ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 973

ਮਾਇ ਨ ਹੋਤੀ ਬਾਪੁ ਨ ਹੋਤਾ ਕਰਮੁ ਨ ਹੋਤੀ ਕਾਇਆ ॥ ਹਮ ਨਹੀ ਹੋਤੇ ਤੁਮ ਨਹੀ ਹੋਤੇ ਕਵਨੁ ਕਹਾਂ ਤੇ ਆਇਆ ॥੧॥ ਰਾਮ ਕੋਇ ਨ ਕਿਸ ਹੀ ਕੇਰਾ ॥ ਜੈਸੇ ਤਰਵਰਿ ਪੰਖਿ ਬਸੇਰਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਚੰਦੁ ਨ ਹੋਤਾ ਸੂਰੁ ਨ ਹੋਤਾ ਪਾਨੀ ਪਵਨੁ ਮਿਲਾਇਆ ॥ ਸਾਸਤੁ ਨ ਹੋਤਾ ਬੇਦੁ ਨ ਹੋਤਾ ਕਰਮੁ ਕਹਾਂ ਤੇ ਆਇਆ ॥੨॥ ਖੇਚਰ ਭੂਚਰ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ ॥ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਣਵੈ ਪਰਮ ਤਤੁ ਹੈ ਸਤਿਗੁਰ ਹੋਇ ਲਖਾਇਆ ॥੩॥੩॥ {ਪੰਨਾ 973}

Bwv:- Awpxy au~Dwr vwsqy koeI qW SwsqrW dy d`sy cMgy krmW dI Aws r`KI bYTw hY, koeI pRwxwXwm dI tyk r`Kdw hY, iksy ny qulsI mwlw Awidk Dwrimk icMnHW dw Awsrw ilAw hY; pr gurU dI Srn ipAW smJ AwauNdI hY ik Asl shweI pRBU Awp hY [

pdArQ:- mwie—mW [ kwieAw—mnu`Kw srIr [ hm qum—AsI swry jIv [ hoqy—huMdy sW [1[

rwm—hy pRBU! (qYQoN ibnw) [ kyrw—dw [ qrvr—ru`KW au~qy [ pMiK—pMCI [1[rhwau[

sUru—sUrj [ imlwieAw—pRBU ny Awpxy ivc hI imlwey hoey sn, pRBU ny Ajy bxwey nhIN sn [ krmu khW qy AwieAw—jIv dy kIqy krmW dI Ajy hsqI hI nhIN sI [2[

Kycr—{Ky—AkwS [ cr—c`lxw} pRwx auqWh cwVHny [ BUcr—{BU—DrqI} pRwx hyT auqwrny [ Kycr BUcr—pRwx cwVHny auqwrny, pRwxwXwm [ qqu—mUl [ prm qqu—sB qoN v`fw jo jgq dw mUl hY [ hoie—prgt ho ky, iml ky [3[

ArQ:- hy rwm! qYQoN ibnw hor koeI BI iksy dw shweI nhIN hY (nw koeI ‘krm’ Awidk ies jIv ƒ jnm mrn ivc ilAwaux vwlw hY, qy nw koeI Swsqr-ivihq krm jW pRwxwXwm Awidk ies ƒ gyV ivcoN k`Fx dy smr`Q hY), ijvyN ru`KW au~qy pMCIAW dw vsyrw huMdw hY (iqvyN qyry Byjy jIv ie`Qy AwauNdy hn qy qUM Awp hI iehnW ƒ Awpxy ivc joVdw hYN) [1[rhwau[

(nhIN qW, jy ieh mMnIey ik krmW dI Kyf hY qW) jdoN nw mW sI nw ipau; nw koeI mnu`Kw-srIr sI, qy nw aus dw kIqw hoieAw krm; jdoN koeI jIv hI nhIN sn, qdoN (hy pRBU! qYQoN ibnw) hor iks QW qoN koeI jIv jnm lY skdw sI? [1[

jdoN nw cMd sI nw sUrj; jdoN pwxI, hvw Awidk q`q BI Ajy pYdw nhIN sn hoey, jdoN koeI vyd Swsqr BI nhIN sn; qdoN (hy pRBU!) krmW dI koeI hsqI hI nhIN sI [2[

nwmdyv AwKdw hY—koeI pRwxwXwm krdw hY (qy ies ivc AwpxI mukqI smJdw hY), koeI qulsI dI mwlw Awidk Dwrn krdw hY; pr mYƒ Awpxy gurU dI ikrpw nwl smJ AweI hY [ gurU ny iml ky mYƒ ieh g`l smJweI hY ik Asl shweI sB qoN au~cw auh pRBU hY, jo jgq dw mUl hY (ausy ny jgq bxwieAw, qy auhI sMswr-smuMdr ivcoN pwr auqwrdw hY) [3[3[

ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੨ ॥ ਬਾਨਾਰਸੀ ਤਪੁ ਕਰੈ ਉਲਟਿ ਤੀਰਥ ਮਰੈ ਅਗਨਿ ਦਹੈ ਕਾਇਆ ਕਲਪੁ ਕੀਜੈ ॥ ਅਸੁਮੇਧ ਜਗੁ ਕੀਜੈ ਸੋਨਾ ਗਰਭ ਦਾਨੁ ਦੀਜੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ ॥੧॥ ਛੋਡਿ ਛੋਡਿ ਰੇ ਪਾਖੰਡੀ ਮਨ ਕਪਟੁ ਨ ਕੀਜੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨਿਤ ਨਿਤਹਿ ਲੀਜੈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਗੰਗਾ ਜਉ ਗੋਦਾਵਰਿ ਜਾਈਐ ਕੁੰਭਿ ਜਉ ਕੇਦਾਰ ਨ੍ਹ੍ਹਾਈਐ ਗੋਮਤੀ ਸਹਸ ਗਊ ਦਾਨੁ ਕੀਜੈ ॥ ਕੋਟਿ ਜਉ ਤੀਰਥ ਕਰੈ ਤਨੁ ਜਉ ਹਿਵਾਲੇ ਗਾਰੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ ॥੨॥ ਅਸੁ ਦਾਨ ਗਜ ਦਾਨ ਸਿਹਜਾ ਨਾਰੀ ਭੂਮਿ ਦਾਨ ਐਸੋ ਦਾਨੁ ਨਿਤ ਨਿਤਹਿ ਕੀਜੈ ॥ ਆਤਮ ਜਉ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਕੀਜੈ ਆਪ ਬਰਾਬਰਿ ਕੰਚਨੁ ਦੀਜੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ ॥੩॥ ਮਨਹਿ ਨ ਕੀਜੈ ਰੋਸੁ ਜਮਹਿ ਨ ਦੀਜੈ ਦੋਸੁ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਬਾਣ ਪਦੁ ਚੀਨ੍ਹ੍ਹਿ ਲੀਜੈ ॥ ਜਸਰਥ ਰਾਇ ਨੰਦੁ ਰਾਜਾ ਮੇਰਾ ਰਾਮ ਚੰਦੁ ਪ੍ਰਣਵੈ ਨਾਮਾ ਤਤੁ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਜੈ ॥੪॥੪॥ {ਪੰਨਾ 973}

Sbd dw Bwv:- ismrn dI mhwnqw—qp, qIrQ-ieSnwn, dwn, mUrqI-pUjw, ieh koeI BI ismrn dI brwbrI nhIN kr skdy [

pdArQ:- aulit—pu`Tw ltk ky [ dhY—sVy [ kwieAw—srIr [ klp—{Skt. kÑpmedical treatment of the sick} ielwj [ kwieAw klpu—srIr dw ielwj, jog-AiBAws qy dvweIAW nwl srIr ƒ nvW-nroAw kr ky buFypy qoN bcw lYxw qy icrMjIvI ho jwxw [ AsmyD jgu—auh j`g ijs ivc GoVy dI kurbwnI id`qI jWdI sI [ grB dwnu—(Pl AwidkW ivc) lukw ky dwn [ sir—brwbr [1[

kuMiB—kuMB (smy) qy [ kydwr—iek ihMdU qIrQ hY, jo irAwsq gVHvwl (XU.pI.) ivc rudR ihmwly dI br&wnI Dwrw ivc mhw pMQ dI cotI hyT iek it`ly au~qy hY [ ies dI aucweI 11753 &ut hY [ ie`Qy sdw-iSv dw mMdr hY, ijs ivc Joty dI Skl dw mhwdyv hY [ d`isAw jWdw hY ik pWfvW qoN hwr Kw ky iSv jI ies QW Jotw bx ky Awey [ AMdr dy pujwrI jMgm hn [ Arjn qoN hwr Kw ky iSv jI ny Joty dI Skl ivc ieQy pnwh leI [ DV phwV ivc Ds igAw, isr& ip`T bwhr idKweI dyNdI hY, ijs dI lok pUjw krdy hn [ bwkI ih`isAW dI pUjw cwr hornW QwvW qy huMdI hY—bwhW dI pUjw quMg nwQ qy; mUMh dI rudRnwQ qy; nwBI dI mDXmysÍr qy; isr Aqy jtW dI klpySÍr qy [ ieh pMjy AsQwn pMj kydwr sdWdy hn [

gomqI—iek ndI jo XU.pI. ivc pIlIBIq izly ivcoN Swhjhwnpur dI JIl qoN inkl ky KyVI, lKnaU, jonpur Awidk 500 mIl vihMdI hoeI sYdpur dy mkwm (izlw ZwzIpur ivc) gMgw nwl iml jWdI hY [ ies dw dUjw nwm viSStI BI hY [ gomqI nwm dI iek ndI duAwrwvqI pws BI hY [

godwvir—go (sÍrg) dyx vwlI d`Kx dI iek ndI jo pUrbI GwtW qoN iqRAMbk pwsoN inkl ky nO sO mIl vihMdI hoeI bMgwl dI KwVI ivc ifgdI hY [ hzUr swihb iesy ndI dy kMFy qy hY [ shj—hzwr [ koit—kRoVW [ ihvwly—ihmwlY prbq au~qy, br& ivc [2[

Asu—GoVy [ ishjw—syj [ BUim—zmIn [ Awqmu—Awpxw Awp [ inrmwielu—{Skt. inmwLÑX inrmwlX} dyviqAW dI Byt [ kMcnu—sonw [3[

mnih—mn ivc [ rosu—iglw, gu`sw [ jmih—jm ƒ [ inrbwx pdu—auh AvsQw jo vwSnw-rihq hY [ cIin@ lIjY—pCwx leIey [ jsrQ rwie nµdu—rwjw jsrQ dw pu`qr [ myrw—myry vwsqy, myry Bw dw [ qqu rsu—nwm-rUp rs [ pIjY—pIxw cwhIdw hY [ rwie—rwjw [ nµdu—pu`qr [4[

not:- ‘rhwau’ dI quk ivc izkr hY ik pRBU dw nwm ismrn qoN ibnw bwkI hor Dwrimk Awhr pKMf hI hn [ ieh hY Sbd dw bIj-rUp Bwv; ies dw ivsQwr cwr bMdW ivc hY [ pihly iqMn bMdW ivc qW sw& qOr qy auhnW kMmW dw izkr hY ijnHW ƒ lok Dwrimk smJdy hn, pr jo Bgq jI dy i^Awl ivc ismrn dy twkry qy inrw pKMf hn [ A^Ir qy AwKdy hn ik jy qusI Aijhy kMm hI krdy rhy qW jmW qoN ^lwsI nhIN hoxI, iPr ieh iglw nw krnw ik jm isr au~qy hI irhw [

pr cOQy pd ivc Acncyq rwjw jsrQ dy pu`qr sRI rwm cMdr jI dw nwm Aw jwxw hYrwnI ivc pw dyNdw hY [ keI s`jx ArQ krdy hn—“rwjw jsrQ dy pu`qr dw rwjw” [ ieh ArQ Zlq hY ikauNik l&z ‘nµdu’ dw ArQ hY ‘pu`qr’; “pu`qr dw” nhIN ho skdw; jy ies dw ArQ huMdw “pu`qr dw” qW ies l&z dy hyT (   u ) nw huMdw [ keI s`jx ieh smJdy hn ik sRI rwm cMdr jI ny v`fy v`fy kMm kIqy hn, ies vwsqy iehnW kMmW ƒ prmwqmw dy kMm d`s ky l&z “rwm cMdu” ƒ prmwqmw vwsqy vriqAw hY [ ieh BI AnhoxI g`l hY [ iPr, ies g`l dI kIh loV sI ik sRI rwm cMdr jI dy ipqw dw nwm BI d`isAw jWdw? l&z ik®Sn, dwmodr, mwDo, murwir, rwm, rwm cMd Awidk BgqW ny qy sqgurU jI ny BI sYNkVy vwrI prmwqmw vwsqy vrqy hn; pr jdoN iksy dy ipqw dw nwm BI nwl id`qw jwey, qW aus vyly aus nwm ƒ prmwqmw vwsqy nhIN vriqAw jw skdw [ iPr qW iksy ^ws ivAkqI dw izkr hI ho skdw hY [

Asl g`l ieh hY ik ijvyN iqMn bMdW ivc qp, j`g, qIrQ-ieSnwn qy dwn ƒ nwm dy twkry qy iek hOlw ijhw kMm d`isAw hY, iqvyN hI iksy Avqwr dI mUrqI ƒ pUjxw BI prmwqmw dw nwm ismrn dy twkry qy iek bVw hI hOlw kMm d`isAw hY [

ArQ:- hy (myry) pKMfI mn! kpt nw kr, C`f ieh kpt, C`f ieh kpt [ sdw prmwqmw dw nwm hI ismrnw cwhIdw hY [1[rhwau[

(hy myry mn!) jy koeI mnu`K kwSI jw ky aultw ltk ky qp kry, qIrQW qy srIr iqAwgy, (DUxIAW dI) A`g ivc sVy, jW jog-A`iBAws Awidk nwl srIr ƒ icrMjIvI kr ley; jy koeI AsmyD j`g kry, jW sonw (Pl AwidkW ivc) lukw ky dwn kry; qW BI ieh swry kMm pRBU dy nwm dI brwbrI nhIN kr skdy [1[

(hy myry mn!) kuMB dy myly qy jy gMgw jW godwvrI qIrQ qy jweIey, kydwr qIrQ qy ieSnwn krIey jW gomqI ndI dy kMFy hzwr gaUAW dw dwn krIey; (hy mn!) jy koeI kRoVW vwrI qIrQ-jwqRw kry, jW Awpxw srIr ihmwlY prbq dI br& ivc gwl dyvy, qW BI ieh swry kMm pRBU dy nwm dI brwbrI nhIN kr skdy [2[

(hy myry mn!) jy GoVy dwn krIey, hwQI dwn krIey, syj dwn krIey, vhutI dwn kr dyeIey, AwpxI izmIN dwn kr dyeIey; jy sdw hI Aijhw (koeI n koeI) dwn krdy hI rhIey; jy Awpxw Awp BI Byt kr dyeIey; jy Awpxy brwbr qol ky sonw dwn krIey, qW BI (hy mn!) ieh swry kMm pRBU dy nwm dI brwbrI nhIN kr skdy [3[

(hy ijMdy! jy sdw Aijhy kMm hI krdy rihxw hY, qy nwm nhIN ismrnw qW iPr) mn ivc iglHw nw krnw, jm ƒ doS nw dyxw (ik auh ikauN Aw igAw hY; iehnIN kMmIN jm ny ^lwsI nhIN krnI); (hy ijMdy!) piv`qr, vwSnw-rihq AvsQw nwl jwx-pCwx pw; nwmdyv bynqI krdw hY (sB rsW dw) mUl-rs nwm-AMimRq hI pIxw cwhIdw hY, ieh nwm-AMimRq hI myrw (nwmdyv dw) rwjw rwm cMdr hY, jo rwjw jsrQ dw pu`qr hY [4[4[

ਰਾਮਕਲੀ ਬਾਣੀ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਪੜੀਐ ਗੁਨੀਐ ਨਾਮੁ ਸਭੁ ਸੁਨੀਐ ਅਨਭਉ ਭਾਉ ਨ ਦਰਸੈ ॥ ਲੋਹਾ ਕੰਚਨੁ ਹਿਰਨ ਹੋਇ ਕੈਸੇ ਜਉ ਪਾਰਸਹਿ ਨ ਪਰਸੈ ॥੧॥ ਦੇਵ ਸੰਸੈ ਗਾਂਠਿ ਨ ਛੂਟੈ ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਸਰ ਇਨ ਪੰਚਹੁ ਮਿਲਿ ਲੂਟੇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਹਮ ਬਡ ਕਬਿ ਕੁਲੀਨ ਹਮ ਪੰਡਿਤ ਹਮ ਜੋਗੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ॥ ਗਿਆਨੀ ਗੁਨੀ ਸੂਰ ਹਮ ਦਾਤੇ ਇਹ ਬੁਧਿ ਕਬਹਿ ਨ ਨਾਸੀ ॥੨॥ ਕਹੁ ਰਵਿਦਾਸ ਸਭੈ ਨਹੀ ਸਮਝਸਿ ਭੂਲਿ ਪਰੇ ਜੈਸੇ ਬਉਰੇ ॥ ਮੋਹਿ ਅਧਾਰੁ ਨਾਮੁ ਨਾਰਾਇਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਨ ਧਨ ਮੋਰੇ ॥੩॥੧॥ {ਪੰਨਾ 973-974}

pdArQ:- pVIAY—pVHIdw hY [ gunIAY—ivcwrIdw hY [ sBu—hr QW [ sunIAY—suxIdw hY [ Bwau—pRym, lgn, iK`c [ AnBau—{Skt. AnuBvDirect perception} pRq`K drSn [ kMcnu—sonw [ ihrn—Skt. ihrxÍw} sonw [ pwrsih—pwrs ƒ [ prsY—Cohy [1[

sMsY—sMsy dI, fr dI, sihm dI [ gWiT—gMF [ n CUtY—nhIN KulHdI [ md—AhMkwr [ mqsr—eIrKw [ ien pMchu—(kwmwidk) iehnW pMjW ny [ lUty—(sB jIv) lu`t ley hn [1[rhwau[

kib—kvI [ kulIn—cMgI kul vwly [ gunI—guxvwn [ sUr—sUrmy [2[

sBY—swry jIv (ijnHW ƒ kwmwidk pMjW ny lu`t ilAw hY) [ BUil pry—Bu`l gey hn, ZlqI Kw gey hn [ moih—mYƒ [ jIvn—ijMd [ mory—myry vwsqy [3[

ArQ:- hy pRBU! kwm, kRoD, mwieAw (dw moh), AhMkwr qy eIrKw-swVw—iehnW pMjW ny rl ky (sB jIvW dy Awqmk guxW ƒ) lu`t ilAw hY (ies vwsqy inqwxy ho jwx dy kwrn jIvW dy AMdroN) sihm dI gMF nhIN KulHdI [1[rhwau[

hr QW pRBU dw nwm pVHIdw (BI) hY, suxIdw (BI) hY qy ivcwrIdw (BI) hY (Bwv, sB jIv pRBU dw nwm pVHdy hn, ivcwrdy hn, suxdy hn; pr kwmwidkW dy kwrn mn ivc sihm dI gMF bxI rihx krky, iehnW dy AMdr} pRBU dw ipAwr pYdw nhIN huMdw, pRBU dw drSn nhIN huMdw; (drSn hovy BI iks qrHW? kwmwidk dy kwrn, mn dy nwl pRBU dI Coh hI nhIN bxdI, qy) jd qk lohw pwrs nwl Cuhy nwh, qd qk ieh Su`D sonw ikvyN bx skdw hY? [1[

(kwmwidk dI lu`t dy kwrn, jIvW dy AMdroN) iksy vyly BI ieh (bxI hoeI) smJ nhIN htdI ik AsI bVy kvI hW, cMgI kul vwly hW, ivdvwn hW, jogI hW, sMinAwsI hW, igAwnvwn hW, guxvwn hW, sUrmy hW jW dwqy hW (ijhVy BI pwsy pey ausy dw hI mwx ho igAw) [2[

hy rivdws! AwK—(ijnHW ƒ kwmwidkW ny lu`t ilAw hY, auh) swry hI kmilAW vWg ZlqI Kw rhy hn qy (ieh) nhIN smJdy (ik izMdgI dw Asl Awsrw pRBU dw nwm hY); mYƒ rivdws ƒ prmwqmw dw nwm hI Awsrw hY, nwm hI myrI ijMd hY, nwm hI myry pRwx hn, nwm hI myrw Dn hY [3[

Sbd dw Bwv—prmwqmw dw ismrn hI ivkwrW dI mwr qoN bcw skdw hY [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh