ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1110

ਤੁਖਾਰੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਨੈਣ ਸਲੋਨੜੀਏ ਰੈਣਿ ਅੰਧਿਆਰੀ ਰਾਮ ॥ ਵਖਰੁ ਰਾਖੁ ਮੁਈਏ ਆਵੈ ਵਾਰੀ ਰਾਮ ॥ ਵਾਰੀ ਆਵੈ ਕਵਣੁ ਜਗਾਵੈ ਸੂਤੀ ਜਮ ਰਸੁ ਚੂਸਏ ॥ ਰੈਣਿ ਅੰਧੇਰੀ ਕਿਆ ਪਤਿ ਤੇਰੀ ਚੋਰੁ ਪੜੈ ਘਰੁ ਮੂਸਏ ॥ ਰਾਖਣਹਾਰਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ਸੁਣਿ ਬੇਨੰਤੀ ਮੇਰੀਆ ॥ ਨਾਨਕ ਮੂਰਖੁ ਕਬਹਿ ਨ ਚੇਤੈ ਕਿਆ ਸੂਝੈ ਰੈਣਿ ਅੰਧੇਰੀਆ ॥੧॥ ਦੂਜਾ ਪਹਰੁ ਭਇਆ ਜਾਗੁ ਅਚੇਤੀ ਰਾਮ ॥ ਵਖਰੁ ਰਾਖੁ ਮੁਈਏ ਖਾਜੈ ਖੇਤੀ ਰਾਮ ॥ ਰਾਖਹੁ ਖੇਤੀ ਹਰਿ ਗੁਰ ਹੇਤੀ ਜਾਗਤ ਚੋਰੁ ਨ ਲਾਗੈ ॥ ਜਮ ਮਗਿ ਨ ਜਾਵਹੁ ਨਾ ਦੁਖੁ ਪਾਵਹੁ ਜਮ ਕਾ ਡਰੁ ਭਉ ਭਾਗੈ ॥ ਰਵਿ ਸਸਿ ਦੀਪਕ ਗੁਰਮਤਿ ਦੁਆਰੈ ਮਨਿ ਸਾਚਾ ਮੁਖਿ ਧਿਆਵਏ ॥ ਨਾਨਕ ਮੂਰਖੁ ਅਜਹੁ ਨ ਚੇਤੈ ਕਿਵ ਦੂਜੈ ਸੁਖੁ ਪਾਵਏ ॥੨॥ ਤੀਜਾ ਪਹਰੁ ਭਇਆ ਨੀਦ ਵਿਆਪੀ ਰਾਮ ॥ ਮਾਇਆ ਸੁਤ ਦਾਰਾ ਦੂਖਿ ਸੰਤਾਪੀ ਰਾਮ ॥ ਮਾਇਆ ਸੁਤ ਦਾਰਾ ਜਗਤ ਪਿਆਰਾ ਚੋਗ ਚੁਗੈ ਨਿਤ ਫਾਸੈ ॥ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ਤਾ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲੁ ਨ ਗ੍ਰਾਸੈ ॥ ਜੰਮਣੁ ਮਰਣੁ ਕਾਲੁ ਨਹੀ ਛੋਡੈ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਸੰਤਾਪੀ ॥ ਨਾਨਕ ਤੀਜੈ ਤ੍ਰਿਬਿਧਿ ਲੋਕਾ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਵਿਆਪੀ ॥੩॥ ਚਉਥਾ ਪਹਰੁ ਭਇਆ ਦਉਤੁ ਬਿਹਾਗੈ ਰਾਮ ॥ ਤਿਨ ਘਰੁ ਰਾਖਿਅੜਾ ਜਅਨਦਿਨੁ ਜਾਗੈ ਰਾਮ ॥ ਗੁਰ ਪੂਛਿ ਜਾਗੇ ਨਾਮਿ ਲਾਗੇ ਤਿਨਾ ਰੈਣਿ ਸੁਹੇਲੀਆ ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਕਮਾਵਹਿ ਜਨਮਿ ਨ ਆਵਹਿ ਤਿਨਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬੇਲੀਆ ॥ ਕਰ ਕੰਪਿ ਚਰਣ ਸਰੀਰੁ ਕੰਪੈ ਨੈਣ ਅੰਧੁਲੇ ਤਨੁ ਭਸਮ ਸੇ ॥ ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਜੁਗ ਚਾਰੇ ਬਿਨੁ ਨਾਮ ਹਰਿ ਕੇ ਮਨਿ ਵਸੇ ॥੪॥ ਖੂਲੀ ਗੰਠਿ ਉਠੋ ਲਿਖਿਆ ਆਇਆ ਰਾਮ ॥ ਰਸ ਕਸ ਸੁਖ ਠਾਕੇ ਬੰਧਿ ਚਲਾਇਆ ਰਾਮ ॥ ਬੰਧਿ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਪ੍ਰਭ ਭਾਇਆ ਨਾ ਦੀਸੈ ਨਾ ਸੁਣੀਐ ॥ ਆਪਣ ਵਾਰੀ ਸਭਸੈ ਆਵੈ ਪਕੀ ਖੇਤੀ ਲੁਣੀਐ ॥ ਘੜੀ ਚਸੇ ਕਾ ਲੇਖਾ ਲੀਜੈ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਸਹੁ ਜੀਆ ॥ ਨਾਨਕ ਸੁਰਿ ਨਰ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਏ ਤਿਨਿ ਪ੍ਰਭਿ ਕਾਰਣੁ ਕੀਆ ॥੫॥੨॥ {ਪੰਨਾ 1110}

pdArQ:- pihlY phrY—(rwq dy) pihly phr ivc, (izMdgI dI rwq dy) pihly phr ivc, aumr dy pihly ih`sy ivc [ slonVIey—hy sohxy loiexW vwlIey! hy sohxIAW A`KW vwlIey! rYix—rwq [ AMiDAwrI—hnyrI, Gu`p hnyry vwlI [ rYix AMiDAwrI—Gu`p hnyrI rwq (ijs ivc A`KW ƒ kuJ BI nhIN id`sdw) [ vKru—sOdw [ rwKu—sMBwl lY [ mueIey! hy mueI hoeI iesqRIey! hy Awqmk jIvn vloN mrI hoeI jIv-iesqRIey! hy Awqmk mOq shyV rhI jIv-iesqRIey! AwvY—Aw rhI hY [ kvxu—kOx? sUqI—su`qI hoeI, mwieAw dy moh ivc Zwi&l ho rhI [ jm rsu—jm dw rs, jmW nwl vwh pwx vwlw mwiek pdwrQW dw rs [ cUsey—{vrqmwn kwl, A`n purK, iek-vcn} cUsy, cUsdI rihMdI hY [ rYix AMDyrI—hnyrI rwq [ piq—ie`zq [ ikAw piq qyrI—qyrI kIh ie`zq hovygI? qYƒ ie`zq nhIN imlygI [ mUsey—mUsY, lu`tdw hY [ Agm—hy AphuMc! Apwrw—by byAMq! nwnk—hy nwnk! ikAw sUJY—kIh su`Jdw hY? kuJ BI nhIN id`sdw [1[

ArQ:- hy sohxy nyqRW vwlIey! (hy jIv-iesqRIey! Awqmk jIvn dw rsqw vyKx leI qYƒ sohxy igAwn nyqR imly sn, pr izMdgI dI rwq dy) pihly ih`sy ivc (qyrIAW auhnW) A`KW vwsqy (AigAwnqw dI) hnyrI rwq (bxI rihMdI hY) [ (ies Awqmk hnyry ivc rih ky) hy Awqmk mOq shyV rhI jIv-iesqRIey! (hoS kr, Awpxy Awqmk jIvn dw) sOdw sWB ky r`K, (ijhVI BI jIv-iesqRI ieQy AwauNdI hY, ieQoN cly jwx vwsqy hryk dI) vwrI Aw jWdI hY [ (zrUr hryk dI) vwrI Aw jWdI hY [ (pr ijhVI jIv-iesqRI mwieAw dy moh ivc Ps ky Awqmk jIvn vloN) by-prvwh hoeI rihMdI hY, auh jmW nwl vwh pwx vwlw mwiek pdwrQW dw rs cUsdI rihMdI hY? (AijhI ƒ) jgwey BI kOx?

hy sohxy nYxW vwlIey! (jy Awqmk jIvn vloN qyrIAW A`KW vwsqy) hnyrI rwq (hI bxI rhI, qW) lok prlok ivc ikqy BI) qYƒ ie`zq nhIN imlygI [ (AijhI su`qI hoeI jIv-iesqRI dy ihrdy-Gr ivc kwmwidk hryk) cor sMnH lweI r`Kdw hY (qy, aus dw ihrdw-) Gr lu`t lYNdw hY [

hy nwnk! (AwK—) hy r`iKAw kr skx vwly pRBU! hy AphuMc pRBU! hy by-AMq pRBU! myrI bynqI sux (myrI jIvn-rwq ƒ ivkwrW dw Gu`p hnyrw dbweI nwh r`Ky) [ hy nwnk! mUrK mnu`K kdy BI (prmwqmw ƒ) Xwd nhIN krdw (ivkwrW dI Gu`p) hnyrI (jIvn-) rwq ivc (aus ƒ Awqmk jIvn dw shI rsqw) su`Jdw hI nhIN [1[

pdArQ:- jwgu—sucyq ho [ AcyqI—hy Acyq jIv-iesqRIey! hy Zwi&l jIv-iesqRIey! KwjY—KwDI jw rhI hY [ KyqI—Awqmk guxW vwlI &sl [ hyqI—hyiq, ipAwr dI brkiq nwl [ jwgq—(ivkwrW dy h`ly v`loN) sucyq irhW [ coru—(kwmwidk koeI BI) cor {iek-vcn} [ mig—rsqy au~qy {mwgL—rsqw} [ BwgY—B`j jWdw hY [ riv—sUrj, igAwn, Awqmk jIvn dI sUJ [ sis—cMdRmw, sIqlqw, SWqI [ dIpk—dIvy [ duAwrY—dr qy [ min—mn ivc [ swcw—sdw-iQr pRBU [ muiK—mUMh nwl [ iDAwvey—iDAwvY, iDAwauNdw hY {iek-vcn} [ nwnk—hy nwnk! Ajhu—Ajy BI [ ikv—ikvyN? dUjy—(prmwqmw ƒ C`f ky) hor (dy ipAwr) ivc [ pwvey—pwvY, pw skdw hY [2[

ArQ:- hy Zwi&l jIv-iesqRI! (hux qW qyrI izMdgI dI rwq dw) dUjw phr lµG irhw hY (hux qW mwieAw dy moh dI nINd ivcoN) sucyq ho [ hy Awqmk mOq shyV rhI jIv-iesqRIey! (Awpxy Awqmk jIvn dw) sOdw sWB ky r`K, (qyry Awqmk guxW vwlI) &sl (ivkwrW dy mUMh Aw ky) KwDI jw rhI hY [

hy BweI! hrI nwl gurU nwl pRym pw ky (AwpxI Awqmk guxW vwlI) &sl sWB ky r`Ko, (ivkwrW  dy h`ilAW vloN) sucyq irhW (kwmwidk koeI BI) cor (Awqmk jIvn dy Dn ƒ) sMnH nhIN lw skdw [ hy BweI! (ivkwrW ivc Ps ky) jmW dy rsqy au~qy nwh quro, Aqy du`K nwh shyVo [ (ivkwrW qoN bcy irhW) jmrwj dw fr-Bau dUr ho jWdw hY [

hy BweI! ijs mnu`K dy mn ivc sdw kwiem rihx vwlw prmwqmw v`sdw rihMdw hY, ijhVw mnu`K Awpxy mUMh nwl (prmwqmw dw nwm) ismrdw rihMdw hY, gurU dI miq dI brkiq nwl aus dy ihrdy ivc igAwn Aqy SWqI dy dIvy jgdy rihMdy hn [

pr, hy nwnk! mUrK mnu`K Ajy BI prmwqmw ƒ Xwd nhIN krdw (jdoN ik aus dI izMdgI dI rwq dw dUjw phr bIq irhw hY [ prmwqmw ƒ Bulw ky) hor hor (ipAwr) ivc mnu`K iksy BI hwlq ivc Awqmk Awnµd nhIN l`B skdw [2[

pdArQ:- nId ivAwpI—(mwieAw dy moh dI) nINd Awpxw zor pweI r`KdI hY [ suq—pu`qr [ dwrw—iesqRI [ dUiK—du`K ivc, icMqw-i&kr ivc [ sMqwpI—klpdI rihMdI hY [ cog cugY—(mnu`K mwiek pdwrQW dy) Bog Bogdw rihMdw hY [ qw—qdoN [ suKu—Awqmk Awnµd [ kwlu—mOq, Awqmk mOq [ gRwsY—KWdI, Awpxy kwbU ivc r`KdI [ qIjY—izMdgI dI rwq dw qIjw phr guzridAW hI [ lokw—hy loko! iqRibiD mwieAw moih—iqMnW guxW vwlI mwieAw dy moh ivc {iqMn gux—rjo qmo sqo} [ ivAwpI—PsI rihMdI hY [3[

ArQ:- hy BweI! jdoN izMdgI dI rwq dw qIjw phr BI lµGdw jw irhw hY qdoN BI mwieAw dy moh dI nINd jIv auqy Awpxw zor pweI r`KdI hY; mwieAw pu`qr iesqRI Awidk keI iksm dy icMqw-i&kr ivc mnu`K dI ijMd klpdI rihMdI hY [

hy BweI! mnu`K ƒ mwieAw dw ipAwr, pu`qrW dw ipAwr iesqRI dw ipAwr, dunIAw dw ipAwr (mohI r`Kdw hY, ijauN ijauN mnu`K) mwiek pdwrQW dy Bog Bogdw hY iqauN iqauN sdw (iehnW ivc) PisAw rihMdw hY (qy du`K pWdw hY) [ jdoN mnu`K prmwqmw dw nwm ismrdw hY, qdoN Awqmk Awnµd hwsl krdw hY, qy gurU dI miq dI brkiq nwl Awqmk mOq ies ƒ Awpxy kwbU ivc nhIN r`K skdI [

hy nwnk! prmwqmw dy nwm qoN KuMJ ky mnu`K dI ijMd sdw klpdI hY, jnm mrn dw gyV ies dI ^lwsI nhIN krdw, Awqmk mOq ies dI ^lwsI nhIN krdI [ hy loko! izMdgI dI rwq dw qIjw phr lµGidAW BI (nwm qoN suM\I rihx krky mnu`K dI ijMd) iqRguxI mwieAw dy moh ivc PsI rihMdI hY [3[

pdArQ:- dauq—audY, prkwS [ ibhwgY—sUrj dw {ivhwg—sUrj}[ dauqu ibhwgY—sUrj dw audY (ho jWdw hY), sUrj cVH pYNdw hY, rwq qoN idn ho jWdw hY, kwly kysW qoN DOly ho jWdy hn [ iqn—auhnW ny {bhu-vcn [ iqin—iek-vcn} [ Gru rwiKAwVw—ihrdw-Gr ivkwrW qoN bcw ilAw, Awqmk guxW dI rws-pUMjI bcw leI [ jou—ijhVw mnu`K, ijhVw ijhVw mnu`K {A`Kr ‘j’ dy nwl do lgW hn— o Aqy   u [ Asl l&z ‘jo’ hY, ieQy ‘ju’ pVHnw hY} [ jwgY—jwgdw rihMdw hY, mwieAw dy h`ilAW v`loN sucyq rihMdw hY {iek-vcn [ ‘jwgih’ bhu-vcn} [ Anidnu—hr roz, hr vyly {Anuidnˆ} [

gur pUiC—gurU ƒ pu`C ky, gurU dI is`iKAw auqy qur ky [ jwgy—{bhu-vcn}  ijhVy jwgdy rhy, ijhVy mwieAw dy moh dI nINd ivc nwh su`qy [ nwim—pRBU dy nwm ivc [ lwgy—juVy rhy, l`gy rhy [ rYix—rwq, izMdgI dI rwq, swrI izMdgI [ suhylIAw—suKdweI, sOKI [ sbdu kmwvih—Sbd Anuswr jIvn ibqIq krdy hn [ jnim—jnm ivc, jnm-mrn dy gyV ivc [ bylIAw—im`qr [

kir—h`Q {bhu-vcn} [ crx—pYr {bhu-vcn} [ kMip—kMb ky [ kMpY—{iek-vcn} kMbdw hY [ AMDuly—AMnHy ijhy [ nYx AMDuly—A`KW AMnHIAW ijhIAW, A`KIN G`t id`sdw hY [ qnu—srIr [ Bsm sy—suAwh vrgw (ru`Kw) [ jug cwry—chuMAW hI jugW ivc {koeI BI jug hovy [ ieh At`l inXm hY ik nwm qoN ibnw du`K hI du`K hY} [ min—mn ivc [4[

ArQ:- hy BweI! jdoN mnu`K dI izMdgI dI rwq dw cOQw phr bIq irhw huMdw hY qdoN rwq qoN idn ho jWdw hY (qdoN kwly kysW qoN DOly ho jWdy hn) [ pr Awqmk jIvn dI rws-pUMjI mnu`KW ny hI bcweI huMdI hY ijhVw ijhVw hr vyly (ivkwrW dy h`ilAW qoN) sucyq rihMdw hY [

hy BweI! ijhVy mnu`K gurU dI is`iKAw lY ky (ivkwrW dy h`ilAW v`loN) sucyq rhy, ijhVy prmwqmw dy nwm ivc juVy rhy, auhnW dI izMdgI dI rwq (auhnW dI swrI aumr) sOKI lµGdI hY [ ijhVy mnu`K gurU dy Sbd Anuswr jIvn bqIq krdy hn, auh jnm mrn dy gyV ivc nhIN AwauNdy (ivkwrW qoN bcwx leI) prmwqmw (Awp) auhnW dw mddgwr bixAw rihMdw hY [

hy nwnk! (izMdgI dI rwq dy cOQy phr ivc mnu`K dy) h`Q pYr kMbx l`g pYNdy hn, srIr kMbx l`g pYNdw hY, A`KW qoN G`t id`sdw hY, srIr suAwh vrgw (ru`Kw ijhw) ho jWdw hY (ijhVw mnu`K Ajy BI hir-nwm nhIN cyqy krdw hY, aus ƒ Bwg-hIx hI smJo [ jug koeI BI hovy, ieh p`kw inXm jwxo ik) prmwqmw dw nwm mn ivc v`sx qoN ibnw mnu`K cOhW hI jugW ivc du`KI rihMdw hY [4[

not:- Bwv ieh hY ik smw koeI BI hovy (sqjug hovy, qRyqw hovy, duAwpur hovy, kljug hovy) prmwqmw dw nwm ismrn qoN ibnw Awqmk Awnµd kdy BI nhIN ho skdw [

pdArQ:- KUlI—(jdoN) KulH geI, jdoN KulH jWdI hY [ gMiT—gMF, izMdgI dy imly suAwsW dI gMF [ auTo—au~T [ rs ks—swry rs, sB rsW dy pdwrQ [ Twky—rok ley jWdy hn [ bMiD—bMnH ky [ clwieAw—jIv ƒ A`gy qor ilAw jWdw hY [ jw—jdoN [ pRB BwieAw—pRBU ƒ cMgw l`gdw hY, jdoN pRBU dI rzw huMdI hY [ sBsY—hryk jIv dI [ pkI KyqI—p`kw hoieAw &sl [ luxIAY—k`tI jWdI hY, k`itAw jWdw hY [ csw—rqw Br BI smw [ lIjY—ilAw jWdw hY [ shu—shwr [ jIAw—hy jIv! nwnk—hy nwnk! suir nr—Bly bMdy [ sbid—gurU dy Sbd ivc [ iqin—aus ny [ pRiB—pRBU ny [ iqin pRiB—aus pRBU ny [ kwrxu—sbb [5[

ArQ:- hy BweI! jdoN jIv dI izMdgI dy imly suAwsW dI gMF KulH jWdI hY (suAws mu`k jWdy hn), qW prmwqmw vloN iliKAw hukm Aw jWdw hY (ik hy jIv!) au~T (qurn leI iqAwr ho jw)  [ jIv dy swry Kwx-pIx swry suK rok ley jWdy hn, jIv ƒ bMnH ky A`gy qor ilAw jWdw hY (Bwv, jwxw cwhy jW nwh jwxw cwhy, aus ƒ jgq qoN qor ilAw jWdw hY) [ jdoN pRBU dI rzw huMdI hY, jIv ƒ ieQoN cu`k ilAw jWdw hY, (iPr) nwh jIv dw ie`Qy kuJ id`sdw hY, nwh kuJ suixAw jWdw hY [ hy BweI! hryk jIv dI ieh vwrI Aw jWdI hY; (ijvyN) p`kw &sl (Awi^r) k`itAw hI jWdw hY [

hy BweI! jIv dy hryk GVI pl dy kIqy krmW dw ies pwsoN lyKw mMigAw jWdw hY [ hy jIv! Awpxy kIqy cMgy mMdy kMmW dw Pl Bogxw hI pYNdw hY [

hy nwnk! aus prmwqmw ny Aijhw sbb bxw r`iKAw hY ik Bly mnu`KW ƒ gurU dy Sbd ivc joVI r`Kdw hY [5[2[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh