ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 1022

ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਦੂਜੀ ਦੁਰਮਤਿ ਅੰਨੀ ਬੋਲੀ ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀ ਕਚੀ ਚੋਲੀ ॥ ਘਰਿ ਵਰੁ ਸਹਜੁ ਨ ਜਾਣੈ ਛੋਹਰਿ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਨੀਦ ਨ ਪਾਈ ਹੇ ॥੧॥ ਅੰਤਰਿ ਅਗਨਿ ਜਲੈ ਭੜਕਾਰੇ ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਤਕੇ ਕੁੰਡਾ ਚਾਰੇ ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵੇ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਸਾਚੇ ਹਾਥਿ ਵਡਾਈ ਹੇ ॥੨॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨਿਵਾਰੇ ॥ ਤਸਕਰ ਪੰਚ ਸਬਦਿ ਸੰਘਾਰੇ ॥ ਗਿਆਨ ਖੜਗੁ ਲੈ ਮਨ ਸਿਉ ਲੂਝੈ ਮਨਸਾ ਮਨਹਿ ਸਮਾਈ ਹੇ ॥੩॥ ਮਾ ਕੀ ਰਕਤੁ ਪਿਤਾ ਬਿਦੁ ਧਾਰਾ ॥ ਮੂਰਤਿ ਸੂਰਤਿ ਕਰਿ ਆਪਾਰਾ ॥ ਜੋਤਿ ਦਾਤਿ ਜੇਤੀ ਸਭ ਤੇਰੀ ਤੂ ਕਰਤਾ ਸਭ ਠਾਈ ਹੇ ॥੪॥ ਤੁਝ ਹੀ ਕੀਆ ਜੰਮਣ ਮਰਣਾ ॥ ਗੁਰ ਤੇ ਸਮਝ ਪੜੀ ਕਿਆ ਡਰਣਾ ॥ ਤੂ ਦਇਆਲੁ ਦਇਆ ਕਰਿ ਦੇਖਹਿ ਦੁਖੁ ਦਰਦੁ ਸਰੀਰਹੁ ਜਾਈ ਹੇ ॥੫॥ ਨਿਜ ਘਰਿ ਬੈਸਿ ਰਹੇ ਭਉ ਖਾਇਆ ॥ ਧਾਵਤ ਰਾਖੇ ਠਾਕਿ ਰਹਾਇਆ ॥ ਕਮਲ ਬਿਗਾਸ ਹਰੇ ਸਰ ਸੁਭਰ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਸਖਾਈ ਹੇ ॥੬॥ ਮਰਣੁ ਲਿਖਾਇ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਆਏ ॥ ਕਿਉ ਰਹੀਐ ਚਲਣਾ ਪਰਥਾਏ ॥ ਸਚਾ ਅਮਰੁ ਸਚੇ ਅਮਰਾ ਪੁਰਿ ਸੋ ਸਚੁ ਮਿਲੈ ਵਡਾਈ ਹੇ ॥੭॥ ਆਪਿ ਉਪਾਇਆ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ ॥ ਜਿਨਿ ਸਿਰਿਆ ਤਿਨਿ ਧੰਧੈ ਲਾਇਆ ॥ ਸਚੈ ਊਪਰਿ ਅਵਰ ਨ ਦੀਸੈ ਸਾਚੇ ਕੀਮਤਿ ਪਾਈ ਹੇ ॥੮॥ ਐਥੈ ਗੋਇਲੜਾ ਦਿਨ ਚਾਰੇ ॥ ਖੇਲੁ ਤਮਾਸਾ ਧੁੰਧੂਕਾਰੇ ॥ ਬਾਜੀ ਖੇਲਿ ਗਏ ਬਾਜੀਗਰ ਜਿਉ ਨਿਸਿ ਸੁਪਨੈ ਭਖਲਾਈ ਹੇ ॥੯॥ ਤਿਨ ਕਉ ਤਖਤਿ ਮਿਲੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਨਿਰਭਉ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥ ਖੰਡੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡੀ ਪਾਤਾਲੀ ਪੁਰੀਈ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਤਾੜੀ ਲਾਈ ਹੇ ॥੧੦॥ ਸਾਚੀ ਨਗਰੀ ਤਖਤੁ ਸਚਾਵਾ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚੁ ਮਿਲੈ ਸੁਖੁ ਪਾਵਾ ॥ ਸਾਚੇ ਸਾਚੈ ਤਖਤਿ ਵਡਾਈ ਹਉਮੈ ਗਣਤ ਗਵਾਈ ਹੇ ॥੧੧॥ ਗਣਤ ਗਣੀਐ ਸਹਸਾ ਜੀਐ ॥ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਦੂਐ ਤੀਐ ॥ ਨਿਰਮਲੁ ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਦਾਤਾ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਤਿ ਪਾਈ ਹੇ ॥੧੨॥ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਵਿਰਲੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ॥ ਸਾਚਾ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਮਨੁ ਰਾਤਾ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਓਟ ਗਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੈਲੁ ਨ ਕਾਈ ਹੇ ॥੧੩॥ ਜੀਭ ਰਸਾਇਣਿ ਸਾਚੈ ਰਾਤੀ ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੰਗੀ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ ॥ ਸ੍ਰਵਣ ਸ੍ਰੋਤ ਰਜੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਈ ਹੇ ॥੧੪॥ ਰਖਿ ਰਖਿ ਪੈਰ ਧਰੇ ਪਉ ਧਰਣਾ ॥ ਜਤ ਕਤ ਦੇਖਉ ਤੇਰੀ ਸਰਣਾ ॥ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਦੇਹਿ ਤੂਹੈ ਮਨਿ ਭਾਵਹਿ ਤੁਝ ਹੀ ਸਿਉ ਬਣਿ ਆਈ ਹੇ ॥੧੫॥ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਕੋ ਬੇਲੀ ਨਾਹੀ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ਤੁਧੁ ਸਾਲਾਹੀ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਬੈਰਾਗੀ ਨਿਜ ਘਰਿ ਤਾੜੀ ਲਾਈ ਹੇ ॥੧੬॥੩॥ {ਪੰਨਾ 1022-1023}

pdArQ:- dUjI—prmwqmw qoN ibnw hor hor Awsry dI Jwk [ durmiq—BYVI miq [ kcI colI—nwsvMq srIr [ Gir—ihrdy-Gr ivc [ Ksm—pRBU [ shju—Awqmk Afolqw [ Cohir—AM\wx jIv-iesqRI [ nId—Awqmk SWqI [1[

Agin—iqRSnw-A`g [ BVkwry—BV BV kr ky [ mnmuKu—Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw mnu`K [2[

qskr—cor [ sbid—Sbd dI rwhIN [ KVgu—qlvwr [ lUJY—lVdw hY [ mnih—mn ivc [3[

mw—mW [ rkqu—r`q, lhU [ ibdu—ibMdu, vIrj dI bUMd [ jyqI—ijqnI BI [4[

qy—qoN [ dyKih—qUM sMBwl krdw hYN [ srIrhu—srIr ivcoN [5[

inj Gir—Awpxy ihrdy-Gr ivc [ KwieAw—mukw id`qw [ Dwvq—mwieAw dy ip`Cy BtkidAW ƒ [ Twik—rok ky [ sr—qlwb, igAwn-ieMdRy [ suBr—nkwnk Bry hoey (nwm-AMimRq nwl) [ Awqmrwmu—prmwqmw [6[

mMfl—sMswr [ prQwey—prlok ivc [ Amrwpuir—aus purI ivc jo sdw At`l hY [7[

sbwieAw—swrw [ ijin—ijs (pRBU) ny [ isirAw—pYdw kIqw [ iqin—aus (pRBU) ny [8[

goiel—dirAwvW kMFy auh QW ijQy AOV dy idnIN lok mwl fMgr cwrn leI Aw itkdy hn [ DuMDUkwry—Gu`p hnyry ivc, AigAwnqw dy hnyry ivc [ inis—rwq vyly [ supnY—supny ivc [ BKlweI—brVWdw hY [9[

qKiq—q^q auqy [ min—mn ivc [ qwVI lweI hy—ivAwpk hY [10[

ngrI—srIr [ qKqu—ihrdw [ gxq—mwieAw dIAW socW [11[

jIAY—jI ivc, mn ivc [ dUAY—dUjy Bwv ivc [ qIAY—iqRguxI mwieAw ivc [12[

juig juig—hryk jug ivc [ ghI—PVI [13[

rswieix—rsW dy Gr pRBU-nwm ivc [ BrwqI—Btkxw [ sRvx—kMn [14[

ko—koeI BI [ swlwhI—swlwih, slwhuMdy hn [16[

ArQ:- pRBU qoN ibnw iksy hor Awsry dI Jwk AYsI BYVI miq hY ik ies ivc PsI hoeI jIv-iesqRI AMnHI qy bolI ho jWdI hY (nwh auh A`KW nwl prmwqmw ƒ vyK skdI hY, nwh auh kMnW nwl prmwqmw dI is&iq-swlwh sux skdI hY) [ aus dw srIr kwm kRoD Awidk ivc gldw rihMdw hY [ pqI-pRBU aus dy ihrdy-Gr ivc v`sdw hY, pr auh AM\wx jIv-iesqRI aus ƒ pCwx nhIN skdI, Awqmk Afolqw aus dy AMdr hI hY pr auh smJ nhIN skdI [ pqI-pRBU qoN ivCuVI hoeI ƒ SWqI nsIb nhIN huMdI [1[

Awpxy mn dy ip`Cy qurn vwlw mnu`K (mwieAw) dI ^wqr cOhIN pwsIN Btkdw hY, aus dy AMdr iqRSnw dI A`g BV BV kr ky bldI hY [ siqgurU dI d`sI syvw krn qoN ibnw Awqmk Awnµd nhIN iml skdw, ieh vifAweI sdw-iQr pRBU dy Awpxy h`Q ivc hY (ijs auqy myhr kry ausy ƒ dyNdw hY) [2[

(gurU dI srn pY ky jyhVw mnu`K Awpxy AMdroN) kwm kRoD AhMkwr ƒ dUr krdw hY, gurU dy Sbd ivc juV ky kwmwidk pMj corW ƒ mwrdw hY, gurU qoN imly igAwn dI qlvwr lY ky Awpxy mn nwl lVweI krdw hY, aus dy mn dw mwiek Purnw mn dy ivc hI mu`k jWdw hY (Bwv, mn ivc mwiek Purny au~Tdy hI nhIN) [3[

hy Apwr pRBU! mW dw lhU qy ipau dw vIrj dI bUMd ƒ rlw ky qUM mnu`K dw bu`q bxw id`qw sohxI Skl bxw id`qI [ hryk jIv dy AMdr qyrI hI joiq hY, ijhVI BI pdwrQW dI b^SS hY sB qyrI hI hY, qUM isrjxhwr hr QW mOjUd hYN [4[

hy pRBU! jnm qy mrn (dw islislw) qUM hI bxwieAw hY, ijs mnu`K ƒ gurU pwsoN ieh sUJ pY jwey auh iPr mOq qoN nhIN frdw [ hy pRBU! qUM dieAw dw Gr hYN, ijs mnu`K vl qUM myhr dI ingwh kr ky vyKdw hYN aus dy srIr ivcoN duK drd dUr ho jWdw hY [5[

(gurU dI srn pY ky) jyhVy mnu`K Awpxy ihrdy (ivc v`sdy prmwqmw dI Xwd) ivc itky rihMdy hn auh mOq dw fr mukw lYNdy hn, auh Awpxy mn ƒ mwieAw dy ip`Cy dOVnoN bcw lYNdy hn qy (mwieAw vloN) rok ky (pRBU-crnW ivc) itkWdy hn, auhnW dy ihrdy kml iKV pYNdy hn, hry ho jWdy hn, auhnW dy (igAwn ieMdRyy-rUp) qlwb (nwm-AMimRq nwl) nkwnk Bry rihMdy hn, srb-ivAwpk prmwqmw auhnW dw (sdw leI) im`qr bx jWdw hY [6[

jyhVy BI jIv jgq ivc AwauNdy hn auh mOq (dw prvwnw Awpxy isr auqy) ilKw ky hI AwauNdy hn [ iksy BI hwlq ivc koeI jIv ieQy sdw nhIN rih skdw, hryk ny prlok ivc zrUr hI jwxw hY [ prmwqmw dw ieh sdw-kwiem rihx vwlw hukm (Amr) hY [ jyhVy bMdy sdw-iQr pRBU dI sdw-iQr purI ivc itky rihMdy hn auhnW ƒ sdw-iQr pRBU iml pYNdw hY, auhnW ƒ (pRBU-imlwp dI ieh) vifAweI imldI hY [7[

ieh swrw jgq pRBU ny Awp hI pYdw kIqw hY [ ijs (pRBU) ny (jgq) pYdw kIqw hY aus ny (Awp hI) ies ƒ mwieAw dI dOV-B`j ivc lw id`qw hY [ aus sdw-iQr rihx vwly prmwqmw dy (isr) auqy koeI hor (qwkq) nhIN id`sdI jo aus sdw-iQr (dI smrQw) dw mu`l pw sky [8[

(ijvyN AOV dy idnIN dirAwvW dy kMFy mwl fMgr cwrn Awey lokW dw auQy QoVy hI idnW leI itkwxw huMdw hY, iqvyN) ieQy jgq ivc jIvW dw cwr idnW dw hI vsybw hY [ ieh jgq iek Kyf hY, iek qmwSw hY, pr (jIv mwieAw dy moh dy kwrn AigAwnqw dy) Gu`p hnyry ivc Psy pey hn [ bwjIgrW vWg jIv (mwieAw dI) bwjI Kyf ky cly jWdy hn, (ies Kyf ivcoN iksy dy h`Q-p`ly kuJ nhIN pYNdw) ijvyN rwq ƒ supny ivc koeI bMdw (Dn l`B ky) brVWdw hY (pr supnw tu`itAW kuJ BI nhIN rihMdw) [9[

jyhVw prmwqmw swry KMfW bRhmMfW pwqwlW mMflW ivc iqMnW hI BvnW ivc gupq rUp ivc ivAwpk hY auh inrBau pRBU ijnHW mnu`KW dy mn ivc v`s pYNdw hY jyhVy mnu`K aus pRBU dI Xwd ivc juVdy hn (auh, mwno, Awqmk mMfl ivc bwdSwh bx jWdy hn) auhnW ƒ q^q auqy bYTx dI vifAweI imldI hY (auh sdw Awpxy ihrdy-q^q auqy bYTdy hn) [10[

ijs mnu`K ƒ gurU dy snmuK ho ky sdw-iQr pRBU iml pYNdw hY aus ƒ Awqmk Awnµd pRwpq ho jWdw hY, aus dw ieh srIr aus dw ieh ihrdw-q^q sdw-iQr pRBU dw invws-QW bx jWdw hY [ aus mnu`K ƒ sdw-iQr pRBU dy sdw-iQr q^q auqy (mwieAw vloN sdw Afol rihx vwly ihrdy-q^q auqy bYTx dI) vifAweI imldI hY [ auh mnu`K haumY qy mwieAw dIAW socW dUr kr lYNdw hY [11[

ijqnw icr mwieAw dIAW socW socdy rhIey ijMd ivc shm bixAw hI rihMdw hY, nwh hI pRBU qoN ibnw iksy hor Jwk ivc qy nwh hI iqRguxI mwieAw dI lgn ivc—suK ikqy nhIN imldw [ ijs mnu`K ny pUry gurU dI srn pY ky ie`zq K`t leI (aus ƒ inScw ho jWdw hY ik) sB dwqW dyx vwlw iek prmwqmw hI hY jo pivqR-srUp hY qy ijs auqy mwieAw-kwlK dw pRBwv nhIN pYNdw [12[

hryk jug ivc (Bwv, jug BwvyN koeI hovy) iksy aus ivrly ny hI sdw-iQr pRBU nwl sWJ pweI hY jo gurU dI srn ipAw hY [ auh sdw-iQr pRBU sB QW mOjUd hY [ (gurU dI rwhIN ijs dw) mn (aus pRBU dy pRym-rMg ivc) rMigAw igAw hY, ijs ny aus sdw-iQr pRBU dw p`lw PiVAw hY aus ƒ Awqmk Awnµd iml igAw hY, aus dy mn ivc aus dy qn ivc (ivkwrW dI) koeI mYl nhIN rih jWdI [13[

ijs mnu`K dI jIB sB rsW dy somy sdw-iQr pRBU dy nwm-rMg ivc rMgI jWdI hY, hrI prmwqmw aus dw (sdw leI) swQI bx jWdw hY, aus ƒ koeI fr nhIN ivAwpdw, aus ƒ koeI Btkxw nhIN rih jWdI [ siqgurU dI bwxI suxn ivc aus dy kMn sdw msq rihMdy hn, aus dI suriq pRBU dI joiq ivc imlI rihMdI hY [14[

hy pRBU! mYN ijDr q`kdw hW auDr sB jIv qyrI hI srn pYNdy hn [ ijs mnu`K dI pRIiq isr& qyry nwl hI inB rhI hY (Bwv, ijs ny hor Awsry C`f ky iek qyrw Awsrw PiVAw hY) auh mnu`K DrqI auqy Awpxw jIvn-pMD mukWidAW bVy ghu nwl pYr r`Kdw hY (ivkwrW vwly pwsy au~kw hI pYr nhIN pWdw), qUM hI aus dy mn ivc ipAwrw l`gdw hYN, (aus ƒ inScw ho jWdw hY ik) qUM hI suK dyNdw hYN qUM hI du`K dyNdw hYN [15[

jyhVy mnu`K gurU dI srn pYNdy hn auh ieh smJ lYNdy hn ik jgq ivc A^Irly vyly koeI (swk AMg) swQI nhIN bx skdw, (ies vwsqy, hy pRBU!) auh qyrI hI is&iq-swlwh krdy hn [ hy nwnk! auh mnu`K pRBU dy nwm-rMg ivc rMgy rihMdy hn, auh mwieAw dy moh vloN auprwm rihMdy hn, auh sdw Awpxy ihrdy-Gr ivc itk ky pRBU-crnW ivc juVy rihMdy hn [16[3[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh