ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1033

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ਦਖਣੀ ॥ ਕਾਇਆ ਨਗਰੁ ਨਗਰ ਗੜ ਅੰਦਰਿ ॥ ਸਾਚਾ ਵਾਸਾ ਪੁਰਿ ਗਗਨੰਦਰਿ ॥ ਅਸਥਿਰੁ ਥਾਨੁ ਸਦਾ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਆਪੇ ਆਪੁ ਉਪਾਇਦਾ ॥੧॥ ਅੰਦਰਿ ਕੋਟ ਛਜੇ ਹਟਨਾਲੇ ॥ ਆਪੇ ਲੇਵੈ ਵਸਤੁ ਸਮਾਲੇ ॥ ਬਜਰ ਕਪਾਟ ਜੜੇ ਜੜਿ ਜਾਣੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਖੋਲਾਇਦਾ ॥੨॥ ਭੀਤਰਿ ਕੋਟ ਗੁਫਾ ਘਰ ਜਾਈ ॥ ਨਉ ਘਰ ਥਾਪੇ ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ॥ ਦਸਵੈ ਪੁਰਖੁ ਅਲੇਖੁ ਅਪਾਰੀ ਆਪੇ ਅਲਖੁ ਲਖਾਇਦਾ ॥੩॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਇਕ ਵਾਸਾ ॥ ਆਪੇ ਕੀਤੋ ਖੇਲੁ ਤਮਾਸਾ ॥ ਬਲਦੀ ਜਲਿ ਨਿਵਰੈ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਪੇ ਜਲ ਨਿਧਿ ਪਾਇਦਾ ॥੪॥ ਧਰਤਿ ਉਪਾਇ ਧਰੀ ਧਰਮ ਸਾਲਾ ॥ ਉਤਪਤਿ ਪਰਲਉ ਆਪਿ ਨਿਰਾਲਾ ॥ ਪਵਣੈ ਖੇਲੁ ਕੀਆ ਸਭ ਥਾਈ ਕਲਾ ਖਿੰਚਿ ਢਾਹਾਇਦਾ ॥੫॥ ਭਾਰ ਅਠਾਰਹ ਮਾਲਣਿ ਤੇਰੀ ॥ ਚਉਰੁ ਢੁਲੈ ਪਵਣੈ ਲੈ ਫੇਰੀ ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਦੀਪਕ ਰਾਖੇ ਸਸਿ ਘਰਿ ਸੂਰੁ ਸਮਾਇਦਾ ॥੬॥ ਪੰਖੀ ਪੰਚ ਉਡਰਿ ਨਹੀ ਧਾਵਹਿ ॥ ਸਫਲਿਓ ਬਿਰਖੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਪਾਵਹਿ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਹਜਿ ਰਵੈ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਹਰਿ ਰਸੁ ਚੋਗ ਚੁਗਾਇਦਾ ॥੭॥ ਝਿਲਮਿਲਿ ਝਿਲਕੈ ਚੰਦੁ ਨ ਤਾਰਾ ॥ ਸੂਰਜ ਕਿਰਣਿ ਨ ਬਿਜੁਲਿ ਗੈਣਾਰਾ ॥ ਅਕਥੀ ਕਥਉ ਚਿਹਨੁ ਨਹੀ ਕੋਈ ਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ਮਨਿ ਭਾਇਦਾ ॥੮॥ ਪਸਰੀ ਕਿਰਣਿ ਜੋਤਿ ਉਜਿਆਲਾ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਆਪਿ ਦਇਆਲਾ ॥ ਅਨਹਦ ਰੁਣ ਝੁਣਕਾਰੁ ਸਦਾ ਧੁਨਿ ਨਿਰਭਉ ਕੈ ਘਰਿ ਵਾਇਦਾ ॥੯॥ ਅਨਹਦੁ ਵਾਜੈ ਭ੍ਰਮੁ ਭਉ ਭਾਜੈ ॥ ਸਗਲ ਬਿਆਪਿ ਰਹਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਛਾਜੈ ॥ ਸਭ ਤੇਰੀ ਤੂ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ਦਰਿ ਸੋਹੈ ਗੁਣ ਗਾਇਦਾ ॥੧੦॥ ਆਦਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸੋਈ ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਣਾ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ॥ ਏਕੰਕਾਰੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ਹਉਮੈ ਗਰਬੁ ਗਵਾਇਦਾ ॥੧੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਆ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਣਾ ਦੂਆ ਤੀਆ ॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਸੁ ਅਪਰ ਪਰੰਪਰੁ ਪਰਖਿ ਖਜਾਨੈ ਪਾਇਦਾ ॥੧੨॥ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਸਚੁ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰਾ ॥ ਕੋਇ ਨ ਜਾਣੈ ਤੇਰਾ ਚੀਰਾ ॥ ਜੇਤੀ ਹੈ ਤੇਤੀ ਤੁਧੁ ਜਾਚੈ ਕਰਮਿ ਮਿਲੈ ਸੋ ਪਾਇਦਾ ॥੧੩॥ ਕਰਮੁ ਧਰਮੁ ਸਚੁ ਹਾਥਿ ਤੁਮਾਰੈ ॥ ਵੇਪਰਵਾਹ ਅਖੁਟ ਭੰਡਾਰੈ ॥ ਤੂ ਦਇਆਲੁ ਕਿਰਪਾਲੁ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥੧੪॥ ਆਪੇ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਵੈ ਆਪੇ ॥ ਆਪੇ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪੇ ਆਪੇ ॥ ਆਪੇ ਜੋੜਿ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਮਾਰਿ ਜੀਵਾਇਦਾ ॥੧੫॥ ਜੇਤੀ ਹੈ ਤੇਤੀ ਤੁਧੁ ਅੰਦਰਿ ॥ ਦੇਖਹਿ ਆਪਿ ਬੈਸਿ ਬਿਜ ਮੰਦਰਿ ॥ ਨਾਨਕੁ ਸਾਚੁ ਕਹੈ ਬੇਨੰਤੀ ਹਰਿ ਦਰਸਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥੧੬॥੧॥੧੩॥ {ਪੰਨਾ 1033-1034}

not:- mwrU dKxI—dKxI iksm dI mwrU rwgxI [

pdArQ:- kwieAw—srIr [ gV—gVH, iklHy [ swcw—sdw-iQr rihx vwlw [ puir—pur ivc, Sihr ivc [ ggnµdir—ggn AMdir, ggn ivc, AwkwS ivc, icq-AwkwS ivc, idmwZ ivc [ inrmwielu—inrml, pivqR [ Awpu—Awpxy Awp ƒ [ aupwiedw—prgt krdw hY, itkWdw hY [1[

htnwly—bwzwr (ijQy nwlo nwl h`t hn) [ Cjy—C`jy [

lyvY—lYNdw hY, ^rIddw hY [ bjr kpwt—krVy drvwzy [ jiV jwxY—bMd krny jwxdw hY [2[

Gr jweI—Gr dI QW [ nau Gr—nO golkW, nO ieMdRy [ dsvY—dsvyN Gr ivc [3[

iek vwsw—iek`Ty vswey hn [ jil—pwxI nwl [ invrY—bu`J jWdI hY [ jl iniD—smuMdr (ivc) [4[

Drmswlw—Drm kmwx dI QW [ auqpiq—pYdwieS [ prlau—nws [ pvxY—suAwsW dw [5[

Bwr ATwrh—swrI bnspqI [ FulY—Juldw hY [ pvxY—pvx dw [ sis—cMdRmw [ sUru—sUrj [6[

pMKI pMc—(gurmuK ibrK dy) pMj igAwn-ieMdRy pMCI [ aufir—au~f ky [ rvY—ismrdw hY [7[

iJliml—bVI cmk nwl [ iJlkY—ilSkdw hY [ gYxwrw—AwkwS [ AkQI—auh AvsQw ijs dw ibAwn nwh ho sky [ kQau—mYN d`sdw hW [8[

ruxJuxkwru—iek-rs im`TI im`TI Awvwz [ vwiedw—vjWdw hY [9[

Anhdu—iek-rs, lgwqwr [ CwjY—Cw irhw hY, psr irhw hY, ivAwpk hY [10[

inrMjnu—{inr-AMjn} mwieAw dy pRBwv qoN rihq [ eykMkwru—iek Akwl purK [11[

siqguir—gurU ny [ Apr—ijs qoN pry koeI nhIN [ prMpr—pry qoN pry [12[

gihr—fUMGw [ gMBIrw—v`fy ijgry vwlw [ cIrw—p`lw, pwt, iKlwrw [ jwcY—mMgdI hY [ krim—b^SS dI rwhIN [13[

scu—sdw-iQr rihx vwlw [ hwiQ—h`Q ivc [ BMfwrY—^zwny ivc [14[

auQwpy—nws krdw hY, auKyVdw hY [15[

qyqI—auh swrI (lukweI) [ bYis—bYT ky [ ibj mMdir—p`ky mMdr ivc [16[

ArQ:- (lok Awpxy v`sx vwsqy Sihr vsWdy hn qy rwKI vwsqy iklHy bxWdy hn, iehnW) SihrW qy ikilHAW (dI igxqI) ivc (mnu`Kw) srIr BI iek Sihr hY (ieh Sihr prmwqmw ny Awpxy v`sx leI vswieAw hY), ies Sihr ivc ies dy dsm duAwr ivc pRBU sdw-iQr invws hY [ auh prmwqmw pivqR-srUp hY, aus dw itkwxw sdw kwiem rihx vwlw hY, auh Awp hI Awpxy Awp ƒ (srIrW dy rUp ivc) prgt krdw hY [1[

ies (srIr-) iklHy dy AMdr hI, mwno, C`jy qy bwzwr hn ijnHW ivc pRBU Awp hI sOdw ^rIddw hY qy sWBdw hY [ (mwieAw dy moh dy) krVy kvwV BI AMdr jVy pey hn, prmwqmw Awp hI ieh kvwV bMd krny jwxdw hY qy Awp hI gurU dy Sbd ivc (jIv ƒ joV ky kvwV) KulHw dyNdw hY [2[

ies (srIr) iklHy gu&w ivc prmwqmw dI irhYS dw QW hY [ rzw dy mwlk pRBU ny Awpxy hukm ivc hI (ies iklHy ivc) nO Gr bxw id`qy hn (jo pr`qK idsdy hn) [ dsvyN Gr ivc (jo gupq hY) srb-ivAwpk lyKy qoN rihq qy byAMq pRBU Awp v`sdw hY [ auh AidRSt pRBU Awp hI Awpxy Awp dw drSn krWdw hY [3[

(ies srIr ivc aus ny) hvw, pwxI, A`g (Awidk q`qW) ƒ iek`Ty vsw id`qw hY [ (jgq-rcnw dw) Kyl qy qmwSw aus ny Awp hI ricAw hoieAw hY [ jyhVI bldI A`g aus dI ikrpw dI rwhIN pwxI nwl bu`J jWdI hY auh A`g (bVvw AgnI) aus ny smuMdr ivc itkw r`KI hY [4[

DrqI pYdw kr ky prmwqmw ny ies ƒ Drm kmwx leI QW bxw id`qw hY  [ jgq dI auqp`qI qy prlo krn vwlw Awp hI hY, pr Awp ies auqp`qI prlo qoN inrlyp rihMdw hY [ hr QW (Bwv, sB jIvW ivc) aus ny suAwsW dI Kyf rcI hoeI hY (Bwv, suAwsW dy Awsry jIv ijaUNdy r`Ky hoey hn), Awp hI (ieh suAwsW dI) qwkq iK`c ky (k`F ky srIrW dI Kyf ƒ) Fwh dyNdw hY [5[

hy pRBU! swrI isRStI dI bnspqI (qyry A`gy Pu`l Bytw krn vwlI) qyrI mwlx hY (jyhVI hvw) PyrIAW lYNdI hY (Bwv, hr pwsy c`ldI hY, aus) hvw dw (mwno) caur (qyry auqy) Jul irhw hY [ (Awpxy jgq-mh`l ivc) qUM Awp hI cMd Aqy sUrj (mwno) do dIvy (jgw) r`Ky hn, cMdRmw dy Gr ivc sUrj smwieAw hoieAw hY (sUrj dIAW ikrnW cMdRmw ivc pY ky cMdRmw ƒ rOSnI dy rhIAW hn) [6[

gurU (mwno) Pl dyx vwlw ru`K hY (ies ru`K qoN jyhVy) gurmuK Awqmk jIvn dyx vwlw nwm-Pl pRwpq krdy hn, auhnW dy (igAwn-ieMdRy) pMCI au~f ky bwhr (ivkwrW vl) dOVdy nhIN iPrdy [ gurU dy snmuK rihx vwlw jIv-pMCI Awqmk Afolqw ivc rih ky nwm ismrdw hY qy pRBU dy gux gWdw hY [ pRBU Awp hI aus ƒ Awpxw nwm-rs (rUp) cog cugWdw hY [7[

(‘sPl ibrK’ gurU pwsoN Awqmk jIvn dyx vwlw nwm-Pl pRwpq krn vwly gurmuK dy AMdr Awqm-prkwS pYdw huMdw hY jo) AYsw iJliml iJliml kr ky cmkwry mwrdw hY ik aus dI cmk qk nwh cMd, nwh koeI qwrw, nwh sUrj dI ikrx, Aqy nwh hI AwkwS dI ibjlI phuMc skdI hY (brwbrI kr skdI hY) [ (mYN aus prkwS dw) ibAwn qW kr irhw hW (pr auh prkwS) ibAwn qoN bwhr hY aus dw koeI inSwn nhIN id`qw jw skdw  [ (ijs mnu`K dy AMdr auh prkwS Awpxw) zhUr krdw hY aus dy mn ivc auh bVw ipAwrw l`gdw hY [8[

(ijs gurmuK dy AMdr ‘sPl ibrK’ gurU dI myhr nwl) r`bI joiq dI ikrx prkwSdI hY aus dy AMdr (Awqmk) cwnx ho jWdw hY [ dieAw dw somw pRBU Awp hI ieh kOqk kr kr ky vyKdw hY [ (aus gurmuK dy AMdr, mwno) iek-rs im`TI im`TI sur vwlw gIq c`l pYNdw hY ijs dI Duin sdw (aus dy AMdr jwrI rihMdI hY) [ (auh gurmuK Awpxy AMdr, mwno, AYsw swz) vjwx l`g pYNdw hY (ijs dI brkiq nwl) auh infrqw dy Awqmk itkwxy ivc (itk jWdw hY) [9[

(aus gurmuK dy ihrdy ivc) iek-rs (is&iq-swlwh dw vwjw v`jdw rihMdw hY, (aus dy AMdroN) Btkxw qy fr-sihm dUr ho jWdw hY (aus ƒ prq`K id`s pYNdw hY ik) prmwqmw swry sMswr ivc mOjUd hY qy sB auqy (AwpxI r`iKAw dI) CW kr irhw hY [

hy pRBU! ieh swrI rcnw qyrI hY (qy qUM hI ies dI rwKI krn vwlw hYN)—(‘sPl ibrK’ gurU qoN nwm-Pl pRwpq krn vwlw) gurmuK ieh g`l smJ lYNdw hY, auh gurmuK qyry gux gWdw hY qy qyry dr qy soBw pWdw hY [10[

aus gurmuK ny jwx ilAw hY ik auh piv`qR-srUp prmwqmw hI swrI isRStI dw mu`F hY qy mwieAw dy pRBwv qoN auqWh hY, aus vrgw dUjw hor koeI nhIN hY [ aus gurmuK dy mn ivc auhI ie`k Akwl purK v`sdw hY qy mn ivc ipAwrw l`gdw hY (ies dI brkiq nwl auh Awpxy AMdroN) haumY AhMkwr dUr kr lYNdw hY [11[

ijs gurmuK ƒ siqgurU ny nwm-AMimRq id`qw qy aus ny lY ky pIqw aus ƒ jgq ivc ikqy BI prmwqmw qoN ibnw hor koeI dUjw qIjw nhIN id`sdw, (aus dy AMdr koeI myr-qyr nhIN rih jWdI) [ (aus gurmuK ƒ inScw ho jWdw hY ik hr QW) ieko iek Apr Apwr prmwqmw Awp hI hY, auh Awp hI jIvW dy krmW ƒ) prK ky (qy psMd kr ky auhnW ƒ) Awpxy ^zwny ivc rlw lYNdw hY [12[

hy fUMGy qy v`fy ijgry vwly! qyry nwl jwx-pCwx pwxI qy qyry crnW ivc juVnw hI sdw-iQr rihx vwlw (au~dm) hY [ (qUM iek AYsw byAMq smuMdr hYN ik) qyrw iKlwr koeI smJ nhIN skdw [ ijqnI BI isRStI hY ieh swrI dI swrI qYQoN hI (hryk pdwrQ) mMgdI hY [ auh hI jIv kuJ pRwpq krdw hY ijs ƒ qyrI b^SS nwl kuJ imldw hY [13[

hy by-prvwh pRBU! (lok Awpo AwpxI smJ Anuswr Dwrimk imQy krm krdy hn, pr) qyry sdw-iQr nwm dw ismrn hI Asl krm hY Asl Drm hY, qy ieh nwm qyry kdy nwh mu`kx vwly ^zwny ivc mOjUd hY [ hy pRBU! qUM sdw dieAw dw ikrpw dw Gr hY, sB dw mwlk (pRBU) hYN, qUM Awp hI (Awpxy ^zwny ivcoN ieh dwiq dy ky) AwpxI sMgiq ivc imlw lYNdw hY [14[

pRBU Awp hI (jIvW dI) sMBwl kr ky Awp hI (jIvW ƒ) Awpxw drSn krWdw hY [ Awp hI pYdw krdw hY Awp nws krdw hY [ krqwr Awp hI (Awpxy crnW ivc) joVdw hY, Awp hI (crnW qoN) ivCoVdw hY, Awp hI (iksy ƒ) Awqmk mOqy mwrdw hY, Awp hI Awqmk jIvn dyNdw hY [15[

ieh ijqnI BI isRStI hY swrI dI swrI qyry hukm dy AMdr c`l rhI hY [ qUM Awpxy sdw-iQr mihl ivc bYT ky Awp hI sB dI sMBwl kr irhw hYN [ hy hrI! qyrw dws nwnk qyrw sdw-iQr nwm ismrdw hY (qyry dIdwr vwsqy qyry dr qy) bynqI krdw hY (ijs ƒ qyrw dIdwr nsIb huMdw hY, auh aus) dIdwr dI brkiq nwl Awqmk Awnµd pRwpq krdw hY [16[1[13[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh