ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 944

ਸਹਜ ਭਾਇ ਮਿਲੀਐ ਸੁਖੁ ਹੋਵੈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਗੈ ਨੀਦ ਨ ਸੋਵੈ ॥ ਸੁੰਨ ਸਬਦੁ ਅਪਰੰਪਰਿ ਧਾਰੈ ॥ ਕਹਤੇ ਮੁਕਤੁ ਸਬਦਿ ਨਿਸਤਾਰੈ ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਦੀਖਿਆ ਸੇ ਸਚਿ ਰਾਤੇ ॥ ਨਾਨਕ ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਮਿਲਣ ਨਹੀ ਭ੍ਰਾਤੇ ॥੫੪॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- shj Bwie—suqy hI, sihj AvsQw dy Bwv ivc, Afolqw ivc A`pV ky [ suMn sbdu—inrgux pRBU dI is&iq-swlwh dI bwxI [ AprMpir—AprMpr ivc, byAMq pRBU ivc [ sbid—Sbd dI rwhIN [ dIiKAw—auh is`iKAw ijs nwl is`K Awpxy Awp ƒ gurU dy hvwly krdw hY [ BRwqy—BRWiq, Btkxw [

ArQ:- jy Afolqw ivc rih ky (pRBU ƒ) imlIey qW (pUrn) suK huMdw hY [ jo mnu`K gurU dy hukm ivc qurdw hY auh sucyq rihMdw hY (mwieAw dI) nINdr ivc nhIN sauNdw, prmwqmw dI is&iq-swlwh dI bwxI aus ƒ byAMq pRBU ivc itkweI r`KdI hY, (ies bwxI ƒ) aucwr aucwr ky gurmuK haumY qoN suqMqr ho jWdw hY qy (hornW ƒ) ies Sbd dI rwhIN mukq krWdw hY [

hy nwnk! ijnHW gurU dI is`iKAw gRihx kIqI hY auh s`cy pRBU ivc rMgy gey hn, Awpw-Bwv imtw ky auhnW dw myl (pRBU nwl) ho jWdw hY, (mn dI) Btkxw imt jWdI hY [45[

ਕੁਬੁਧਿ ਚਵਾਵੈ ਸੋ ਕਿਤੁ ਠਾਇ ॥ ਕਿਉ ਤਤੁ ਨ ਬੂਝੈ ਚੋਟਾ ਖਾਇ ॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਾਧੇ ਕੋਇ ਨ ਰਾਖੈ ॥ ਬਿਨੁ ਸਬਦੈ ਨਾਹੀ ਪਤਿ ਸਾਖੈ ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਬੂਝੈ ਪਾਵੈ ਪਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਮਨਮੁਖਿ ਨ ਬੁਝੈ ਗਵਾਰੁ ॥੫੫॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- cvwvY—cukw dyvy, dUr kry [ so—ieh g`l [ ikqu Twie—iks QW qy? dir—dr qy [ piq swK—ie`zq qy ieqbwr [ pwru—pwrlw bMnw [

pdArQ:- (pRSn:) ieh g`l iks QW qy ho skdI hY ik mnu`K AwpxI BYVI m`q dUr kr ley? mnu`K ikauN AslIAq nhIN smJdw qy duKI huMdw hY, jm dy dr qy b`Dy hoey dI koeI shYqw nhIN kr skdw, siqgurU dy Sbd qoN ibnw ies dI ikqy ie`zq nhIN, ieqbwr nhIN (Bwv, gurU dy Sbd Anuswr nwh qurn krky mnu`K lokW ivc ie`zq ieqbwr gvw lYNdw hY, dunIAw dIAW mOjW ivc PisAw hox krky mOq qoN BI hr vyly frdw hY ieho ijhIAw s`tW sdw KWdw rihMdw hY, duKI rihMdw hY, iPr BI AslIAq ƒ smJdw nhIN [ ieh ikauN?) [

hy nwnk! mnmuK mUrK smJdw nhIN, ieh ikvyN smJy qy (‘du`qr swgr’ dy) pwrly kMFy l`gy? [55[

ਕੁਬੁਧਿ ਮਿਟੈ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰਿ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੈ ਮੋਖ ਦੁਆਰ ॥ ਤਤੁ ਨ ਚੀਨੈ ਮਨਮੁਖੁ ਜਲਿ ਜਾਇ ॥ ਦੁਰਮਤਿ ਵਿਛੁੜਿ ਚੋਟਾ ਖਾਇ ॥ ਮਾਨੈ ਹੁਕਮੁ ਸਭੇ ਗੁਣ ਗਿਆਨ ॥ ਨਾਨਕ ਦਰਗਹ ਪਾਵੈ ਮਾਨੁ ॥੫੬॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- BytY—imlY [ durmiq—BYVI Akl dy kwrn [ cotw Kwie—mwr KWdw hY, duKI huMdw hY [

ArQ:- (au~qr:) siqgurU dw Sbd vIcwirAW BYVI mq dUr huMdI hY [ jdoN gurU iml pYNdw hY, qdoN ies BYVI mq qoN ^lwsI dw rwh l`B pYNdw hY [ (pr) jo mnu`K mn dy ip`Cy qurdw hY auh AslIAq nhIN pCwxdw, (ivkwrW ivc) sVdw rihMdw hY, durmiq dy kwrn (pRBU qoN) ivCuV ky duKI huMdw hY [

hy nwnk! jo mnu`K gurU dw hukm mMndw hY, aus ivc swry gux Aw jWdy hn, aus ƒ swrI sUJ pRwpq ho jWdI hY, qy; auh pRBU dI hzUrI ivc Awdr pWdw hY [56[

ਸਾਚੁ ਵਖਰੁ ਧਨੁ ਪਲੈ ਹੋਇ ॥ ਆਪਿ ਤਰੈ ਤਾਰੇ ਭੀ ਸੋਇ ॥ ਸਹਜਿ ਰਤਾ ਬੂਝੈ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥ ਤਾ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਕਰੈ ਨ ਕੋਇ ॥ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਪਾਰਿ ਪਰੈ ਸਚ ਭਾਇ ॥੫੭॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- plY hoie—hwsl kIqw hovy [ soie—auh mnu`K [ shij—sihj ivc, Afolqw ivc [ piq—ie`zq [ sc Bwie—s`c dy Bwv ivc, s`cy pRBU dy Anuswr ho ky, s`cy dI rzw ivc rih ky [

ArQ:- ijs mnu`K ny s`cw saudw nwm-Dn K`itAw hY auh Awp (‘du`qr swgr’ qoN) qrdw hY qy (hornW ƒ) qwrdw hY, Afol AvsQw ivc msq rih ky AslIAq ƒ smJdw hY qy Awdr pWdw hY, Ajyhy mnu`K dw koeI mu`l nhIN pw skdw [

hy nwnk! s`cy dI rzw ivc rih ky auh mnu`K (‘duqr swgr’ qoN) pwr lµG jWdw hY, ij`Dr q`kdw hY auDr pRBU hI pRBU aus ƒ ivAwpk id`sdw hY [57[

{not:- pauVI nµ: 55 ivc dy l&z ‘pwru’ Aqy ieQy l&z ‘pwir’ dw &rk cyqy r`Kx-jog hY [ ‘pwru’ hY ‘nWv’ (pwrlw kMFw) ‘pwir’, hY ‘ik®Aw ivSySx’ (pwrly kMFy) [}

ਸੁ ਸਬਦ ਕਾ ਕਹਾ ਵਾਸੁ ਕਥੀਅਲੇ ਜਿਤੁ ਤਰੀਐ ਭਵਜਲੁ ਸੰਸਾਰੋ ॥ ਤ੍ਰੈ ਸਤ ਅੰਗੁਲ ਵਾਈ ਕਹੀਐ ਤਿਸੁ ਕਹੁ ਕਵਨੁ ਅਧਾਰੋ ॥ ਬੋਲੈ ਖੇਲੈ ਅਸਥਿਰੁ ਹੋਵੈ ਕਿਉ ਕਰਿ ਅਲਖੁ ਲਖਾਏ ॥ ਸੁਣਿ ਸੁਆਮੀ ਸਚੁ ਨਾਨਕੁ ਪ੍ਰਣਵੈ ਅਪਣੇ ਮਨ ਸਮਝਾਏ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੇ ਸਚਿ ਲਿਵ ਲਾਗੈ ਕਰਿ ਨਦਰੀ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ ॥ ਆਪੇ ਦਾਨਾ ਆਪੇ ਬੀਨਾ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਸਮਾਏ ॥੫੮॥ {ਪੰਨਾ 844}

pdArQ:- su—aus [ ijqu—ijs (Sbd) dI rwhIN [ kQIAly—ikhw jwey [ qRY sq—iqMn qy s`q, ds [ vweI—pRwx {not:- jogIAW dy i^Awl Anuswr swh bwhr vl k`iFAW hvw ds auNgl dy &wsly qk bwhr jWdI hY, iPr swh AMdr vl iK`cIdw hY} [ qRY sq AMgul vweI—ds auNgl-pRmwx pRwx [ khu—d`so [ kvnu—kIh? suix—sux ky [ mn smJwey—ikauNkir Awpxy mn smJwey [ {not:- pihlIAW cwr qukW ivc jogI dw pRSn hY, pMjvIN quk qoN au~qr SurU huMdw hY} [ gurmuiK—gurU dy hukm ivc qurn vwlw mnu`K [ sbdy—Sbd dI rwhIN [ sic—s`cy pRBU ivc [ ndrI—myhr dI nzr [ dwnw—idl dI jwxn vwlw pRBU [ bInw—pCwxn vwlw [ pUrY Bwig—au~cI iksmq dy kwrn [ smwey—(pRBU ivc) itikAw rihMdw hY [

ArQ:- (pRSn:) ijs Sbd dI rwhIN sMswr-smuMdr qrIdw hY aus Sbd dw itkwxw ik`Qy ikhw jw skdw hY? ‘pRwx’ (Bwv suAws) ƒ ds-auNgl-pRmwx khIdw hY d`so, ies dw kIh Awsrw hY? (jo jIvwqmw ies srIr ivc) boldw qy klol krdw hY auh sdw leI ikvyN Afol ho skdw hY qy ikvyN aus pRBU ƒ vyKy ijs dw koeI ^ws ichn c`k® nhIN [ nwnk kihMdw hY (jogIAW ny pu`iCAw—) hy suAwmI! s`cy pRBU dI g`l sux ky mnu`K Awpxy mn ƒ ikvyN sum`qy lw skdw hY?

(au~qr:) jo mnu`K gurU dy hukm ivc qurdw hY, gurU Sbd dI rwhIN aus dI ilv s`cy pRBU ivc l`g jWdI hY, (qy, pRBU) myhr dI nzr kr ky aus ƒ Awpxy ivc joV lYNdw hY, (ikauNik) pRBU (aus dy idl dI) Awp hI jwxdw hY, Awp hI pCwxdw hY [ (ies qrHW) au~cI iksmq krky (gurmuiK mnu`K pRBU ivc) itikAw rihMdw hY [58[

ਸੁ ਸਬਦ ਕਉ ਨਿਰੰਤਰਿ ਵਾਸੁ ਅਲਖੰ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਸੋਈ ॥ ਪਵਨ ਕਾ ਵਾਸਾ ਸੁੰਨ ਨਿਵਾਸਾ ਅਕਲ ਕਲਾ ਧਰ ਸੋਈ ॥ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਸਬਦੁ ਘਟ ਮਹਿ ਵਸੈ ਵਿਚਹੁ ਭਰਮੁ ਗਵਾਏ ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਨਿਰਮਲ ਬਾਣੀ ਨਾਮਮੰਨਿ ਵਸਾਏ ॥ ਸਬਦਿ ਗੁਰੂ ਭਵਸਾਗਰੁ ਤਰੀਐ ਇਤ ਉਤ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ॥ ਚਿਹਨੁ ਵਰਨੁ ਨਹੀ ਛਾਇਆ ਮਾਇਆ ਨਾਨਕ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣੈ ॥੫੯॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- kau—ƒ [ inrMqir—ie`k-rs [ {not:- pauVI nµ: 21 ivc jogI dw pRSn hY—“suMn khw Gr vwso” [ pauVI nµ: 23 ivc siqgurU jI dw au~qr hY—“suMn inrMqir vwsu lIAw” [ iesy qrHW nµ: 58 ivc pRSn hY—“su sbd kw khw vwsu” [ ieQy au~qr hY—“su sbd kau inrMqir vwsu” [ Bwv, ‘suMn, Aqy ‘sbd’ dohW dw ‘inrMqir vwsu’ hY [ ies dw Bwv ieh hY ik gurU nwnk dyv jI dIAW nzrW ivc ‘pRBU’ Aqy aus dI is&iq-swlwh dw ‘Sbd’ ie`k rUp hn} [ dyKw—vyKdw hW [ pvn—Sbd, gurU dw Sbd, pRBU dI is&iq-swlwh dw Sbd [ {not:- “qRY sq AMgul vweI” dw au~qr pauVI nµ: 60 ivc hY [ so, ieQy ‘pvn’ dw ArQ ‘vweI’ jW ‘hvw’ nhIN hY [ BweI gurdws jI ilKdy hn—“pvn gurU gursbdu hY,” Bwv, ‘pvn’—‘gursbdu’ hY} [ Akl {sM: Akl—nwsiq klw AvXvo XsÎ nwiÔq klw AvXvo XÔX} ijs dy toty toty nhIN hn, pUrn pwrbRhm [ klwDr—s`qw Dwrn vwlw [ nwmuo—{A`Kr ‘m’ dy nwl do ‘lgW’ hn, pwT ivc (mo) pVHnw hY [ vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’} [ mMin—mn ivc [ Bv—sMswr [ CwieAw—pRBwv, swieAw [

ArQ:- (ijs ‘Sbd’ dI rwhIN “du`qr swgr” qrIdw hY) aus ‘Sbd’ ƒ ie`k-rs QW (imilAw hoieAw) hY (Bwv, auh Sbd hr QW BrpUr hY), ‘Sbd’ Al`K (pRBU dw rUp) hY, mYN ijDr vyKdw hW auh Sbd hI Sbd hY, ijvyN APur pRBU dw vws (hr QW) hY iqvyN ‘Sbd’ dw vws (hr QW) hY [ ‘Sbd’ auhI hY jo sMpUrx s`iqAw-DwrI (pRBU) hY (Bwv ‘pRBU’ qy pRBU dI is&iq dw ‘Sbd’ ie`k hI hn) [

ijs mnu`K auqy pRBU myhr dI nzr krdw hY, aus dy ihrdy ivc ieh ‘Sbd’ v`sdw hY, auh mnu`K ihrdy ivcoN Btkxw dUr kr lYNdw hY, aus dw qn qy aus dw mn qy aus dI bwxI pivqR ho jWdy hn [ pRBU dw nwm hI auh mnu`K Awpxy mn ivc vsweI r`Kdw hY [

siqgur dy ‘Sbd’ dI rwhIN sMswr-smuMdr qrIdw hY [ (jo qirAw hY auh) ieQy auQy (lok prlok ivc hr QW) ie`k pRBU ƒ ivAwpk jwxdw hY [ hy nwnk! jo mnu`K ies ‘Sbd’ ƒ pCwx lYNdw hY ‘Sbd’ nwl fUMGI sWJ pw lYNdw hY aus auqy mwieAw dw pRBwv nhIN rihMdw qy aus dw Awpxw v`Krw ichn qy vrn nhIN rih jWdw (Bwv, aus dw v`Krw-pn imt jWdw hY, aus dy AMdroN myr-qyr dUr ho jWdI hY) [59[

ਤ੍ਰੈ ਸਤ ਅੰਗੁਲ ਵਾਈ ਅਉਧੂ ਸੁੰਨ ਸਚੁ ਆਹਾਰੋ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੋਲੈ ਤਤੁ ਬਿਰੋਲੈ ਚੀਨੈ ਅਲਖ ਅਪਾਰੋ ॥ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਮੇਟੈ ਸਬਦੁ ਵਸਾਏ ਤਾ ਮਨਿ ਚੂਕੈ ਅਹੰਕਾਰੋ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ਤਾ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਲਗੈ ਪਿਆਰੋ ॥ ਸੁਖਮਨਾ ਇੜਾ ਪਿੰਗੁਲਾ ਬੂਝੈ ਜਾ ਆਪੇ ਅਲਖੁ ਲਖਾਏ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਹੁ ਤੇ ਊਪਰਿ ਸਾਚਾ ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦਿ ਸਮਾਏ ॥੬੦॥ {ਪੰਨਾ 944}

pdArQ:- AauDU—hy jogI! Awhwro—^urwk, Awsrw [ bolY—jpdw hY [ qqu—AslIAq [ ivrolY—irVkdw hY [ ieVw—K`bI nws dI nwVI [ ipMgulw—s`jI nws dI nwVI [ suKmnw—ivckwrlI nwVI ijQy pRwxwXwm vyly suAws itkweIdy hn [ iqhu qy—iqnHW qoN, ieVw ipMgulw suKmnw dy A`iBAws qoN, pRwxwXwm qoN [ min—mn ivcoN [ cUkY—mu`k jWdw hY [

ArQ:- (au~qr:) hy jogI! ds-auNgl-pRmwx pRwxW dI ^urwk APur s`cw pRBU hY (Bwv, suAws suAws pRBU dw nwm hI jpxw hY, pRBU dw nwm hI pRwxW dw Awsrw hY) jo mnu`K gurU dy hukm ivc qur ky (suAws suAws pRBU dw nwm) jpdw hY, auh AslIAq (Bwv, jgq dw mUl) hwsl kr lYNdw hY, auh Al`K qy Apwr pRBU ƒ pCwx lYNdw hY (pRBU nwl fUMGI sWJ pw lYNdw hY) [

jdoN mnu`K gurU dw Sbd ihrdy ivc vsWdw hY (Sbd dI brkiq nwl mwieAw dw) qRY-guxI pRBwv imtw lYNdw hY, qW aus dy mn ivcoN AhMkwr nws ho jWdw hY [ (ies qrHW) jdoN auh Awpxy AMdr qy bwhr (jgq ivc) ie`k pRBU ƒ hI vyKdw hY, qW aus dw ipAwr pRBU dy nwm ivc bx jWdw hY [

hy nwnk! jdoN Al`K pRBU Awpxw Awp lKWdw hY (Awpxy srUp dI smJ b^Sdw hY), qdoN gurmuK ieVw ipMgulw suKmnw ƒ smJ lYNdw hY, (Bwv, gurmuiK ƒ ieh smJ Aw jWdI hY ik) sdw kwiem rihx vwlw pRBU ieVw ipMgulw suKmnw dy A`iBAws qoN auqWh hY, aus ivc qW siqgurU dy Sbd dI rwhIN (hI) smweIdw hY [6[

ਮਨ ਕਾ ਜੀਉ ਪਵਨੁ ਕਥੀਅਲੇ ਪਵਨੁ ਕਹਾ ਰਸੁ ਖਾਈ ॥ ਗਿਆਨ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਕਵਨ ਅਉਧੂ ਸਿਧ ਕੀ ਕਵਨ ਕਮਾਈ ॥ ਬਿਨੁ ਸਬਦੈ ਰਸੁ ਨ ਆਵੈ ਅਉਧੂ ਹਉਮੈ ਪਿਆਸ ਨ ਜਾਈ ॥ ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਪਾਇਆ ਸਾਚੇ ਰਹੇ ਅਘਾਈ ॥ ਕਵਨ ਬੁਧਿ ਜਿਤੁ ਅਸਥਿਰੁ ਰਹੀਐ ਕਿਤੁ ਭੋਜਨਿ ਤ੍ਰਿਪਤਾਸੈ ॥ ਨਾਨਕ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਸਮ ਕਰਿ ਜਾਪੈ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਕਾਲੁ ਨ ਗ੍ਰਾਸੈ ॥੬੧॥ {ਪੰਨਾ 944-945}

pdArQ:- jIau—ijMd, Awsrw [ pvnu—pRwx [ rsu—^urwk [ khw—ikQoN? mudRw—swDn [ AauDU—hy jogI! isD—jog-swDnW ivc pu`gw hoieAw jogI [ kvn kmweI—kIh iml jWdw hY? AGwie rhy—r`jy rihMdy hn [ ikqu Bojin—iks Bojn nwl? iqRpqwsY—iqRpq rhIdw hY [ sm—brwbr, ie`k-smwn [ gRwsY—gRsdw, ivAwpdw [

ArQ:- (pRSn:) mn dw Awsrw pRwx khIdy hn, pRwx ikQoN ^urwk lYNdy hn? (Bwv, pRwxW dw Awsrw kOx hY?) hy jogI! igAwn dI pRwpqI dw kyhVw swDn hY? jog-swDnW ivc pu`gy hoey jogI ƒ kIh pRwpq ho jWdw hY?

(au~qr:) hy jogI! siqgurU dy Sbd qoN ibnW (pRwxW ƒ) rs nhIN AwauNdw (Bwv, gurU dw Sbd hI pRwxW dw Awsrw hY, pRwnW dI ^urwk hY) [ gurU-Sbd qoN ibnw haumY dI qRyh nhIN imtdI [ jo mnu`K gurU dy Sbd ivc rMgy jWdy hn, auhnW ƒ sdw itky rihx vwlw nwm-rs iml jWdw hY, auh s`cy pRBU ivc r`jy rihMdy hn (Bwv, nwm ivc juV ky sMqoKI ho jWdy hn) [

(pRSn:) auh kyhVI mq hY ijs dI rwhI mn sdw itikAw rih skdw hY? kyhVI ^urwk nwl mn sdw r`ijAw rih sky?

(au~qr:) hy nwnk! siqgurU qoN (jo mq imldI hY aus nwl) du`K qy suK ie`k-smwn jwpdw hY, siqgurU qoN (jo nwm-Bojn imldw hY, aus krky) mOq (dw fr) poh nhIN skdw [61[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh