ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1159

ਨਿਰਧਨ ਆਦਰੁ ਕੋਈ ਨ ਦੇਇ ॥ ਲਾਖ ਜਤਨ ਕਰੈ ਓਹੁ ਚਿਤਿ ਨ ਧਰੇਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਉ ਨਿਰਧਨੁ ਸਰਧਨ ਕੈ ਜਾਇ ॥ ਆਗੇ ਬੈਠਾ ਪੀਠਿ ਫਿਰਾਇ ॥੧॥ ਜਉ ਸਰਧਨੁ ਨਿਰਧਨ ਕੈ ਜਾਇ ॥ ਦੀਆ ਆਦਰੁ ਲੀਆ ਬੁਲਾਇ ॥੨॥ ਨਿਰਧਨੁ ਸਰਧਨੁ ਦੋਨਉ ਭਾਈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਕਲਾ ਨ ਮੇਟੀ ਜਾਈ ॥੩॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਨਿਰਧਨੁ ਹੈ ਸੋਈ ॥ ਜਾ ਕੇ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮੁ ਨ ਹੋਈ ॥੪॥੮॥ {ਪੰਨਾ 1159}

pdArQ:- inrDn—Dn-hIx ƒ, kMgwl ƒ [ koeI—koeI Dn vwlw mnu`K [ Ehu—auh DnI mnu`K [ iciq n Dryie—kMgwl dy jqnW ƒ ic`q ivc BI nhIN ilAwauNdw [1[rhwau[

srDn—DnI [ srDn kY—DnI mnu`K dy Gr [1[

klw—Kyf, rzw [3[

jw kY ihrdY—ijs dy ihrdy ivc [4[

ArQ:- koeI (DnI) mnu`K iksy kMgwl mnu`K dw siqkwr nhIN krdw [ kMgwl mnu`K BwvyN l`KW jqn (DnI ƒ ^uS krn dy) kry, auh DnI mnu`K (aus dy jqnW dI) prvwh nhIN r`Kdw [1[rhwau[

jy kdy koeI ZrIb bMdw iksy Dnvwn dy Gr clw jwey, A`goN auh DnI bYTw (aus ZrIb vloN) ip`T moV lYNdw hY [1[

pr jy DnI mnu`K ZrIb dy Gr jwey, auh Awdr dyNdw hY, jI-AwieAW AwKdw hY [2[

pRBU dI ieh rzw (ijs krky koeI ZrIb rih igAw qy koeI DnI bx igAw) imtweI nhIN jw skdI, auN\ kMgwl qy DnI dovyN Brw hI hn (DnI ƒ ieqnw mwx nhIN krnw cwhIdw) [3[

kbIr AwKdw hY—(Asl ivc) auh mnu`K hI kMgwl hY ijs dy ihrdy ivc pRBU dw nwm nhIN hY (ikauNik Dn ie`Qy hI rih jWdw hY, qy nwm-Dn ny nwl inBxw hY; dUjy, ikqnw hI Dn mnu`K iek`Tw krI jwey, kdy r`jdw nhIN, mn Bu`Kw kMgwl hI rihMdw hY) [4[8[

ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਤੇ ਭਗਤਿ ਕਮਾਈ ॥ ਤਬ ਇਹ ਮਾਨਸ ਦੇਹੀ ਪਾਈ ॥ ਇਸ ਦੇਹੀ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਦੇਵ ॥ ਸੋ ਦੇਹੀ ਭਜੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵ ॥੧॥ ਭਜਹੁ ਗਬਿੰਦ ਭੂਲਿ ਮਤ ਜਾਹੁ ॥ ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਕਾ ਏਹੀ ਲਾਹੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਜਰਾ ਰੋਗੁ ਨਹੀ ਆਇਆ ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਕਾਲਿ ਗ੍ਰਸੀ ਨਹੀ ਕਾਇਆ ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਬਿਕਲ ਭਈ ਨਹੀ ਬਾਨੀ ॥ ਭਜਿ ਲੇਹਿ ਰੇ ਮਨ ਸਾਰਿਗਪਾਨੀ ॥੨॥ ਅਬ ਨ ਭਜਸਿ ਭਜਸਿ ਕਬ ਭਾਈ ॥ ਆਵੈ ਅੰਤੁ ਨ ਭਜਿਆ ਜਾਈ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰਹਿ ਸੋਈ ਅਬ ਸਾਰੁ ॥ ਫਿਰਿ ਪਛੁਤਾਹੁ ਨ ਪਾਵਹੁ ਪਾਰੁ ॥੩॥ ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਜੋ ਲਾਇਆ ਸੇਵ ॥ ਤਿਨ ਹੀ ਪਾਏ ਨਿਰੰਜਨ ਦੇਵ ॥ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਤਾ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹ੍ਹੇ ਕਪਾਟ ॥ ਬਹੁਰਿ ਨ ਆਵੈ ਜੋਨੀ ਬਾਟ ॥੪॥ ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅਉਸਰੁ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਾਰ ॥ ਘਟ ਭੀਤਰਿ ਤੂ ਦੇਖੁ ਬਿਚਾਰਿ ॥ ਕਹਤ ਕਬੀਰੁ ਜੀਤਿ ਕੈ ਹਾਰਿ ॥ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ ਪੁਕਾਰਿ ॥੫॥੧॥੯॥ {ਪੰਨਾ 1159}

pdArQ:- qy—qoN, dI rwhIN [ dyhI—srIr [ pweI—l`BI [ dyhI kau—srIr dI ^wqr [1[

guoibMd—{Asl l&z ‘goibMd’ hY, ie`Qy ‘guibMd’ pVHnw hY} [ lwhu—lwB [1[rhwau[

jrw—buFypw [ kwil—kwl ny [ gRsI—dboc leI, pkV leI [ kwieAw—srIr [ ibkl—by-QvHI [2[

Ab—hux [ BweI—hy BweI! AMqu—A^Irlw vylw [ swru—sMBwl kr [3[

kpwt—kvwV, iB`q [ bwt—rsqw [4[

Aausru—smw, mOkw [ bwr—vwrI [ kY—BwvyN, cwhy, jW [5[

ArQ:- hy BweI! goibMd ƒ ismro, ieh g`l Bulw nwh dyxI [ ieh ismrn hI mnu`Kw-jnm dI K`tI kmweI hY [1[rhwau[

hy BweI! jy qUM gurU dI syvw dI rwhIN bMdgI dI kmweI kryN, qW hI ieh mnu`Kw-srIr imilAw smJ [ ies srIr dI ^wqr dyvqy BI qWGdy hn [ qYƒ ieh srIr (imilAw hY, ies rwhIN) nwm ismr, hrI dw Bjn kr [1[

jdoN qk buFypw-rUp rog nhIN Aw igAw, jd qk qyry srIr ƒ mOq ny nhIN Aw pkiVAw, jd qk qyrI zbwn iQVkx nhIN l`g pYNdI, (aus qoN pihlW pihlW hI) hy myry mn! prmwqmw dw Bjn kr lY [2[

hy BweI! jy qUM AYs vyly Bjn nhIN krdw, qW iPr kdoN kryNgw? jdoN mOq (isr qy) Aw A`pVI aus vyly qW Bjn nhIN ho skygw [ jo kuJ (Bjn ismrn) qUM krnw cwhuMdw hYN, huxy hI kr lY, (jy smw lµG igAw) qW muV A&sos hI kryNgw, qy ies pCqwvy ivcoN ^lwsI nhIN hovygI [3[

(pr jIv dy kIh v`s?) ijs mnu`K ƒ pRBU Awp hI bMdgI ivc joVdw hY, auhI aus dw syvk bxdw hY, ausy ƒ pRBU imldw hY, siqgurU ƒ iml ky ausy dy mn dy kvwV KulHdy hn, qy auh muV jnm (mrn) dy gyV ivc nhIN AwauNdw [4[

kbIr AwKdw hY—hy BweI! mYN qYƒ keI qrIikAW nwl kUk kUk ky d`s irhw hW, (qyrI mrzI hY ieh mnu`Kw-jnm dI bwzI) ij`q ky jwh cwhy hwr ky jwh [ qUM Awpxy ihrdy ivc ivcwr ky vyK lY, (pRBU ƒ imlx dw) ieh mnu`Kw-jnm hI mOkw hY, iehI vwrI hY (ie`QoN KuMJ ky smw nhIN imlxw) [5[1[9[

ਸਿਵ ਕੀ ਪੁਰੀ ਬਸੈ ਬੁਧਿ ਸਾਰੁ ॥ ਤਹ ਤੁਮ੍ਹ੍ਹ ਮਿਲਿ ਕੈ ਕਰਹੁ ਬਿਚਾਰੁ ॥ ਈਤ ਊਤ ਕੀ ਸੋਝੀ ਪਰੈ ॥ ਕਉਨੁ ਕਰਮ ਮੇਰਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਮਰੈ ॥੧॥ ਨਿਜ ਪਦ ਊਪਰਿ ਲਾਗੋ ਧਿਆਨੁ ॥ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਮੋਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਮੂਲ ਦੁਆਰੈ ਬੰਧਿਆ ਬੰਧੁ ॥ ਰਵਿ ਊਪਰਿ ਗਹਿ ਰਾਖਿਆ ਚੰਦੁ ॥ ਪਛਮ ਦੁਆਰੈ ਸੂਰਜੁ ਤਪੈ ॥ ਮੇਰ ਡੰਡ ਸਿਰ ਊਪਰਿ ਬਸੈ ॥੨॥ ਪਸਚਮ ਦੁਆਰੇ ਕੀ ਸਿਲ ਓੜ ॥ ਤਿਹ ਸਿਲ ਊਪਰਿ ਖਿੜਕੀ ਅਉਰ ॥ ਖਿੜਕੀ ਊਪਰਿ ਦਸਵਾ ਦੁਆਰੁ ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਤਾ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰੁ ॥੩॥੨॥੧੦॥ {ਪੰਨਾ 1159}

not:- Sbd dw mu`K-Bwv ‘rhwau’ dI quk ivc hoieAw krdw hY, bwkI dy ‘bMd’ rhwau dI quk dw ivkws huMdy hn [ ‘rhwau’ ivc kbIr jI AwKdy hn ik myrI surq aus Gr ivc juVI peI hY jo Gr inrol myrw Awpxw hY, pRkwS-srUp prmwqmw dw nwm ihrdy ivc vswauxw hI myry leI ‘bRhm igAwn’ hY [ ies AvsQw dw kIh srUp hY? ies AvsQw ivc A`pV ky AmlI jIvn ikho ijhw bx jWdw hY?—ies dI ivAwiKAw Sbd dy iqMn ‘bMdW’ ivc hY—(1) m`q sRySt ho ky pRBU ivc itkdI hY qy ‘myr-qyr’ imtw dyNdI hY; (2) mn ivkwrW vloN ruk jWdw hY, AMdr TMF pY jWdI hY, AigAwnqw dUr ho jWdI hY, pRBU-crnW vl lgn bx jWdI hY; (3) AigAwnqw dy hnyry ivcoN inkl ky cwnx l`B pYNdw hY, surq AijhI au~cI ho jWdI hY ik sdw ie`k-rs bxI rihMdI hY [

Sbd ivc swry l&z jogIAW vwly vrqy hn, ikauNik iksy jogI nwl g`l-bwq kIqI geI hY [ jogI ƒ smJwauNdy hn ik pRBU dw nwm ihrdy ivc v`sxw hI sB qoN au~cw igAwn hY, qy iehI nwm jIvn ivc suMdr qbdIlI ilAwauNdw hY [

pdArQ:- isv kI purI—k`ilAwx-srUp pRBU dy Sihr ivc [ swru buiD—sRySt hoeI m`q [ qh—aus iSv-purI ivc [ qum@—(hy jogI!) qusI BI [ imil—iml ky, A`pV ky [ eIq aUq kI soJI—ies lok qy prlok dI smJ, ieh smJ ik hux dw jIvn kYsw bxy qy prlok dy jIvn au~qy ies dw kIh Asr peygw [ krm myrw—myrw kMm, Apx`q dy kMm, mmqw dy kMm [ mrY—^uAwr huMdw hY [1[

inj pd aUpir—aus Gr ivc ijhVw inrol myrw Awpxw hY [ morw bRhm igAwnu—myry leI bRhm igAwn hY [1[rhwau[

mUl—jgq dw mUl-pRBU [ mUl duAwrY—jgq dy mUl-pRBU dy dr qy (itk ky) [ bMiDAw—mYN bMnH ilAw hY [ bMDu—bMnH, (mwieAw dy hVH ƒ rokx leI) bMnH [ riv—sUrj, sUrj dI qpS, qpS, qmo-guxI suBwau [ gih—PV ky, hwsl kr ky [ cMdu—TMF, sIqlqw, SWqI [ rwiKAw—mYN r`K id`qI hY, mYN kwiem kr id`qI hY [ pCm duAwrY—p`CoN vl dy bUhy qy, aus pwsy ij`Dr hnyrw hY (not:- sUrj cVHdy vloN cVHn krky p`Cm vl aus vyly hnyrw huMdw hY), AigAwnqw dy hnyry ivc [ sUrju qpY—sUrj cmk pYNdw hY, igAwn dw sUrj cVH pYNdw hY [ myr—{Skt. my{ Name of a fabulous mountain round which all the planets are said to revolve} iek phwV ijs dy duAwly AkwS dy swry gRih BONdy imQy gey hn [ fMf—Skt. d&fThe sceptre of a king, The rod as a symbol of authority and punishment} SwhI Awsw, SwhI cob (not:- rwj-drbwrW dy bUhy au~qy cobdwr KVw huMdw hY) [ myr fMf—auh ijs dw ‘fMf’ ‘myr’ vrgw hY, auh pRBU ijs dw SwhI cob ‘myr’ vrgw hY {Skt. my{ ev d&fo XÔX}, auh pRBU ijs dy SwhI cob dy duAwly swrw jgq BONdw hY ijvyN swry gRih myrU dy duAwly [ isr aUpir—dsm-duAwr ivc, idmwZ ivc, mn ivc [2[

pscm duAwry kI—aus AsQwn dy bUhy dI ij`Qy hnyrw hY [ isl EV—isl dw A^Irlw isrw [ pscm...EV—aus isl dw A^Irlw isrw (l`B ipAw hY) jo hnyry AsQwn dy bUhy A`gy (jVI hoeI sI) [ iKVkI—qwkI, (not:- GrW ivc hvw qy cwnx leI qwkIAW r`KIdIAW hn) cwnx dw vsIlw [3[

ArQ:- (hy jogI!) myrI surq aus (pRBU dy crn-rUp) Gr ivc juVI hoeI hY jo myrw Awpxw AslI Gr hY, pRkwS-rUp pRBU dw nwm (ihrdy ivc v`sxw) hI myry leI bRhm-igAwn hY [1[rhwau[

(ies nwm dI brkiq nwl) myrI m`q sRySt (bx ky) k`ilAwx-srUp pRBU dy dys ivc v`sx l`g peI hY [ (hy jogI!) qusI BI aus dys ivc A`pV ky pRBU dy nwm dI hI ivcwr kro, (jo mnu`K aus dys ivc A`pVdw hY, Bwv, jo mnu`K pRBU-crnW ivc juiVAw rihMdw hY aus ƒ) ieh smJ pY jWdI hY ik hux vwlw jIvn ikho ijhw hoxw cwhIdw hY, qy ies dw Asr Agly jIvn auqy kIh pYNdw hY; aus dys ivc A`piVAw hoieAw koeI BI mnu`K mmqw ivc Psx vwly kMm nhIN krdw [1[

(hy jogI! ies nwm dI brkiq nwl) mYN jgq-dy-mUl-pRBU dy dr qy itk ky (mwieAw dy hVH A`gy) bMnH bMnH ilAw hY [ mYN SWq-suBwau ƒ gRihx kr ky ies ƒ qmoguxI suBwau dy au~qy itkw id`qw hY [ ij`Qy (pihlW AigAwnqw dw) hnyrw hI hnyrw sI, aus dy bUhy au~qy hux igAwn dw sUrj cmk irhw hY [ auh pRBU, ijs dy hukm ivc swrw jgq hY, hux myry mn ivc v`s irhw hY [2[

(nwm dI brkiq nwl, hy jogI!) mYƒ aus isl dw A^Irlw isrw (l`B ipAw hY) jo AigAwnqw dy hnyry QW dy bUhy (A`gy jVI hoeI sI), ikauNik ies isl dy au~qy mYƒ (cwnx dyx vwlI) iek hor qwkI l`B peI hY, ies qwkI dy au~qy hI hY auh dsvW duAwr (ij`Qy myrw pRBU v`sdw hY) [ kbIr AwKdw hY—hux AYsI dSw bxI peI hY jo mu`k nhIN skdI [3[2[10[

ਸੋ ਮੁਲਾਂ ਜੋ ਮਨ ਸਿਉ ਲਰੈ ॥ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸਿ ਕਾਲ ਸਿਉ ਜੁਰੈ ॥ ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕਾ ਮਰਦੈ ਮਾਨੁ ॥ ਤਿਸੁ ਮੁਲਾ ਕਉ ਸਦਾ ਸਲਾਮੁ ॥੧॥ ਹੈ ਹਜੂਰਿ ਕਤ ਦੂਰਿ ਬਤਾਵਹੁ ॥ ਦੁੰਦਰ ਬਾਧਹੁ ਸੁੰਦਰ ਪਾਵਹੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਕਾਜੀ ਸੋ ਜੁ ਕਾਇਆ ਬੀਚਾਰੈ ॥ ਕਾਇਆ ਕੀ ਅਗਨਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਪਰਜਾਰੈ ॥ ਸੁਪਨੈ ਬਿੰਦੁ ਨ ਦੇਈ ਝਰਨਾ ॥ ਤਿਸੁ ਕਾਜੀ ਕਉ ਜਰਾ ਨ ਮਰਨਾ ॥੨॥ ਸੋ ਸੁਰਤਾਨੁ ਜੁ ਦੁਇ ਸਰ ਤਾਨੈ ॥ ਬਾਹਰਿ ਜਾਤਾ ਭੀਤਰਿ ਆਨੈ ॥ ਗਗਨ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਲਸਕਰੁ ਕਰੈ ॥ ਸੋ ਸੁਰਤਾਨੁ ਛਤ੍ਰੁ ਸਿਰਿ ਧਰੈ ॥੩॥ ਜੋਗੀ ਗੋਰਖੁ ਗੋਰਖੁ ਕਰੈ ॥ ਹਿੰਦੂ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਉਚਰੈ ॥ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾ ਏਕੁ ਖੁਦਾਇ ॥ ਕਬੀਰ ਕਾ ਸੁਆਮੀ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ॥੪॥੩॥੧੧॥ {ਪੰਨਾ 1159-1160}

pdArQ:- not:- l&z ‘mulW’ dy dovyN A`Kr ‘m’ Aqy ‘l’ lY ky ArQ kIqy hn; ‘mn’ Aqy ‘lrY’ [ kwl isau—mOq (dy sihm) nwl [ jurY—ju`t pey, lVy, twkrw kry [ kwl—mOq, jm [ kwl purK—jm-rwj [ mwnu—AhMkwr [ mrdY—ml dyvy [1[

dUir—ikqy sqvyN Asmwn au~qy [ duMdr—rOlw pwx vwly kwmwidk [1[rhwau[

kwieAw kI AgnI bRhm—kwieAw kI bRhm Agin, kwieAw ivc pRBU dI joq [ bRhm Agin—pRBU dI joq [ prjwrY—cMgI qrHW rOSn kry [ ibMdu—bIrj [ jrw—buFypw [2[

surqwnu—sulqwn [ duie sr—do qIr (igAwn Aqy vYrwg) [ AwnY—ilAwvy [ ggn mMfl—dsm duAwr ivc, idmwZ ivc, mn ivc [ lskru—SuB guxW dI &Oj [3[

rwm nwmu—mUrqI ivc imQy hoey sRI rwm cMdr jI dw nwm [ eyku—Awpxw [4[

ArQ:- (hy mu`lW!) r`b hr QW hwzr-nwzr hY, qusI aus ƒ dUr (ikqy sqvyN Asmwn qy) ikauN (bYTw) d`sdy ho? jy aus suhxy r`b ƒ imlxw hY, qW kwmwidk rOlw pwx vwly ivkwrW ƒ kwbU ivc r`Ko [1[rhwau[

Asl mu`lW auh hY jo Awpxy mn nwl Gol krdw hY (Bwv, mn ƒ v`s krn dy jqn krdw hY), gurU dy d`sy hoey aupdyS au~qy qur ky mOq (dy sihm) nwl twkrw krdw hY, jo jm-rwj dw (ieh) mwx (ik swrw jgq aus qoN Qr-Qr kMbdw hY) nws kr dyNdw hY [ mYN AYsy mu`lW A`gy sdw isr invwauNdw hW [1[

Asl kwzI auh hY jo Awpxy srIr ƒ Kojy, srIr ivc pRBU dI joq ƒ rOSn kry, supny ivc BI kwm dI vwSnw mn ivc nwh Awaux dyvy [ Aijhy kwzI ƒ buFypy qy mOq dw fr nhIN rih jWdw [2[

Asl sulqwn (bwdSwh) auh hY jo (igAwn qy vYrwg dy) do qIr qwxdw hY, bwhr dunIAw dy pdwrQW vl Btkdy mn ƒ AMdr vl lY AwauNdw hY, pRBU-crnW ivc juV ky Awpxy AMdr Bly gux pYdw krdw hY [ auh sulqwn Awpxy isr qy (Asl) Cqr JulvwauNdw hY [3[

jogI (pRBU ƒ ivswr ky) gorK gorK jpdw hY, ihMdU (sRI rwm cMdr dI mUrqI ivc hI imQy hoey) rwm dw nwm aucwrdw hY, muslmwn ny (sqvyN Asmwn ivc bYTw hoieAw) inrw Awpxw (muslmwnW dw hI) r`b mMn r`iKAw hY [ pr myrw kbIr dw pRBU auh hY, jo sB ivc ivAwpk hY (qy sB dw sWJw hY) [4[3[11[

not:- ies Sbd dy bMd nµ: 2 dIAW qukW ƒ swhmxy r`K ky rwmklI kI vwr m: 3 ivc pauVI nµ: 12 dy nwl drj kIqw gurU nwnk dyv jI dw Slok nµ: 5 pVH ky vyKo [ iek qW qukW hI sWJIAW hn; dUjy, pKMfI Awidk l&zW dw ArQ krn ivc auhI qrIkw vriqAw hY jo kbIr jI ny l&z ‘mulW’ Awidk leI [

m: 1 ] so pwKMfI, ij kwieAw pKwly ] kwieAw kI Agin bRhmu prjwly ] supnY ibMdu n dyeI Jrxw ] iqsu pwKMfI jrw n mrxw ]4]12] {pMnw 953}

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh