ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1037

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਸੁੰਨ ਕਲਾ ਅਪਰੰਪਰਿ ਧਾਰੀ ॥ ਆਪਿ ਨਿਰਾਲਮੁ ਅਪਰ ਅਪਾਰੀ ॥ ਆਪੇ ਕੁਦਰਤਿ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਸੁੰਨਹੁ ਸੁੰਨੁ ਉਪਾਇਦਾ ॥੧॥ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਸੁੰਨੈ ਤੇ ਸਾਜੇ ॥ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਇ ਕਾਇਆ ਗੜ ਰਾਜੇ ॥ ਅਗਨਿ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਜੋਤਿ ਤੁਮਾਰੀ ਸੁੰਨੇ ਕਲਾ ਰਹਾਇਦਾ ॥੨॥ ਸੁੰਨਹੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸੁ ਉਪਾਏ ॥ ਸੁੰਨੇ ਵਰਤੇ ਜੁਗ ਸਬਾਏ ॥ ਇਸੁ ਪਦ ਵੀਚਾਰੇ ਸੋ ਜਨੁ ਪੂਰਾ ਤਿਸੁ ਮਿਲੀਐ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਦਾ ॥੩॥ ਸੁੰਨਹੁ ਸਪਤ ਸਰੋਵਰ ਥਾਪੇ ॥ ਜਿਨਿ ਸਾਜੇ ਵੀਚਾਰੇ ਆਪੇ ॥ ਤਿਤੁ ਸਤ ਸਰਿ ਮਨੂਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਵੈ ਫਿਰਿ ਬਾਹੁੜਿ ਜੋਨਿ ਨ ਪਾਇਦਾ ॥੪॥ ਸੁੰਨਹੁ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਗੈਣਾਰੇ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਜੋਤਿ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਸਾਰੇ ॥ ਸੁੰਨੇ ਅਲਖ ਅਪਾਰ ਨਿਰਾਲਮੁ ਸੁੰਨੇ ਤਾੜੀ ਲਾਇਦਾ ॥੫॥ ਸੁੰਨਹੁ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸੁ ਉਪਾਏ ॥ ਬਿਨੁ ਥੰਮਾ ਰਾਖੇ ਸਚੁ ਕਲ ਪਾਏ ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਸਾਜਿ ਮੇਖੁਲੀ ਮਾਇਆ ਆਪਿ ਉਪਾਇ ਖਪਾਇਦਾ ॥੬॥ ਸੁੰਨਹੁ ਖਾਣੀ ਸੁੰਨਹੁ ਬਾਣੀ ॥ ਸੁੰਨਹੁ ਉਪਜੀ ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਣੀ ॥ ਉਤਭੁਜੁ ਚਲਤੁ ਕੀਆ ਸਿਰਿ ਕਰਤੈ ਬਿਸਮਾਦੁ ਸਬਦਿ ਦੇਖਾਇਦਾ ॥੭॥ ਸੁੰਨਹੁ ਰਾਤਿ ਦਿਨਸੁ ਦੁਇ ਕੀਏ ॥ ਓਪਤਿ ਖਪਤਿ ਸੁਖਾ ਦੁਖ ਦੀਏ ॥ ਸੁਖ ਦੁਖ ਹੀ ਤੇ ਅਮਰੁ ਅਤੀਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਿਜ ਘਰੁ ਪਾਇਦਾ ॥੮॥ ਸਾਮ ਵੇਦੁ ਰਿਗੁ ਜੁਜਰੁ ਅਥਰਬਣੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮੇ ਮੁਖਿ ਮਾਇਆ ਹੈ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ॥ ਤਾ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਕਹਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋ ਤਿਉ ਬੋਲੇ ਜਿਉ ਬੋਲਾਇਦਾ ॥੯॥ ਸੁੰਨਹੁ ਸਪਤ ਪਾਤਾਲ ਉਪਾਏ ॥ ਸੁੰਨਹੁ ਭਵਣ ਰਖੇ ਲਿਵ ਲਾਏ ॥ ਆਪੇ ਕਾਰਣੁ ਕੀਆ ਅਪਰੰਪਰਿ ਸਭੁ ਤੇਰੋ ਕੀਆ ਕਮਾਇਦਾ ॥੧੦॥ ਰਜ ਤਮ ਸਤ ਕਲ ਤੇਰੀ ਛਾਇਆ ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਹਉਮੈ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਹਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗੁਣਿ ਚਉਥੈ ਮੁਕਤਿ ਕਰਾਇਦਾ ॥੧੧॥ ਸੁੰਨਹੁ ਉਪਜੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾ ॥ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਇ ਕੀਆ ਪਾਸਾਰਾ ॥ ਦੇਵ ਦਾਨਵ ਗਣ ਗੰਧਰਬ ਸਾਜੇ ਸਭਿ ਲਿਖਿਆ ਕਰਮ ਕਮਾਇਦਾ ॥੧੨॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਮਝੈ ਰੋਗੁ ਨ ਹੋਈ ॥ ਇਹ ਗੁਰ ਕੀ ਪਉੜੀ ਜਾਣੈ ਜਨੁ ਕੋਈ ॥ ਜੁਗਹ ਜੁਗੰਤਰਿ ਮੁਕਤਿ ਪਰਾਇਣ ਸੋ ਮੁਕਤਿ ਭਇਆ ਪਤਿ ਪਾਇਦਾ ॥੧੩॥ ਪੰਚ ਤਤੁ ਸੁੰਨਹੁ ਪਰਗਾਸਾ ॥ ਦੇਹ ਸੰਜੋਗੀ ਕਰਮ ਅਭਿਆਸਾ ॥ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਦੁਇ ਮਸਤਕਿ ਲੀਖੇ ਪਾਪੁ ਪੁੰਨੁ ਬੀਜਾਇਦਾ ॥੧੪॥ ਊਤਮ ਸਤਿਗੁਰ ਪੁਰਖ ਨਿਰਾਲੇ ॥ ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਹਰਿ ਰਸਿ ਮਤਵਾਲੇ ॥ ਰਿਧਿ ਬੁਧਿ ਸਿਧਿ ਗਿਆਨੁ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਾਈਐ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੧੫॥ ਇਸੁ ਮਨ ਮਾਇਆ ਕਉ ਨੇਹੁ ਘਨੇਰਾ ॥ ਕੋਈ ਬੂਝਹੁ ਗਿਆਨੀ ਕਰਹੁ ਨਿਬੇਰਾ ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਹਉਮੈ ਸਹਸਾ ਨਰੁ ਲੋਭੀ ਕੂੜੁ ਕਮਾਇਦਾ ॥੧੬॥ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਪਾਏ ਵੀਚਾਰਾ ॥ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਸਚੇ ਘਰ ਬਾਰਾ ॥ ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਨਾਦੁ ਸਬਦ ਧੁਨਿ ਸਚੁ ਰਾਮੈ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਦਾ ॥੧੭॥੫॥੧੭॥ {ਪੰਨਾ 1037-1038}

pdArQ:- AprMpr—auh pRBU jo pry qoN pry hY, ijs qoN pry hor kuJ BI nhIN [ AprMpir—AprMpr ny, aus pRBU ny ijs qoN pry hor kuJ BI nhIN [ suMn—{_uNX} suM\, auh ijs qoN ibnw hor suM\ hI suM\ hY, auh pRBU ijs qoN ibnw kuJ BI nhIN, pRBU Awp hI Awp hY [ sMn AprMpir—aus prmwqmw ny ijs qoN pry hor kuJ BI nhIN qy jo isr& Awp hI Awp hY [ klw—s`iqAw [ DwrI—Dwrn kIqI hoeI hY [ inrwlmu—{inrwlMb} jo Awpxy shwry Awp hI hY, ijs ƒ iksy hor shwry dI loV nhIN (Awlµb—shwrw) [ Apwr—ijs dw pwrlw bMnw l`iBAw nhIN jw skdw [ suMnhu suMnu—inrol suMn hwlq, inrol auh hwlq jdoN aus dy Awpxy Awpy qoN ibnw hor kuJ BI nhIN huMdw [1[

suMnY qy—suMn qoN hI, inrol Awpxy Awpy qoN hI [ kwieAw gV rwjy—srIr-ikilHAW dy rwjy, jIv [ jIau—jIvwqmw [ suMny—suMn ivc hI, inrol Awpxy Awp ivc hI [2[

mhysu—iSv [ vrqy—bIq gey [ sbwey—swry [ pd—AvsQw, Awqmk AvsQw [ vIcwry—Awpxy soc-mMfl ivc itkWdw hY [ pUrw—jo koeI aukweI nhIN KWdw [3[

spq srovr—sq srovr (pMj igAwn ieMdRy, mn, buiD) [ ijin—ijs prmwqmw ny [ vIcwry—AwpxI soc-mMfl ivc r`Kdw hY [ iqqu—aus ivc [ sq sir—SWqI dy sr ivc [ iqqu sq sir—aus SWqI-dy-sr (pRBU) ivc [ bwhuiV—muV [4[

gYxwrY—AwkwS [ suMny—suMn ivc hI, inrol Awpxy Awp ivc hI [5[

scu—sdw-iQr rihx vwlw prmwqmw [ kl—s`iqAw [ myKulI—qVwgI [ Kpwiedw—nws krdw hY [6[

suMnhu—suMn qoN hI, inrol Awpxy Awp qoN hI [ aupjI—pYdw huMdI hY [ suMin—inrol aus dy Awpxy Awpy ivc [ isir—isr qy, sB qoN pihlW [ auqBuj clqu—auqBuj dw qmwSw, ijvyN DrqI ivcoN bnspqI Awpxy Awp au~g pYNdI hY ieho ijhw hI jgq-rcnw dw kOqk [ krqY—krqwr ny [ ibsmwdu—hYrwn krn vwlw clq [ sbid—Awpxy Sbd (hukm) dI rwhIN [7[

duie—dovyN [ Epiq—auqp`qI [ Kpiq—nws, prlO [ Amru—ijs ƒ mOq nwh Awvy, ijs ƒ Awqmk mOq poh n sky [ AqIq—(mwieAw dy prBwv qoN) pry lµiGAw hoieAw [8[

irgu—irg vyd [ jujru—jjur vyd [ bRhmy muiK—bRhmw dI rwhIN [ qw kI—aus (prmwqmw) dI [9[

spq—s`q [ ilv lwey—ilv lw ky, iDAwn nwl [ AprMpir—AprMpr ny [ sBu—hryk jIv [10[

rj qm sq—mwieAw dy iqMny gux [ kl—s`iqAw [ CwieAw—Awsrw, swieAw [ guix cauQY—cOQy gux ivc [11[

dwnv—dYNq [ gx—iSvjI dy ^ws aupwsk [ gMDrb—dyviqAW dy rwgI [ siB—swry [12[

gur kI pauVI—gurU dy d`sy rwh qy qurnw [ koeI—koeI ivrlw [ prwiex—Awsrw [ jugh jugMqir—AnykW hI jugW qoN [ piq—iezq [13[

pMc qqu—pMj q`qW qoN bixAw srIr [ dyh—srIr [ sMjogI—sMjog dI rwhIN, sMbMD bxn nwl [ duie—dovyN [ msqik—m`Qy auqy [14[

inrwly—inrlyp [ siqgur purK sbid rqy—jo bMdy siqgur purK dy Sbd ivc rMgy rihMdy hn [ hir ris—hrI dy rs ivc [ iriD isiD—Awqmk qwkqW [ gurU qy—gurU qoN [15[

kau—ƒ [ Gnyrw—bhuq [ inbyrw—&Yslw [ inbyrw krhu—(mwieAw dw nyhu) mukw idau [ mnsw—{mnI—wdesire, wish} kwmnw [ shsw—shm [16[

qy—qoN [ vIcwr—pRBU dy guxW dI ivcwr [ scy Gr bwrw—sdw-iQr rihx vwly prmwqmw dI hzUrI [ nwdu—rwg [ Duin—rO [ rwmY nwim—prmwqmw dy nwm ivc [17[

ArQ:- aus prmwqmw ny, ijs qoN pry hor kuJ BI nhIN qy jo inrol Awp hI Awp hY, AwpxI qwkq Awp hI bxweI hoeI hY [ auh Apr qy Apwr pRBU Awpxy shwry Awp hI hY (aus ƒ iksy hor Awsry dI loV nhIN pYNdI) [ auh prmwqmw inrol auh hwlq BI Awp hI pYdw krdw hY jdoN aus dy Awpxy Awpy qoN ibnw hor kuJ BI nhIN huMdw, qy Awp hI AwpxI kudriq rc ky vyKdw hY [1[

hvw pwxI (Awidk q`q) auh inrol Awpxy Awpy qoN pYdw krdw hY [ isRStI pYdw kr ky (Awpxy Awpy qoN hI) srIr qy srIr-ikilHAW dy rwjy (jIv) pYdw krdw hY [ hy pRBU! A`g pwxI Awidk q`qW dy bxy srIr ivc jIvwqmw qyrI hI joiq hY [ qUM inrol Awpxy Awpy ivc AwpxI SkqI itkweI r`Kdw hYN [2[

bRhmw ivSnU iSv inrol Awpxy Awpy qoN hI prmwqmw ny pYdw kIqy [ swry AnykW jug inrol aus dy Awpxy Awpy ivc hI bIqdy gey [ jyhVw mnu`K ies (hYrwn krn vwlI) hwlq ƒ Awpxy soc-mMfl ivc itkWdw hY auh (hor hor Awsry Bwlx dI) aukweI nhIN KWdw [ Ajyhy pUrn mnu`K dI sMgiq krnI cwhIdI hY auh hornW dI Btkxw BI dUr kr dyNdw hY [3[

prmwqmw ny (jIvW dy pMj igAwn ieMdRy mn qy buiD—ieh) s`q srovr BI inrol Awpxy Awpy qoN bxwey hn [ ijs prmwqmw ny jIv pYdw kIqy hn auh Awp hI auhnW ƒ Awpxy soc-mMfl ivc r`Kdw hY [ ijs mnu`K dw mn gurU dI srn pY ky aus SWqI dy sr (pRBU) ivc ieSnwn krdw hY, auh muV jUnW dy gyV ivc nhIN pYNdw [4[

cMd sUrj AwkwS BI pRBU dy inrol Awpxy hI Awpy qoN bxy [ aus dI AwpxI hI joiq swry iqMnW BvnW ivc psr rhI hY [ auh AidRSt qy byAMq prmwqmw inrol Awpxy Awpy ivc iksy hor Awsry qoN by-muQwj rihMdw hY, qy Awpxy hI Awpy ivc msq rihMdw hY [5[

prmwqmw ny DrqI AwkwS inrol Awpxy Awpy qoN hI pYdw kIqy [ auh sdw-iQr rihx vwlw pRBU AwpxI qwkq dy shwry hI ibnw iksy hor QMmHW dy itkweI r`Kdw hY [ iqMny Bvn pYdw kr ky prmwqmw Awp hI iehnW ƒ mwieAw dI qVwgI (ivc bMnHI r`Kdw hY) [ Awp hI pYdw krdw hY Awp hI nws krdw hY [6[

pRBU inrol Awpxy Awpy qoN hI jIv-auqp`qI dIAW cwr KwxIAW bxWdw hY qy jIvW dIAW bwxIAW rcdw hY [ aus dy inrol Awpxy Awpy qoN hI isRStI pYdw huMdI hY qy aus dy Awpy ivc hI smw jWdI hY [ sB qoN pihlW krqwr ny jgq-rcnw dw kuJ Ajyhw kOqk hI ricAw ijvyN DrqI ivc bnspqI Awpxy Awp au~g pYNdI hY [ Awpxy hukm nwl hI ieh hYrwn krn vwlw qmwSw ivKw dyNdw hY [7[

inrol Awpxy Awpy qoN hI prmwqmw ny dovyN idn qy rwq bxw id`qy [ Awp hI jIvW ƒ jnm qy mrn, suK qy duK dyNdw hY [ jyhVw mnu`K gurU dI srn pY ky suKW duKW qoN inrlyp ho jWdw hY auh At`l Awqmk jIvn vwlw bx jWdw hY, auh aus Gr ƒ l`B lYNdw hY jyhVw sdw aus dw Awpxw bixAw rihMdw hY (Bwv, auh sdw leI pRBU-crnW ivc juV jWdw hY) [8[

bRhmw dI rwhIN swm irg jjur AQrbx—ieh cwry vyd pRBU dy inrol Awpxy Awpy qoN hI pRgty, mwieAw dy iqMny gux BI aus dy Awpy qoN hI pYdw hoey [ koeI jIv aus prmwqmw dw mu`l nhIN pw skdw [ jIv ausy qrHW hI bol skdw hY ijvyN pRBU Awp pRyrnw krdw hY [9[

pRBU ny inrol Awpxy Awpy qoN hI s`q pwqwl (qy s`q AwkwS) pYdw kIqy, inrol Awpxy Awpy qoN hI iqMny Bvn bxw ky pUry iDAwn nwl auhnW dI sMBwl krdw hY [ aus prmwqmw ny ijs qoN pry hor kuJ BI nhIN hY Awp hI jgq-rcnw dw mu`F bxwieAw [

hy pRBU! hryk jIv qyrw hI pRyirAw hoieAw krm krdw hY [10[

(mwieAw dy iqMn gux) rjo qmo qy sqo (hy pRBU!) qyrI hI qwkq dy Awsry bxy [ jIvW vwsqy jMmxw qy mrnw qUM Awp hI pYdw kIqw, haumY dw du`K BI qUM Awp hI (jIvW dy AMdr) pw id`qw hY [

prmwqmw ijs jIv auqy myhr krdw hY aus ƒ gurU dI srn pw ky (iqMnW guxW qoN auqWh) cOQI AvsQw ivc ApVWdw hY qy (mwieAw dy moh qoN) mukqI dyNdw hY [11[

pRBU dy inrol Awpxy Awpy qoN hI (ivSnU dy) ds Avqwr pYdw hoey [ (inrol Awpxy Awpy qoN hI prmwqmw ny) isRStI pYdw kr ky ieh jgq-iKlwrw iKlwirAw [ dyvqy, dYNq, iSv jI dy gx, (dyviqAW dy rwgI) gMDrb—ieh swry hI prmwqmw ny inrol Awpxy Awpy qoN pYdw kIqy [ sB jIv DuroN pRBU dy hukm ivc hI Awpxy kIqy krmW dy ilKy sMskwrW Anuswr krm kmw rhy hn [12[

jyhVw mnu`K gurU dI srn pY ky (prmwqmw dI ies byAMq klw ƒ) smJdw hY (auh aus dI Xwd qoN nhIN KuMJdw, qy) aus ƒ koeI rog (ivkwr) poh nhIN skdw [ pr koeI ivrlw bMdw gurU dI d`sI hoeI ies (ismrn dI) pOVI (dw Byq) smJdw hY [ jugW jugW qoN hI (gurU dI ieh pOVI jIvW dI) mukqI dw vsIlw bxI Aw rhI hY [ (jyhVw mnu`K ismrn dI ies pOVI dw Awsrw lYNdw hY) auh ivkwrW qoN ^lwsI hwsl kr lYNdw hY qy pRBU dI drgwh ivc ie`zq pWdw hY [13[

pMjW q`qW qoN bixAw ieh mwnuKI srIr inrol pRBU dy Awpxy Awpy qoN hI prgt hoieAw [ ies srIr dy sMjog krky jIv krmW ivc ru`J pYNdw hY [ pRBU dy hukm Anuswr hI jIv dy kIqy cMgy qy mMdy krmW dy sMskwr aus dy m`Qy qy ilKy jWdy hn, ies qrHW jIv pwp qy puMn (dy bIj) bIjdw hY (qy auhnW dw Pl Bogdw hY) [14[

jyhVy mnu`K siqgurU purK dy Sbd ivc r`qy rihMdy hn jo pRBU dy nwm-rs ivc msq rihMdy hn, auh mnu`K au~cy jIvn vwly bx jWdy hn, auh mwieAw dy pRBwv qoN inrlyp rihMdy hn [

Awqmk qwkqW au~cI Akl qy prmwqmw nwl fUMGI sWJ (dI dwiq) gurU qoN hI imldI hY [ cMgy BwgW nwl gurU (srn Awey jIv ƒ pRBU-crnW ivc) joV dyNdw hY [15[

hy igAwnvwn purSo! ies mn ƒ mwieAw dw bhuq moh cMbiVAw rihMdw hY; (ies dy rwz ƒ) smJo qy ies moh ƒ ^qm kro [ jyhVw mnu`K loB dy pRBwv hyT in`q mwieAw dy moh dw DMDw hI krdw rihMdw hY aus ƒ (dunIAw dIAW) AwsW kwmnW haumY shm (Awidk) cMbVy rihMdy hn [16[

jyhVw mnu`K gurU pwsoN prmwqmw dy guxW dI ivcwr (dI dwiq) pRwpq kr lYNdw hY, auh aus sdw-iQr rihx vwly pRBU dI hzUrI ivc itikAw rihMdw hY, aus dy crnW ivc suriq joVI r`Kdw hY [ hy nwnk! aus mnu`K dy AMdr sdw-iQr pRBU v`isAw rihMdw hY is&iq-swlwh dI rO bxI rihMdI hY jIvn ƒ piv`qR krn vwlw rwg (ijhw) huMdw rihMdw hY [ auh mnu`K sdw prmwqmw dy nwm ivc lIn rihMdw hY [17[5[17[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh