ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 953

ਮਃ ੧ ॥ ਸੋ ਬੈਰਾਗੀ ਜਿ ਉਲਟੇ ਬ੍ਰਹਮੁ ॥ ਗਗਨ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਰੋਪੈ ਥੰਮੁ ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਅੰਤਰਿ ਰਹੈ ਧਿਆਨਿ ॥ ਤੇ ਬੈਰਾਗੀ ਸਤ ਸਮਾਨਿ ॥ ਬੋਲੈ ਭਰਥਰਿ ਸਤਿ ਸਰੂਪੁ ॥ ਪਰਮ ਤੰਤ ਮਹਿ ਰੇਖ ਨ ਰੂਪੁ ॥੬॥ {ਪੰਨਾ 953}

pdArQ:- bYrwg—(sM: vYrwÀX) dunIAw vloN auprwmqw [ bYrwgI—auh mnu`K ijs ny dunIAw dIAW ^whSW vloN mn ƒ prqwieAw hY [ aulty—prqwey, Pyry [ ggn—AwkwS, dsm duAwr [ mMfl—c`kr [ ggn mMfl—dsm duAwr dw c`kr, auh AvsQw ijQy mnu`K dI suriq pRBU ivc juVdI hY [ ropY—KVw krdw hY [ Aih—idn [ inis—rwq [ iDAwin—iDAwn ivc [ sq—sdw kwiem rihx vwlw pRBU [ smwin—vrgw [

ArQ:- (Asl) vYrwgI auh hY jo pRBU ƒ (Awpxy ihrdy vl) prqWdw hY (Bwv, jo pRBU-pqI ƒ AwpxI ihrdy-syj qy ilAw vsWdw hY), jo pRBU dw nwm-rUp QMmH dsm duAwrw (rUp SwmIAwny) ivc KVHw krdw hY (Bwv, jo mnu`K pRBU dy nwm ƒ ies qrHW Awpxw shwrw bxWdw hY ik aus dI suriq sdw auqWh pRBU-crnW ivc itkI rihMdI hY, hyTW mwiek pdwrQW ivc nhIN if`gdI), jo idn rwq Awpxy AMdr hI (Bwv, ihrdy ivc hI) pRBU dI Xwd ivc juiVAw rihMdw hY [ Ajyhy bYrwgI pRBU dw rUp ho jWdy hn [

jy BrQrI (BI AYsy bYrwgI dI jugiq vrq ky) siq-srUp pRBU ƒ jpy qW (ieh BrQrI BI) prm bRhm ivc lIn ho jwey, ies dw koeI (v`Krw) rUp ryK nwh rih jwey [6[

ਮਃ ੧ ॥ ਕਿਉ ਮਰੈ ਮੰਦਾ ਕਿਉ ਜੀਵੈ ਜੁਗਤਿ ॥ ਕੰਨ ਪੜਾਇ ਕਿਆ ਖਾਜੈ ਭੁਗਤਿ ॥ ਆਸਤਿ ਨਾਸਤਿ ਏਕੋ ਨਾਉ ॥ ਕਉਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਜਿਤੁ ਰਹੈ ਹਿਆਉ ॥ ਧੂਪ ਛਾਵ ਜੇ ਸਮ ਕਰਿ ਸਹੈ ॥ ਤਾ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ ਗੁਰੁ ਕੋ ਕਹੈ ॥ ਛਿਅ ਵਰਤਾਰੇ ਵਰਤਹਿ ਪੂਤ ॥ ਨਾ ਸੰਸਾਰੀ ਨਾ ਅਉਧੂਤ ॥ ਨਿਰੰਕਾਰਿ ਜੋ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥ ਕਾਹੇ ਭੀਖਿਆ ਮੰਗਣਿ ਜਾਇ ॥੭॥ {ਪੰਨਾ 953}

pdArQ:- mrY—dUr hovy [ mMdw—burweI [ ikau—ikvyN? jIvY—shI jIvn jIvy [ jugiq—ies qrIky nwl [ ikAw KwjY—Kwx dw kIh lwB? Bugiq—jogIAW dw cUrmw [ Awsiq—mOjUd hY [ nwsiq—nhIN hY [ ihAwau—ihrdw [ DUp Cwv—du`K qy suK [ sm—brwbr, ie`k-smwn [ guru khY—gurU gurU AwKdw hY, gurU ƒ cyqy r`Kdw hY [ ko—koeI auh mnu`K [ iCA vrqwry—Cy ByKW ivc [ pUq—cyly (jogIAW dy) [ inrMkwir—inrMkwr ivc [

ArQ:- kMn pVvw ky cUrmw Kwx dw koeI (Awqmk) lwB nhIN (ikauNik) ies jugiq nwl nwh (mn ivcoN) ivkwr dUr huMdw hY nwh hI (au~cw) jIvn imldw hY [

(jy koeI pu`Cy ik jy kMn pVvwieAW mn nhIN itkdw qW) auh kyhVw A`Kr hY ijs ivc ihrdw juiVAw rih skdw hY (qy burweI imt jWdI hY, qW ies dw au~qr ieh hY ik auh) kyvl auhI (pRBU dw) nwm hY jo sMswr dI hoNd qy AxhoNd dohW vyly mOjUd hY [ jy koeI mnu`K (ies ‘nwm’ dI brkiq nwl) du`K qy suK ƒ iek-smwn shwrdw hY qW, nwnk AwKdw hY, auh mnu`K hI (Asl ivc) gurU ƒ cyqy r`Kdw hY (Bwv, gurU dy bcn-Anuswr qurdw hY) [

(nwQ dy) cyly (Bwv, jogI lok) (jo inry) Cy ByKW ivc hI ru`Jy hoey hn, (Asl ivc) nwh auh igRhsqI hn qy nwh ivrkq [ jo mnu`K iek inrMkwr ivc juiVAw rihMdw hY auh ikauN ikqy ^Yr mMgx jwey? (Bwv, aus ƒ &kIr bxn dI loV nhIN pYNdI, h`QIN ikrq-kwr krdw hoieAw BI pRBU dy crnW ivc lIn rihMdw hY) [7[

ਪਉੜੀ ॥ ਹਰਿ ਮੰਦਰੁ ਸੋਈ ਆਖੀਐ ਜਿਥਹੁ ਹਰਿ ਜਾਤਾ ॥ ਮਾਨਸ ਦੇਹ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਪਾਇਆ ਸਭੁ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਪਛਾਤਾ ॥ ਬਾਹਰਿ ਮੂਲਿ ਨ ਖੋਜੀਐ ਘਰ ਮਾਹਿ ਬਿਧਾਤਾ ॥ ਮਨਮੁਖ ਹਰਿ ਮੰਦਰ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਨੀ ਤਿਨੀ ਜਨਮੁ ਗਵਾਤਾ ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਇਕੁ ਵਰਤਦਾ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਪਾਇਆ ਜਾਈ ॥੧੨॥ {ਪੰਨਾ 953}

pdArQ:- mMdru—Gr, rihx dI QW [ mwns dyh—mnu`Kw srIr [ sBu—hr QW [ ibDwqw—isrjxhwr [ hir mMdr—r`b dy Gr dI [ swr—mu`l, kdr [

ArQ:- (auN\ qW swry srIr “hir mMdru” Bwv, r`b dy rihx dy QW hn, pr Asl ivc) auhI srIr “hir mMdru” ikhw jwxw cwhIdw hY ijs ivc r`b pCwixAw jwey; (so, mnu`Kw srIr ‘hir mMdru’ hY, ikauNik) mnu`Kw-srIr ivc gurU dy hukm qy qur ky r`b l`Bdw hY, hr QW ivAwpk joiq id`sdI hY [

(srIr qoN) bwhr Bwlx dI au~kw loV nhIN, (ies srIr-) Gr ivc hI isrjxhwr v`s irhw hY [ pr mn dy ip`Cy qurn vwly bMdy (ies mnu`Kw srIr) “hir mMdru” dI kdr nhIN jwxdy, auh mnu`Kw jnm (mn dy ip`Cy qur ky hI) gMvw jWdy hn [

(auN\ qW) swirAW ivc iek pRBU hI ivAwpk hY, pr l`Bdw hY gurU dy Sbd dI rwhIN [12[

ਸਲੋਕ ਮਃ ੩ ॥ ਮੂਰਖੁ ਹੋਵੈ ਸੋ ਸੁਣੈ ਮੂਰਖ ਕਾ ਕਹਣਾ ॥ ਮੂਰਖ ਕੇ ਕਿਆ ਲਖਣ ਹੈ ਕਿਆ ਮੂਰਖ ਕਾ ਕਰਣਾ ॥ ਮੂਰਖੁ ਓਹੁ ਜਿ ਮੁਗਧੁ ਹੈ ਅਹੰਕਾਰੇ ਮਰਣਾ ॥ ਏਤੁ ਕਮਾਣੈ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਦੁਖ ਹੀ ਮਹਿ ਰਹਣਾ ॥ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਪਵੈ ਖੂਹਿ ਕਿਹੁ ਸੰਜਮੁ ਕਰਣਾ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਇ ਸੁ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰੁ ਓਸੁ ਅਲਿਪਤੋ ਰਹਣਾ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੈ ਆਪਿ ਉਧਰੈ ਓਸੁ ਪਿਛੈ ਡੁਬਦੇ ਭੀ ਤਰਣਾ ॥ ਨਾਨਕ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਕਰੇ ਜੋ ਦੇਇ ਸੁ ਸਹਣਾ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 953}

pdArQ:- lKx—l`Cx, ielwmqW [ krxw—krq`b [ mugDu—moihAw hoieAw, mwieAw dw T`igAw hoieAw [ eyqu kmwxY—mwieAw dy moh ivc qy AhMkwr ivc rihx nwl [ Aiq ipAwrw—mwieAw nwl bhuq ipAwr krn vwlw [ ikhu sMjm krxw—bcwau dw kyhVw au~dm kIqw jw skdw hY? KUih—mwieAw dy KUh ivc [ sMjmu—bcwau dw au~dm [ ikhu—ikCu, koeI [ Ailpq—v`Krw, inrwlw [

ArQ:- mUrK dw ikhw auhI suxdw hY (Bwv, mUrK dy khy auhI l`gdw hY) jo Awp mUrK hovy [ mUrK dy l`Cx kIh hn? mUrK dI krqUq kYsI huMdI hY? jo mnu`K mwieAw dw T`igAw hoieAw hovy qy jo AhMkwr ivc Awqmk mOqy mirAw hoieAw hovy, aus ƒ mUrK khIdw hY [ mwieAw dI msqI qy AhMkwr ivc jo kuJ krIey aus nwl sdw du`K pRwpq huMdw hY sdw duKI rhIdw hY [

mwieAw nwl bhuqw ipAwr krn vwlw mnu`K (mwieAw dy moh dy) KUh ivc if`gw rihMdw hY [ aus dy bcwau dw kyhVw au~dm kIqw jw skdw hY? ijhVw mnu`K gurU dI srn pYNdw hY auh ies qy ivcwr krdw hY qy (ies mwieAw dy moh-rUp KUh qoN) v`Krw rihMdw hY; auh pRBU dw nwm jpdw hY, (nwm dI brkiq nwl) auh Awp bcdw hY qy aus dy pUrinAW qy qur ky fu`bdw swQI BI bc inkldw hY [

hy nwnk! jo kuJ pRBU ƒ BwauNdw hY auhI auh krdw hY (mwieAw dy moh ivc pY ky du`K jW ies qoN Alop rih ky suK) jo kuJ pRBU dyNdw hY auhI jIv shwrdw hY [1[

ਮਃ ੧ ॥ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ ਰੇ ਮਨਾ ਸੁਣੀਐ ਸਿਖ ਸਹੀ ॥ ਲੇਖਾ ਰਬੁ ਮੰਗੇਸੀਆ ਬੈਠਾ ਕਢਿ ਵਹੀ ॥ ਤਲਬਾ ਪਉਸਨਿ ਆਕੀਆ ਬਾਕੀ ਜਿਨਾ ਰਹੀ ॥ ਅਜਰਾਈਲੁ ਫਰੇਸਤਾ ਹੋਸੀ ਆਇ ਤਈ ॥ ਆਵਣੁ ਜਾਣੁ ਨ ਸੁਝਈ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਫਹੀ ॥ ਕੂੜ ਨਿਖੁਟੇ ਨਾਨਕਾ ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 953}

not:- iksy muslmwn nwl ieh ivcwr hY [

pdArQ:- shI—s`cI [ isK—is`iKAw [ vhI—AmlW dI ikqwb [ qlbw—s`dy [ AwkI—bwZI [ bwkI—lyKy ivcoN bkwieAw [ AjrweIlu Prysqw—mOq dw &irSqw [ qeI—iqAwr, qeInwq, muk`rr [ PhI—PsI hoeI (ijMd) ƒ [ kUV—kUV kmwx vwly [ inKuty—hwr jWdy hn [ sic—s`c dI rwhIN, s`cw sOdw kIiqAW [ Awvx jwxu—koeI cwrw, ik`Dr jwvW kIh krW?—ieh g`l [

ArQ:- nwnk AwKdw hY—hy mn! s`cI is`iKAw sux, (qyry kIqy AmlW dy lyKy vwlI) ikqwb k`F ky bYTw hoieAw r`b (qYQoN) ihswb pu`Cygw [

ijnHW ijnHW vl lyKy dI bwkI rih jWdI hY auhnW auhnW mnmuKW ƒ s`dy pYxgy, mOq dw &irSqw (kIqy krmW Anuswr du`K dyx leI isr qy) Aw iqAwr KVw hovygw [ aus AOkV ivc PsI hoeI ijMd ƒ (aus vyly) kuJ AhuVdw nhIN [

hy nwnk! kUV dy vpwrI hwr ky jWdy hn, s`c dw saudw kIiqAW hI AMq ƒ rih AwauNdI hY [2[

ਪਉੜੀ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਸਭੁ ਸਰੀਰੁ ਹੈ ਹਰਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਭੁ ਆਪੈ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਨਾ ਪਵੈ ਕਿਛੁ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਪੈ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਸਾਲਾਹੀਐ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਰਾਪੈ ॥ ਸਭੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਹੰਕਾਰੁ ਗਵਾਪੈ ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹਰਿ ਕਾ ਖੇਲੁ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਿਸੈ ਬੁਝਾਈ ॥੧੩॥ {ਪੰਨਾ 953}

pdArQ:- scu—hr QW [ AwpY—Awp hI [ n jwpY—nhIN su`Jdw [ rwpY—rMigAw jweIdw hY [ gvwpY—nws ho jWdw hY [ iksY—iksy ivrly ƒ [

ArQ:- ieh swrw (jgq dw Awkwr) prmwqmw dw (mwno) srIr hY, hr QW pRBU Awp hI ivAwpk hY, prmwqmw (dI vifAweI) dw mu`l nhIN pY skdw, koeI g`l AhuVdI nhIN (ijs nwl) aus dI vifAweI ibAwn kr skIey [ siqgurU dI ikrpw nwl prmwqmw dI is&iq-swlwh kIqI jw skdI hY (jo krdw hY auh pRBU dI BgqI ivc rMigAw jWdw hY, aus dw mn qy qn iKV AwauNdw hY qy AhMkwr nws ho jWdw hY) [

ieh swrw jgq pRBU dw bxwieAw hoieAw qmwSw hY, siqgurU dI rwhIN iksy ivrly ƒ ies Kyf dI smJ dyNdw hY [13[

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥ ਸਹੰਸਰ ਦਾਨ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੁ ਰੋਆਇਆ ॥ ਪਰਸ ਰਾਮੁ ਰੋਵੈ ਘਰਿ ਆਇਆ ॥ ਅਜੈ ਸੁ ਰੋਵੈ ਭੀਖਿਆ ਖਾਇ ॥ ਐਸੀ ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ ॥ ਰੋਵੈ ਰਾਮੁ ਨਿਕਾਲਾ ਭਇਆ ॥ ਸੀਤਾ ਲਖਮਣੁ ਵਿਛੁੜਿ ਗਇਆ ॥ ਰੋਵੈ ਦਹਸਿਰੁ ਲੰਕ ਗਵਾਇ ॥ ਜਿਨਿ ਸੀਤਾ ਆਦੀ ਡਉਰੂ ਵਾਇ ॥ ਰੋਵਹਿ ਪਾਂਡਵ ਭਏ ਮਜੂਰ ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਸੁਆਮੀ ਰਹਤ ਹਦੂਰਿ ॥ ਰੋਵੈ ਜਨਮੇਜਾ ਖੁਇ ਗਇਆ ॥ ਏਕੀ ਕਾਰਣਿ ਪਾਪੀ ਭਇਆ ॥ ਰੋਵਹਿ ਸੇਖ ਮਸਾਇਕ ਪੀਰ ॥ ਅੰਤਿ ਕਾਲਿ ਮਤੁ ਲਾਗੈ ਭੀੜ ॥ ਰੋਵਹਿ ਰਾਜੇ ਕੰਨ ਪੜਾਇ ॥ ਘਰਿ ਘਰਿ ਮਾਗਹਿ ਭੀਖਿਆ ਜਾਇ ॥ ਰੋਵਹਿ ਕਿਰਪਨ ਸੰਚਹਿ ਧਨੁ ਜਾਇ ॥ ਪੰਡਿਤ ਰੋਵਹਿ ਗਿਆਨੁ ਗਵਾਇ ॥ ਬਾਲੀ ਰੋਵੈ ਨਾਹਿ ਭਤਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਮੰਨੇ ਨਾਉ ਸੋਈ ਜਿਣਿ ਜਾਇ ॥ ਅਉਰੀ ਕਰਮ ਨ ਲੇਖੈ ਲਾਇ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 953-954}

not:- ies slok ivc auhnW purwixk swKIAW dy hvwly id`qy gey hn jo ihMdU kOm ivc Awm pRclq hn [

pdArQ:- shMsr—hzwr [ dwn—fMn [ hzwr BgW dw fMn jo ieMdr dyvqy ƒ goqm irSI ny srwp dy ky lwieAw sI [ ieMdr ny irSI dI iesqRI Ah`ilAw nwl DoKw dy ky sMg kIqw sI [ prs rwmu—bRwhmx sI, ies dy ipqw jmdgnI ƒ sh`sRbwhU ny mwr id`qw sI; bdly dI A`g ivc prsrwm ny K`qRI-kul dw nws krnw SurU kIqw, pr jdoN ies ny sRI rwm cMdR jI qy Awpxw kuhwVw cu`ikAw qW auhnW ies dw bl iK`c ilAw [ AjY—rwjw AjY ny (jo sRI rwm cMdR jI dw dwdw sI) iek swDU ƒ iB`iKAw ivc il`d id`qI sI, ip`CoN aus ƒ Awp KwxI peI [

inkwlw—dys-inkwlw [ dhisru—(sz: d_i_r) ds isrW vwlw, rwvx [ faurU vwie—faurU vjw ky, swDU dw Bys kr ky [ suAwmI—ik®Sn jI [ Kuie gieAw—KuMJ igAw [ eykI—iek (ZlqI) [ jnmyjy ny (ieh hsqnwpur dw iek rwjw sI) 18 bRwhmxW ƒ mwr id`qw sI, ijs dw pRwSicq krn leI ies ny irSI ‘vYSMpwien’ pwsoN ‘mhwBwrq’ suixAw sI [

mswiek—mSwie^, l&z ‘SyK’ dw bhu-vcn [ BIV—musIbq [ rwjy—BrQrI gopIcMd Awidk rwjy [ ikrpn—kMjUs [ sMcih—iek`Tw krdy hn [ bwlI—lVkI [ ijix—ij`q ky [ AaurI—hor [

ArQ:- (goqm irSI ny) hzwr (BgW) dw fMn dy ky ieMdr ƒ ruAw id`qw; (sRI rwm cMdR qoN Awpxw bl Kuhw ky) prs rwm Gr Aw ky roieAw [ rwjw AjY roieAw jdoN aus ƒ (il`d dI id`qI) iB`iKAw KwxI peI, pRBU dI hzUrI ivcoN AjyhI hI szw imldI hY [

jdoN rwm (jI) ƒ dys-inkwlw imilAw sIqw lCmx ivCuVy qW rwm jI BI roey [ rwvx, ijs ny swDU bx ky sIqw (curw) ilAWdI sI, lµkw guAw ky roieAw [ (pMjy) pWfo, ijnHW dy pws hI sRI ik®Sn jI rihMdy sn (Bwv, ijnHW dw p`K krdy sn), jdoN (vYrwt rwjy dy) mzUr bxy qW roey [ rwjw jnmyjw KuMJ igAw, (18 bRwhmxW ƒ jwnoN mwr bYTw, pRwSicq vwsqy ‘mhwBwrq’ suixAw, pr SMkw kIqw, ies) iek ZlqI dy kwrx pwpI hI bixAw irhw (Bwv, koVH nwh hitAw) qy roieAw [

SyK pIr Awidk BI roNdy hn ik mqW AMq dy smyN koeI ibpqw Aw pey [ (BrQrI gopIcMd Awidk) rwjy jogI bx ky duKI huMdy hn jdoN Gr Gr jw ky iB`iKAw mMgdy hn [ SUm Dn iek`Tw krdy hn pr roNdy hn jdoN auh Dn (auhnW pwsoN) clw jWdw hY, igAwn dI QuV dy kwrn pMifq BI ^uAwr huMdy hn [ iesqRI roNdI hY jdoN (isr qy) pqI nwh rhy [ hy nwnk! swrw jgq hI duKI hY [

jo mnu`K pRBU dy nwm ƒ mMndw hY (Bwv, ijs dw mn pRBU dy nwm ivc pqIjdw hY) auh (izMdgI dI bwzI) ij`q ky jWdw hY, (‘nwm’ qoN ibnw) koeI hor kMm (izMdgI dI bwzI ij`qx leI) sPl nhIN huMdw [1[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh