ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1061

ਪਾਤਾਲ ਪੁਰੀਆ ਲੋਅ ਆਕਾਰਾ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਵਰਤੈ ਹੁਕਮੁ ਕਰਾਰਾ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸਾਜੇ ਹੁਕਮੇ ਢਾਹੇ ਹੁਕਮੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੫॥ ਹੁਕਮੈ ਬੂਝੈ ਸੁ ਹੁਕਮੁ ਸਲਾਹੇ ॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ ਵੇਪਰਵਾਹੇ ॥ ਜੇਹੀ ਮਤਿ ਦੇਹਿ ਸੋ ਹੋਵੈ ਤੂ ਆਪੇ ਸਬਦਿ ਬੁਝਾਇਦਾ ॥੬॥ ਅਨਦਿਨੁ ਆਰਜਾ ਛਿਜਦੀ ਜਾਏ ॥ ਰੈਣਿ ਦਿਨਸੁ ਦੁਇ ਸਾਖੀ ਆਏ ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਅੰਧੁ ਨ ਚੇਤੈ ਮੂੜਾ ਸਿਰ ਊਪਰਿ ਕਾਲੁ ਰੂਆਇਦਾ ॥੭॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਸੀਤਲੁ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਲਾਗਾ ॥ ਅੰਤਰਿ ਭਰਮੁ ਗਇਆ ਭਉ ਭਾਗਾ ॥ ਸਦਾ ਅਨੰਦੁ ਸਚੇ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਸਚੁ ਬਾਣੀ ਬੋਲਾਇਦਾ ॥੮॥ {ਪੰਨਾ 1061}

pdArQ:- loA—{l&z ‘loku’ qoN bhu-vcn Aqy pRwik®q rUp} AnykW mMfl [ Awkwrw—ieh swrw id`sdw jgq [ iqsu ivic—ies swry id`sdy jgq ivc {l&z ‘iqsu’ iek-vcn} [ vrqY—kMm kr irhw hY [ krwrw—s^q, krVw [ hukmy—hukm ivc hI [ myil—(gurU nwl) myl ky [5[

su—auh {iek-vcn} [ slwhy—slwhuMdw hY, vifAwauNdw hY [ Agm—hy AphuMc! Agocr—hy Agocr! dyih—qUM dyNdw hYN [ sbid—Sbd dI rwhIN [6[

Anidnu—{Anuidnwz} hr roz, hr vyly [ Awrjw—aumr [ iCjdI—GtdI [ rYix—rwq [ duie—dovyN [ swKI—gvwh [ mnmuKu—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw mnu`K [ AMDu—(mwieAw dy moh ivc) AMnHw [ mUVw—mUrK [ rUAwiedw—ruAwauNdw, shm pw irhw, g`jdw hY [7[

sIqlu—sWq [ crxI—crxIN, crnW ivc [ Brmu—Btkxw [ scy gux—sdw kwiem rihx vwly prmwqmw dy gux [ gwvih—gWdy hn {bhu-vcn} [ scu—sdw-iQr rihx vwlw pRBU [8[

ArQ:- hy BweI! (AnykW) pwqwl, (AnykW) purIAW, (AnykW) mMfl—ieh swrw id`sdw jgq (prmwqmw dw pYdw kIqw hoieAw hY), ies ivc prmwqmw dw krVw hukm jgq dI kwr clw irhw hY [ (ies swry jgq ƒ prmwqmw Awpxy) hukm ivc pYdw krdw hY, hukm ivc hI FwhuMdw hY [ hukm Anuswr hI (jIvW ƒ gurU nwl) myl ky (Awpxy crnW ivc) joVdw hY [5[

hy AphuMc! hy Agocr! hy vy-prvwh! ijhVw mnu`K qyry hukm ƒ smJ lYNdw hY, auh aus hukm dI soBw krdw hY [ hy pRBU! qUM ijho ijhI miq (iksy mnu`K ƒ) dyNdw hYN, auh auho ijhw bx jWdw hY [ qUM Awp hI gurU dy Sbd ivc (mnu`K ƒ joV ky aus ƒ Awpxy hukm dI) sUJ b^Sdw hYN [6[

hy BweI! hr roz hr vyly mnu`K dI aumr GtdI jWdI hY, rwq Aqy idn ieh dovyN ies g`l dy gvwh hn (ijhVw idn rwq lµG jWdw hY, auh vwps aumr ivc nhIN Aw skdw) [ pr mn dw murId qy mwieAw dy moh ivc AMnHw hoieAw mUrK mnu`K (ies g`l ƒ) cyqy nhIN krdw [ (auDroN) mOq (dw ngwrw) isr au~qy g`jdw rihMdw hY [7[

hy BweI! ijhVw mnu`K gurU dI crnIN l`gdw hY, aus dw mn SWq rihMdw hY aus dw qn SWq rihMdw hY [ aus dy AMdr (itkI hoeI) Btkxw dUr ho jWdI hY, aus dw hryk iksm dw fr mu`k jWdw hY [ hy BweI! ijhVy mnu`K (gurU dI ikrpw nwl) sdw kwiem rihx vwly prmwqmw dy gux gWdy rihMdy hn, auhnW ƒ sdw Awqmk Awnµd imilAw rihMdw hY [ (pr jIv dy v`s dI g`l nhIN) ieh is&iq-swlwh dI bwxI BI sdw kwiem rihx vwlw prmwqmw (Awp hI) aucwrn leI pRyrdw hY [8[

ਜਿਨਿ ਤੂ ਜਾਤਾ ਕਰਮ ਬਿਧਾਤਾ ॥ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਪਛਾਤਾ ॥ ਜਤਿ ਪਤਿ ਸਚੁ ਸਚਾ ਸਚੁ ਸੋਈ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੯॥ ਮਨੁ ਕਠੋਰੁ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਲਾਗਾ ॥ ਭਰਮੇ ਭੂਲਾ ਫਿਰੈ ਅਭਾਗਾ ॥ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਤਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸਹਜੇ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥੧੦॥ ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਆਪਿ ਉਪਾਏ ॥ ਮਾਨਸ ਜਨਮਿ ਗੁਰ ਭਗਤਿ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ॥ ਬਿਨੁ ਭਗਤੀ ਬਿਸਟਾ ਵਿਚਿ ਵਾਸਾ ਬਿਸਟਾ ਵਿਚਿ ਫਿਰਿ ਪਾਇਦਾ ॥੧੧॥ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਗੁਰੁ ਭਗਤਿ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ॥ ਵਿਣੁ ਕਰਮਾ ਕਿਉ ਪਾਇਆ ਜਾਏ ॥ ਆਪੇ ਕਰੇ ਕਰਾਏ ਕਰਤਾ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਇਦਾ ॥੧੨॥ {ਪੰਨਾ 1061}

pdArQ:- qU—qYƒ [ ijin—ijs (mnu`K) ny [ qU jwqw—qyry nwl sWJ pw leI [ krm ibDwqw—jIvW dy kIqy krmW Anuswr pYdw krn vwlw [ pUrY Bwig—v`fI iksmq nwl [ sbid—Sbd dI rwhIN [ jiq piq—jwiq pwiq [ scu scw—sdw kwiem rihx vwlw pRBU [ mwir—mwr ky [9[

kToru—s^q, inrdeI, AiB`j [ dUjY Bwie—mwieAw dy ipAwr ivc [ BrmY—Btkxw ivc pY ky [ BUlw—kurwhy ipAw hoieAw [ krmu—imhr, b^SS [ shjy—Awqmk Afolqw ivc [ suKu—Awqmk Awnµd [10[

jnim—jnm ivc [ idRVwey—ihrdy ivc p`kI krdw hY [11[

krmu—imhr [ ivxu krmw—imhr qoN ibnw [12[

ArQ:- hy pRBU! qUM jIvW dy kIqy krmW Anuswr pYdw krn vwlw hYN [ ijs (mnu`K) ny qyry nwl sWJ pw leI, v`fI iksmq nwl gurU dy Sbd ivc juV ky aus ny qYƒ (hr QW v`sdw) pCwx ilAw [ hy BweI! ijs mnu`K dI haumY mwr ky sdw-iQr pRBU aus ƒ Awpxy nwl imlw lYNdw hY, aus dI jwiq auh Awp bx jWdw hY, aus dI kul auh sdw kwiem rihx vwlw pRBU Awp bx jWdw hY [9[

hy BweI! ijhVw mnu`K mwieAw dy moh ivc PisAw rihMdw hY, aus dw mn kTor itikAw rihMdw hY, auh mMd-BwgI mnu`K Btkxw ivc pY ky kurwhy ipAw rihMdw hY [ jdoN aus auqy prmwqmw dI imhr huMdI hY, qdoN auh gurU dI srn pYNdw hY, qy, Awqmk Afolqw ivc itikAw rih ky Awqmk Awnµd mwxdw hY [10[

hy BweI! cOrwsI l`K jUnW dy jIv (prmwqmw ny) Awp pYdw kIqy hn, (aus dI imhr nwl hI) mnu`Kw jnm ivc gurU jIv dy AMdr prmwqmw dI BgqI p`kI krdw hY [ BgqI qoN ibnw jIv dw invws ivkwrW dy gMd ivc rihMdw hY, qy, muV muV ivkwrW dy gMd ivc hI pwieAw jWdw hY [11[

hy BweI! jdoN prmwqmw dI imhr huMdI hY, gurU (mnu`K dy ihrdy ivc) prmwqmw dI BgqI p`kI krdw hY [ pRBU dI b^SS qoN ibnw pRBU nwl imlwp nhIN ho skdw [ (pr jIvW dy kIh v`s?) prmwqmw Awp hI (sB kuJ) krdw hY, Awp hI (jIvW pwsoN) krWdw hY [ ijvyN aus dI rzw huMdI hY, iqvyN jIvW ƒ qordw hY [12[

ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣੈ ॥ ਮੂਰਖੁ ਅੰਧਾ ਤਤੁ ਨ ਪਛਾਣੈ ॥ ਆਪੇ ਕਰੇ ਕਰਾਏ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਦਾ ॥੧੩॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ॥ ਆਪੇ ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਧੰਧੈ ਲਾਏ ॥ ਆਪੇ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪੇ ਵੇਖੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪਿ ਬੁਝਾਇਦਾ ॥੧੪॥ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰਾ ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਹੀ ਤਾ ਮਨੁ ਧੀਰਾ ॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਕੀਮਤਿ ਨਹੀ ਪਾਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇਦਾ ॥੧੫॥ ਆਪਿ ਨਿਰਾਲਮੁ ਹੋਰ ਧੰਧੈ ਲੋਈ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਬੂਝੈ ਕੋਈ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਸੈ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਗੁਰਮਤੀ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੧੬॥੩॥੧੭॥ {ਪੰਨਾ 1061}

pdArQ:- n jwxY—nhIN jwxdw {iek-vcn} [ AMqu—(pRBU ƒ imlx dw) Byq [ isimRiq swsq—isMimRqIAW SwsqRW (dy d`sy krm-kWf) dI rwhIN [ qqu—AslIAq [ Brim—Btkxw ivc (pw ky) [ Bulwiedw—kurwhy pWdw hY [13[

Awpy Awip—pRBU Awp hI Awp [ isir isir—hryk dy isr auqy (ilKy lyKW Anuswr) [ Qwip—pYdw kr ky [ auQwpy—nws krdw hY [ vyKY—sMBwl krdw hY [ gurmuiK—gurU dI rwhIN [14[

scw—sdw kwiem rihx vwlw [ gihr—AQwh [ gMBIrw—v`fy ijgry vwlw [ swlwhI—is&iq-swlwh krW [ DIrw—DIrj vwlw [ Agm—AphuMc [ Agocru—{A-go-cru} ijs qk igAwn-ieMidRAW dI phuMc nhIN ho skdI [ mMin—min, mn ivc [15[

inrwlmu—inrlyp [ DMDY—mwieAw dy Kljgn ivc [ loeI—lukweI [ prswdI—prswid, ikrpw nwl [ Gt AMqir—ihrdy ivc [ nwnk—hy nwnk! myil—myl ky [16[

ArQ:- hy BweI! isMimRqIAW SwsqRW (dy d`sy krm-kWf) dI rwhIN mnu`K (pRBU dy imlwp dw) Byq nhIN jwx skdw [ (krm-kWf ivc hI PisAw) AMnHw mUrK mnu`K AslIAq nhIN smJ skdw [ (pr ies dy BI kIh v`s?) krqwr Awp hI sB kuJ krdw krWdw hY, Awp hI Btkxw ivc pw ky kurwhy pweI r`Kdw hY [13[

hy BweI! prmwqmw Awp hI Awp (jIvW pwsoN) sB kuJ krWdw hY, hryk jIv dy isr auqy ilKy lyK Anuswr pRBU Awp hI hryk ƒ mwieAw vwlI dOV-B`j ivc lweI r`Kdw hY [ pRBU Awp hI (jIvW ƒ) pYdw kr ky Awp hI nws krdw hY, Awp hI (sB dI) sMBwl krdw hY, gurU dI srn pw ky Awp hI (shI jIvn-rwh dI) soJI dyNdw hY [14[

hy BweI! mwlk-pRBU sdw kwiem rihx vwlw hY, AQwh hY, v`fy ijgry vwlw hY [ jdoN mYN sdw aus dI is&iq-swlwh krdw hW, qW myrw mn DIrj vwlw rihMdw hY [ hy BweI! aus AphuMc qy Agocr prmwqmw dw mu`l nhIN pwieAw jw skdw (iksy dunIAwvI pdwrQ dy v`ty auh iml nhIN skdw) [ gurU dI srn pw ky (Awpxw nwm mnu`K dy) mn ivc vsWdw hY [15[

hy BweI! prmwqmw Awp inrlyp hY, hor swrI lukweI mwieAw dI dOV-B`j ivc Kicq rihMdI hY [ koeI ivrlw mnu`K gurU dI ikrpw dI rwhIN (aus nwl) sWJ pWdw hY [ hy nwnk! (ijs auqy gurU dI ikrpw huMdI hY) aus mnu`K dy ihrdy ivc prmwqmw dw nwm Aw v`sdw hY [ gurU dI miq ivc joV ky (pRBU mnu`K ƒ Awpxy crnW ivc) imlWdw hY [16[3[17[

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੩ ॥ ਜੁਗ ਛਤੀਹ ਕੀਓ ਗੁਬਾਰਾ ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਜਾਣਹਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ॥ ਹੋਰ ਕਿਆ ਕੋ ਕਹੈ ਕਿ ਆਖਿ ਵਖਾਣੈ ਤੂ ਆਪੇ ਕੀਮਤਿ ਪਾਇਦਾ ॥੧॥ ਓਅੰਕਾਰਿ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਈ ॥ ਸਭੁ ਖੇਲੁ ਤਮਾਸਾ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਆਪੇ ਵੇਕ ਕਰੇ ਸਭਿ ਸਾਚਾ ਆਪੇ ਭੰਨਿ ਘੜਾਇਦਾ ॥੨॥ ਬਾਜੀਗਰਿ ਇਕ ਬਾਜੀ ਪਾਈ ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਨਦਰੀ ਆਈ ॥ ਸਦਾ ਅਲਿਪਤੁ ਰਹੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਸਾਚੇ ਸਿਉ ਚਿਤੁ ਲਾਇਦਾ ॥੩॥ ਬਾਜਹਿ ਬਾਜੇ ਧੁਨਿ ਆਕਾਰਾ ॥ ਆਪਿ ਵਜਾਏ ਵਜਾਵਣਹਾਰਾ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪਉਣੁ ਵਹੈ ਇਕ ਰੰਗੀ ਮਿਲਿ ਪਵਣੈ ਸਭ ਵਜਾਇਦਾ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 1061}

pdArQ:- jug CqIh—C`qI jug, AnykW jug, byAMq smw [ gubwrw—Gu`p hnyrw, AijhI hwlq jo mnu`K dI smJ qoN pry hY [ isrjxhwrw—hy isrjxhwr! ko—koeI jIv [ hor ikAw khY—kuJ BI nhIN d`s skdw [ AwiK—AwK ky [ ik vKwxY—kIh ibAwn kry? kuJ BI ibAwn nhIN kr skdw [1[

EAMkwir—EAMkwr ny, prmwqmw ny [ vyk—vK vK [ siB—swry [ swcw—sdw kwiem rihx vwlw prmwqmw [ BMin—BMn ky, nws kr ky [2[

bwjIgir—bwjIgr ny [ bwjI pweI—qmwSw ricAw hY [ qy—qoN, pwsoN [ ndrI AweI—id`s peI [ Ailpqu—inrlyp [ sbdI—Sbd dI rwhIN [ isau—nwl [3[

Awkwrw—swry (id`s rhy) srIr [ bwjih—v`j rhy hn [ Duin—sur (nwl) [ Git Git—hryk srIr ivc [ pauxu—hvw, swh [ vhY—c`l irhw hY [ iek rMgI—iek-rs rihx vwly prmwqmw dI [ imil—iml ky [ pvxY—pvx ivc, suAws ivc [4[

ArQ:- hy isrjxhwr! (jgq-rcnw qoN pihlW) byAMq smw qUM AijhI hwlq bxweI r`KI jo jIvW dI smJ qoN pry hY [ qUM Awp hI jwxdw hYN (ik auh hwlq kIh sI) [ (aus gubwr dI bwbq) koeI jIv kuJ BI nhIN kih skdw, koeI jIv AwK ky kuJ BI nhIN ibAwn kr skdw [ qUM Awp hI aus dI AslIAq jwxdw hYN [1[

hy BweI! prmwqmw ny Awp swrI isRStI pYdw kIqI [ hy pRBU! (qyrw ricAw ieh jgq) swrw qyrw Kyl-qmwSw hY, qyrI hI vifAweI hY [ hy BweI! prmwqmw Awp hI swry jIvW ƒ vK vK iksm dy bxWdw hY, Awp hI nws kr ky Awp hI pYdw krdw hY [2[

hy BweI! (pRBU-) bwjIgr ny (ieh jgq) iek qmwSw ricAw hoieAw hY [ ijs mnu`K ƒ pUry gurU pwsoN ieh smJ Aw geI, auh mnu`K gurU dy Sbd ivc juV ky (ies jgq-qmwSy ivc) inrlyp rihMdw hY, auh mnu`K sdw-iQr prmwqmw nwl Awpxw mn joVI r`Kdw hY [3[

hy BweI! ieh swry id`s rhy srIr (im`TI sur) nwl (mwno) vwjy v`j rhy hn [ vjwx dI smrQw vwlw pRBU Awp hI ieh (srIr-) vwjy vjw irhw hY [ hryk srIr ivc aus sdw iek-rMg rihx vwly prmwqmw dw bxwieAw hoieAw suAws c`l irhw hY, (aus Awpxy pYdw kIqy) paux ivc iml ky prmwqmw ieh swry vwjy vjw irhw hY [4[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh