ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 939

ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਨੀਦ ਨ ਆਵੈ ਪਰ ਘਰਿ ਚਿਤੁ ਨ ਡਲਾਈ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮਨੁ ਟੇਕ ਨ ਟਿਕਈ ਨਾਨਕ ਭੂਖ ਨ ਜਾਈ ॥ ਹਾਟੁ ਪਟਣੁ ਘਰੁ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਇਆ ਸਹਜੇ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੋ ॥ ਖੰਡਿਤ ਨਿਦ੍ਰਾ ਅਲਪ ਅਹਾਰੰ ਨਾਨਕ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੋ ॥੮॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- foulweI—A`Kr ‘f’ dy nwl do ‘lgW’ hn, (  o ) Aqy (   u ) [ l&z dI Asl ‘lg’
(  o ) hY, pr ieQy CMd dI cwl ƒ pUrw r`Kx leI (   u ) pVHnw hY [ BUK—iqRSnw, lwlc [ hwtu—(AslI vpwr ‘nwm’ ivhwJx vwsqy) dukwn [ ptxu—Sihr [ shjy—sihj, shj-AvsQw ivc itk ky, Afol rih ky [ KMifq—G`t kIqI hoeI [ Alp—QoVHw [

ArQ:- hy nwnk! Asl (igAwn dI) ivcwr ieh hY ik dunIAw dy DMiDAW ivc rihMidAW mnu`K ƒ nINd nwh Awvy (Bwv, DMiDAW ivc hI nwh Zrk ho jwey), prwey Gr ivc mn ƒ folx nwh dyvy; (pr) hy nwnk! pRBU dy nwm qoN ibnw mn itk ky nhIN rih skdw qy (mwieAw dI) iqRSnw htdI nhIN [

(ijs mnu`K ƒ) siqgurU ny (nwm ivhwJx dw Asl) itkwxw, Sihr qy Gr ivKw id`qw hY auh (dunIAw dy DMiDAW ivc BI) Afol rih ky ‘nwm’ ivhwJdw hY; aus mnu`K dI nINd BI G`t qy ^urwk BI QoVHI huMdI hY [ (Bwv, auh csikAW ivc nhIN pYNdw) [8[

ਦਰਸਨੁ ਭੇਖ ਕਰਹੁ ਜੋਗਿੰਦ੍ਰਾ ਮੁੰਦ੍ਰਾ ਝੋਲੀ ਖਿੰਥਾ ॥ ਬਾਰਹ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਸਰੇਵਹੁ ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਇਕ ਪੰਥਾ ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਮਨੁ ਸਮਝਾਈਐ ਪੁਰਖਾ ਬਾਹੁੜਿ ਚੋਟ ਨ ਖਾਈਐ ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਇਵ ਪਾਈਐ ॥੯॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- drsnu—mq [ joigMdRw—jogI-rwj dw [ iKMQw—godVI [ bwrh—jogIAW dy 12 pMQ—rwvl, hyqu pMQ, pwv pMQ, AweI pMQ, gmÎ pMQ, pwgl-pMQ, gopwl-pMQ, kMQVI-pMQ, bn pMQ, DÍj pMQ, colI, dws pMQ [ eyku—iek ‘AweI pMQ’, swfw AweI pMQ [ sryvhu—Dwrn kro, kbUlo [ Ktu drsn—Cy ByK—jMgm, jogI, jYnI, sMinAwsI, bYrwgI, bYsno [ iek pMQw—swfw jogI-pMQ [

purKw—hy purK nwnk! gurmuiK—gurU dy snmuK [ {not:- ieh l&z d`sdw hY ik ieQoN siqgurU jI ny au~qr SurU kr id`qw hY} [ iev—ies qrHW (ijvyN AgWh d`isAw hY [)

not:- jogI ieQy Awpxy mq dI vifAweI krdw hY [ pihlIAW iqMn qukW ivc siqgurU jI jogI dw i^Awl d`sdy hn [ A^IrlI quk ivc Awpxw au~qr SurU krdy hn jo pauVI nµ: 11 qk jWdw hY [

ArQ:- nwnk AwKdw hY (ik jogI ny ikhw—) hy purK (nwnk)! Cy ByKW ivc iek jogI pMQ hY, aus dy bwrW i&rky hn, auhnW ivcoN swfy ‘AweI pMQ’ ƒ Dwrn kro, jogIAW dy ies v`fy ByK dw mq sÍIkwr kro, muMdRw, JolI qy godVI pihno [ hy purKw! ies qrHW mn ƒ Akl id`qI jw skdI hY qy muV (mwieAw dI) cot nhIN KweIdI [

(au~qr:) nwnk AwKdw hY—gurU dy snmuK hoieAW mnu`K (mn ƒ smJwx dw FMg) smJdw hY, jog dI jugiq ies qrHW l`BdI hY (ik), [9[

ਅੰਤਰਿ ਸਬਦੁ ਨਿਰੰਤਰਿ ਮੁਦ੍ਰਾ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਦੂਰਿ ਕਰੀ ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨਿਵਾਰੈ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁ ਸਮਝ ਪਰੀ ॥ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਭਰਿਪੁਰਿ ਰਹਿਆ ਨਾਨਕ ਤਾਰੈ ਏਕੁ ਹਰੀ ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ਪਰਖੈ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਤ ਖਰੀ ॥੧੦॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- AMqir—(mn dy) AMdr [ inrMqir—inr-AMqir, ie`k-rs, mqvwqr, sdw [ mm—myrw [ mmqw—myr-pn, Apx`q, dunIAwvI pdwrQW ƒ Awpxw bnwx dw i^Awl [ invwrY—dUr krdw hY [ sbid—Sbd dI rwhIN [ su—cMgI [ Bir puir—BrpUr, nkw-nk, sB QweIN mOjUd [ swcw—sdw kwiem rihx vwlw [ nweI—vifAweI [ {not—ArbI l&z ‘Ônw’ qoN do pMjwbI rUp hn, ‘AsnweI’ Aqy ‘nweI’ [ vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’} [ KrI bwq—KrI g`l dI rwhIN, s`cy Sbd dI rwhIN [

ArQ:- mn ivc siqgurU dy Sbd ƒ ie`k-rs vswxw—ieh (kMnW ivc) muMdRW (pwauxIAW) hn, (jo mnu`K gur-Sbd ƒ vsWdw hY auh) AwpxI haumY Aqy mmqw ƒ dUr kr lYNdw hY; kwm, kRoD Aqy AhMkwr ƒ imtw lYNdw hY, gurU dy Sbd dI rwhIN aus ƒ sohxI sUJ pY jWdI hY [ hy nwnk! pRBU ƒ sB QweIN ivAwpk smJxw aus mnu`K dI godVI qy JolI hY [ siqgurU dy s`cy Sbd dI rwhIN auh mnu`K ieh inrnw kr lYNdw hY ik iek prmwqmw hI (mwieAw dI cot qoN) bcWdw hY jo sdw kwiem rihx vwlw mwlk hY qy ijs dI vifAweI BI sdw itkI rihx vwlI hY [10[

ਊਂਧਉ ਖਪਰੁ ਪੰਚ ਭੂ ਟੋਪੀ ॥ ਕਾਂਇਆ ਕੜਾਸਣੁ ਮਨੁ ਜਾਗੋਟੀ ॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸੰਜਮੁ ਹੈ ਨਾਲਿ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ॥੧੧॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- aUNDau—aulitAw hoieAw, sMswrk ^whSW vloN muiVAw hoieAw [ Kpru—jogI jW mMgqy dw auh ipAwlw ijs ivc iB`iKAw puAWdw hY [ BU—q`q [ pMcBU—pMjW q`qW dy aupkwrI gux—(AkwS dI inrlypqw; AgnI dw suBwau mYl swVnw; vwXU dI sm-drsqw; jl dI sIqlqw; DrqI dI DIrj) [ kVwsxu—kt dw Awsx [ kt—PUhVI (a straw mat) [ jwgotI—lµgotI [ gurmuiK—gurU dI rwhIN [ smwil—smwly, smHwldw hY [

ArQ:- hy nwnk! (jo mnu`K) gurU dI rwhIN (pRBU dw) nwm Xwd krdw hY, sMswrk ^whSW vloN muVI hoeI suriq aus dw K`pr hY, pMj q`qW dy dYvI gux aus dI topI hY, srIr (ƒ ivkwrW qoN inrml r`Kxw) aus dw d`B dw Awsx hY, (v`s ivc AwieAw hoieAw) mn aus dI lµgotI hY, sq sMqoK qy sMjm aus dy nwl (iqMn cyly) hn [11[

not:- pauVI nµ: 9 dI cOQI quk qoN SurU hoieAw au~qr ieQy Aw ky mu`kdw hY [

ਕਵਨੁ ਸੁ ਗੁਪਤਾ ਕਵਨੁ ਸੁ ਮੁਕਤਾ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਜੁਗਤਾ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਆਵੈ ਕਵਨੁ ਸੁ ਜਾਇ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ॥੧੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਗੁਪਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੁਕਤਾ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਬਦਿ ਸੁ ਜੁਗਤਾ ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਬਿਨਸੈ ਆਵੈ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ ॥੧੩॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- gupqw—luikAw hoieAw [ AMqir—AMdroN [ bwhir—bwhroN [ AMqir bwhir—(Bwv,) mn dI rwhIN Aqy srIr dI rwhIN [ jugqw—juiVAw hoieAw, imilAw hoieAw [ AwvY jwie—jMmdw mrdw [ iqRBvx—iqMnW BvnW dy mwlk ivc, iqMn-BvnW-ivc-ivAwpk pRBU ivc {iqMn Bvn—AwkwS, mwq lok qy pwqwl sM: iqRBvn} [ Git Git—hryk Gt ivc (vrqx vwlw pRBU) [ gurmuiK—jo mnu`K gurU dy snmuK hY, jo gurU dy d`sy rwh qy qurdw hY [ sbid—Sbd ivc (juiVAw hoieAw) [ ibnsY—nws huMdw hY [ swic—sdw kwiem rihx vwly pRBU ivc [

not:- pauVI nµ: 11 qk crpt qy lohwrIpw jogI dy pRSn mu`k cuky hn [ hux A`goN Ku`lHy pRSn au~qr hn [

ArQ:- (pRSn:) luikAw hoieAw kOx hY? auh kOx hY jo mukq hY? auh kOx hY jo AMdroN bwhroN (Bwv, ijs dw mn BI qy srIrk ieMdRy BI imly hoey hn) imilAw hoieAw hY? (sdw) jMmdw mrdw kOx hY? iqRlokI dy nwQ ivc lIn kOx hY? [12[

(au~qr:) jo (pRBU) hryk srIr ivc mOjUd hY auh gupq hY; gurU dy d`sy rwh qy qurn vwlw mnu`K (mwieAw dy bMDnW qoN) mukq hY [ jo mnu`K gur-Sbd ivc juiVAw hY auh mn qy qn kr ky (pRBU ivc) juiVAw hoieAw hY [ mn dy ipCy qurn vwlw mnu`K jMmdw mrdw rihMdw hY [ hy nwnk! gurmuK mnu`K s`cy pRBU ivc lIn rihMdw hY [13[

ਕਿਉ ਕਰਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਖੋਇਆ ਕਿਉ ਕਰਿ ਲਾਧਾ ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਨਿਰਮਲੁ ਕਿਉ ਕਰਿ ਅੰਧਿਆਰਾ ॥ ਇਹੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੈ ਸੁ ਗੁਰੂ ਹਮਾਰਾ ॥੧੪॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- srpin—spxI, mwieAw [ ikaukir—ikvyN? su gurU hmwrw—auh swfw gurU hY, AsI aus ƒ Awpxw gurU mMnWgy, AsI aus A`gy isr invwvWgy [

ArQ:- (pRSn:) (ieh jIv) ikvyN (AYsw) b`Jw ipAw hY ik spxI (mwieAw ies ƒ) KweI jw rhI hY (qy ieh A`goN Awpxy bcw leI B`j BI nhIN skdw)? (ies jIv ny) ikvyN (Awpxy jIvn dw lwB) gMvw ilAw hY? ikvyN (muV auh lwhw) l`B sky? (ieh jIv) ikvyN pivqR ho sky? ikvyN (ies dy A`gy) hnyrw (itikAw hoieAw) hY? jo ies AslIAq ƒ (TIk qrHW) ivcwry, swfI aus ƒ nmskwr hY [14[

ਦੁਰਮਤਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਖੋਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਾਧਾ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਅੰਧੇਰਾ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹਉਮੈ ਮੇਟਿ ਸਮਾਇ ॥੧੫॥ ਸੁੰਨ ਨਿਰੰਤਰਿ ਦੀਜੈ ਬੰਧੁ ॥ ਉਡੈ ਨ ਹੰਸਾ ਪੜੈ ਨ ਕੰਧੁ ॥ ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਘਰੁ ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੇ ਭਾਵੈ ਸਾਚਾ ॥੧੬॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- myit—imtw ky [ (suMn—sM: SUnX) APur prmwqmw, inrgux-srUp pRBU [ inrMqir—ie`k-rs, lgwqwr [ bMDu—bMnH, rok, bMnw [ aufY n—Btkdw nhIN [ hMsw—jIv, mn [ kMDu—srIr [ n pVY—nhIN FihMdw, iC`jdw nhIN [ shj—mn dI auh hwlq jdoN ieh Afol hY, Afolqw [

ArQ:- (au~qr:) (ieh jIv) BYVI miq ivc (ieauN) b`Jw ipAw hY ik spxI (mwieAw ies ƒ) KweI jw rhI hY (qy iehnW csikAW ivcoN ies dw inklx ƒ jI nhIN krdw); mn dy ip`Cy l`gx vwly ny (jIvn dw lwhw) gvw ilAw hY, qy, gurU dy hukm ivc qurn vwly ny K`t ilAw hY [ (mwieAw dy csikAW dw) hnyrw qW hI dUr huMdw hY jy siqgurU iml pey (Bwv, jy mnu`K gurU dy d`sy rsqy auqy qurn l`g pey) [ hy nwnk! (mnu`K) haumY imtw ky hI pRBU ivc lIn ho skdw hY [15[

(jy mwieAw dy h`ilAW dy rwh ivc) iek-rs APur prmwqmw (dI Xwd) dw iek Aqu`t bMnw bxw dyeIey, (qW iPr mwieAw dI ^wqr) mn Btkdw nhIN, qy srIr BI iC`jdw nhIN (Bwv, srIr dI s`iqAw nws nhIN huMdI) [ hy nwnk! jo mnu`K shj-AvsQw dI gu&w ƒ Awpxw sdw itky rihx dw Gr smJ ley (Bwv, ijs mnu`K dw mn sdw Afol rhy), auh prmwqmw dw rUp ho ky aus pRBU ƒ ipAwrw l`gx lg pYNdw hY [16[

ਕਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਗ੍ਰਿਹੁ ਤਜਿਓ ਉਦਾਸੀ ॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਇਹੁ ਭੇਖੁ ਨਿਵਾਸੀ ॥ ਕਿਸੁ ਵਖਰ ਕੇ ਤੁਮ ਵਣਜਾਰੇ ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਸਾਥੁ ਲੰਘਾਵਹੁ ਪਾਰੇ ॥੧੭॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- iksu kwrxu—kwhdy leI? qijE—iqAwigAw sI [ audwsI—ivrkq ho ky [ invwsI—Dwrn vwly (hoey sI) [ vxjwry—vpwrI [ swQu—(sM: swrQu) kw&lw [ {not:- l&z “swQu” Aqy “swiQ” dw &rk cyqy r`Kx-Xog hY [ ‘swQu’ nWv hY, Aqy ‘swiQ’ sMbMDk hY [ vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’} [

not:- is`DW nwl ieh goSit btwly (izlw gurdwspur) dy lwgy ‘A`cl’ qy hoeI sI [ siqgurU jI ‘iSvrwiq’ dw mylw sux ky krqwrpuroN Awey sn qy ies vyly igRhsqI ilbws ivc sn, qwhIeyN BMgrnwQ ny pu`iCAw sI—“ByK auqwir audwis dw, viq ikau sMswrI rIiq clweI ]” dUjI ‘audwsI’ ivc iehnW is`DW ƒ sumyr prbq qy imly sn, qdoN audwsI bwxy ivc sn [

ieQy pauVI nµ: 17 dy pRSn ivc aus vyly dy audwsI bwxy vl ieSwrw hY [

ArQ:- (pRSn:) (jy ‘hwtI bwtI’ ƒ iqAwgxw nhIN, qW) qusW ikauN Gr C`ifAw sI qy ‘audwsI’ bxy sI? ikauN ieh (audwsI-) ByK DwirAw sI? qusI iks sOdy dy vpwrI ho? (Awpxy SrDwlUAW dI) jmwq ƒ (ies ‘duqr swgr’ ikvyN pwr lµGwvogy? (Bwv, Awpxy is`KW ƒ ies sMswr qoN pwr lµGx leI qusW kyhVw rwh d`isAw hY)? [17[

ਗੁਰਮੁਖਿ ਖੋਜਤ ਭਏ ਉਦਾਸੀ ॥ ਦਰਸਨ ਕੈ ਤਾਈ ਭੇਖ ਨਿਵਾਸੀ ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਵਣਜਾਰੇ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰੇ ॥੧੮॥ {ਪੰਨਾ 939}

pdArQ:- Bey—bxy sW [ kY qweI—dI ^wqr [ drsn—gurmuKW dw drSn [

ArQ:- (au~qr:) AsI gurmuKW ƒ l`Bx vwsqy audwsI bxy sW, AsW gurmuKW dy drSnW leI (audwsI-) ByK DwirAw sI [ AsI s`cy pRBU dy nwm-sOdy dy vpwrI hW [ hy nwnk! jo mnu`K gurU dy d`sy rwh qy qurdw hY auh (‘duqr swgr’ qoN) pwr lµGdw hY [18[

ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਪੁਰਖਾ ਜਨਮੁ ਵਟਾਇਆ ॥ ਕਾਹੇ ਕਉ ਤੁਝੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ ॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਖਾਈ ॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਪਾਈ ॥ ਬਿਨੁ ਦੰਤਾ ਕਿਉ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚਾ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥੧੯॥ {ਪੰਨਾ 939-940}

pdArQ:- ikqu ibiD—iks qrIky nwl? jnmu vtwieAw—izMdgI plt leI hY [ kwhy kau—iks nwl? mnsw—mn dw Purnw [ KweI—Kw leI hY [ inrMqir—ie`k-rs [ joiq—r`bI pRkwS [ dMq—dMd [ swru—lohw [

ArQ:- (pRSn:) hy purKw! qUM AwpxI izMdgI iks qrIky nwl plt leI hY? qUM Awpxw ieh mn iks ivc joiVAw hY? mn dIAW AwsW qy mn dy Purny qUM ikvyN mukw ley hn? r`bI pRkwS qYƒ ie`k-rs ikvyN iml ipAw hY? (mwieAw dy ies pRBwv qoN bcxw ieauN hI AOKw hY ijvyN ibnw dMdW dy lohw c`bxw) dMdW qoN ibnw lohw ikvyN c`ibAw jwey? hy nwnk! koeI shI vIcwr d`so (Bwv, koeI AYsw vIcwr d`so jo Aswfy mn l`gy jwey) [19[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh