ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 943

ਪਵਨ ਅਰੰਭੁ ਸਤਿਗੁਰ ਮਤਿ ਵੇਲਾ ॥ ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਸੁਰਤਿ ਧੁਨਿ ਚੇਲਾ ॥ ਅਕਥ ਕਥਾ ਲੇ ਰਹਉ ਨਿਰਾਲਾ ॥ ਨਾਨਕ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਗੁਰ ਗੋਪਾਲਾ ॥ ਏਕੁ ਸਬਦੁ ਜਿਤੁ ਕਥਾ ਵੀਚਾਰੀ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਅਗਨਿ ਨਿਵਾਰੀ ॥੪੪॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- pvn—pRwx [ suriq Duin—suriq dI Duin, lgn, itkwau [ AkQ—auh pRBU ijs dw shI srUp ibAwn nhIN ho skdw [ rhau—mYN rihMdw hW [ {not:- auprlI pauVI dy l&z ‘rhhu’ dy joV dw ies l&z nwloN &rk iDAwn-jog hY, aus dw ArQ hY “qusI rihMdy ho”} [ jug—jug ivc [ juig juig—hryk jug ivc [ gopwl—DrqI ƒ pwlx vwlw [ eyku sbdu—kyvl Sbd hI [ ijqu—ijs dI rwhIN [ invwrI—dUr kIqI [

ArQ:- (au~qr:) pRwx hI hsqI dw mu`F hn [ (ieh mnu`Kw jnm dw) smw siqgurU dI is`iKAw lYx dw hY [ Sbd (myrw) gurU hY, myrI suriq dw itkwau (aus gurU dw) is`K hY [

mYN Ak`Q pRBU dIAW g`lW kr ky (Bwv, gux gw ky) mwieAw qoN inrlyp rihMdw hW [ qy, hy nwnk! auh gur-gopwl hryk jug ivc mOjUd hY [

kyvl gur-Sbd hI hY ijs dI rwhIN pRBU dy gux ivcwry jw skdy hn, (ies Sbd dI rwhIN hI) gurmuK mnu`K ny haumY (^ud-grzI dI) A`g (Awpxy AMdroN) dUr kIqI hY [44[

ਮੈਣ ਕੇ ਦੰਤ ਕਿਉ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ ॥ ਜਿਤੁ ਗਰਬੁ ਜਾਇ ਸੁ ਕਵਣੁ ਆਹਾਰੁ ॥ ਹਿਵੈ ਕਾ ਘਰੁ ਮੰਦਰੁ ਅਗਨਿ ਪਿਰਾਹਨੁ ॥ ਕਵਨ ਗੁਫਾ ਜਿਤੁ ਰਹੈ ਅਵਾਹਨੁ ॥ ਇਤ ਉਤ ਕਿਸ ਕਉ ਜਾਣਿ ਸਮਾਵੈ ॥ ਕਵਨ ਧਿਆਨੁ ਮਨੁ ਮਨਹਿ ਸਮਾਵੈ ॥੪੫॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- mYx—mom (not:- l&z ‘mYx’ sMsik®q dy l&z ‘mdn’ dw pRwik®q-rUp hY; ‘mdn’ dw ArQ hY ‘mom’ [ ‘mdn’ mAx, mYx} [ swru—lohw [ ijqu—ijs dI rwhIN [ grbu—AhMkwr [ Ahwru—Kwxw [ ihv—br& [ iprwhnu—pYrwhn, colw [ ijqu guPw—ijs guPw ivc [ Avwhnu—Afol, Aih`l [ ieq auq—ieQy EQy, lok prlok ivc, hr QW [ mnih—mn ivc hI [ iDAwnu—suriq dw inSwnw, mn ƒ iek itkwxy r`Kx leI itkvW b`JvW i^Awl [

ArQ:- (pRSn:) mom dy dMdW nwl lohw ikvyN KwDw jwey? auh kyhVw Kwxw hY ijs nwl (mn dw) AhMkwr dUr ho jwey? jy br& dw mMdr hovy, aus auqy A`g dw colw hovy, qW aus ƒ iks gu&w ivc r`KIey ik itikAw rhy?

ieQy auQy (hr QW) iks ƒ pCwx ky (aus ivc ieh mn) lIn rhy? auh kyhVw itkvW b`JvW i^Awl hY ijs krky mn Awpxy AMdr hI itikAw rhy (qy bwhr nwh Btky)? [45[

ਹਉ ਹਉ ਮੈ ਮੈ ਵਿਚਹੁ ਖੋਵੈ ॥ ਦੂਜਾ ਮੇਟੈ ਏਕੋ ਹੋਵੈ ॥ ਜਗੁ ਕਰੜਾ ਮਨਮੁਖੁ ਗਾਵਾਰੁ ॥ ਸਬਦੁ ਕਮਾਈਐ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ॥ ਨਾਨਕ ਅਗਨਿ ਮਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਭਾਣੈ ॥੪੬॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- dUjw—dUjwiegI dw i^Awl, myr-qyr, ivqkrw [ swru—lohw [ Agin—iqRSnw-A`g [ hau hau, mY mY—hr vyly ‘mYN’ dw i^Awl; mYN v`fw ho jwvW, mYN AmIr ho jwvW—hr vyly ieh i^Awl; ^ud-ZrzI [

ArQ:- (au~qr:) (jo mnu`K gurU dy snmuK hY auh) mn ivcoN ^ud-ZrzI dUr krdw hY, ivqkrw imtw dyNdw hY, (sB nwl) sWJ bxWdw hY [ (pr) jo mUrK mnu`K mn dy ip`Cy qurdw hY auhdy leI jgq krVw hY (Bwv, jIvn du`KW dI Kwx hY) [ ieh (jgq dw duKdweI-px rUp) lohw qdoN hI KwDw jw skdw hY jy siqgurU dw Sbd kmweIey (Bwv, gurU dy hukm ivc qurIey) [ (b`s! ieh hY mom dy dMdW nwl lohy ƒ c`bxw) [ hy nwnk! jo mnu`K (Awpxy) AMdr qy bwhr (swry jgq ivc) iek pRBU ƒ (mOjUd) smJdw hY aus dI iqRSnw dI A`g siqgurU dI rzw ivc quirAW imt jWdI hY [46[

ਸਚ ਭੈ ਰਾਤਾ ਗਰਬੁ ਨਿਵਾਰੈ ॥ ਏਕੋ ਜਾਤਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰੈ ॥ ਸਬਦੁ ਵਸੈ ਸਚੁ ਅੰਤਰਿ ਹੀਆ ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਸੀਤਲੁ ਰੰਗਿ ਰੰਗੀਆ ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਬਿਖੁ ਅਗਨਿ ਨਿਵਾਰੇ ॥ ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਪਿਆਰੇ ॥੪੭॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- sc BY—s`cy pRBU dy fr ivc [ grbu—AhMkwr [ AMqir hIAw—ihrdy ivc [ rMig—rMig ivc [ ndrI—(myhr dI) nzr krn vwlw pRBU [

ArQ:- jo mnu`K sdw kwidm rihx vwly pRBU dy fr ivc r`qw hoieAw hY (Bwv, ijs dy AMdr sdw pRBU dw fr mOjUd hY) auh AhMkwr dUr kr dyNdw hY, auh (sdw) siqgurU dy Sbd ƒ ivcwrdw hY (qy Sbd dI shYqw nwl) aus ny (hr QW) ie`k pRBU ƒ pCwx ilAw hY [

ijs mnu`K dy ihrdy ivc gurU dw Sbd v`sdw hY aus dy AMdr pRBU (Awp) v`sdw hY pRBU dy ipAwr ivc rMgIj ky aus dw mn aus dw qn TMFw-Twr ho jWdw hY (ikauNik) auh Awpxy AMdroN kwm kRop-rUp zihr qy iqRSnw dI A`g imtw lYNdw hY [ hy nwnk! auh mnu`K myhr krn vwly ipAwry pRBU dI nzr ivc rihMdw hY [47[

ਕਵਨ ਮੁਖਿ ਚੰਦੁ ਹਿਵੈ ਘਰੁ ਛਾਇਆ ॥ ਕਵਨ ਮੁਖਿ ਸੂਰਜੁ ਤਪੈ ਤਪਾਇਆ ॥ ਕਵਨ ਮੁਖਿ ਕਾਲੁ ਜੋਹਤ ਨਿਤ ਰਹੈ ॥ ਕਵਨ ਬੁਧਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਤਿ ਰਹੈ ॥ ਕਵਨੁ ਜੋਧੁ ਜੋ ਕਾਲੁ ਸੰਘਾਰੈ ॥ ਬੋਲੈ ਬਾਣੀ ਨਾਨਕੁ ਬੀਚਾਰੈ ॥੪੮॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- kvn muiK—iks duAwry qoN? iks vsIly dI rwhIN? iks qrHW? ihvY Gru—br& dw Gr [ CwieAw—pRBwv pweI r`Ky [ sUrju—igAwn dw sUrj [ johq—q`kdw [ joDu—sUrmw [ sMGwrY—mwr dyvy [ bwxI bIcwrY—vIcwr dI bwxI, ivcwr dy islisly dI g`l, ‘gosit’ dy snbMD ivc [

ArQ:- nwnk kihMdw hY, ‘gosit’ dy islisly ivc (jogIAW ny pu`iCAw—) iks qrHW (mnu`K dy mn ivc) sIqlqw dw Gr cMdRmw itikAw rhy (Bwv, iks qrHW mn ivc sdw TMf-SWqI bxI rhy)? iks qrHW (mn ivc) igAwn dw sUrj qpwieAw qpdw rhy (Bwv, ikvyN igAwn dw pRkwS sdw bixAw rhy)? iks qrHW kwl inq q`kxoN rih jwey (Bwv, ikvyN hr vyly dw mOq dw sihm mu`k jwey)? auh kyhVI smJ hY ijs krky gurmuiK mnu`K dI ie`zq bxI rihMdI hY? auh kyhVw sUrmw hY jo mOq ƒ (mOq dy Bau ƒ) mwr lYNdw hY [48[

ਸਬਦੁ ਭਾਖਤ ਸਸਿ ਜੋਤਿ ਅਪਾਰਾ ॥ ਸਸਿ ਘਰਿ ਸੂਰੁ ਵਸੈ ਮਿਟੈ ਅੰਧਿਆਰਾ ॥ ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਸਮ ਕਰਿ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰਾ ॥ ਆਪੇ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਣਹਾਰਾ ॥ ਗੁਰ ਪਰਚੈ ਮਨੁ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਕਾਲੁ ਨ ਖਾਇ ॥੪੯॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- BwKq—au~cwridAW [ sis—cMdRmw [ Gir—Gr ivc [ sUru—sUrj (Bwv, igAwn) [ sm—ie`ko ijhw, brwbr [ ADwr—Awsrw [ gur prcY—siqgurU nwl fUMGI sWJ bxwieAW [ swic—s`cy pRBU ivc [ pRxviq—bynqI krdw hY [

ArQ:- (au~qr:) (jdoN) siqgurU dw Sbd au~cwridAW (ihrdy ivc) cMdRmw dI Apwr joiq prgt ho jWdI hY (Bwv, ihrdy ivc SWqI pYdw huMdI hY), cMdRmw dy Gr ivc sUrj Aw v`sdw hY (Bwv, SWq ihrdy ivc igAwn dw sUrj cVH pYNdw hY, qdoN AigAwnqw dw) hnyrw imt jWdw hY [

(gur-Sbd dI brkiq nwl jdoN gurmuiK) suK Aqy du`K ƒ ieko ijhw jwx ky ‘nwm’ ƒ (izMdgI dw) Awsrw bxWdw hY (Bwv, jdoN nwh suK ivc qy nwh du`K vyly pRBU ƒ Bulwvy) (qdoN) qwrnhwr pRBU aus ƒ Awp hI (“duqr swgr” qoN) pwr lµGw lYNdw hY [

nwnk bynqI krdw hY ik siqgurU nwl fUMGI sWJ bxwieAW (gurmuK dw) mn s`cy pRBU ivc lIn rihMdw hY, qy aus ƒ mOq dw fr nhIN ivAwpdw [49[

ਨਾਮ ਤਤੁ ਸਭ ਹੀ ਸਿਰਿ ਜਾਪੈ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਦੁਖੁ ਕਾਲੁ ਸੰਤਾਪੈ ॥ ਤਤੋ ਤਤੁ ਮਿਲੈ ਮਨੁ ਮਾਨੈ ॥ ਦੂਜਾ ਜਾਇ ਇਕਤੁ ਘਰਿ ਆਨੈ ॥ ਬੋਲੈ ਪਵਨਾ ਗਗਨੁ ਗਰਜੈ ॥ ਨਾਨਕ ਨਿਹਚਲੁ ਮਿਲਣੁ ਸਹਜੈ ॥੫੦॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- qqu—AslIAq, s`cweI [ nwm qqu—pRBU dy nwm dI s`cweI [ sB hI isir jwpY—swry jwpW dy isr qy hY, swry jwpW qoN sRySt hY [ sMqwpY—duKI krdw hY [ qqo qqu—q`q hI q`q, inrol q`q, inrol pRBU-nwm dI s`cweI [ iekqu Gir—ie`k Gr ivc (Bwv, eykqw dy Gr ivc) [ pvn—pRwx [ bolY pvnw—pRwx boldw hY, r`bI jIvn dI lihr c`l pYNdI hY [ ggnu—AwkwS, dsm-duAwr, r`bI imlwp dI AvsQw [ grjY—g`jdw hY, blvwn huMdw hY [ imlxu—imlwp [ shjY—shj AvsQw ivc, Awqmk Afolqw ivc [

ArQ:- pRBU dy nwm dI s`cweI (ihrdy ivc shI krnI) swry jwpW dw iSromxI (jwp) hY [ jd qk ihrdy ivc nwm (-q`q) shI nhIN huMdw, (mnu`K ƒ keI iksm dw) du`K sqWdw hY mOq dw fr duKI krdw hY [ (jdoN ihrdy ivc) inrol pRBU-nwm dI s`cweI (Bwv, ieh srDw ik pRBU dw nwm hI sdw-iQr rihx vwlw hY) prgt ho jWdI hY qW (mnu`K dw) mn (aus s`cweI ivc) pqIj jWdw hY, myr-qyr vwlw suBwau dUr ho jWdw hY, mnu`K eykqw dy Gr ivc Aw itkdw hY, r`bI jIvn dI lihr c`l pYNdI hY, r`bI imlwp dI AvsQw blvwn ho jWdI hY, (qy, ies qrHW) hy nwnk! shj AvsQw ivc itikAW (jIv qy pRBU dw) imlwp (sdw leI) p`kw ho jWdw hY [50[

ਅੰਤਰਿ ਸੁੰਨੰ ਬਾਹਰਿ ਸੁੰਨੰ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਸੁੰਨ ਮਸੁੰਨੰ ॥ ਚਉਥੇ ਸੁੰਨੈ ਜੋ ਨਰੁ ਜਾਣੈ ਤਾ ਕਉ ਪਾਪੁ ਨ ਪੁੰਨੰ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਸੁੰਨ ਕਾ ਜਾਣੈ ਭੇਉ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨ ਦੇਉ ॥ ਜੋ ਜਨੁ ਨਾਮ ਨਿਰੰਜਨ ਰਾਤਾ ॥ ਨਾਨਕ ਸੋਈ ਪੁਰਖੁ ਬਿਧਾਤਾ ॥੫੧॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- suMn—inrgux pRBU, auh pRBU ijs ivc mwieAw vwly Purny nhIN auTdy [ suMn msuMn—suMn hI suM\, inrol inrgux pRBU hI, inrol auhI pRBU jo mwieAw dy PurinAW dy Asr hyT nhIN Aw skdw [ cauQy suMn—cauQI AvsQw vwly inrgux pRBU ƒ, aus inrgux pRBU ƒ jo iqRguxI mwieAw dy Asr qoN au~cw hY [ Git Git suMn kw—hryk Gt ivc ivAwpk inrgux pRBU dw; aus pRBU dw jo hryk Gt ivc mOjUd BI hY qy inrlyp hY [ Byau—Byq [ Awid—sB dw mu`F [ ibDwqw—krqw, isrjnhwr [

ArQ:- (jdoN ihrdy ivc inrol pRBU-nwm dI s`cweI prgt ho pYNdI hY qW ieh XkIn bx jWdw hY ik) AMdr qy bwhr (Bwv, gupq qy prgt, id`sdy qy Axid`sdy pdwrQW ivc hr QW) swrI iqRlokI ivc auhI pRBU ivAwpk hY ijs ivc mwieAw vwly Purny nhIN auTdy (ikauNik mwieAw qW aus dI AwpxI bxweI Kyf hY) [ jo mnu`K iqRguxI mwieAw dy Asr qoN au~cy rihx vwly aus pRBU ƒ (shI qOr qy) smJ lYNdw hY, aus ƒ BI (cauQI AvsQw ivc itikAw hox krky) pwp qy puMn poh nhIN skdw (Bwv, koeI pwp iksy kukrm vl nhIN pRyrdw Aqy koeI puMn-krm aus dy AMdr iksy svrg Awidk dI lwlsw pYdw nhIN krdw) [

jo mnu`K hryk Gt ivc ivAwpk inrgux pRBU dw Byq jwx lYNdw hY (Bwv, jo mnu`K ieh idRVH kr lYNdw hY ik pRBU hryk Gt ivc mOjUd BI hY, qy iPr BI inrlyp hY, auh mnu`K BI dunIAw ivc rihMdw hoieAw inrlyp ho ky) Awid purK inrMjn pRBU dw rUp ho jWdw hY [

hy nwnk! jo mnu`K mwieAw qoN rihq prmwqmw dy nwm dw mqvwlw hY, auhI isrjnhwr pRBU dw rUp ho jWdw hY [51[

ਸੁੰਨੋ ਸੁੰਨੁ ਕਹੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ॥ ਅਨਹਤ ਸੁੰਨੁ ਕਹਾ ਤੇ ਹੋਈ ॥ ਅਨਹਤ ਸੁੰਨਿ ਰਤੇ ਸੇ ਕੈਸੇ ॥ ਜਿਸ ਤੇ ਉਪਜੇ ਤਿਸ ਹੀ ਜੈਸੇ ॥ ਓਇ ਜਨਮਿ ਨ ਮਰਹਿ ਨ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨੁ ਸਮਝਾਹਿ ॥੫੨॥ {ਪੰਨਾ 943}

pdArQ:- suMno suMnu—suM\ hI suM\, inrol auh AvsQw ijQy mwieAw dy Purny nwh au~Tx [ Anhq—ie`k-rs, sdw itkI rihx vwlI [ khw qy—iks qoN? ikQoN? ikvyN? suMin—APur AvsQw ivc [ Eie—auh bMdy [ sBu koeI—hryk mnu`K [

ArQ:- hryk mnu`K “APur AvsQw” dw izkr krdw hY (pr AmlI jIvn ivc ieh g`l koeI ivrlw hI jwxdw hY ik) sdw itkI rihx vwlI APur AvsQw ikvyN bx skdI hY (ikauNik ies AvsQw vwlw jIvn jIivAW hI ies AvsQw dI smJ pY skdI hY) [

(khx-mwqR jy koeI pu`Cy ik) APur AvsQw ivc juVy hoey bMdy ikho ijhy huMdy hn (qW ies dw au~qr ieh hY ik auh mnu`K aus prmwqmw vrgy hI ho jWdy hn ijs qoN auh pYdw hoey hn [ hy nwnk! jo mnu`K gurU dy hukm auqy qur ky mn ƒ sum`qy lWdy hn, auh (muV muV) nwh jMmdy hn nwh mrdy hn, auhnW dw Awvw-gvn dw c`kr mu`k jWdw hY [52[

ਨਉ ਸਰ ਸੁਭਰ ਦਸਵੈ ਪੂਰੇ ॥ ਤਹ ਅਨਹਤ ਸੁੰਨ ਵਜਾਵਹਿ ਤੂਰੇ ॥ ਸਾਚੈ ਰਾਚੇ ਦੇਖਿ ਹਜੂਰੇ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਸਾਚੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ ॥ ਗੁਪਤੀ ਬਾਣੀ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਪਰਖਿ ਲਏ ਸਚੁ ਸੋਇ ॥੫੩॥ {ਪੰਨਾ 943}

not:- dUjI quk dw l&z ‘qh’ d`sdw hY ik pihlI quk nwl l&z ‘jh’ vrqxw hY [

pdArQ:- jh—ijs AvsQw ivc [ nau sr—srIr dIAW nO golkW [ suBr—nkw-nk Bry hoey [ nau sr suBr—nkw-nk Bry hoey srovrW vrgIAW nO golkW, auhnW srovrW vrgIAW golkW ijnHW dy vihx ruky hoey hn [ dsvY—dsvyN (sr) ivc [ qh—aus AvsQw ivc [ Anhq suMn qUry—ie`k-rs APur AvsQw dy vwjy [ qUry—vwjy [ hjUry—hwzr-nwzr, AMg-sMg [ gupqI bwxI—lukvIN rO [ soie—auh mnu`K [

ArQ:- (nwm dI brkiq nwl) jdoN nO golkW nkw-nk BrIj ky (Bwv, bwhr vl dy vihx bMd kr ky, mwiek pdwrQW vl dI dOV imtw ky) dsvyN sr ivc (Bwv, pRBU-imlwp dI AvsQw ivc) jw pYNdIAW hn, qdoN (gurmuK) ie`k-rs APur AvsQw dy vwjy vjwauNdy hn (Bwv, APur AvsQw auhnW dy AMdr ieqnI bl vwlI ho jWdI hY ik hor Purnw auQy Aw hI nhIN skdw) [ (ies AvsQw ivc A`pVy hoey gurmuK) sdw kwiem rihx vwly pRBU ƒ AMg-sMg vyK ky aus ivc itky rihMdy hn, auhnW ƒ auh s`cw pRBU hryk Gt ivc ivAwpk id`sdw hY [ (ies qrHW ijs mnu`K dy AMdr auh) lukvIN (r`bI jIvn dI) rO prgt huMdI hY (Bwv, ijs ƒ auh Awpxy AMg-sMg qy sB ivc ivAwpk id`s pYNdw hY), hy nwnk! auh mnu`K aus s`cy pRBU (dy nwm-rUp saudy) dI kdr smJ lYNdw hY [53[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh