ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 972

ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ॥ ਜੋਤੀ ਅੰਤਰਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਅਨੂਪੁ ॥੧॥ ਕਰੁ ਰੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਜੋਤੀ ਅੰਤਰਿ ਧਰਿਆ ਪਸਾਰੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਹੀਰਾ ਦੇਖਿ ਹੀਰੇ ਕਰਉ ਆਦੇਸੁ ॥ ਕਹੈ ਕਬੀਰੁ ਨਿਰੰਜਨ ਅਲੇਖੁ ॥੨॥੨॥੧੧॥ {ਪੰਨਾ 972}

pdArQ:- duie—dovyN [ joiq srUpu—(pRBU dy) nUr dw srUp [ joqI AMqir—hryk cwnx dyx vwlI SY dy AMdr [ AnUpu—{An-aUp} ijs vrgw hor koeI nhIN, by-imswl [1[

ry igAwnI—hy igAwnvwn mnu`K! bRhm bIcwru—prmwqmw (dI kudrq) dI ivcwr [ DirAw—bxwieAw [ pswru—jgq-rcnw [1[rhwau[

dyiK—dyK ky [ hIrw—cmkdw kImqI p`Qr [ krau—krauN, mYN krdw hW [ Awdysu—nmskwr [ AlyKu—ijs dy gux ibAwn nwh kIqy jw skx [2[

ArQ:- hy ivcwrvwn mnu`K! (qUM qW cMd sUrj Awidk nUrI cIzW vyK ky inrw iehnW ƒ hI slwh irhw hYN, iehnW ƒ nUr dyx vwly) prmwqmw (dI vifAweI) dI ivcwr kr, aus ny ieh swrw sMswr Awpxy nUr ivcoN pYdw kIqw hY [1[rhwau[

ieh cMd qy sUrj dovyN aus prmwqmw dI joq dw (bwhrlw id`sdw) srUp hn, hryk pRkwS ivc  suMdr pRBU Awp v`s irhw hY [1[

kbIr AwKdw hY—mYN hIry (Awidk suhxy kImqI cmkdy pdwrQ) ƒ vyK ky (aus) hIry ƒ isr invwauNdw hW (ijs ny iehnW ƒ ieh gux b^iSAw hY, qy jo iehnW ivc v`sdw hoieAw BI) mwieAw dy pRBwv qoN rihq hY, qy ijs dy gux ibAwn nhIN kIqy jw skdy [2[2[11[

not:- cMd sUrj ƒ m`Qy tykx dI inKyDI [

ਦੁਨੀਆ ਹੁਸੀਆਰ ਬੇਦਾਰ ਜਾਗਤ ਮੁਸੀਅਤ ਹਉ ਰੇ ਭਾਈ ॥ ਨਿਗਮ ਹੁਸੀਆਰ ਪਹਰੂਆ ਦੇਖਤ ਜਮੁ ਲੇ ਜਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਨੀਬੁ ਭਇਓ ਆਂਬੁ ਆਂਬੁ ਭਇਓ ਨੀਬਾ ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ ॥ ਨਾਲੀਏਰ ਫਲੁ ਸੇਬਰਿ ਪਾਕਾ ਮੂਰਖ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ ॥੧॥ ਹਰਿ ਭਇਓ ਖਾਂਡੁ ਰੇਤੁ ਮਹਿ ਬਿਖਰਿਓ ਹਸਤੀ ਚੁਨਿਓ ਨ ਜਾਈ ॥ ਕਹਿ ਕਮੀਰ ਕੁਲ ਜਾਤਿ ਪਾਂਤਿ ਤਜਿ ਚੀਟੀ ਹੋਇ ਚੁਨਿ ਖਾਈ ॥੨॥੩॥੧੨॥ {ਪੰਨਾ 972}

pdArQ:- dunIAw—hy jgq (dy loko!) [ husIAwr—sucyq (rho) [ bydwr—jwgdy (rho) [ musIAq hau—lu`ty jw rhy ho [ ry BweI—hy BweI! ingm—vyd SwsqR [ husIAwr phrUAw—sucyq pihrydwr [ dyKq—vyKidAW [ lY jweI—lY jw irhw hY [1[rhwau[

nµØIbu—inMm dw ru`K [ kylw pwkw—p`kw hoieAw kylw [ Jwir—(kMifAW vwlI) JwVI [ sybir—isMbl [ mugD—mUrK [ gvwr—AM\wx [1[

ryqu mih—{not:- sMbMDk ‘moh’ dy huMidAW l&z ‘ryqu’ dw (   u ) kwiem irhw hY, Aijhy kuJ l&z AYsy hn ijnHW dy AMq ivc sdw (   u )  itikAw rihMdw hY} ryq ivc [ hsqMØI—hwQIAW pwsoN [ pWiq—^wndwn [2[

ArQ:- hy BweI! hy jgq dy loko! sucyq rho, jwgdy rho, qusI qW (Awpxy vloN) jwgdy hI lu`ty jw rhy ho; vyd SwsqR-rUp sucyq pihrydwrW dy vyKidAW hI quhwƒ jm-rwj leI jw irhw hY (Bwv, SwsqRW dI rwKI pihrydwrI ivc BI qusI Aijhy kMm krI jw rhy ho, ijnHW krky jnm mrn dw gyV bixAw ipAw hY) [1[rhwau[

(SwsqrW dy d`sy krm-kWf ivc Psy) mUrK mq-hIx AM\wx lokW ƒ inMm dw ru`K AMb id`sdw hY, AMb dw bUtw inMm jwpdw hY; p`kw hoieAw kylw iehnW ƒ JwVIAW mlUm huMdw hY, qy isMbl iehnW ƒ nlIeyr dw p`kw Pl id`sdw hY [1[

kbIr AwKdw hY—prmwqmw ƒ ieauN smJo ijvyN KMf ryq ivc rlI hoeI hovy [ auh KMf hwQIAW pwsoN nhIN cuxI jw skdI [ (hW, jy) kIVI hovy qW auh (ies KMf ƒ) cux ky Kw skdI hY, iesy qrHW mnu`K kul jwq ^wndwn (dw mwn) C`f ky pRBU ƒ iml skdw hY [2[3[12[

Sbd dw Bwv: swfy Awqmk jIvn dy rwKy vyd-SwsqRW ny au~cI nIvIN jwq dw ivqkrw pYdw krky au~cI jwq vwilAW ƒ AhMkwr ivc pw id`qw hY [ ieh rsqw prmwqmw vwly pwsy qoN dUr lY jWdw hY [

ਬਾਣੀ ਨਾਮਦੇਉ ਜੀਉ ਕੀ ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੧    ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਆਨੀਲੇ ਕਾਗਦੁ ਕਾਟੀਲੇ ਗੂਡੀ ਆਕਾਸ ਮਧੇ ਭਰਮੀਅਲੇ ॥ ਪੰਚ ਜਨਾ ਸਿਉ ਬਾਤ ਬਤਊਆ ਚੀਤੁ ਸੁ ਡੋਰੀ ਰਾਖੀਅਲੇ ॥੧॥ ਮਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮਾ ਬੇਧੀਅਲੇ ॥ ਜੈਸੇ ਕਨਿਕ ਕਲਾ ਚਿਤੁ ਮਾਂਡੀਅਲੇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਆਨੀਲੇ ਕੁੰਭੁ ਭਰਾਈਲੇ ਊਦਕ ਰਾਜ ਕੁਆਰਿ ਪੁਰੰਦਰੀਏ ॥ ਹਸਤ ਬਿਨੋਦ ਬੀਚਾਰ ਕਰਤੀ ਹੈ ਚੀਤੁ ਸੁ ਗਾਗਰਿ ਰਾਖੀਅਲੇ ॥੨॥ ਮੰਦਰੁ ਏਕੁ ਦੁਆਰ ਦਸ ਜਾ ਕੇ ਗਊ ਚਰਾਵਨ ਛਾਡੀਅਲੇ ॥ ਪਾਂਚ ਕੋਸ ਪਰ ਗਊ ਚਰਾਵਤ ਚੀਤੁ ਸੁ ਬਛਰਾ ਰਾਖੀਅਲੇ ॥੩॥ ਕਹਤ ਨਾਮਦੇਉ ਸੁਨਹੁ ਤਿਲੋਚਨ ਬਾਲਕੁ ਪਾਲਨ ਪਉਢੀਅਲੇ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਕਾਜ ਬਿਰੂਧੀ ਚੀਤੁ ਸੁ ਬਾਰਿਕ ਰਾਖੀਅਲੇ ॥੪॥੧॥ {ਪੰਨਾ 972}

pdArQ:- AwnIly—ilAWdw [ kwtIly—k`t ky bxweI [ mDy—ivc [ BrmIAly—aufweI [ bwq bqaUAw—g`l-bwq, g`pW [1[

byDIAly—iv`J igAw hY [ kink—sonw [ klw—hunr [ kink klw—sony dw kwrIgr, suinAwrw [ mWfIAly—(sony ivc) juiVAw rihMdw hY [1[rhwau[

kuMBu—GVw [ aUdk—pwxI [ kuAwir—kuAwrI [ rwj kuAwir—juAwn kuAwrIAW [ purMdrIey—(pur+AMdroN) Sihr ivcoN [ hsq—h`sidAW [ ibnod—hwsy dIAW g`lW [2[

ArQ:- (hy iqRlocn!) ijvyN suinAwry dw mn (hornW nwl g`lW-bwqW kridAW BI, kuTwlI ivc pwey hoey sony ivc) juiVAw rihMdw hY, iqvyN myrw mn prmwqmw dy nwm ivc iv`Jw hoieAw hY [1[rhwau[

(hy iqRlocn! vyK, muMfw) kwZz ilAwauNdw hY, aus dI gu`fI k`tdw hY qy gu`fI ƒ Asmwn ivc aufwauNdw hY, swQIAW nwl g`pW BI mwrI jWdw hY, pr aus dw mn (gu`fI dI) for ivc itikAw rihMdw hY [1[

(hy iqRlocn!) juAwn kuVIAW Sihr ivcoN (bwhr jWdIAW hn) Awpo Awpxw GVw cu`k lYNdIAW hn, pwxI nwl BrdIAW hn, (Awpo ivc) h`sdIAW hn, hwsy dIAW g`lW qy hor keI ivcwrW krdIAW hn, pr Awpxw ic`q Awpo Awpxy GVy ivc r`KdIAW hn [2[

(hy iqRlocn!) ie`k Gr hY ijs dy ds bUhy hn, ies GroN mnu`K gaUAW cwrn leI C`fdw hY; ieh gweIAW pMjW kohW qy jw cugdIAW hn, pr Awpxw ic`q Awpxy v`Cy ivc r`KdIAW hn (iqvyN hI ds-ieMidRAW-vwly ies srIr ivcoN myry igAwn-ieMdRy srIr dy inrbwh leI kMm-kwr krdy hn, pr myrI surq Awpxy pRBU-crnW ivc hI hY) [3[

hy iqRlocn! sux, nwmdyv (iek hor idRStWq) AwKdw hY—mW Awpxy bwl ƒ pMGUVy ivc pWdI hY, AMdr bwhr Gr dy kMmW ivc ru`JI rihMdI hY, pr AwpxI surq Awpxy b`cy ivc r`KdI hY [4[1[

Bwv: pRIiq dw srUp—kMm-kwr kridAW surq hr vyly pRBU dI Xwd ivc rhy [

ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਾਸਤ੍ਰ ਆਨੰਤਾ ਗੀਤ ਕਬਿਤ ਨ ਗਾਵਉਗੋ ॥ ਅਖੰਡ ਮੰਡਲ ਨਿਰੰਕਾਰ ਮਹਿ ਅਨਹਦ ਬੇਨੁ ਬਜਾਵਉਗੋ ॥੧॥ ਬੈਰਾਗੀ ਰਾਮਹਿ ਗਾਵਉਗੋ ॥ ਸਬਦਿ ਅਤੀਤ ਅਨਾਹਦਿ ਰਾਤਾ ਆਕੁਲ ਕੈ ਘਰਿ ਜਾਉਗੋ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਇੜਾ ਪਿੰਗੁਲਾ ਅਉਰੁ ਸੁਖਮਨਾ ਪਉਨੈ ਬੰਧਿ ਰਹਾਉਗੋ ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਸਮ ਕਰਿ ਰਾਖਉ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ ਮਿਲਿ ਜਾਉਗੋ ॥੨॥ ਤੀਰਥ ਦੇਖਿ ਨ ਜਲ ਮਹਿ ਪੈਸਉ ਜੀਅ ਜੰਤ ਨ ਸਤਾਵਉਗੋ ॥ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਏ ਘਟ ਹੀ ਭੀਤਰਿ ਨ੍ਹ੍ਹਾਉਗੋ ॥੩॥ ਪੰਚ ਸਹਾਈ ਜਨ ਕੀ ਸੋਭਾ ਭਲੋ ਭਲੋ ਨ ਕਹਾਵਉਗੋ ॥ ਨਾਮਾ ਕਹੈ ਚਿਤੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਾਤਾ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਸਮਾਉਗੋ ॥੪॥੨॥ {ਪੰਨਾ 972-973}

not:- l&z ‘gwvaugo, bjwvaugo’ Awidk ivc A`Kr ‘go’ isr& pd-pUrqI vwsqy hY, Biv`Kq kwl vwsqy nhIN [ ArQ krn leI iehnW ƒ ‘gwvau, bjwvau’ Awidk hI smJxw hY [

Sbd dw Bwv:- ijs mnu`K dw mn is&iq-swlwh dI brkiq nwl sdw prmwqmw ivc itikAw rhy, aus ƒ SwsqrW dy krm-kWf, jogIAW dy pRwxwXwm, qIrQW dy ieSnwn qy lok-soBw dI prvwh nhIN rihMdI [

pdArQ:- Awnµqw—byAMq [ n gwvaugo—n gwvauN, mYN nhIN gwauNdw [ AKMf—AivnwSI [ AKMf mMfl—AivnwSI itkwxy vwlw (pRBU) [ Anhd bynu—iek-rs v`jdI rihx vwlI bMsrI [ bjwvaugo—bjWvau, mYN vjw irhw hW [1[

bYrwgI—vYrwgvwn ho ky, mwieAw vloN auprwm ho ky, mwieAw nwloN moh qoV ky [ sbid—(gurU dy) Sbd dI rwhIN [ AqIq—ivrkq, audws [ Anwhid—Anwhd ivc, ie`k-rs itky rihx vwly hrI ivc, AivnwSI pRBU ivc [ Awkul kY Gir—srb-ivAwpk pRBU dy crnW ivc [ jwaugo—jwau, mYN jWdw hW, mYN itikAw rihMdw hW [1[rhwau[

paunY bMiD—pvn ƒ bMnH ky, pvn vrgy cMcl mn ƒ kwbU ivc r`K ky [ (not:- swry bMd ghu nwl pVHo; is&iq-swlwh dy twkry qy krm kWf qy qIrQ ieSnwn Awidk dI inKyDI kr rhy hn; ies bMd ivc BI pRwxwXwm ƒ by-loVvW kih rhy hn) [ suKmnw {Skt. su—uMxwA particular artery of the human body said to lie between efæw and ipzglw two of the vessels of the body} n`k dy au~prvwr m`Qy dy ivc auh nwVI ijs ivc pRwxwXwm vyly jogI lok K`bI sur (ieVw) dy rwh pRwx cwVH ky itkwauNdy hn qy s`jI nws dI nwVI ipMglw dy rwh auqwr dyNdy hn [ cMdu—K`bI sur ieVw [ sUrju—s`jI sur ipMglw [ sm—brwbr, ie`ko ijhI [2[

n pYsau—nhIN pYNdw [ BIqir—AMdr [3[

pMc shweI—s`jx im`qr [ rwqw—rMigAw hoieAw [ suMn smwiD—mn dI auh iekwgRqw ijs ivc koeI mwiek Purnw nhIN au~Tdw, ijs ivc mwieAw dy PurinAW vloN suM\ hI suM\ hY [4[

ArQ:- (siqgurU dy) Sbd dI brkiq nwl mYN vYrwgvwn ho ky, ivrkq ho ky pRBU dy gux gw irhw hW, AibnwsI pRBU (dy ipAwr) ivc rMigAw igAw hW, qy srb-kul-ivAwpk pRBU dy crnW ivc A`pV igAw hW [1[rhwau[

mYƒ vyd Swsqr, purwn Awidk dy gIq kib`q gwvx dI loV nhIN, ikauNik mYN AivnwSI itkwxy vwly inrMkwr ivc juV ky (aus dy ipAwry dI) ie`k-rs bMsrI vjw irhw hW [1[

(pRBU dI is&iq-swlwh dI brkiq nwl) cMcl mn ƒ rok ky (mYN pRBU-crnW ivc) itikAw hoieAw hW—iehI myrw ieVw, ipMglw, suKmnw (dw swDn) hY; myry leI K`bI s`jI sur ieko ijhI hY (Bwv, pRwx cwVHny auqwrny myry vwsqy ie`ko ijhI g`l hY, by-loVvyN hn), ikauNik mYN prmwqmw dI joq ivc itikAw bYTw hW [2[

nw mYN qIrQW dy drSn krdw hW, nw auhnW dy pwxI ivc cu`BI lwauNdw hW, qy nw hI mYN aus pwxI ivc rihx vwly jIvW ƒ frauNdw hW [ mYƒ qW myry gurU ny (myry AMdr hI) ATwhT qIrQ ivKw id`qy hn [ so, mYN Awpxy AMdr hI (Awqm-qIrQ au~qy) ieSnwn krdw hW [3[

nwmdyv AwKdw hY—(krm-kWf, qIrQ Awidk nwl lok jgq dI soBw loVdy hn, pr) mYƒ (iehnW krmW dy AwDwr qy) s`jxW-im`qrW qy lokW dI soBw dI loV nhIN hY, mYƒ ieh Zrz nhIN ik koeI mYƒ Blw AwKy; myrw ic`q pRBU (-ipAwr) ivc rMigAw igAw hY, mYN aus itkwau ivc itikAw hoieAw hW ij`Qy mwieAw dw koeI Purnw nhIN Purdw [4[2[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh