ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 965

ਸਲੋਕ ਮਃ ੫ ॥ ਜਾਂ ਪਿਰੁ ਅੰਦਰਿ ਤਾਂ ਧਨ ਬਾਹਰਿ ॥ ਜਾਂ ਪਿਰੁ ਬਾਹਰਿ ਤਾਂ ਧਨ ਮਾਹਰਿ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਬਹੁ ਫੇਰ ਫਿਰਾਹਰਿ ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਸੰਗਿ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਹਰਿ ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਸਚਿ ਸਮਾਹਰਿ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- ipru—pqI-prmwqmw [ AMdir—ihrdy ivc (pRq`K) [ Dn—jIv-iesqRI [ bwhir—inrlyp (DMiDAW qoN) [ jW ipru bwhir—jdoN pqI-pRBU jIv-iesqRI dI Xwd qoN pry ho jWdw hY [ mwhir—cODrwxI, DMiDAW ivc Kicq [ Pyr—jnmW dy gyV, Btkxw [ siqguir—gurU ny [ sMig—AMdr nwl hI [ scy sic—inrol sdw-iQr hrI ivc [ smwhir—smwieAw rihMdw hY, itikAw rihMdw hY [ jwhir—prq`K [

ArQ:- jdoN pqI-pRBU jIv-iesqRI dy ihrdy ivc pRq`K mOjUd hovy, qW jIv-iesqRI mwiek DMiDAW JMbyilAW qoN inrlyp rihMdI hY [ jdoN pqI-pRBU Xwd qoN dUr ho jwey, qW jIv-iesqRI mwiek DMiDAW ivc Kicq hox l`g pYNdI hY [ pRBU dI Xwd qoN ibnw jIv AnykW BtkxW ivc Btkdw hY [

hy dws nwnk! ijs mnu`K ƒ gurU ny ihrdy ivc pRq`K pRBU ivKw id`qw, auh sdw-iQr pRBU ivc hI itikAw rihMdw hY [1[

ਮਃ ੫ ॥ ਆਹਰ ਸਭਿ ਕਰਦਾ ਫਿਰੈ ਆਹਰੁ ਇਕੁ ਨ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਤੁ ਆਹਰਿ ਜਗੁ ਉਧਰੈ ਵਿਰਲਾ ਬੂਝੈ ਕੋਇ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- siB—swry [ ieku Awhru—iek pRBU ƒ Xwd krn dw au~dm [ ijqu Awhir—ijs Awhr dI rwhIN [ auDrY—(ivkwrW qoN) bcdw hY [ {not:- l&z ‘Awhru’, ‘Awhr’, ‘Awhir’ [ ivAwkrx Anuswr iqMn vK vK rUp} [

ArQ:- hy nwnk! mnu`K hor swry au~dm krdw iPrdw hY, pr iek pRBU ƒ ismrn dw au~dm nhIN krdw [ ijs au~dm dI rwhIN jgq ivkwrW qoN bc skdw hY (aus au~dm ƒ) koeI ivrlw mnu`K smJdw hY [

ਪਉੜੀ ॥ ਵਡੀ ਹੂ ਵਡਾ ਅਪਾਰੁ ਤੇਰਾ ਮਰਤਬਾ ॥ ਰੰਗ ਪਰੰਗ ਅਨੇਕ ਨ ਜਾਪਨ੍ਹ੍ਹਿ ਕਰਤਬਾ ॥ ਜੀਆ ਅੰਦਰਿ ਜੀਉ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਜਾਣਲਾ ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੇਰੈ ਵਸਿ ਤੇਰਾ ਘਰੁ ਭਲਾ ॥ ਤੇਰੈ ਘਰਿ ਆਨੰਦੁ ਵਧਾਈ ਤੁਧੁ ਘਰਿ ॥ ਮਾਣੁ ਮਹਤਾ ਤੇਜੁ ਆਪਣਾ ਆਪਿ ਜਰਿ ॥ ਸਰਬ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰੁ ਦਿਸੈ ਜਤ ਕਤਾ ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸੁ ਤੁਧੁ ਆਗੈ ਬਿਨਵਤਾ ॥੧੮॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- Apwru—A-pwru, ijs dw pwrlw bMnw nwh l`B sky [ mrqbw—ruqbw [ rMg prMg—rMg-brMgy [ n jwpin—smJy nhIN jw skdy [ jIau—ijMd, shwrw [ jwxlw—jwxn vwlw [ vis—v`s ivc [ Blw—sohxw [ Gir—Gr ivc [ quDu Gir—qyry Gr ivc [ vDweI—^uSIAW, SwdIAwny [ mhqw—mh`qqw, vifAweI [ qyju—prqwp [ jir—jrdw hYN [ klw—qwkq, s`iqAw [ jq kqw—hr QW [ dwsin dwsu—dwsW dw dws [

ArQ:- hy pRBU! qyrw byAMq hI v`fw ruqbw hY, (sMswr ivc) qyry AnykW hI iksmW dy kOqk ho rhy hn jo smJy nhIN jw skdy [ sB jIvW dy AMdr qUM hI ijMd-rUp hYN, qUM (jIvW dI) hryk g`l jwxdw hYN [ sohxw hY qyrw itkwxw, swrI isRStI qyry hI v`s ivc hY [

(ieqnI isRStI dw mwlk huMidAW BI) qyry ihrdy ivc sdw Awnµd qy ^uSIAW hn, qUM Awpxy ieqny v`fy mwx vifAweI qy prqwp ƒ Awp hI jrdw hYN [

(hy BweI!) swrIAW qwkqW dw mwlk-pRBU hr QW id`s irhw hY [ hy pRBU! nwnk qyry dwsW dw dws qyry A`gy (hI) Ardws-bynqI krdw hY [18[

ਸਲੋਕ ਮਃ ੫ ॥ ਛਤੜੇ ਬਾਜਾਰ ਸੋਹਨਿ ਵਿਚਿ ਵਪਾਰੀਏ ॥ ਵਖਰੁ ਹਿਕੁ ਅਪਾਰੁ ਨਾਨਕ ਖਟੇ ਸੋ ਧਣੀ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- CqVy—(AwkwS-C`q nwl) C`qy hoey [ bwjwr—swry jgq-mMfl (mwno, bwzwr hn) [ ivic—iehnW jgq-mMflW ivc [ vpwrIey—pRBU-nwm dw vpwr krn vwly [ vKru—pRBU-nwm dw sOdw [ ihku—ie`k [ DxI—DnwF, DnvMq [ Apwru—kdy nwh mu`kx vwlw [

ArQ:- (ies aupr id`sdy AwkwS-C`q dy hyT) C`qy hoey (byAMq jg-mMfl, mwno) bwzwr hn, iehnW ivc (pRBU-nwm dw vpwr krn vwly jIv-) vpwrI hI sohxy l`gdy hn [ hy nwnk! (ies jgq-mMfI ivc) auh mnu`K Dnvwn hY jo iek AKu`t (hir-nwm) sOdw hI K`tdw hY [1[

ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰਾ ਹਮਰਾ ਕੋ ਨਹੀ ਹਮ ਕਿਸ ਹੂ ਕੇ ਨਾਹਿ ॥ ਜਿਨਿ ਇਹੁ ਰਚਨੁ ਰਚਾਇਆ ਤਿਸ ਹੀ ਮਾਹਿ ਸਮਾਹਿ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 965}

not:- ieh Slok gurU Arjn dyv jI dw hY [ vyKo Slok nµ: 214 “slok kbIr jI ky” [ kbIr jI dy hyT-ilKy slok nµ: 212 Aqy 213 dy prQwie hY:-

nwmw mwieAw moihAw, khY iqlocnu mIqu ] kwhy CIphu Cwiely rwm n lwvhu cIqu ]212]

nwmw khY iqrlocnw, muK qy rwmu sm@wil ] hwQ pwau kir kwmu sB, cIqu inrMjn nwil ]213]

jo au~qr nwmdyv jI ny iqRlocn jI ƒ id`qw sI, aus dw hvwlw dy ky kbIr jI iehnW slokW ivc AwKdy hn ik dunIAw dI ikrq-kwr nhIN C`fxI, ieh kridAW hoieAW hI AsW Awpxw ic`q ies qoN v`Krw r`Kxw hY [

slok nµ: 214 ivc gurU Arjn swihb ny ieh d`isAw hY ik swkW-AMgW ivc rihMidAW qy mwieAw ivc vrqidAW hr vyly ieh cyqw r`Kxw hY ik ieh sB kuJ ieQy isr& cwr idn dy swQI hn, Asl swQI prmwqmw dw nwm hY qy ikrq-kwr kridAW aus ƒ BI hr vyly Xwd r`Kxw hY [

not:- ieh slok siqgurU jI ny kbIr jI dy Slok nµ: 212, 213 dy prQwie iliKAw hY, ies vwsqy ies ivc nwm ‘nwnk’ dy QW ‘kbIr’ vriqAw hY [

ArQ:- hy kbIr! ijs prmwqmw ny ieh rcnw rcI hY, AsI qW ausy dI Xwd ivc itky rihMdy hW, ikauNik nwh koeI swfw hI sdw dw swQI hY, Aqy nwh hI AsI iksy dy sdw leI swQI bx skdy hW (byVI dy pUr dw mylw hY) [2[

vyKo myrw “stIk Slok Bgq kbIr jI” [

ਪਉੜੀ ॥ ਸਫਲਿਉ ਬਿਰਖੁ ਸੁਹਾਵੜਾ ਹਰਿ ਸਫਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ॥ ਮਨੁ ਲੋਚੈ ਉਨ੍ਹ੍ਹ ਮਿਲਣ ਕਉ ਕਿਉ ਵੰਞੈ ਘਿਤਾ ॥ ਵਰਨਾ ਚਿਹਨਾ ਬਾਹਰਾ ਓਹੁ ਅਗਮੁ ਅਜਿਤਾ ॥ ਓਹੁ ਪਿਆਰਾ ਜੀਅ ਕਾ ਜੋ ਖੋਲ੍ਹ੍ਹੈ ਭਿਤਾ ॥ ਸੇਵਾ ਕਰੀ ਤੁਸਾੜੀਆ ਮੈ ਦਸਿਹੁ ਮਿਤਾ ॥ ਕੁਰਬਾਣੀ ਵੰਞਾ ਵਾਰਣੈ ਬਲੇ ਬਲਿ ਕਿਤਾ ॥ ਦਸਨਿ ਸੰਤ ਪਿਆਰਿਆ ਸੁਣਹੁ ਲਾਇ ਚਿਤਾ ॥ ਜਿਸੁ ਲਿਖਿਆ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਤਿਸੁ ਨਾਉ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦਿਤਾ ॥੧੯॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- sPilau—Pl vwlw, jo hryk dI myhnq ƒ Pl lwvy [ suhwvVw—sohxw [ iGqw vM\Y—ilAw jw sky [ vrn—rMg [ ichn—inswn [ Agm—AphuMc [ jIA kw—ijMd dw [ iBqw—Byq [ krI—krIN, mYN krW [ mY—mYƒ [ imqw—hy im`qr! bly bil—bil bil [ ikqw—kIqw [ dsin—d`sdy hn [ siqguir—siqgurU ny [ AMimRq—Awqmk jIvn dyx vwly [

ArQ:- prmwqmw (mwno) iek sohxw Pldwr ru`K hY ijs ƒ Awqmk jIvn dyx vwly Pl l`gy hoey hn [

myrw mn aus pRBU ƒ imlx leI qWGdw hY (pr pqw nhIN l`gdw ik) ikvyN imilAw jwey ikauNik nwh aus dw koeI rMg hY nwh inSwn, aus qk phuMicAw nhIN jw skdw, aus ƒ ij`iqAw nhIN jw skdw [

jyhVw s`jx (mYƒ) ieh Byq smJw dyvy, auh myrI ijMd-jwn ƒ ipAwrw l`gygw [ hy im`qr! mYƒ (ieh Byq) d`so, mYN quhwfI syvw krWgw, mYN quhwQoN sdky kurbwn vwrny jwvWgw [

ipAwry sMq (gurmuiK auh Byq) d`sdy hn (qy AwKdy hn ik) iDAwn nwl sux—hy dws nwnk! ijs dy m`Qy auqy lyK iliKAw (au~GVdw) hY aus ƒ siqgurU ny pRBU dw Awqmk jIvn dyx vwlw nwm b^iSAw hY [19[

ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰ ਧਰਤੀ ਸਾਧ ਕੀ ਤਸਕਰ ਬੈਸਹਿ ਗਾਹਿ ॥ ਧਰਤੀ ਭਾਰਿ ਨ ਬਿਆਪਈ ਉਨ ਕਉ ਲਾਹੂ ਲਾਹਿ ॥੧॥ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਕਬੀਰ ਚਾਵਲ ਕਾਰਣੇ ਤੁਖ ਕਉ ਮੁਹਲੀ ਲਾਇ ॥ ਸੰਗਿ ਕੁਸੰਗੀ ਬੈਸਤੇ ਤਬ ਪੂਛੇ ਧਰਮ ਰਾਇ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 965}

not:- ieh dovyN Slok “kbIr jI dy slok sMgRh” ivc nµ: 210 Aqy 211 ivc drj hn [ kbIr jI dy Slok nµ: 208 dy prQwie gurU Arjn swihb dy 3 Slok hn—208, 210, 211 [ kbIr jI dw slok ieauN hY:-

kbIr twlY tolY idnu gieAw, ivAwju bFMqau jwie ] nw hir BijE n Kqu PitE, kwlu phUMco Awie ]208]

ies Slok dy nwl gurU Arjn swihb dw Slok nµ: 208 ieauN hY:-

kbIr kUkru Bauknw, krMg ipCY auiT Dwie ] krmI siqguru pwieAw, ijin hau lIAw Cfwie ]209]

Slok nµ: 207 ivc kbIr jI ny AwiKAw sI ik ijnHW ƒ gurU iml pYNdw hY auhnW ƒ auh ivkwrW qy AwsW dy gyV ivcoN k`F lYNdw hY [ nµ: 208 ivc AwKdy hn ik ijnHW ƒ gurU nhIN imldw, auh hrI dw ismrn nhIN kr skdy, qy nwh hI ivkwrW qy AwsW qoN auhnW dI ^lwsI ho skdI hY [ kbIr jI dy iesy hI i^Awl ƒ gurU Arjn swihb hor KolH ky ibAwn krdy hn ik gurU qoN ibnw ieh jIv twl-mtoly krn qy mjbUr hY ikauNik ies dw suBwau ku`qy vrgw hY, ies dI vwdI hI ieh hY ik hr vyly murdwr dy ip`Cy dOVdw iPry [ Slok nµ: 209 vwly hI i^Awl ƒ jwrI r`K ky nµ: 210 ivc AwKdy hn ik ivkwrI bMidAW dw zor gurU Aqy gur-sMgiq auqy nhIN pY skdw, ikauNik gurU mhwn au~cw hY [ pr hW, gurU Aqy aus dI sMgiq dI brkiq nwl ivkwrIAW ƒ zrUr lwB A`pVdw hY [ ‘swD kI DrqI’ Aqy ‘qskr’ dI imswl dy ky AwKdy hn ik ‘qskrW’ dw Asr ‘DrqI’ auqy nhIN pY skdw [ ikauN? ikauNik ‘DrqI’ dw Bwr ‘qskrW’ dy Bwr nwloN bhuq vDIk hY [ jy BlweI vwlw pwsw qkVw hovy, qW auQy ivkwrI bMdy BI Aw ky BlweI vl prq pYNdy hn [ nµ: 211 ivc ‘cwvl’ Aqy ‘quK’ dI imswl hY [ vzn ivc ‘cwvl’ Bwrw hY [ ‘quK’ hOlw hY [ kmzor hox krky ‘quK’ (qoh) mwr KWdw hY [ iesy qrHW ivkwrIAW dy qkVy iek`T ivc jy koeI swDwrn ijhw mnu`K (BwvyN auh Blw hI hovy, pr auhnW dy twkry qy kmzor-idl hovy) bYTxw SurU kr dyvy; qW auh BI ausy suBwv dw bx ky ivkwrW qoN mwr KWdw hY [

pdArQ:- DrqI swD kI—siqgurU dI DrqI, siqgurU dI sMgiq [ qskr—cor, ivkwrI bMdy [ bYsih—Aw bYTdy hn, jy Aw bYTx [ gwih—gih, m`l ky, isdk nwl, hor i^Awl C`f ky [ Bwir—Bwr nwl, Bwr dy hyT, qskrW dy Bwr hyT [ n ibAwpeI—dbdI nhIN, Asr hyT nhIN AwauNdI [ aun kau—auhnW (qskrW) ƒ [ lwhU—lwh hI, lwB hI (imldw hY) [ lwih—lhih, auh qskr lwB hI lhih, auh ivkwrI sgoN lwB hI auTWdy hn [1[

quK—qoh, cOlW dy is`kV [ lwie—l`gdI hY, v`sdI hY [2[

ArQ:- hy kbIr! jy ivkwrI mnu`K (cMgy BwgW nwl) hor Jwk C`f ky siqgurU dI sMgiq ivc Aw bYTx, qW ivkwrIAW dw Asr aus sMgiq auqy nhIN pYNdw [ hW, ivkwrI bMidAW ƒ zrUr lwB A`pVdw hY, auh ivkwrI bMdy zrUr lwB auTWdy hn [1[

hy kbIr! (qohW nwloN) cOl (v`Kry krn) dI ^wqr (CVn vyly) qohW ƒ mohlI (dI s`t) v`jdI hY [ iesy qrHW jo mnu`K ivkwrIAW dI suhbiq ivc bYTdw hY (auh BI ivkwrW dI s`t KWdw hY, ivkwr krn l`g pYNdw hY) aus qoN Drmrwj lyKw mMgdw hY [2[

ਪਉੜੀ ॥ ਆਪੇ ਹੀ ਵਡ ਪਰਵਾਰੁ ਆਪਿ ਇਕਾਤੀਆ ॥ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤਿ ਆਪਿ ਆਪੇ ਹੀ ਜਾਤੀਆ ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ਆਪਿ ਉਪੰਨਿਆ ॥ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਆਪਿ ਆਪਿ ਵਰੰਨਿਆ ॥ ਧੰਨੁ ਸੁ ਤੇਰਾ ਥਾਨੁ ਜਿਥੈ ਤੂ ਵੁਠਾ ॥ ਧੰਨੁ ਸੁ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹੀ ਸਚੁ ਤੂੰ ਡਿਠਾ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਸਲਾਹੇ ਸੋਇ ਤੁਧੁ ॥ ਜਿਸੁ ਗੁਰ ਭੇਟੇ ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਸੋਈ ਸੁਧੁ ॥੨੦॥ {ਪੰਨਾ 965}

pdArQ:- vf prvwru—(jgq-rUp) v`fy prvwr vwlw [ iekwqIAw—iekWq ivc rihx vwlw, iek`lw rihx vwlw [ jwqIAw—jwxI [ aupMinAw—pYdw hoieAw, id`sdy rUp ivc AwieAw [ vrMinAw—ibAwn kIqw [ vuTw—v`isAw [ qUM ifTw—qYƒ vyiKAw [ BytY—imly [ suDu—pivqR [ ijs no—{l&z ‘ijsu’ dw   u  sMbMDk ‘no’ dy kwrn au~f igAw hY} [

ArQ:- hy pRBU! qUM Awp hI (jgq-rUp) v`fy prvwr vwlw hYN, qy (ies qoN inrlyp) iek`lw rihx vwlw BI hYN [ AwpxI bzurgI dI kdr bxwx vwlw BI qUM Awp hI hYN, qy kdr jwxn vwlw BI qUM Awp hI hYN [

ieh swrw jgq qyrw Awpxw hI (srgux) rUp hY, qy ieh qYQoN hI ies id`sdy rUp ivc AwieAw hY, ies swry pYdw kIqy jgq ƒ rUp-rMg dyx vwlw BI qUM Awp hI hYN [

auh AsQwn BwgW vwlw hY ijQy, hy pRBU! qUM v`sdw hYN, qyry auh Bgq BwgW vwly hn ijnHW ny qyrw dIdwr kIqw hY [

auhI bMdw qyrI is&iq-swlwh kr skdw hY ijs auqy qyrI myhr huMdI hY [ hy nwnk! (pRBU dI myhr nwl) ijs ƒ gurU iml pey, auh su`D pivqR (jIvn vwlw) ho jWdw hY [20[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh