ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 970

ਜਿਹ ਮੁਖ ਬੇਦੁ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਿਕਸੈ ਸੋ ਕਿਉ ਬ੍ਰਹਮਨੁ ਬਿਸਰੁ ਕਰੈ ॥ ਜਾ ਕੈ ਪਾਇ ਜਗਤੁ ਸਭੁ ਲਾਗੈ ਸੋ ਕਿਉ ਪੰਡਿਤੁ ਹਰਿ ਨ ਕਹੈ ॥੧॥ ਕਾਹੇ ਮੇਰੇ ਬਾਮ੍ਹ੍ਹਨ ਹਰਿ ਨ ਕਹਹਿ ॥ ਰਾਮੁ ਨ ਬੋਲਹਿ ਪਾਡੇ ਦੋਜਕੁ ਭਰਹਿ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਆਪਨ ਊਚ ਨੀਚ ਘਰਿ ਭੋਜਨੁ ਹਠੇ ਕਰਮ ਕਰਿ ਉਦਰੁ ਭਰਹਿ ॥ ਚਉਦਸ ਅਮਾਵਸ ਰਚਿ ਰਚਿ ਮਾਂਗਹਿ ਕਰ ਦੀਪਕੁ ਲੈ ਕੂਪਿ ਪਰਹਿ ॥੨॥ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨੁ ਮੈ ਕਾਸੀਕ ਜੁਲਹਾ ਮੁਹਿ ਤੋਹਿ ਬਰਾਬਰੀ ਕੈਸੇ ਕੈ ਬਨਹਿ ॥ ਹਮਰੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਕਹਿ ਉਬਰੇ ਬੇਦ ਭਰੋਸੇ ਪਾਂਡੇ ਡੂਬਿ ਮਰਹਿ ॥੩॥੫॥ {ਪੰਨਾ 970}

pdArQ:- ijh muK—ijs prmwqmw dy mUMh ivcoN [ inksY—inkldw hY [ ibsru krY—ivswrdw hY [ jw kY jwie—ijs dy pYr au~qy, ijs dI pYrIN [1[

bwm@n—hy bRwhmx! {not:- pihlI quk ivc l&z ‘bRhmn’ krqw kwrk iek-vcn hY, ‘rhwau’ ivc l&z ‘bwm@n’ sMboDn iek-vcn hY) [rhwau[

audru—pyt [ ric ric—(bnwautI) bxw bxw ky [ kr dIpku—h`QW au~qy dIvw [ kUip—KUh ivc [2[

kwsIk—kwSI dw [ aubry—(sMswr-smuMdr qoN) bc gey [3[

ArQ:- hy myry bRwhmx! qUM prmwqmw dw nwm ikauN nhIN ismrdw? hy pMifq! qUM rwm nhIN boldw, qy dojk (dw du`K) shwr irhw hYN [1[rhwau[

bRwhmx aus pRBU ƒ ikauN ivswrdw hY, ijs dy mUMh ivcoN vyd qy gwieqRI (Awidk) inkly (mMndw) hY? pMifq aus prmwqmw ƒ ikauN nhIN ismrdw, ijs dy crnW qy swrw sMswr pYNdw hY? [1[

hy bRwhmx! qUM Awpxy Awp ƒ au~cI kul dw (smJdw hYN), pr Bojn pWdw hYN (Awpxy qoN) nIvIN kul vwilAW dy Gr ivc [ qUM hT vwly krm kr ky (qy lokW ƒ ivKw ivKw ky) Awpxw pyt pwldw hYN [ cOdyN qy m`isAw (Awidk iQ`qW bnwvtI) Qwp Qwp ky qUM (jjmwnW pwsoN) mMgdw hYN; qUM (Awpxy Awp ƒ ivdvwn smJdw hYN pr ieh iv`idAw-rUp) dIvw h`QW au~qy r`K ky KUh ivc if`g irhw hYN [2[

qUM (Awpxy Awp ƒ au~cI kul dw) bRhmx (smJdw hYN), mYN (qyrIAW nzrW ivc) kwSI dw (ZrIb) julwh hW [ so, myrI qyrI brwbrI ikvyN ho skdI hY? (Bwv, qUM myrI g`l Awpxy mwx ivc ghu nwl suxn ƒ iqAwr nhIN ho skdw) [ pr AsI (julwhy qW) prmwqmw dw nwm ismr ky (sMswr-smuMdr qoN) bc rhy hW, qy qusIN, hy pWfy! vydW dy (d`sy krm-kWf dy) Brosy rih ky hI fu`b ky mr rhy ho [3[5[

not:- kbIr jI dy i^Awl Anuswr m`isAw-sMgRWd Awidk bnwvtI iQ`qW bxwx vwilAW ny AwpxI audr-pUrnw dI ^wqr hI bxweIAW hoeIAW hn [ qy, ieh Sbd gurU gRMQ swihb ivc drj hY [

ਤਰਵਰੁ ਏਕੁ ਅਨੰਤ ਡਾਰ ਸਾਖਾ ਪੁਹਪ ਪਤ੍ਰ ਰਸ ਭਰੀਆ ॥ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੀ ਬਾੜੀ ਹੈ ਰੇ ਤਿਨਿ ਹਰਿ ਪੂਰੈ ਕਰੀਆ ॥੧॥ ਜਾਨੀ ਜਾਨੀ ਰੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੀ ਕਹਾਨੀ ॥ ਅੰਤਰਿ ਜੋਤਿ ਰਾਮ ਪਰਗਾਸਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਿਰਲੈ ਜਾਨੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਭਵਰੁ ਏਕੁ ਪੁਹਪ ਰਸ ਬੀਧਾ ਬਾਰਹ ਲੇ ਉਰ ਧਰਿਆ ॥ ਸੋਰਹ ਮਧੇ ਪਵਨੁ ਝਕੋਰਿਆ ਆਕਾਸੇ ਫਰੁ ਫਰਿਆ ॥੨॥ ਸਹਜ ਸੁੰਨਿ ਇਕੁ ਬਿਰਵਾ ਉਪਜਿਆ ਧਰਤੀ ਜਲਹਰੁ ਸੋਖਿਆ ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਹਉ ਤਾ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਜਿਨਿ ਇਹੁ ਬਿਰਵਾ ਦੇਖਿਆ ॥੩॥੬॥ {ਪੰਨਾ 970}

pdArQ:- qrvru—ru`K [ fwr—fwlIAW [ swKw—SwKW, twhxIAW [ puhm—{puÕp} Pu`l [ BrIAw—BrIAW hoeIAW, l`dIAW hoeIAW [ bwVI—bZIcy [ ry—hy BweI! iqin hir—aus pRBU ny [ krIAw—bxweI [1[

hy—hy BweI! jwnI—(“ibrlY gurmiK” ny) jwxI hY [ khwnI—iksy bIq cukI jW vrq rhI Gtnw dw hwl [ rwjw rwm kI khwnI—aus Gtnw dw hwl jo pRkwS-rUp pRBU dw ismrn kIiqAW iksy mnu`K dy mn ivc vwprdI hY; pRBU-imlwp dw hwl [ gurmuiK—jo mnu`K gurU dy snmuK ho jWdw hY, jo mnu`K gurU dy d`sy rwh au~qy pUrn qOr qy qur pYNdw hY [1[rhwau[

Bvru—BOrw [ puhp—Pu`l [ bIDw—iv`Jw hoieAw, msq [ bwrh—Pu`l dIAW bwrHW iKVIAw hoeIAW p`qIAW, iKiVAw hoieAw Pu`l, pUrn iKVwau [ sorh—solW (p`qIAW vwlw ivS`DI c`kr, jo gly ivc jogI mMndy hn) [ sorh mDy—jwp ivc l`g ky [ sorh...JkoirAw—suAws suAws nwm jpdw hY [ Awkwsy—AwkwS ivc, au~cI AvsQw ivc, dsm-duAwr ivc [ Pru PirAw—PV-PVwieAw, aufwrI lweI [2[

suMin—suM\ ivc, APur AvsQw ivc [ ibrvw—koml bUtw [ DrqI—srIr-rUp DrqI dw [ jlhr—jlDr, b`dl (iqRSnw) [ soiKAw—sukw id`qw, cUs ilAw [ ijin—ijs (gurmuiK) ny [3[

not:- ‘rhwau’ dI quk swry Sbd dw bIj-rUp hY [ ie`Qy d`isAw igAw hY ik jo mnu`K Awpxy Awp ƒ gurU dy hvwly kr ky nwm ismrdw hY, pRBU-imlwp vwlI AvsQw nwl aus dI jwx-pCwx ho jWdI hY [ Sbd dy iqMn bMdW ivc aus myl-AvsQw dy l`Cx id`qy hn:- (1) ieh jgq aus ƒ pRBU dI bxweI hoeI iek bZIcI jwpdI hY, ijs ivc ieh jIA jMq, Sw^W, Pu`l, p`qr Awidk hn; (2) ijvyN BOrw Pu`l dy rs ivc msq hoieAw hoieAw Pu`l dIAW p`qIAW ivc hI Awpxy Awp ƒ kYd krw lYNdw hY, ijvyN pMCI Awpxy KMBW nwl hvw ƒ Jkolw dy ky AwkwS ivc au~fdw hY, iqvyN ismrn krn vwlw nwm-rs ivc msq huMdw hY qy pRBU-crnW ivc au~cIAW aufwrIAW lWdw hY; Aqy (3) aus dy ihrdy ivc iek AYsI komlqw pYdw huMdI hY, ijs dI brkiq nwl aus dI iqRSnw imt jWdI hY [

ArQ:- hy BweI! jo koeI mnu`K Awpxy Awp ƒ gurU dy hvwly krdw hY, auh pRkwS-rUp prmwqmw dy myl dI AvsQw ƒ smJ lYNdw hY, aus dy AMdr joq jg pYNdI hY, aus dy AMdr rwm dw prkwS ho jWdw hY [ pr ies AvsQw nwl jwx-pCwx krn vwlw huMdw koeI ivrlw hY [1[rhwau[

(gurU dy snmuK hoey Aijhy mnu`K ƒ ieh smJ Aw jWdI hY ik) sMswr iek ruK (smwn) hY, (jgq dy jIAw-jMq, mwno, aus ru`K dIAW) byAMq fwlIAW qy tihxIAW hn, jo Pu`lW, p`qrW qy rs-Bry PlW nwl l`dIAW hoeIAW hn [ ieh sMswr AMimRq dI iek bZIcI hY, jo aus pUrn prmwqmw ny bxweI hY [1[

(ijvyN) iek BOrw Pu`l dy rs ivc msq ho ky Pu`l dIAW iKVIAW p`qIAW ivc Awpxy Awp ƒ jw bMnHwauNdw hY, (ijvyN koeI pMCI Awpxy KMBW nwl) hvw ƒ hulwrw dy ky AwkwS ivc au~fdw hY, iqvyN auh gurmuK nwm-rs ivc msq ho ky pUrn iKVwau ƒ ihrdy ivc itkWdw hY, qy soc-mMfl ivc hulwrw dy ky pRBU-crnW ivc aufwrIAW lWdw hY [2[

aus gurmuK dI aus Afol qy APur AvsQw ivc aus dy AMdr (komlqw-rUp) mwno, iek koml bUtw au~gdw hY, jo aus dy srIr dI iqRSnw ƒ sukw dyNdw hY [ kbIr AwKdw hY—mYN aus gurmuK dw dws hW, ijs ny (Awpxy AMdr au~igAw hoieAw) ieh koml bUtw vyiKAw hY [3[6[

ਮੁੰਦ੍ਰਾ ਮੋਨਿ ਦਇਆ ਕਰਿ ਝੋਲੀ ਪਤ੍ਰ ਕਾ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ਰੇ ॥ ਖਿੰਥਾ ਇਹੁ ਤਨੁ ਸੀਅਉ ਅਪਨਾ ਨਾਮੁ ਕਰਉ ਆਧਾਰੁ ਰੇ ॥੧॥ ਐਸਾ ਜੋਗੁ ਕਮਾਵਹੁ ਜੋਗੀ ॥ ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭੋਗੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਬੁਧਿ ਬਿਭੂਤਿ ਚਢਾਵਉ ਅਪੁਨੀ ਸਿੰਗੀ ਸੁਰਤਿ ਮਿਲਾਈ ॥ ਕਰਿ ਬੈਰਾਗੁ ਫਿਰਉ ਤਨਿ ਨਗਰੀ ਮਨ ਕੀ ਕਿੰਗੁਰੀ ਬਜਾਈ ॥੨॥ ਪੰਚ ਤਤੁ ਲੈ ਹਿਰਦੈ ਰਾਖਹੁ ਰਹੈ ਨਿਰਾਲਮ ਤਾੜੀ ॥ ਕਹਤੁ ਕਬੀਰੁ ਸੁਨਹੁ ਰੇ ਸੰਤਹੁ ਧਰਮੁ ਦਇਆ ਕਰਿ ਬਾੜੀ ॥੩॥੭॥ {ਪੰਨਾ 970}

pdArQ:- moin—cu`p, mn dI cu`p, mn dI SWqI [ JolI—ijs ivc jogI Awtw mMg ky pWdw hY [ pqRkw—suhxw K`pr {pwqR—K`pr} [ ry—hy jogI! iKMQw—godVI [ iehu qnu sIAau—ies srIr ƒ sIaUNdw hW, ivkwrW vloN bcweI r`Kdw hW [1[

gurmuiK—gurU dy snmuK [ BogI—igRhsqI [1[rhwau[

ibBUiq—suAwh [ isMgI—Cotw ijhw isM| jo jogI vjWdy hn [ ikMgurI—CotI ikMg [2[

pMc qqu—pMjW dw q`q, pMjW dw mUl, pMjW q`qW dw mUl kwrn-pRBU [ inrwlm—{inrwlMb} ibnw iksy (bwhrly) Awsry dy, ie`k-tk [ qwVI—smwDI [ bwVI—bZIcI [3[

ArQ:- hy jogI! igRhsq ivc rihMdy hoey hI siqgurU dy snmuK rho, gurU dy d`sy rwh au~qy qurnw hI jp hY, iehI qp hY, qy iehI sMjm hY [ b`s! iehI jog-A`iBAws kro [1[rhwau[

hy jogI! (mn ƒ ivkwrW vloN) SWqI (dyxI, ieh kMnW dI) muMdRw bxw, Aqy (pRBU dy guxW dI) ivcwr ƒ K`pr bxw [ (mYN BI qyry vWg iek jogI hW, pr) mYN Awpxy srIr ƒ ivkwrW vloN bcwauNdw hW, ieh mYN godVI sIqI hoeI hY, jogI! mYN pRBU dy nwm ƒ (AwpxI ijMd dw) Awsrw bxwieAw hoieAw hY (ieh myrw suAwh dw btUAw hY) [1[

(hy jogI!) AwpxI Akl ƒ mYN (au~cy itkwxy pRBU-crnW ivc) cVHweI r`Kdw hW, ieh mYN (ipMfy au~qy) suAwh mlI hoeI hY; mYN Awpxy mn dI surq ƒ (pRBU-crnW ivc) joiVAw hY, ieh myrI isM|I hY [ mwieAw vloN vYrwg kr ky mYN BI (swDU bx ky) iPrdw hW, pr mYN Awpxy hI srIr-rUp ngr ivc iPrdw hW (Bwv, Koj krdw hW); mYN Awpxy mn dI hI ikMg vjwauNdw hW (Bwv, mn ivc pRBU dI lgn lweI r`Kdw hW) [2[

(hy jogI!) pRBU ƒ Awpxy ihrdy ivc pRo r`Ko, ies qrHW dI smwDI ie`k-tk bxI rihMdI hY [ kbIr AwKdw hY—hy sMq jno [ suxo, (pRBU-crnW ivc juV ky) Drm qy dieAw dI (Awpxy) mn ivc sohxI bZIcI bxwE [3[7[

ਕਵਨ ਕਾਜ ਸਿਰਜੇ ਜਗ ਭੀਤਰਿ ਜਨਮਿ ਕਵਨ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ॥ ਭਵ ਨਿਧਿ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਚਿੰਤਾਮਨਿ ਇਕ ਨਿਮਖ ਨ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਹਮ ਐਸੇ ਅਪਰਾਧੀ ॥ ਜਿਨਿ ਪ੍ਰਭਿ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਥਾ ਦੀਆ ਤਿਸ ਕੀ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਨਹੀ ਸਾਧੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਪਰ ਧਨ ਪਰ ਤਨ ਪਰ ਤੀ ਨਿੰਦਾ ਪਰ ਅਪਬਾਦੁ ਨ ਛੂਟੈ ॥ ਆਵਾ ਗਵਨੁ ਹੋਤੁ ਹੈ ਫੁਨਿ ਫੁਨਿ ਇਹੁ ਪਰਸੰਗੁ ਨ ਤੂਟੈ ॥੨॥ ਜਿਹ ਘਰਿ ਕਥਾ ਹੋਤ ਹਰਿ ਸੰਤਨ ਇਕ ਨਿਮਖ ਨ ਕੀਨ੍ਹ੍ਹੋ ਮੈ ਫੇਰਾ ॥ ਲੰਪਟ ਚੋਰ ਦੂਤ ਮਤਵਾਰੇ ਤਿਨ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਬਸੇਰਾ ॥੩॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਸਰ ਏ ਸੰਪੈ ਮੋ ਮਾਹੀ ॥ ਦਇਆ ਧਰਮੁ ਅਰੁ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਏ ਸੁਪਨੰਤਰਿ ਨਾਹੀ ॥੪॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਮੋਦਰ ਭਗਤਿ ਬਛਲ ਭੈ ਹਾਰੀ ॥ ਕਹਤ ਕਬੀਰ ਭੀਰ ਜਨ ਰਾਖਹੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਕਰਉ ਤੁਮ੍ਹ੍ਹਾਰੀ ॥੫॥੮॥ {ਪੰਨਾ 970-971}

pdArQ:- kwj—kMm [ isrjy—pYdw hoey [ jnim—jMm ky [ BviniD—sMswr-smuMdr [ qrn—byVI, jhwz [ icMqwmin—mn-ie`Cq Pl dyx vwlI mxI [1[

hm—AsI jIv [ ijin pRiB—ijs pRBU ny [ jIau—ijMd [ ipMfu—srIr [1[rhwau[

pr qn—prwieAw srIr, prweI iesqRI [ prqI—prweI (not:- ‘prweI iesqRI’ dw izkr qW l&z ‘pr qn’ ivc Aw igAw hY, l&z ‘prqI’ ƒ ‘pr’ Aqy ‘qI’ kr ky pVHnw Aqy l&z ‘qI’ dw ArQ ‘iqRAw’ krnw Zlq hY [ cwr cIzW dw ie`Qy izkr hY—Dn, qn, inMdw Aqy Apbwd; hryk dy nwl l&z ‘pr’ vriqAw igAw hY [ jy l&z ‘qI’ vKrw kIqw jwey, qW l&z ‘inMdw’ dy nwl bwkI l&z Dn, qn qI Aqy Apbwd vWg l&z ‘pr’ nhIN rih jWdw [ so, ‘prqI’ ieko l&z h Y [ bwxI ivc hor pRmwx BI AYsy imldy hn, jo swbq krdy hn ik l&z ‘qn’ iesqRI vwsqy hY; ijvyN:

(1) pr Dn, pr qn, pr kI inMdw, ien isau pRIiq n lwgY ]2]14]   {DnwsrI m: 5

not:- kbIr jI ny “prqI inMdw” iliKAw hY, siqgurU Arjn swihb ny “pr kI inMdw” AwiKAw hY [

(2) pr Dn, pr qn prqI inMdw, AKwiD qwih hrkwieAw ]3]3]125]   {Awsw m: 5

not:- ie`Qy qW hU-b-hU kbIr jI vwly hI l&z hn [

(3) pr Dn, pr Apvwd, nwir, inMdw, Xh mITI jIA mwih ihqwnI ]1]

{svXy sRI muK bwk´ mhlw 5

not:- ie`Qy cwr ivcwrW dw izkr hY—prwieAw Dn, dUijAW nwl ivroD, prweI iesqRI Aqy prweI inMdw [ iehnW hI chuMAW dw izkr kbIr jI ny kIqw hoieAw hY [

so, l&z ‘prqI’ ie`ko l&z hY, ies dw ArQ hY prweI [ Apbwdu—ivroD, JgVw [ Puin Puin—muV muV [ prsMgu—JyVw [2[

lµpt—iviSAW ivc il`bVy hoey [ dUq—mwVy bMdy [ mqvwry—SrwbI [3[

md—AhMkwr [ mqsr—eIrKw [ sMpY—Dn [ mo mwhI—myry AMdr [ supnµqir—supny ivc BI [4[

BY hwrI—fr nws krn vwly pRBU! BIr—musIbq, ibpqw [ krau—krauN, mYN krW [5[

ArQ:- hy goibMd! AsI jIv Aijhy ivkwrI hW ik ijs qYN pRBU ny ieh ijMd qy srIr id`qw aus dI bMdgI nhIN kIqI, aus nwl ipAwr nhIN kIqw [1[rhwau[

ikhVy kMmW leI AsI jgq ivc pYdw hoey? jnm lY ky AsW kIh K`itAw? AsW iek pl Br BI (aus pRBU dy crnW ivc) ic`q nwh joiVAw jo sMswr-smuMdr qoN qwrn leI jhwz hY, jo, mwno, mn-ie`Cq Pl dyx vwlw hIrw hY [1[

(hy goibMd!) prwey Dn (dI lwlsw), prweI iesqRI (dI kwmnw), prweI cuZlI, dUijAW nwl ivroD—ieh ivkwr dUr nhIN huMdy, muV muV jnm mrn dw gyV (swƒ) iml irhw hY—iPr BI pr mn, pr qn Awidk dw ieh lµmw JyVw mu`kdw nhIN [2[

ijnHIN QweIN pRBU dy Bgq rl ky pRBU dI is&iq-swlwh krdy hn, au~Qy mYN iek plk leI BI Pyrw nhIN mwrdw [ pr ivSeI, cor, bdmwS, SrwbI—iehnW nwl myrw swQ rihMdw hY [3[

kwm, kRoD, mwieAw dw moh, hMkwr, eIrKw—myry p`ly, b`s! iehI Dn hY [ dieAw, Drm, siqgurU dI syvw—mYƒ iehnW dw i^Awl kdy supny ivc BI nhIN AwieAw [4[

kbIr AwKdw hY—hy dInW qy dieAw krn vwly! hy ik®pwl! hy dmodr! hy BgqI nwl ipAwr krn vwly! hy BY-hrn! mYƒ dws ƒ (ivkwrW dI) ibpqw ivcoN bcw lY, mYN (in`q) qyrI hI bMdgI krW [5[8[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh