ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1024

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਸਾਚੈ ਮੇਲੇ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਏ ॥ ਜਾ ਤਿਸੁ ਭਾਣਾ ਸਹਜਿ ਸਮਾਏ ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਜੋਤਿ ਧਰੀ ਪਰਮੇਸਰਿ ਅਵਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਭਾਈ ਹੇ ॥੧॥ ਜਿਸ ਕੇ ਚਾਕਰ ਤਿਸ ਕੀ ਸੇਵਾ ॥ ਸਬਦਿ ਪਤੀਜੈ ਅਲਖ ਅਭੇਵਾ ॥ ਭਗਤਾ ਕਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਕਰਤਾ ਬਖਸਿ ਲਏ ਵਡਿਆਈ ਹੇ ॥੨॥ ਦੇਦੇ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵੈ ਸਾਚੇ ॥ ਲੈ ਲੈ ਮੁਕਰਿ ਪਉਦੇ ਕਾਚੇ ॥ ਮੂਲੁ ਨ ਬੂਝਹਿ ਸਾਚਿ ਨ ਰੀਝਹਿ ਦੂਜੈ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਈ ਹੇ ॥੩॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਗਿ ਰਹੇ ਦਿਨ ਰਾਤੀ ॥ ਸਾਚੇ ਕੀ ਲਿਵ ਗੁਰਮਤਿ ਜਾਤੀ ॥ ਮਨਮੁਖ ਸੋਇ ਰਹੇ ਸੇ ਲੂਟੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਬਤੁ ਭਾਈ ਹੇ ॥੪॥ ਕੂੜੇ ਆਵੈ ਕੂੜੇ ਜਾਵੈ ॥ ਕੂੜੇ ਰਾਤੀ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵੈ ॥ ਸਬਦਿ ਮਿਲੇ ਸੇ ਦਰਗਹ ਪੈਧੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਰਤਿ ਸਮਾਈ ਹੇ ॥੫॥ ਕੂੜਿ ਮੁਠੀ ਠਗੀ ਠਗਵਾੜੀ ॥ ਜਿਉ ਵਾੜੀ ਓਜਾੜਿ ਉਜਾੜੀ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕਿਛੁ ਸਾਦਿ ਨ ਲਾਗੈ ਹਰਿ ਬਿਸਰਿਐ ਦੁਖੁ ਪਾਈ ਹੇ ॥੬॥ ਭੋਜਨੁ ਸਾਚੁ ਮਿਲੈ ਆਘਾਈ ॥ ਨਾਮ ਰਤਨੁ ਸਾਚੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਚੀਨੈ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਸੋਈ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਈ ਹੇ ॥੭॥ ਨਾਵਹੁ ਭੁਲੀ ਚੋਟਾ ਖਾਏ ॥ ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਭਰਮੁ ਨ ਜਾਏ ॥ ਪਚਿ ਪਚਿ ਮੁਏ ਅਚੇਤ ਨ ਚੇਤਹਿ ਅਜਗਰਿ ਭਾਰਿ ਲਦਾਈ ਹੇ ॥੮॥ ਬਿਨੁ ਬਾਦ ਬਿਰੋਧਹਿ ਕੋਈ ਨਾਹੀ ॥ ਮੈ ਦੇਖਾਲਿਹੁ ਤਿਸੁ ਸਾਲਾਹੀ ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਰਪਿ ਮਿਲੈ ਜਗਜੀਵਨੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਬਣਤ ਬਣਾਈ ਹੇ ॥੯॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕੋਇ ਨ ਪਾਵੈ ॥ ਜੇ ਕੋ ਵਡਾ ਕਹਾਇ ਵਡਾਈ ਖਾਵੈ ॥ ਸਾਚੇ ਸਾਹਿਬ ਤੋਟਿ ਨ ਦਾਤੀ ਸਗਲੀ ਤਿਨਹਿ ਉਪਾਈ ਹੇ ॥੧੦॥ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ ਵੇਪਰਵਾਹੇ ॥ ਆਪਿ ਉਪਾਏ ਦਾਨੁ ਸਮਾਹੇ ॥ ਆਪਿ ਦਇਆਲੁ ਦੂਰਿ ਨਹੀ ਦਾਤਾ ਮਿਲਿਆ ਸਹਜਿ ਰਜਾਈ ਹੇ ॥੧੧॥ ਇਕਿ ਸੋਗੀ ਇਕਿ ਰੋਗਿ ਵਿਆਪੇ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੇ ਸੁ ਆਪੇ ਆਪੇ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਉ ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਪੂਰੀ ਅਨਹਦਿ ਸਬਦਿ ਲਖਾਈ ਹੇ ॥੧੨॥ ਇਕਿ ਨਾਗੇ ਭੂਖੇ ਭਵਹਿ ਭਵਾਏ ॥ ਇਕਿ ਹਠੁ ਕਰਿ ਮਰਹਿ ਨ ਕੀਮਤਿ ਪਾਏ ॥ ਗਤਿ ਅਵਿਗਤ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੈ ਬੂਝੈ ਸਬਦੁ ਕਮਾਈ ਹੇ ॥੧੩॥ ਇਕਿ ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਹਿ ਅੰਨੁ ਨ ਖਾਵਹਿ ॥ ਇਕਿ ਅਗਨਿ ਜਲਾਵਹਿ ਦੇਹ ਖਪਾਵਹਿ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਪਾਰਿ ਲੰਘਾਈ ਹੇ ॥੧੪॥ ਗੁਰਮਤਿ ਛੋਡਹਿ ਉਝੜਿ ਜਾਈ ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਰਾਮੁ ਨ ਜਪੈ ਅਵਾਈ ॥ ਪਚਿ ਪਚਿ ਬੂਡਹਿ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ ਕੂੜਿ ਕਾਲੁ ਬੈਰਾਈ ਹੇ ॥੧੫॥ ਹੁਕਮੇ ਆਵੈ ਹੁਕਮੇ ਜਾਵੈ ॥ ਬੂਝੈ ਹੁਕਮੁ ਸੋ ਸਾਚਿ ਸਮਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੁ ਮਿਲੈ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਾਰ ਕਮਾਈ ਹੇ ॥੧੬॥੫॥ {ਪੰਨਾ 1024-1025}

pdArQ:- swcY—sdw-iQr rihx vwly (pRBU) ny [ sbid—Sbd ivc [ iqsu—aus (pRBU) ƒ [ Bwxw—cMgw l`gw [ shij—Awqmk Afolqw ivc [ prmysir—prmysr ny [ BweI—hy BweI! [1[

ijs ky—ijs (pRBU) dy [ pqIjY—^uS huMdw hY [ AByvw—ijs dw Byq n pwieAw jw sky [ guxkwrI—Awqmk gux dyx vwlw [2[

dy—dy ky [ swcy—sdw-iQr pRBU dy (BMfwirAW ivc) [ kwcy—QoVH-ivqy jIv [ swic—sdw-iQr pRBU (dy nwm) ivc [3[

jwig rhy—mwieAw dy moh vloN sucyq rihMdy hn [ mnmuK—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwly bMdy [ swbqu—bcI hoeI pUMjI vwly [4[

kUVy—kUiV hI, mwieAw dy moh ivc hI [ AwvY—jMmdw hY [ rwqI—r`qI hoeI (jIv-iesqRI) [ sy—auh bMdy [ pYDy—sropw hwsl krdy hn [5[

kUiV—mwieAw dy moh ivc [ TgI Tg—T`gW ny T`g leI [ vwVI—bZIcI [ EjwiV—aujwV ivc, inKsmI [ swid—suAwdlw, suAwd vwlw [ hir ibsirAY—hrI ƒ ivswirAW [6[

swcu—sdw-iQr pRBU dw nwm [ AwGweI—r`j jWdw hY [ swcI—sdw At`l rihx vwlI [ Awpu—Awpxy Awp ƒ [7[

nwvhu—nwm qoN [ Brmu—Btkxw [ pic—^uAwr ho ky [ Acyq—Zwi&l [ Ajgir Bwir—bhuq hI vDIk Bwr hyT [8[

bwd—JgVy [ mY—mYƒ [ swlwhI—mYN aus dI is&iq krW [ Arip—Bytw kr ky [ jg jIvnu—jgq dw jIvn, prmwqmw [ bxq—sMbMD [9[

giq—Awqmk AvsQw [ imiq—mwp, imxqI [ ko—koeI bMdw [ vfweI—mwx, AhMkwr [ KwvY—(aus dy Awqmk jIvn ƒ) Kw jWdw hY [ dwqI—dwqW ivc [ qoit—Gwtw, kmI [ iqnih—iqin hI, aus (prmwqmw) ny hI [10[

vyprvwhy—by-prvwh pRBU dI [ smwhy—sMbwhy, ApVWdw hY [ shij—Awqmk Afolqw ivc [ rjweI—rzw dw mwlk [11[

ieik—AnykW jIv [ sogI—sog ivc gRsy hoey [ ivAwpy—dbwey hoey [ Bwau—pRym [ Anhid—Anhd ivc, Amr pRBU ivc [ sbid—gurU dy Sbd dI rwhIN [12[

giq—au~cI Awqmk AvsQw [ Aivgiq—FihMdI Awqmk AvsQw [ swr—kdr [ kmweI—kmwie, kmw ky [13[

qIriQ—qIrQ qy [ dyh—srIr [ Kpwvih—AOKw krdy hn [ ikqu ibiD—iks qrIky nwl? [14[

auJiV—kurwhy [ AvweI—AvYVw [ jweI—jwie, jw ky [ mnmuiK—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw bMdw [ bUfih—fu`bdy hn [ kUiV—mwieAw dy moh ivc (Psx krky) [ bYrweI—vYrI [15[

AwvY—jMmdw hY [ swic—sdw-iQr pRBU ivc [ swcu—sdw-iQr pRBU [ min—mn ivc [ BwvY—ipAwrw l`gdw hY [16[5[

ArQ:- prmysr ny AwpxI joiq iqMnW BvnW ivc itkw r`KI hY; hy BweI! koeI hor aus pRBU vrgw nhIN hY [ aus sdw-iQr pRBU ny ijnHW bMidAW ƒ (Awpxy crnW ivc) imlwieAw ijnHW ƒ gurU dy Sbd ivc joiVAw qW jdoN aus ƒ cMgw l`gw, auh bMdy Afol Awqmk AvsQw ivc lIn ho gey [1[

jdoN (Bgq jn) gurU dy Sbd ivc juVdy hn, jdoN aus pRBU dy syvk bx ky aus dI syvw-BgqI krdy hn, qW auh Al`K Aqy AByv pRBU (auhnW dI ies Gwl qy) pRsMn huMdw hY [ krqwr Awpxy BgqW ivc Awqmk gux pYdw krdw hY, Awp auhnW auqy b^SS krdw hY auhnW ƒ vifAweI dyNdw hY [2[

(jIvW ƒ dwqW) dy dy ky sdw-iQr rihx vwly prmwqmw dy (BMfwirAW ivc) Gwtw nhIN pYNdw, pr QoVH-ivqy jIv dwqW lY lY ky (BI) mu`kr jWdy hn, (Awpxy jIvn dy) mUl-pRBU (dy KulH-idly suBwau) ƒ nhIN smJdy, sdw-iQr pRBU dy nwm ivc juVn leI jIvW ƒ rIJ pYdw nhIN huMdI, pRBU qoN ibnw hor Awsry dI Jwk ivc Btk ky kurwhy pey rihMdy hn [3[

jyhVy bMdy gurU dI srn pYNdy hn auh hr vyly mwieAw dy moh vloN sucyq rihMdy hn, gurU dI is`iKAw lY ky auh sdw-iQr pRBU dI lgn (dw Awnµd) pCwx lYNdy hn [ gurU dy snmuK rihx vwly bMdy Awpxy Awqmk jIvn dI pUMjI ƒ (mwieAw dy h`ilAW qoN) bcw ky r`Kdy hn [ Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwly mnu`K mwieAw dy moh ivc Zwi&l itky rihMdy hn, qy Awqmk guxW dw srmwieAw lutw bYTdy hn [4[

jyhVI jIv-iesqRI mwieAw dy moh dy rMg ivc rMgI rihMdI hY, auh mwieAw dy moh ivc gRsI hI jMmdI hY, ieQy sdw mwieAw dy moh dw hI vxj krdI hY, mwieAw dy moh ivc PsI hI dunIAw qoN clI jWdI hY [ jyhVy bMdy gurU dy Sbd ivc juVy rihMdy hn auhnW ƒ prmwqmw dI hzUrI ivc Awdr imldw hY [ gurU dI srn pYx vwly bMidAW dI suriq (pRBU dI Xwd ivc) itkI rihMdI hY [5[

jyhVI jIv-iesqRI mwieAw dI iqRSnw ivc mohI rihMdI hY aus dy Awqmk jIvn dI bZIcI ƒ kwmwidk T`g T`g lYNdy hn, ijvyN koeI PulvwVI ikqy aujwV ivc (inKsmI hox krky) au~jV jWdI hY [ (BwvyN auh mwieAw dy moh ivc PsI rihMdI hY, iPr BI) prmwqmw dy nwm qoN ibnw koeI iK`c suAwdlI nhIN l`g skdI, pRBU dw nwm Bu`lx krky auh sdw du`K hI pWdI hY [6[

ijs mnu`K ƒ sdw-iQr pRBU dw nwm (Awqmk izMdgI vwsqy) Bojn imldw hY, auh (iqRSnw vloN) r`j jWdw hY, ijs ƒ prmwqmw dw nwm-rqn l`B pYNdw hY, aus ƒ (lok prlok ivc) sdw-iQr rihx vwlI ie`zq imldI hY [ jyhVw mnu`K Awpxy Awqmk jIvn ƒ pVqwldw rihMdw hY, auhI (Awpxy jIvn-mnorQ ƒ) pCwxdw hY, aus dI suriq pRBU dI joiq ivc imlI rihMdI hY [7[

jyhVI jIv-iesqRI prmwqmw dy nwm qoN KuMJI rihMdI hY auh du`K shwrdI hY (dunIAw dy kMmW ivc BwvyN auh) bhuq isAwxp (ivKwvy), aus dI (mwieAw dI) Btkxw dUr nhIN huMdI [ jyhVy bMdy prmwqmw dI Xwd vloN Avysly rihMdy hn prmwqmw ƒ cyqy nhIN krdy, (auh mwieAw dy moh ivc) ^uAwr ho ho ky Awqmk mOq shyVdy hn, auh (moh dy) bhuq hI Bwry boJ hyT l`dy rihMdy hn [8[

(mwieAw dy moh ivc PisAW dw ijDr ikDr BI hwl vyKo) JgiVAW qoN ivroD qoN koeI BI ^wlI nhIN hY (qy quhwƒ XkIn nhIN AwauNdw qW) mYƒ koeI AYsw ivKwE, mYN aus dw sqkwr krdw hW [ Awpxw mn qy srIr Bytw kIiqAW hI (Bwv, Awpxy mn dI AgvweI qy igAwn-ieMidRAW dI Btkxw C`ifAW hI) jgq dw jIvn prmwqmw imldw hY, qdoN hI aus nwl sWJ bxdI hY [9[

koeI AwdmI nhIN jwx skdw ik prmwqmw ikho ijhw hY Aqy kyfw v`fw hY [ jy koeI mnu`K Awpxy Awp ƒ v`fw AKvw ky (ieh mwx kry ik mYN pRBU dI giq imiq l`B skdw hW qW ieh) mwx aus dy Awqmk jIvn ƒ qbwh kr dyNdw hY [ swrI isRStI sdw-iQr rihx vwly mwlk ny pYdw kIqI hY (sB ƒ dwqW dyNdw hY, pr aus dIAW) dwqW ivc kmI nhIN huMdI [10[

(prmwqmw dI ieh iek) bVI BwrI is&iq hY ik (ieqny v`fy jgq-prvwr dw mwlk-Ksm ho ky BI) by-prvwh hY (pRbMD krn ivc GbrWdw nhIN), Awp hI pYdw krdw hY qy Awp hI sB ƒ irzk ApVWdw hY [ sB dwqW dw mwlk pRBU dieAw dw somw hY, iksy BI jIv qoN dUr nhIN hY, auh rzw dw mwlk ijs jIv ƒ iml pYNdw hY auh (BI) Awqmk Afloqw ivc itk jWdw hY [11[

(isRStI dy) AnykW jIv sog ivc gRsy rihMdy hn, AnykW jIv rog hyT dbwey rihMdy hn, jo kuJ krdw hY pRBU Awp hI Awp krdw hY [ jo mnu`K gurU dI pUrI miq dI rwhIN prmwqmw dI BgqI krdw hY prmwqmw nwl pRym gMFdw hY, auh aus Amr pRBU ivc lIn rihMdw hY, gurU dy Sbd dI rwhIN pRBU aus ƒ Awpxw Awp lKw dyNdw hY (qy aus ƒ koeI sog koeI rog nhIN ivAwpdw) [12[

AnykW bMdy (jgq iqAwg ky) nµgy rihMdy hn, Bu`KW k`tdy hn (iqAwg dy BulyKy dy) Btkwey hoey (QW QW) BONdy iPrdy hn [ AnykW bMdy (iksy imQI Awqmk au~nqI dI pRwpqI dI ^wqr) Awpxy srIr auqy D`kw-zor kr ky mrdy hn [ pr Ajyhw koeI mnu`K (mnu`Kw jIvn dI) kdr nhIN smJdw, Ajyhy iksy bMdy ƒ cMgy mMdy Awqmk jIvn dI smJ nhIN pYNdI [ auhI bMdw smJdw hY jo gurU dw Sbd kmWdw hY (jo gurU  dy Sbd Anuswr Awpxw jIvn Fwldw hY) [13[

AnykW bMdy (jgq iqAwg ky) qIrQ (qIrQW) auqy ieSnwn krdy hn, qy AMn nhIN KWdy (duDwDwrI bxdy hn) [ AnykW bMdy (iqAwgI bx ky) A`g bwldy hn (DUxIAW qpWdy hn qy) Awpxy srIr ƒ (qpW dw) kSt dyNdy hn pr prmwqmw dw nwm ismrn qoN ibnw (mwieAw dy bMDnW qoN) ^lwsI nhIN imldI [ ismrn qoN ibnw hor iksy qrIky nwl koeI mnu`K sMswr-smuMdr qoN pwr nhIN lµG skdw [14[

(keI bMdy AYsy hn jo) AOJVy jw ky gurU dI miq qy qurnw C`f dyNdy hn [ Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw AvYVw mnu`K prmwqmw dw nwm nhIN jpdw [ prmwqmw dy nwm qoN KuMJy hoey bMdy (inrw) mwieAw dw DMDw hI krdy rihMdy hn, Ajyhy bMdy ^uAwr ho ho ky (mwieAw dy moh dy smuMdr ivc hI) goqy KWdy rihMdy hn (mwieAw dy moh dy) JUTy DMDy ivc (Psy rihx krky) Awqmk mOq auhnW dI vYrn bx jWdI hY [15[

hryk jIv prmwqmw dy hukm Anuswr hI (jgq ivc) AwauNdw hY, aus dy hukm Anuswr (ieQoN) clw jWdw hY [ jyhVw jIv aus dI rzw ƒ smJ lYNdw hY auh aus sdw-iQr pRBU ivc lIn rihMdw hY [ hy nwnk! jyhVw mnu`K gurU dI srn pY ky (ismrn dI) kwr krdw hY aus ƒ sdw-iQr pRBU iml pYNdw hY, aus dy mn ivc pRBU ipAwrw l`gx l`g pYNdw hY [16[5[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh