivc vMfy jw skdy hn, iek auh jo Bgq jI dy ies Sbd dy ivru`D kIqy gey hn, qy, dUjy auh jo auhnW dy jIvn ivru`D hn [

Sbd dy ivru`D hyT-ilKy ieqrwz hn—(1) aukq Sbd ivc vydWq dI Jlk hY [ (2) mMdr dI pUjw dw izkr aultw hY, ies qoN hYrwnI huMdI hY ik ieh Sbd Awp dy mq dy ivru`D ikauN hY [ (3) Bgq jI ny Awpxy Awp ƒ suAwmI kr ky iliKAw hY, pqw nhIN iks i^Awl nwl? ho skdw hY ik ieh Sbd auhnW dy iksy cyly dI rcnw hovy [ (4) kI swrI AwXU AMdr rwmwnµd jI ny ieko Sbd aucwrn kIqw?

iehnW ieqrwzW auqy ivcwr:

(1) jy ies Sbd ivc vydWq dI Jlk hY, qW auh hyT-ilKIAW qukW ivc hI ho skdI hovygI:-

(a) so bRhmu bqwieE gur mn hI mwih [

(A) qU pUir rihE hY sB smwn [

(e) rwmwnµd suAwmI rmq bRhm [

pwTk s`jx Awp hI eImwndwrI nwl vyK lYx ik iehnW qukW ivc ikhVw i^Awl gurmiq dy ault hY [

(2) rwmwnµd jI qW Awpxw mq ies Sbd ivc ieh d`s rhy hn ik qIrQW dy ieSnwn Aqy mUrqI-pUjw nwl mn dy Brm k`ty nhIN jw skdy [ pr ijnHW lokW ny Bgq jI dy Awpxy l&zW auqy ieqbwr nhIN krnw, auhnW nwl iksy ivcwr qoN koeI lwB nhIN inkl skdw [

(3) quk “rwmwnµd suAwmI rmq bRhm” qoN ieqrwz krn vwly s`jx ny smiJAw hY ik Bgq rwmwnµd jI ny Awpxy Awp ƒ ‘suAwmI’ AwiKAw hY [ iPr Awpy hI AMdwzw lWdy hn ik ieh Sbd auhnW dy iksy cyly dw hovygw [ jy auh s`jx jwx bu`J ky Boly nhIN bx rhy, qW ies quk dw ArQ ieauN hY—rwmwnµd dw suAwmI bRhm hr QW rimAw hoieAw hY [ iesy qrHW gurU Arjn swihb ny BI swrg rwg dy Sbd nµ: 136 ivc Akwl-purK dy drSn dI qWG kridAW ieauN AwiKAw hY:

nwnk suAwmI gir imly, hau gur mnwaugI [ nwnk suAwmI—nwnk dw suAwmI;

iesy qrHW rwmwnµd suAwmI—rwmwnµd dw suAwmI [

gurbwxI dw ivAwkrx QoVw ku BI jwxn vwlw s`jx smJ leygw ik ieQy l&z ‘nwnk’ sMbMD kwrk iek-vcn hY [

iesy qrHW DnwsrI rwg dy CMq ivc gurU nwnk dyv jI AwKdy hn:

nwnk swihbu Agm Agocru, jIvw scI nweI ]

nwnk swihbu Avru n dUjw, nwim qyrY vifAweI ]

 Aqy

ieQy dohW qukW ivc “nwnk swihbu” dw ArQ hY “nwnk dw swihb” [

is`K Drm dw koeI AM\wx ivroDI hI ieh AwKygw ik gurU nwnk dyv jI ny ieQy Awpxy Awp ƒ “swihbu” AwiKAw hY [

(4) ieh ieqrwz koeI vzndwr nhIN jwpdw [ jy rwmwnµd jI ny swrI aumr ivc isr& iehI Sbd aucwirAw hovy, qW ies Sbd dI s`cweI iksy BI hwlq ivc Gt nhIN jWdI [ ho skdw hY ik auhnW swrI aumr isr& auqny hI prcwr qy zor id`qw hovy ijs dw Sbd ivc izkr hY [ ieh iqMn bMd inky ijhy jwpdy hn, pr iDAwn nwl vyKo iehnW ivc ikqnI ku s`cweI BrI peI hY—(a) mMdr ivc jw ky iksy p`Qr dI mUrqI ƒ coAw cMdn lw ky pUjx dI loV nhIN [ (A) qIrQW qy nHwiqAW mn dy Brm k`ty nhIN jwxy [ (e) gurU dI srn Awau [ gurU hI d`sdw hY ik (s) prmwqmw ihrdy-mMdr ivc v`s irhw hY [ (h) qy prmwqmw hr QW v`s irhw hY [ (k) gurU dw Sbd hI kRoVW krmW dy sMskwr nws krn dy smr`Q hY [

jy bwxI aucwrnI hI iksy mhW purK dI Awqmk au~cqw dw mwp bxwvWgy, qW BwrI aukweI Kw jwvWgy [ gurU hirgoibMd swihb, gurU hir rwie swihb Aqy gurU hir ik®Sn swihb ny koeI BI Sbd nhIN sI aucwirAw [ gurU AMgd swihb sMn 1539 qoN sMn 1552 qk 13 swl dy krIb guirAweI dI izMmyvwrI inBwauNdy rhy, 150 mhIinAW qoN vDIk bxy [ pr auhnW dy Slok 150 BI nhIN hn [ Slok BI Awm qOr qy do do qukW dy hn [ jy ieauN hI ihswb lwxw hY qW gurU AMgd swihb ny iek iek mhIny ivc do do qukW BI nwh aucwrIAW [ pr G`t bwxI aucwrn nwl AsI auhnW ivc qy gurU nwnk pwiqSwh ivc koeI iv`Q koeI &rk nhIN mMn skdy [

ieqrwz krn vwly s`jx ƒ Sbd ivc qW koeI ^ws ieqrwz vwlI g`l l`B nhIN skI, izAwdw zor auh iesy g`l auqy dyeI gey hn ik rwmwnµd jI vYrwgI sn, iqlk jM\U vrqdy sn, CUq Cwq dy hwmI sn, pIly k`pVy pWdy sn ieiqAwidk [

pr is`K-ieiqhws Anuswr bwbw lihxw jI dyvI dy Bgq sn, hr swl pYrIN GuMGrU bMnH ky dyvI dy drSn ƒ jWdy sn; dyvI dy Bgq vwsqy CUq-Cwq dw hwmI hoxw A`q zrUrI hY, gl ivc dyvI dw mOlI dw A`tw BI pWdy sn, Gr Aw ky nOrwiqAW ivc dyvI dIAW kM\kW ibTWdy sn, jM\U qW zrUrI hY hI sI [ (gurU) Amr dws jI 19 swl hr swl qIrQW qy jWdy rhy, bRwhmxW dy d`sy hor krm kWf BI krdy sn [

kI is`K Drm dy ivroDI Aswƒ iehI khwxIAW suxw suxw ky AwKI jwxgy, qy kI AsW BI ieh mMn lYxw hY ik iehnW gurU swihbwn dI bwxI iehnW dy jIvn dy ault sI?

Bgq rwmwnµd jI kdy vYrwgI mq dy hoxgy, iqlk jM\U vrqdy hoxgy, CUq-Cwq dy BI hwmI hoxgy, hor BI keI g`lW AwK leIAW jwx [ pr AsW ieh vyKxw hY ik gurU dy dr qy Aw ky Bgq rwmwnµd jI kIh bx gey [ auh Awp AwKdy hn—(a) “so bRhmu bqwieE gur mn hI mwih, (A) ijin skl ibkl BRm kwty mor, (e) gur kw sbdu kwtY koit krm [

so, ijvyN bwbw lihxw jI qy (gurU) Amrdws jI dw jIvn gurU-dr qy Aw ky gurmiq dy AnukUl ho igAw, iqvyN rwmwnµd jI dw jIvn gurU pws Aw ky gurmiq dy Anuswr ho igAw [

ਬਸੰਤੁ ਬਾਣੀ ਨਾਮਦੇਉ ਜੀ ਕੀ    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਸਾਹਿਬੁ ਸੰਕਟਵੈ ਸੇਵਕੁ ਭਜੈ ॥ ਚਿਰੰਕਾਲ ਨ ਜੀਵੈ ਦੋਊ ਕੁਲ ਲਜੈ ॥੧॥ ਤੇਰੀ ਭਗਤਿ ਨ ਛੋਡਉ ਭਾਵੈ ਲੋਗੁ ਹਸੈ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਮੇਰੇ ਹੀਅਰੇ ਬਸੈਂ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜੈਸੇ ਅਪਨੇ ਧਨਹਿ ਪ੍ਰਾਨੀ ਮਰਨੁ ਮਾਂਡੈ ॥ ਤੈਸੇ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਨ ਛਾਡੈਂ ॥੨॥ ਗੰਗਾ ਗਇਆ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸੰਸਾਰ ਕੇ ਕਾਮਾ ॥ ਨਾਰਾਇਣੁ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇ ਤ ਸੇਵਕੁ ਨਾਮਾ ॥੩॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1195}

pdArQ:- sMktvY—sMkt dyvy [ BjY—n`T jwey, C`f jwey [ icrMkwl—bhuq smw [ ljY—lwj lWdw hY, bdnwm krWdw hY [1[

hsY—T`Tw kry [ hIAry—ihrdy ivc [1[rhwau[

Dnih—Dn dI ^wqr [ pRwnI—jIv, bMdw [ mWfY—Twn lYNdw hY [ mrnu mWfY—mrnw Twn lYNdw hY, mrn qy qul pYNdw hY [2[

sMswr ky—dunIAw ƒ piqAwaux vwly [ nwmw—hy nwmdyv! q—qdoN hI [3[

ArQ:- hy pRBU! kMvl Pu`lW vrgy koml qyry crn myry ihrdy ivc v`sdy hn, (qy mYƒ bVy ipAwry l`gdy hn, hux) jgq BwvyN ipAw T`Tw kry, mYN qyrI BgqI nhIN C`fWgw [1[rhwau[

jy mwlk Awpxy nOkr ƒ koeI kSt dyvy, qy nOkr (aus kSt qoN frdw) n`T jwey, (ijMd ƒ kStW qoN bcwaux dI ^wqr n`iTAw hoieAw) nOkr sdw qW jIaUNdw nhIN rihMdw, pr (mwlk ƒ ip`T dy ky) AwpxIAW dovyN kulW bdnwm kr lYNdw hY [ (hy pRBU! lokW dy ies T`Ty qoN fr ky mYN qyry dr qoN n`T nhIN jwxw) [1[

ijvyN Awpxw Dn bcwx dI ^wqr mnu`K mrn qy BI qul pYNdw hY, iqvyN pRBU dy Bgq BI pRBU dw nwm (Dn) nhIN C`fdy (auhnW pws BI pRBU dw nwm hI Dn hY) [2[

gMgw, gieAw, godwvrI (Awidk qIrQW qy jwxw—ieh) dunIAw ƒ hI piqAwaux vwly kMm hn; pr, hy nwmdyv! Bgq auhI hY ijs au~qy pRBU Awp qRü`T pey (qy Awpxy nwm dI dwq dey) [3[1[

Bwv:- pRIq dw srUp—cwhy kSt Awaux, cwhy lok T`Tw krn, Bgq jn pRBU dI BgqI nhIN iqAwgdy [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh