ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1029

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਅਸੁਰ ਸਘਾਰਣ ਰਾਮੁ ਹਮਾਰਾ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰਮਈਆ ਰਾਮੁ ਪਿਆਰਾ ॥ ਨਾਲੇ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖੀਐ ਮੂਲੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਿਖੁ ਵੀਚਾਰਾ ਹੇ ॥੧॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਧੂ ਸਰਣਿ ਤੁਮਾਰੀ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰੀ ॥ ਅਗਨਿ ਪਾਣੀ ਸਾਗਰੁ ਅਤਿ ਗਹਰਾ ਗੁਰੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੇ ॥੨॥ ਮਨਮੁਖ ਅੰਧੁਲੇ ਸੋਝੀ ਨਾਹੀ ॥ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ਮਰਹਿ ਮਰਿ ਜਾਹੀ ॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖੁ ਨ ਮਿਟਈ ਜਮ ਦਰਿ ਅੰਧੁ ਖੁਆਰਾ ਹੇ ॥੩॥ ਇਕਿ ਆਵਹਿ ਜਾਵਹਿ ਘਰਿ ਵਾਸੁ ਨ ਪਾਵਹਿ ॥ ਕਿਰਤ ਕੇ ਬਾਧੇ ਪਾਪ ਕਮਾਵਹਿ ॥ ਅੰਧੁਲੇ ਸੋਝੀ ਬੂਝ ਨ ਕਾਈ ਲੋਭੁ ਬੁਰਾ ਅਹੰਕਾਰਾ ਹੇ ॥੪॥ ਪਿਰ ਬਿਨੁ ਕਿਆ ਤਿਸੁ ਧਨ ਸੀਗਾਰਾ ॥ ਪਰ ਪਿਰ ਰਾਤੀ ਖਸਮੁ ਵਿਸਾਰਾ ॥ ਜਿਉ ਬੇਸੁਆ ਪੂਤ ਬਾਪੁ ਕੋ ਕਹੀਐ ਤਿਉ ਫੋਕਟ ਕਾਰ ਵਿਕਾਰਾ ਹੇ ॥੫॥ ਪ੍ਰੇਤ ਪਿੰਜਰ ਮਹਿ ਦੂਖ ਘਨੇਰੇ ॥ ਨਰਕਿ ਪਚਹਿ ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰੇ ॥ ਧਰਮ ਰਾਇ ਕੀ ਬਾਕੀ ਲੀਜੈ ਜਿਨਿ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਾ ਹੇ ॥੬॥ ਸੂਰਜੁ ਤਪੈ ਅਗਨਿ ਬਿਖੁ ਝਾਲਾ ॥ ਅਪਤੁ ਪਸੂ ਮਨਮੁਖੁ ਬੇਤਾਲਾ ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ ਰੋਗੁ ਬੁਰਾ ਬੁਰਿਆਰਾ ਹੇ ॥੭॥ ਮਸਤਕਿ ਭਾਰੁ ਕਲਰ ਸਿਰਿ ਭਾਰਾ ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਭਵਜਲੁ ਲੰਘਸਿ ਪਾਰਾ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਬੋਹਿਥੁ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੇ ॥੮॥ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਜਗਿ ਹੇਤੁ ਪਿਆਰਾ ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਪਸਰਿਆ ਪਾਸਾਰਾ ॥ ਜਮ ਕੇ ਫਾਹੇ ਸਤਿਗੁਰਿ ਤੋੜੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰਾ ਹੇ ॥੯॥ ਕੂੜਿ ਮੁਠੀ ਚਾਲੈ ਬਹੁ ਰਾਹੀ ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਦਾਝੈ ਪੜਿ ਪੜਿ ਭਾਹੀ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਗੁਰੂ ਵਡ ਦਾਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਸੁਖ ਸਾਰਾ ਹੇ ॥੧੦॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਸਚੁ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ॥ ਸਭਿ ਦੁਖ ਮੇਟੇ ਮਾਰਗਿ ਪਾਏ ॥ ਕੰਡਾ ਪਾਇ ਨ ਗਡਈ ਮੂਲੇ ਜਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਰਾਖਣਹਾਰਾ ਹੇ ॥੧੧॥ ਖੇਹੂ ਖੇਹ ਰਲੈ ਤਨੁ ਛੀਜੈ ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਪਾਥਰੁ ਸੈਲੁ ਨ ਭੀਜੈ ॥ ਕਰਣ ਪਲਾਵ ਕਰੇ ਬਹੁਤੇਰੇ ਨਰਕਿ ਸੁਰਗਿ ਅਵਤਾਰਾ ਹੇ ॥੧੨॥ ਮਾਇਆ ਬਿਖੁ ਭੁਇਅੰਗਮ ਨਾਲੇ ॥ ਇਨਿ ਦੁਬਿਧਾ ਘਰ ਬਹੁਤੇ ਗਾਲੇ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਉਪਜੈ ਭਗਤਿ ਰਤੇ ਪਤੀਆਰਾ ਹੇ ॥੧੩॥ ਸਾਕਤ ਮਾਇਆ ਕਉ ਬਹੁ ਧਾਵਹਿ ॥ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਕਹਾ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹਿ ॥ ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣ ਅੰਤਰਿ ਖਪਹਿ ਖਪਾਵਹਿ ਨਾਹੀ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੇ ॥੧੪॥ ਕੂਕਰ ਸੂਕਰ ਕਹੀਅਹਿ ਕੂੜਿਆਰਾ ॥ ਭਉਕਿ ਮਰਹਿ ਭਉ ਭਉ ਭਉ ਹਾਰਾ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਝੂਠੇ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ ਦੁਰਮਤਿ ਦਰਗਹ ਹਾਰਾ ਹੇ ॥੧੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਮਨੂਆ ਟੇਕੈ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਦੇ ਸਰਣਿ ਪਰੇਕੈ ॥ ਹਰਿ ਧਨੁ ਨਾਮੁ ਅਮੋਲਕੁ ਦੇਵੈ ਹਰਿ ਜਸੁ ਦਰਗਹ ਪਿਆਰਾ ਹੇ ॥੧੬॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਸਾਧੂ ਸਰਣਾਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਚਨੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਪਾਈ ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਮੇਲੇ ਮੇਲਣਹਾਰਾ ਹੇ ॥੧੭॥੩॥੯॥ {ਪੰਨਾ 1028-1029-1030}

pdArQ:- Asur—dYNq, kwmwidk [ sGwrx—mwrn (vwlw) [ Git Git—hryk Gt ivc [ rmeIAw—sohxw rwm [ nwly—nwl hI, hryk jIv dy AMdr hI [ AlKu—ijs dw srUp ibAwn nwh kIqw jw sky [ mUlo—iblkul, au~kw hI [ gurmuiK—gurU dI srn pY ky [ ilKu—(Awpxy ihrdy ivc) pRo lY [ vIcwrw—guxW dI ivcwr [1[

swDU—auh mnu`K ijs ny Awpxy mn ƒ swD ilAw hY [ pRiB—pRBU ny [ Aiq—bhuq [2[

mnmuK—Awpxy mn dy ipCy qurn vwly bMdy [ mrih—Awqmk mOq shyV lYNdy hn [ dir—dr  qy [ AMDu—mwieAw dy moh ivc AMnHw hoieAw mnu`K [3[

ieik—AnykW jIv [ Gir—Gr ivc, ihrdy ivc, AMqr Awqmy, Awqmk Afolqw ivc [ AMDuly—mwieAw dy moh ivc AMnHy hoey jIvW ƒ [4[

Dn—jIv-iesqRI [ ikAw—kIh lwB? ipr—Ksm [ ko—kOx? Pokt—Poky, ivArQ [5[

ipMjr—srIr [ pRyq—ivkwrI jIvwqmw [ pcih—^uAwr huMdy hn [ lIjY—vsUl kIqI jWdI hY [ ijin—ijs mnu`K ny [6[

qpY—qpdw hY [ Jwlw—lwtW [ Apqu—pq-hIx [ mnmuKu—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw [ byqwlw—BUqnw [7[

msqik—m`Qy au~qy [ isir—isr auqy [ boihQu—jhwz [ nwim—nwm dI rwhIN [8[

klqR—iesqRI [ jig—jgq ivc [ hyqu—ihq, moh [ pwswrw—iKlwrw [ siqguir—siqgurU ny [9[

kUiV—mwieAw dy moh ivc [ piV—pY ky [ BwhI—A`g ivc [ dwxw—isAwxw [ swrw—sRySt [10[

siB—swry [ mwrig—rsqy auqy [ kMfw—haumY dw kMfw [ pwie—pYr ivc [ gfeI—cu`Bdw [ mUly—iblkul [11[

KyhU—suAwh ivc [ CIjY—iC`jdw hY, kmzor huMdw hY [ sYlu—p`Qr, phwV [ krx plwv—{k{xwpRlwp} qrly, kIrny, qrs-Bry ivrlwp [ Avqwrw—jnmdw [12[

ibKu—zihr [ BuieAMgm—s`p [ iein—ies ny [ pqIAwrw—pqIjdw [13[

swkq—mwieAw-vyVHy mnu`K [ Dwvih—dOVdy hn [ ivswir—ivswr ky [14[

kUkr—ku`qy [ sUkr—sUr [ Bauik—BONk ky [ mrih—Awqmk mOqy mrdy hn [ Bau Bau Bau—Btk Btk ky [ hwrw—Q`k jWdy hn [15[

tykY—Awsrw dyNdw hY [ prykY—pey hoey ƒ [16[

swDU—gurU [ giq—hwlq [ imiq—mrXwdw [ mn—hy mn! [17[

ArQ:- swfw prmwqmw (swfy mnW ivcoN kwmwidk) dYNqW dw nws krn dy smr`Q hY [ auh ipAwrw sohxw rwm hryk srIr ivc v`sdw hY [ hr vyly swfy AMdr mOjUd hY, iPr BI auh Al`K hY, aus dw srUp au~kw hI ibAwn nhIN kIqw jw skdw [ (hy BweI!) gurU dI srn pY ky aus dy guxW dI ivcwr (Awpxy ihrdy ivc) pRo lvo [1[

hy pRBU! jyhVy mnu`K gurU dy snmuK ho ky qyrI srn pYNdy hn auh Awpxy mn ƒ swD lYNdy hn (ivkwrW vloN rok lYNdy hn) [ (ijs BI mnu`K ny gurU vl mUMh kIqw aus ƒ) pRBU ny myhr kr ky sMswr-smuMdr qoN pwr lµGw ilAw [ ieh sMswr iek bVw hI fUMGw smuMdr hY ies ivc pwxI (dy QW ivkwrW dI) A`g (BVk rhI) hY [ ies ivcoN siqgurU pwr lµGw lYNdw hY [2[

Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwly qy mwieAw dy moh ivc AMnHy hoey bMidAW ƒ (ies iqRSnw-A`g dy smuMdr dI) smJ nhIN pYNdI [ auh jnm mrn dy c`kr ivc pYNdy hn qy muV muV Awqmk mOqy mrdy hn [ (pr auh ivcwry BI kIh krn?) ipCly jnmW jnmWqrW dy kIqy krmW dy sMskwrW dw iliKAw lyK (jo auhnW dy mn ivc au~kirAw ipAw hY) imtdw nhIN [ mwieAw dy moh ivc AMnHw hoieAw jIv jm dy dr qy ^uAwr huMdw hY [3[

(iesy hI qrHW mwieAw moh ivc Ps ky) AnykW hI jIv jMmdy hn mrdy hn, jMmdy hn mrdy hn, pr Awpxy AMqr Awqmy Afolqw nhIN pRwpq kr skdy, auh ipCly kIqy krmW dy sMskwrW dy b`Jy hoey (hor hor) pwp krI jWdy hn [ mwieAw dw loB qy AhMkwr bVI burI blw hY, ies ivc AMnHy hoey jIv ƒ koeI sUJ bUJ Aw nhIN skdI (ik iks rwhy ipAw hoieAw hY) [4[

jyhVI iesqRI pqI qoN ivCuVI hoeI hovy aus dw hwr-isMgwr iks ArQ? aus ny qW Awpxw Ksm ivswr r`iKAw hY qy auh prwey mrd nwl rMg-rlIAW mwxdI hY [ (ieh hwr-isMgwr aus ƒ hor hor nrk ivc pWdw hY) [ ijvyN iksy vysuAw dy pu`qr dy ipau dw nwm nhIN d`isAw jw skdw (auh jgq ivc hwso-hIxw hI huMdw hY, iesy qrHW pqI-pRBU qoN ivCuVI jIv-iesqRI dy) hor hor krm Poky qy ivkwr hI hn (iehnW ivcoN nmoSI hI imldI hY) [5[

(jyhVy jIv pRBU dw nwm nhIN ismrdy auh, mwno, pRyq-jUn hn [ auhnW dy ieh mnu`Kw srIr BI pRyqW dy rihx leI ipMjr hI hn) iehnW pRyq-ipMjrW ivc auh byAMq du`K sihMdy hn [ AigAwnqw dy hnyry ivc pY ky auh (Awqmk mOq dy) nrk ivc ^uAwr huMdy hn [

ijs mnu`K ny prmwqmw dw nwm Bulw id`qw hY (aus dy isr qy ivkwrW dw krzw cVHdw jWdw hY, auh mnu`K Drmrwj dw krzweI ho jWdw hY) aus pwsoN Drmrwj dy ies krzy dI vsUlI kIqI hI jWdI hY (Bwv, ivkwrW dy kwrn aus ƒ du`K shwrny hI pYNdy hn) [6[

Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw mnu`K, mwno, BUq hY, (mnu`Kw srIr huMidAW BI AMqr Awqmy) pSU hY, aus ƒ ikqy Awdr nhIN imldw [ (mnmuK dy AMdr mwno, mwieAw dy moh dw) sUrj qpdw rihMdw hY, aus dy AMdr ivhulI iqRSnw-A`g dIAW lwtW inkldIAW rihMdIAW hn [

jyhVy bMdy dunIAw dIAW AwsW qy mn dy mwiek PurinAW ivc Ps ky mwieAw dy moh dI kmweI hI krdy rihMdy hn, auhnW ƒ (moh dw ieh) A`q BYVw rog cMbiVAw hI rihMdw hY [7[

ijs mnu`K dy m`Qy auqy isr auqy (pwpW dy) k`lr dw bhuq swrw Bwr r`iKAw hovy, auh sMswr-smuMdr qoN ikvyN pwr lµGygw? dunIAw dy SurU qoN hI jugW dy mu`F qoN hI siqgurU jhwz hY jo jIvW ƒ prmwqmw dy nwm ivc joV ky pwr lµGw dyNdw hY [8[

jgq ivc mwieAw dw moh-rUp iKlwrw iKlirAw ipAw hY, (sB jIvW dw) pu`qr nwl iesqRI nwl moh hY ipAwr hY (pr ieh moh Awqmk mOq dw kwrn bxdw hY), ies Awqmk mOq dIAW PwhIAW siqgurU ny (aus mnu`K dy gloN) qoV id`qIAW hn jo gurU dy snmuK rih ky jgq dy mUl pRBU ƒ Awpxy soc-mMfl ivc itkWdw hY [9[

jyhVI jIv-iesqRI mwieAw dy moh ivc (pY ky Awqmk jIvn dI pUMjI) lutw bYTdI hY, auh (shI jIvn-rwh qoN KuMJ ky) keI rwhW ivc BtkdI iPrdI hY [ jyhVw mnu`K Awpxy mn dy ip`Cy qurdw hY auh iqRSnw dI A`g ivc pY pY ky sVdw hY (duKI huMdw hY) [ (ies rog qoN bcwx leI) gurU (jo) v`fw isAwxw (hkIm) hY Awqmk jIvn dyx vwlw hrI-nwm dyNdw hY [ (hy BweI! gurU dI srn pY ky) nwm jpo (iesy ivc) sRySt suK hY [10[

ijs mnu`K auqy gurU qRü`Tdw hY aus ƒ sdw-iQr hrI-nwm (ihrdy ivc) p`kw krw dyNdw hY, aus dy swry du`K imtw dyNdw hY aus ƒ izMdgI dy shI rsqy qy pw dyNdw hY [ siqgurU ijs mnu`K dw rwKw bxdw hY (izMdgI dy pYNfy quridAW) aus dy pYr ivc kMfw nhIN cu`Bdw (aus ƒ haumY dw kMfw duKI nhIN krdw) [11[

Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw mnu`K p`Qr idl hI rihMdw hY kdy (BgqI-Bwv ivc) nhIN iB`jdw, swrI aumr mwieAw dy moh ivc hI aus dw srIr Aw^r nws ho jWdw hY qy (aus dw sRySt mnu`Kw jIvn) suAwh ivc hI rl jWdw hY [ (jIvn dw smw ivhw jwx qy jy auh) bQyry qrly BI kry (qW iksy ArQ nhIN) auh kdy nrk ivc kdy surg ivc jMmdw hI rihMdw hY (Bwv, jnm mrn dy gyV ivc pY ky duK suK Bogdw rihMdw hY) [12[

(gurU dI srn qoN ibnw) mwieAw dy moh-rUp s`p dw zihr jIvW dy AMdr itikAw rihMdw hY (qy jIvW ƒ Awqmk mOqy mwrdw rihMdw hY) [ ies ny duibDw ivc pw ky AnykW Gr gwl id`qy hn (moh ny pRBU qoN ibnw hor hor Awsry dI Jwk ivc pY ky AnykW jIvn brbwd kr id`qy hn) [ gurU qoN ibnw mnu`K dy ihrdy ivc pRBU-crnW ivc pRIiq pYdw nhIN huMdI [ jyhVy mnu`K (gurU dI rwhIN) prmwqmw dy Bgq-rMg ivc rMgy jWdy hn auhnW dw mn pRBU dI Xwd ivc ^uS rihMdw hY [13[

mwieAw-vyVHy jIv mwieAw iek`TI krn dI ^wqr bhuq B`j-dOV krdy hn (ikauNik auh iesy ivc suK l`Bx dI Aws r`Kdy hn) pr prmwqmw dw nwm Bulw ky Awqmk Awnµd ik`QoN lY skdy hn? auh mwieAw dy iqMnW guxW ivc hI Psy rih ky duKI huMdy hn (hornW ƒ BI) duKI krdy hn [ du`KW dy ies smuMdr ivcoN auh pwrly bMny nhIN phuMc skdy [14[

inry kUV dy vpwrI bMdy (vyKx ƒ qW mnu`K hn, pr Asl ivc auh) ku`qy qy sUr hI (Awpxy Awp ƒ) AKvWdy hn (ikauNik ku`iqAW qy sUrW vWg mwieAw dI ^wqr) BONk BONk ky Awqmk mOq shyV lYNdy hn, swrI aumr Btkdy Btkdy Q`k tu`t jWdy hn [ auhnW dy mn ivc mwieAw dw moh, auhnW dy srIr ivc mwieAw dw moh, swrI aumr auh moh dI kmweI hI krdy hn [ ies BYVI m`qy l`g ky prmwqmw dI drgwh ivc auh jIvn-bwzI hwr jWdy hn [15[

jy siqgurU iml pey qW auh srn pey mnu`K ƒ prmwqmw dw nwm dy ky aus dy (foldy) mn ƒ shwrw dyNdw hY [ gurU aus ƒ prmwqmw dw nwm-rUp Amolk (kImqI) Dn dyNdw hY, prmwqmw dI is&iq-swlwh (dI dwiq) dyNdw hY (ijs dI brkiq nwl aus ƒ) pRBU dI drgwh ivc Awdr-ipAwr imldw hY [16[

gurU dI srn ipAW prmwqmw dw nwm imldw hY [ gurU dy bcnW qy quirAW ieh smJ Aw jWdI hY ik prmwqmw ikho ijhw (dieAwl) hY qy kyfw v`fw (byAMq) hY [ hy nwnk! (Awpxy mn ƒ smJw qy AwK—) hy myry mn! prmwqmw dw nwm jp (nwm jpx vwly vf-BwgI ƒ) mylxhwr pRBU Awpxy crxW ivc imlw lYNdw hY [17[3[9[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh