ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1064

ਮਨਮੁਖੁ ਅੰਧੁ ਕਰੇ ਚਤੁਰਾਈ ॥ ਭਾਣਾ ਨ ਮੰਨੇ ਬਹੁਤੁ ਦੁਖੁ ਪਾਈ ॥ ਭਰਮੇ ਭੂਲਾ ਆਵੈ ਜਾਏ ਘਰੁ ਮਹਲੁ ਨ ਕਬਹੂ ਪਾਇਦਾ ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਲੇ ਦੇ ਵਡਿਆਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਧੁਰਿ ਫੁਰਮਾਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵੇ ਤਾ ਨਾਮੁ ਪਾਏ ਨਾਮੇ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥੬॥ ਸਭ ਨਾਵਹੁ ਉਪਜੈ ਨਾਵਹੁ ਛੀਜੈ ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਮਨੁ ਤਨੁ ਭੀਜੈ ॥ ਰਸਨਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ ਰਸਿ ਭੀਜੈ ਰਸ ਹੀ ਤੇ ਰਸੁ ਪਾਇਦਾ ॥੭॥ ਮਹਲੈ ਅੰਦਰਿ ਮਹਲੁ ਕੋ ਪਾਏ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸਚਿ ਚਿਤੁ ਲਾਏ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਸਚੁ ਦੇਇ ਸੋਈ ਸਚੁ ਪਾਏ ਸਚੇ ਸਚਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੮॥ {ਪੰਨਾ 1064}

pdArQ:- mnmuKu—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw [ AMDu—AMnHw, mwieAw dy moh ivc AMnHw [ Brmy—Btkxw dy kwrn [ BUlw—kurwhy ipAw hoieAw [ AwvY jwey—jMmdw mrdw hY [ Gru mhlu—prmwqmw dy crnW ivc QW [5[

myly—imlWdw hY [ dy—dyNdw hY [ Duir—DuroN, prmwqmw ny AwpxI hzUrI ivcoN [ nwmy hI—nwm dI rwhIN hI [6[

sB—hryk (gux) [ nwvhu—nwm (jpx) qoN [ CIjY—(hryk AOgux) nws huMdw hY [ qy—qoN [ BIjY—iB`j jWdw hY [ rsnw—jIB nwl [ ris—rs ivc, suAwd ivc, Awqmk Awnµd ivc [ rs hI qy—(aus) Awqmk Awnµd qoN hI [7[

mhlY AMdir—srIr ivc [ ko—ijhVw koeI mnu`K [ mhlu—prmwqmw dw itkwxw [ kY sbid—dy Sbd dI rwhIN [ sic—sdw-iQr pRBU ivc [ scu—sdw-iQr pRBU [ scu—sdw-iQr hir-nwm [ scy sic—hr vyly sdw-iQr pRBU ivc [8[

ArQ:- hy BweI! Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw qy mwieAw dy moh ivc AMnHw ho cukw mnu`K (Awpxy vloN bQyrI) isAwxp krdw hY, (pr jd qk auh prmwqmw dy) kIqy ƒ im`Tw kr ky nhIN mMndw (auqnw icr auh) bhuq du`K pWdw hY [ mn dw murId mnu`K Btkxw dy kwrn kurwhy ipAw hoieAw jnm mrn dy gyV ivc pY jWdw hY, auh kdy BI (ies qrHW) prmwqmw dy crnW ivc QW nhIN l`B skdw [5[

hy BweI! (ijs mnu`K ƒ prmwqmw) gurU imlWdw hY, (aus ƒ lok prlok dI) ie`zq b^Sdw hY [ gurU dI d`sI kwr krn dw hukm DuroN hI pRBU ny id`qw hoieAw hY [ jdoN mnu`K gurU dI srn pYNdw hY qdoN auh prmwqmw dw nwm pRwpq kr lYNdw hY, qy, nwm ivc juV ky hI Awqmk Awnµd pWdw hY [6[

hy BweI! nwm (ismrn) qoN hryk (gux mnu`K dy AMdr) pYdw ho jWdw hY, nwm (ismrn) qoN (hryk AOgux mnu`K dy AMdroN) nws ho jWdw hY [ hy BweI! gurU dI ikrpw nwl (hI mnu`K dw) mn (mnu`K dw) qn (nwm-rs ivc) iB`jdw hY [ (jdoN mnu`K AwpxI) jIB nwl hir-nwm ismrdw hY, auh Anµd ivc iB`j jWdw hY, aus Awnµd qoN hI mnu`K hor Awqmk Awnµd pRwpq krdw hY [7[

hy BweI! ijhVw koeI mnu`K gurU dy Sbd dI rwhIN (Awpxy) srIr ivc prmwqmw dw itkwxw l`B lYNdw hY, auh sdw-iQr hir-nwm ivc ic`q joVI r`Kdw hY [ pr, hy BweI! ijs mnu`K ƒ sdw-iQr pRBU Awpxw sdw-iQr hir-nwm dyNdw hY, auhI ieh hir-nwm hwsl krdw hY, qy, auh hr vyly ies sdw-iQr hir-nwm ivc iek-imk hoieAw rihMdw hY [8[

ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਸਭੁ ਰੋਗੁ ਕਮਾਇਆ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹੈ ਕੁਸਟੀ ਨਰਕੇ ਵਾਸਾ ਪਾਇਦਾ ॥੯॥ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਤਿਨ ਨਿਰਮਲ ਦੇਹਾ ॥ ਨਿਰਮਲ ਹੰਸਾ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਨੇਹਾ ॥ ਨਾਮੁ ਸਲਾਹਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਪਾਇਦਾ ॥੧੦॥ ਸਭੁ ਕੋ ਵਣਜੁ ਕਰੇ ਵਾਪਾਰਾ ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਸਭੁ ਤੋਟਾ ਸੰਸਾਰਾ ॥ ਨਾਗੋ ਆਇਆ ਨਾਗੋ ਜਾਸੀ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਦੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥੧੧॥ ਜਿਸ ਨੋ ਨਾਮੁ ਦੇਇ ਸੋ ਪਾਏ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਹਰਿ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਨਾਮੁ ਵਸਿਆ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੋ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦਾ ॥੧੨॥ {ਪੰਨਾ 1064}

pdArQ:- ivswir—ivswr ky, Bulw ky [ min—mn ivc [ qin—srIr ivc [ sBu rogu—inrw rog [ kmwieAw—ivhwiJAw, K`itAw [ kustI—kohVw, rogI [ nrky—nrk ivc hI [9[

nwim—nwm ivc [ rqy—r`qy, rMgy hoey [ dyhw—srIr [ inrml—pivqr, ivkwrW qoN bicAw hoieAw [ hMsw—Awqmw [ nyhw—ipAwr, prmwqmw nwl ipAwr [ slwih—slwh ky [ inj Gir—Awpxy Asl Gr ivc, pRBU-crnW ivc [10[

sBu ko—hryk jIv [ sBu qotw—inrw Gwtw [ sMswr—jgq ivc [ nwgo—nµgw hI [ jwsI jwiegw [11[

ijs no—{sMbMDk ‘no’ dy kwrn l&z ‘ijsu’ dw   u  au~f igAw hY} [ dyie—dyNdw hY [ mMin—min, mn ivc [ qy—qoN [ Gt AMqir—ihrdy ivc [ nwmo nwmu—hr vyly nwm [12[

ArQ:- hy BweI! (ijs mnu`K dy mn ivc hr vyly) mwieAw dw moh (pRbl hY; aus ny) inrw (Awqmk) rog hI K`itAw hY [ prmwqmw dw nwm Bulw ky aus Awpxy mn ivc qn ivc duK hI pwieAw hY [ pRBU dy nwm qoN ibnw (mnu`K dw) mn BI rogI, qn (Bwv, igAwn-ieMdRy) BI rogI (ivkwrI), auh nrk ivc hI ipAw rihMdw hY [9[

hy BweI! ijhVy mnu`K prmwqmw dy nwm-rMg ivc rMgy jWdy hn, auhnW dy srIr ivkwrW qoN bcy rihMdy hn, auhnW dw Awqmw piv`qr rihMdw hY, auh (pRBU-crnW nwl) ipAwr (joV ky) sdw Awqmk Awnµd mwxdy hn [ hy BweI! prmwqmw dy nwm dI is&iq-swlwh kr ky mnu`K sdw suK pWdw hY, pRBU-crnW ivc aus dw invws bixAw rihMdw hY [10[

hy BweI! (jgq ivc Aw ky) hryk jIv vxj vwpwr (Awidk koeI nw koeI kwr-ivhwr) krdw hY, pr pRBU dy nwm qoN s`Kxy rih ky jgq ivc inrw Gwtw (hI Gwtw) hY, (ikauNik jgq ivc jIv) nµgw hI AwauNdw hY (qy ieQoN) nµgw hI qur jwiegw (dunIAw vwlI kmweI ieQy hI rih jwiegI) [ pRBU dy nwm qoN vWiJAw hoieAw du`K hI shwrdw hY [11[

hy BweI! ijs mnu`K ƒ prmwqmw Awpxw nwm dyNdw hY auh (hI ieh dwiq) hwsl krdw hY [ auh mnu`K gurU dy Sbd dI rwhIN hir-nwm ƒ Awpxy mn ivc vsw lYNdw hY [ gurU dI ikrpw nwl aus dy ihrdy ivc prmwqmw dw nwm Aw v`sdw hY auh hr vyly hir-nwm hI ismrdw rihMdw hY [12[

ਨਾਵੈ ਨੋ ਲੋਚੈ ਜੇਤੀ ਸਭ ਆਈ ॥ ਨਾਉ ਤਿਨਾ ਮਿਲੈ ਧੁਰਿ ਪੁਰਬਿ ਕਮਾਈ ॥ ਜਿਨੀ ਨਾਉ ਪਾਇਆ ਸੇ ਵਡਭਾਗੀ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੧੩॥ ਕਾਇਆ ਕੋਟੁ ਅਤਿ ਅਪਾਰਾ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਬਹਿ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰਾ ॥ ਸਚਾ ਨਿਆਉ ਸਚੋ ਵਾਪਾਰਾ ਨਿਹਚਲੁ ਵਾਸਾ ਪਾਇਦਾ ॥੧੪॥ ਅੰਤਰ ਘਰ ਬੰਕੇ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਇਆ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਿਰਲੈ ਕਿਨੈ ਥਾਨੁ ਪਾਇਆ ॥ ਇਤੁ ਸਾਥਿ ਨਿਬਹੈ ਸਾਲਾਹੇ ਸਚੇ ਹਰਿ ਸਚਾ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇਦਾ ॥੧੫॥ ਮੇਰੈ ਕਰਤੈ ਇਕ ਬਣਤ ਬਣਾਈ ॥ ਇਸੁ ਦੇਹੀ ਵਿਚਿ ਸਭ ਵਥੁ ਪਾਈ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਣਜਹਿ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਪਾਇਦਾ ॥੧੬॥੬॥੨੦ {ਪੰਨਾ 1064}

pdArQ:- locY—qWGdI hY, pRwpq krn dI qWG krdI hY [ nwvY no—prmwqmw dy nwm ƒ [ jyqI—ijqnI BI [ sB AweI—swrI pYdw hoeI lukweI [ Duir—Dur qoN [ purib—pihly jnm ivc [ so—auh {bhu-vcn} [ kY sbid—dy Sbd dI rwhIN [13[

kwieAw—srIr [ kotu—iklHw [ Aiq Apwrw—bhuq byAMq (pRBU) dw [ iqsu ivic—ies (kwieAw kot) ivc [ bih—bYT ky [ sdw—sdw kwiem rihx vwlw [ inhclu—kdy nwh ih`lx vwlw, At`l [14[

AMqr Gr—AMdrly Gr (mn, bu`DI, igAwn-ieMdRy Awidk) {bhu-vcn} [ bMky—sohxy, bWky [ Qwnu—ihrdw QW [ suhwieAw—sohxw [ iequ—ies ivc {l&z ‘iesu’ qoN AiDkrx kwrk iek-vcn} [ swiQ—swQ ivc (AMdrly sohxy GrW dy swQ ivc, mn bu`DI igAwn-ieMdRy Awidk dy swQ ivc) [ inbhY—inBdI hY, pUrI auqrdI hY [ swlwhy scy—sdw-iQr pRBU dI is&iq-swlwh krdw rhy [ mMin—min, mn ivc [15[

myrY krqY—myry krqwr ny [ dyhI—srIr [ sB vQu—swrI vsq, Awqmk jIvn dI swrI pUMjI [ vxjih—vxjdy hn, ivhwJdy hn [ rMig—pRym-rMig ivc [ rwqy—rMgy hoey [ gurmuiK ko—koeI mnu`K jo gurU dI srn pYNdw hY [16[

ArQ:- hy BweI! ijqnI BI lukweI (jgq ivc) pYdw huMdI hY (auh swrI) prmwqmw dw nwm pRwpq krn dI qWG krdI hY, pr prmwqmw dw nwm auhnW ƒ imldw hY ijnHW ny pRBU dI rzw Anuswr pihly jnm ivc (nwm jpx dI) kmweI kIqI huMdI hY [

hy BweI! ijnHW ƒ prmwqmw dw nwm iml jWdw hY, auh v`fy BwgW vwly bx jWdy hn [ (Aijhy vfBwgIAW ƒ prmwqmw) gurU dy Sbd dI rwhIN (Awpxy nwl) imlw lYNdw hY [13[

hy BweI! (mnu`K dw ieh) srIr aus bhuq byAMq prmwqmw (dy rihx) leI iklHw hY [ ies iklHy ivc bYT ky prmwqmw (keI iksm dy) ivcwr krdw rihMdw hY [ aus prmwqmw dw inAW sdw kwiem rihx vwlw hY [ ijhVw mnu`K sdw-iQr hir-nwm ismrn dw vwpwr krdw hY, auh (ies iklHy ivc) Btkxw qoN rihq invws pRwpq krI r`Kdw hY [14[

hy BweI! (nwm ismrn dI brkiq nwl srIr dy mn bu`DI Awidk) AMdrly Gr sohxy bxy rihMdy hn, ihrdw-QW BI sohxw bixAw rihMdw hY [ iksy aus ivrly mnu`K ƒ ieh QW pRwpq huMdw hY jo gurU dy snmuK rihMdw hY [ ijhVw mnu`K sdw-iQr pRBU dI is&iq-swlwh krdw rihMdw hY qy sdw-iQr hir-nwm ƒ Awpxy mn ivc vsweI r`Kdw hY, aus mnu`K dI pRBU nwl pRIq ies (mn bu`DI Awidk vwly) swQ ivc qoV pUrI auqrdI hY [15[

hy BweI! myry krqwr ny ieh iek (AjIb) ivENq bxw id`qI hY ik aus ny mnu`K dy srIr ivc (hI aus dy Awqmk jIvn dI) swrI rwis-pUMjI pw r`KI hY [ hy nwnk! ijhVy mnu`K (gurU dI srn pY ky) prmwqmw dy nwm dw vxj krdy rihMdy hn, auh aus dy pRym-rMg ivc rMgy rihMdy hn [ hy BweI! koeI auh mnu`K hI prmwqmw dw nwm pRwpq krdw hY jo gurU dy snmuK rihMdw hY [16[6[20[

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੩ ॥ ਕਾਇਆ ਕੰਚਨੁ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਾ ॥ ਤਿਥੈ ਹਰਿ ਵਸੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰਾ ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਸੇਵਿਹੁ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਹਰਿ ਜੀਉ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੧॥ ਹਰਿ ਚੇਤਹਿ ਤਿਨ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਉ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਤਿਨ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਉ ॥ ਤਿਨ ਕੀ ਧੂਰਿ ਲਾਈ ਮੁਖਿ ਮਸਤਕਿ ਸਤਸੰਗਤਿ ਬਹਿ ਗੁਣ ਗਾਇਦਾ ॥੨॥ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਜੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵਾ ॥ ਅੰਤਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਬਦਿ ਸੁਹਾਵਾ ॥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਚਹੁ ਕੁੰਡੀ ਸੁਣੀਐ ਸਾਚੈ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਦਾ ॥੩॥ ਸੋ ਜਨੁ ਸਾਚਾ ਜਿ ਅੰਤਰੁ ਭਾਲੇ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਹਰਿ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੇ ॥ ਗਿਆਨ ਅੰਜਨੁ ਪਾਏ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 1064-1065}

pdArQ:- kwieAw—srIr [ kMcnu—sonw, sony vrgI piv`qr [ iqQY—aus (srIr) ivc [ ijs dw—{sMbMDk ‘dw’ dy kwrn l&z ‘ijsu’ dw   u   au~f igAw hY} ijs prmwqmw dw [ pwrwvwrw—pwr-Avwr, pwrlw aurlw bMnw [ Anidnu—hr roz {Anuidnwz} [ syivhu—syvw-BgqI krdy irhw kro [ scI bwxI—sdw-iQr hrI dI is&iq-swlwh dI bwxI dI rwhIN [ sbid—Sbd dI rwhIN [1[

cyqih—(ijhVy mnu`K) ismrdy hn {bhu-vcn} [ jwau—jwauN, mYN jWdw hW [ iqn myil—auhnW dI sMgiq ivc [ imlwau—imlwauN, mYN imldw hW [ lweI—lweIN, mYN lWdw hW [ muiK—mUMh auqy [ msqik—m`Qy auqy [ bih—bYT ky [2[

gwvw—gwvW, mYN gwvW [ Bwvw—BwvW, mYN cMgw l`gW [ AMqir—AMdr [ sbid—gurU dy Sbd dI rwhIN [ suhwvw—suhwvW, mYN sohxw bx jwvW [ chu kuMfI—cOhW kUtW ivc, swry sMswr ivc [ suxIAY—suixAw jWdw hY, pRis`D ho jWdw hY [ swcY—sdw-iQr prmwqmw ivc [ nwim—nwm dI rwhIN [3[

swcw—sdw-iQr jIvn vwlw, Afol jIvn vwlw [ ij—ijhVw [ AMqru—AMdrlw, ihrdw {l&z ‘AMqir’ Aqy ‘AMqru’ dw &rk cyqy r`Kx-jog hY} [ Bwly—Kojdw hY, pVqwldw hY [ kY sbid—dy Sbd ivc (juiVAW) [ ndir—imhr dI ingwh nwl [ inhwly—vyKdw hY [ AMjnu—surmw [ ndrI—imhr dI ingwh dw mwlk [4[

ArQ:- hy BweI! ijhVw mnu`K gurU dy Sbd ƒ Awpxy ihrdy ivc vsWdw hY, (Sbd dI brkq nwl ivkwrW qoN bc skx nwl aus dw) srIr sony vrgw su`D ho jWdw hY [ ijs prmwqmw dy guxW dw AMq nhIN pY skdw, ijs prmwqmw dI hsqI dw pwrlw aurlw bMnw nhIN l`B skdw, auh prmwqmw aus (mnu`K dy) ihrdy ivc Aw v`sdw hY [ hy BweI! sdw-iQr pRBU dI is&iq-swlwh dI bwxI dI rwhIN prmwqmw dI syvw-BgqI krdy irhw kro [ prmwqmw gurU dy Sbd ivc joV ky Awpxy nwl imlw lYNdw hY [1[

hy BweI! ijhVy mnu`K prmwqmw dw ismrn krdy hn, mYN auhnW qoN kurbwn jWdw hW [ gurU dy Sbd dI brkq nwl mYN auhnW dI sMgiq ivc imldw hW [ hy BweI! ijhVy mnu`K swD sMgiq ivc bYT ky prmwqmw dy gux gWdy hn, mYN auhnW (dy crnW) dI DUV Awpxy mUMh auqy Awpxy m`Qy auqy lWdw hW [2[

hy BweI! mYN prmwqmw dy gux qdoN hI gw skdw hW jy mYN aus ƒ cMgw l`gW (jy myry auqy aus dI imhr hovy) [ hy BweI! jy myry ihrdy ivc prmwqmw dw nwm v`s pey, qW gurU dy Sbd dI brkq nwl myrw jIvn sohxw bx jWdw hY [

hy BweI! ijhVw mnu`K gurU dI bwxI ivc juVdw hY, auh swry sMswr ivc prgt ho jWdw hY [ nwm ivc lIn irhW mnu`K sdw kwiem rihx vwly prmwqmw ivc smwieAw rihMdw hY [3[

hy BweI! ijhVw mnu`K Awpxy ihrdy ƒ pVqwldw rihMdw hY, auh mnu`K (ivkwrW vloN) Afol jIvn vwlw bx jWdw hY [ gurU dy Sbd ivc juiVAW prmwqmw imhr dI ingwh nwl vyKdw hY [ hy BweI! ijhVw mnu`K gurU dy Sbd dI rwhIN Awqmk jIvn dI sUJ dw surmw vrqdw hY, imhr dw mwlk prmwqmw aus ƒ AwpxI imhr nwl (Awpxy crnW ivc) imlw lYNdw hY [4[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh