ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 937

ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ ਸੰਚੀਐ ਧਨੁ ਕਾਚਾ ਬਿਖੁ ਛਾਰੁ ॥ ਸਾਹੁ ਸਦਾਏ ਸੰਚਿ ਧਨੁ ਦੁਬਿਧਾ ਹੋਇ ਖੁਆਰੁ ॥ ਸਚਿਆਰੀ ਸਚੁ ਸੰਚਿਆ ਸਾਚਉ ਨਾਮੁ ਅਮੋਲੁ ॥ ਹਰਿ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਊਜਲੋ ਪਤਿ ਸਾਚੀ ਸਚੁ ਬੋਲੁ ॥ ਸਾਜਨੁ ਮੀਤੁ ਸੁਜਾਣੁ ਤੂ ਤੂ ਸਰਵਰੁ ਤੂ ਹੰਸੁ ॥ ਸਾਚਉ ਠਾਕੁਰੁ ਮਨਿ ਵਸੈ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਸੁ ॥ ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ ਮੋਹਣੀ ਜਿਨਿ ਕੀਤੀ ਸੋ ਜਾਣੁ ॥ ਬਿਖਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਏਕੁ ਹੈ ਬੂਝੈ ਪੁਰਖੁ ਸੁਜਾਣੁ ॥੪੮॥ {ਪੰਨਾ 937}

pdArQ:- rUpw—cWdI [ sMcIAY—iek`Tw krIdw hY [ ibKu—ivhu, zihr [ Cwru—suAwh, ivArQ [ sMic—iek`Tw kr ky, joV ky [ duibDw—duic`qw-pn, ivqkrw [ sicAwrI—s`c dy vxjwirAW ny [ scu—sdw-iQr rihx vwlw nwm-Dn [ inrmwielu—piv`qR [ piq—ie`zq [ min—(ijs dy) mn ivc [ iqsu—aus (jIv-hMs) qoN [ ijin—ijs gopwl ny [ ibiKAw—mwieAw [ eyku—isr& [

ArQ:- (Awm qOr qy jgq ivc) sonw cWdI hI iek`Tw krIdw hY, pr ieh Dn hoCw hY, ivhu (-rUp, Bwv, duKdweI) hY, qu`C hY [ jo mnu`K (ieh) Dn joV ky (Awpxy Awp ƒ) Swh sdWdw hY auh myr-qyr ivc duKI huMdw hY [

s`cy vpwrIAW ny sdw-iQr rihx vwlw nwm-Dn iek`Tw kIqw hY, s`cw Amolk nwm ivhwiJAw hY, au~jl qy pivqR pRBU (dw nwm K`itAw hY), auhnW ƒ s`cI ie`zq imldI hY (pRBU dw) s`cw (im`Tw Awdr vwlw) bol (imldw hY) [ (hy pWfy! qUM BI mn dI p`tI auqy gopwl dw nwm ilK qy aus A`gy ieauN Ardws kr—hy pRBU!) qUM hI (s`cw) isAwxw s`jx im`qr hYN, qUM hI (jgq-rUp) srovr hYN qy qUM hI (ies srovr dw jIv-rUp hMs hYN; mYN sdky hW aus (hMs) qoN ijs dy mn ivc qUM s`cw Twkur v`sdw hYN [

(hy pWfy!) aus gopwl ƒ cyqy r`K ijs ny mohxI mwieAw dI mmqw (jIvW ƒ) lw id`qI hY, ijs iksy ny aus sujwn purK pRBU ƒ smJ ilAw hY, aus leI isr& (nwm-) AMimRq hI ‘mwieAw’ hY [48[

ਖਿਮਾ ਵਿਹੂਣੇ ਖਪਿ ਗਏ ਖੂਹਣਿ ਲਖ ਅਸੰਖ ॥ ਗਣਤ ਨ ਆਵੈ ਕਿਉ ਗਣੀ ਖਪਿ ਖਪਿ ਮੁਏ ਬਿਸੰਖ ॥ ਖਸਮੁ ਪਛਾਣੈ ਆਪਣਾ ਖੂਲੈ ਬੰਧੁ ਨ ਪਾਇ ॥ ਸਬਦਿ ਮਹਲੀ ਖਰਾ ਤੂ ਖਿਮਾ ਸਚੁ ਸੁਖ ਭਾਇ ॥ ਖਰਚੁ ਖਰਾ ਧਨੁ ਧਿਆਨੁ ਤੂ ਆਪੇ ਵਸਹਿ ਸਰੀਰਿ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੁਖਿ ਜਾਪੈ ਸਦਾ ਗੁਣ ਅੰਤਰਿ ਮਨਿ ਧੀਰ ॥ ਹਉਮੈ ਖਪੈ ਖਪਾਇਸੀ ਬੀਜਉ ਵਥੁ ਵਿਕਾਰੁ ॥ ਜੰਤ ਉਪਾਇ ਵਿਚਿ ਪਾਇਅਨੁ ਕਰਤਾ ਅਲਗੁ ਅਪਾਰੁ ॥੪੯॥ {ਪੰਨਾ 937}

pdArQ:- KUhix—{sM: A˜OihxI AKXoihxI—iek bVI BwrI sYnw ijs ivc 21870 rQ, 21870 hwQI, 65610 GoV-suAwr Aqy 109350 pYdl ispwhI hox} byAMq jIv [ AsMK—Axigxq [ ikau gxI—igxn dw kIh lwB? igxy nhIN jw skdy [ ibsMK—Axigxq [ KUlY—KulH jWdw hY, KulHy idl vwlw ho jWdw hY [ bMDu—rok, qMg-idlI [ mhlI—mihl vwlw, itkwxy vwlw, itikAw hoieAw [ qU—hy pRBU! qUM [ Krw—prgt, pRq`K, Asl srUp ivc [ suK Bwie—suKYn hI [ Krcu—izMdgI dy s&r dI pUMjI [ vsih—qUM v`sdw hYN [ srIir—(aus dy) srIr ivc [ jwpY—jpdw hY [ AMqir—(aus dy) AMdr [ bIjau vQu—dUjI vsq, dUjI rws-pUMjI [ ivic—(haumY) ivc [ pwieAnu—pwey hn aus (pRBU) ny [ {not:- ies l&z dI ivAwkrx Anuswr bxqr smJx leI vyKo myrw ‘gurbwxI ivAwkrx’ [ aupwieAnu—aus ny aupwey hn [ lwieAnu—aus ny lwey hn [ KuAwieAnu—aus ny KuMJwey hn [ riKAnu—aus ny r`Ky hn [ bKisAnu—aus ny b^Sy [ l&z ‘pwieAnu’ Aqy ‘pweIAnu’ ivc &rk cyqy r`Kx-jog hY [ pwieAnu—aus ny pwey [ pweIAnu—aus ny pweI [ aupweIAnu—aus ny aupweI [} Algu—v`Krw, inrlyp [

ArQ:- (mohxI mwieAw dI mmqw qoN pYdw hoey ivqkry dy kwrn) iKmw-hIx ho ky byAMq, l`KW Axigxq jIv Kp moey hn, igxy nhIN jw skdy, igxqI dw kIh lwB? Axigxq hI jIv (iKmw-ivhUxy ho ky) ^uAwr hoey hn [

jo mnu`K Awpxy mwlk-pRBU ƒ pCwxdw hY, auh KulHy idl vwlw ho jWdw hY, qMg-idlI (aus ivc) nhIN rihMdI, gurU dy Sbd dI rwhIN auh itk jWdw hY (Bwv, ijgry vwlw ho jWdw hY); (hy pRBU!) qUM aus ƒ pRq`K id`s pYNdw hYN, iKmw qy s`c aus ƒ suKYn hI iml jWdy hn [ (hy pRBU!) qUM hI aus dw (izMdgI dy s&r dw) ^rc bx jWdw hYN, qUM hI aus dw Krw (s`cw) Dn ho jWdw hYN, qUM Awp hI aus dw iDAwn (Bwv, suriq dw inSwnw) bx jWdw hYN, qUM Awp hI aus dy srIr ivc (pRq`K) v`sx l`g pYNdw hYN, auh mnoN qnoN mUMhoN sdw (qYƒ hI) jpdw hY, aus dy AMdr (qyry) gux pYdw ho jWdy hn, aus dy mn ivc DIrj Aw jWdI hY [

(gopwl dy nwm qoN ibnw) dUjw pdwrQ ivkwr (-rUp) hY, (ies dy kwrn) jIv haumY ivc Kpdw KpWdw hY [ (Acrj hI Kyf hY!) krqwr ny jMq pYdw kr ky (haumY) ivc pw id`qy hn, (pr) auh Awp byAMq krqwr v`Krw hI rihMdw hY [49[

ਸ੍ਰਿਸਟੇ ਭੇਉ ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥ ਸ੍ਰਿਸਟਾ ਕਰੈ ਸੁ ਨਿਹਚਉ ਹੋਇ ॥ ਸੰਪੈ ਕਉ ਈਸਰੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਸੰਪੈ ਪੁਰਬਿ ਲਿਖੇ ਕੀ ਪਾਈਐ ॥ ਸੰਪੈ ਕਾਰਣਿ ਚਾਕਰ ਚੋਰ ॥ ਸੰਪੈ ਸਾਥਿ ਨ ਚਾਲੈ ਹੋਰ ॥ ਬਿਨੁ ਸਾਚੇ ਨਹੀ ਦਰਗਹ ਮਾਨੁ ॥ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀਵੈ ਛੁਟੈ ਨਿਦਾਨਿ ॥੫੦॥ {ਪੰਨਾ 937}

pdArQ:- isRstw—isrjxhwr, krqwr [ Byau—Byq [ inhcau—zrUr [ sMpY—Dn [ eIsru—prmwqmw [ purib—(hux qoN) pihly smy ivc, pUrbly smy ivc, hux qk dy smy ivc [ hor—hor (dI bx jWdI hY) [ indwin—AMq ƒ [ CutY—(mwieAw dy moh qoN) bcdw hY [

ArQ:- koeI jIv isrjxhwr-pRBU dw Byq nhIN pw skdw (qy, koeI aus dI rzw ivc d^l nhIN dy skdw, ikauNik jgq ivc) zrUr auhI huMdw hY jo isrjxhwr-krqwr krdw hY [ (isrjxhwr dI ieh iek Ajb Kyf hY ik Awm qOr qy mnu`K) Dn dI ^wqr hI prmwqmw ƒ iDAwauNdw hY, qy hux qk dI kIqI imhnq dy ilKy Anuswr Dn iml (BI) jWdw hY [ Dn dI ^wqr mnu`K dUijAW dy nOkr (BI) bxdy hn, cor (BI) bxdy hn (Bwv, corI BI krdy hn) [ pr Dn iksy dy nwl nhIN inBdw, (mrn qy) hornW dw bx jWdw hY [

sdw-iQr rihx vwlw gopwl (dy nwm) qoN ibnw aus dI hzUrI ivc Awdr nhIN imldw [ jo mnu`K prmwqmw dy nwm dw rs pINdw hY auh (sMpY-Dn dy moh qoN) AMq ƒ bc jWdw hY [50[

ਹੇਰਤ ਹੇਰਤ ਹੇ ਸਖੀ ਹੋਇ ਰਹੀ ਹੈਰਾਨੁ ॥ ਹਉ ਹਉ ਕਰਤੀ ਮੈ ਮੁਈ ਸਬਦਿ ਰਵੈ ਮਨਿ ਗਿਆਨੁ ॥ ਹਾਰ ਡੋਰ ਕੰਕਨ ਘਣੇ ਕਰਿ ਥਾਕੀ ਸੀਗਾਰੁ ॥ ਮਿਲਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਸਗਲ ਗੁਣਾ ਗਲਿ ਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈਐ ਹਰਿ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਿਆਰੁ ॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਕਿਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਦੇਖਹੁ ਮਨਿ ਬੀਚਾਰਿ ॥ ਹਰਿ ਪੜਣਾ ਹਰਿ ਬੁਝਣਾ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਖਹੁ ਪਿਆਰੁ ॥ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਹਰਿ ਧਿਆਈਐ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ॥੫੧॥ {ਪੰਨਾ 937}

pdArQ:- hyrq hyrq—vyK vyK ky [ krqI—krn vwlI [ sbid—Sbd ivc [ min—mn ivc [ igAwnu—pRBU nwl jwx pCwx [ kMkn—kM|x [ Gxy—bQyry [ gil—gl ivc [ ikin—iks ny? (Bwv,) iksy ny nhIN [ bIcwir—ivcwr ky [ ADwru—Awsrw [

ArQ:- hy sKI! (ieh g`l) vyK vyK ky mYN hYrwn ho rhI hW ik (myry AMdroN) ‘hauN hauN’ krn vwlI ‘mYN’ mr geI hY (Bwv, ‘haumY’ krn vwlI Awdq mu`k geI hY) [ (hux myrI suriq) gur-Sbd ivc juV rhI hY, qy (myry) mn ivc pRBU nwl jwx-pCwx bx geI hY [

mYN bQyry hwr hmylW kM|x (pw pw ky) iSMgwr kr ky Q`k cukI sW (pr pRIqm pRBU dy imlwp dw suK nwh imilAw, Bwv, bwhrly Dwrimk au~dmW qoN Awnµd nwh l`Bw, hux jdoN ‘haumY’ mueI) pRIqm-pRBU ƒ iml ky suK l`Bw hY (aus dy gux myry ihrdy ivc Aw v`sy hn, iehI aus dy) swry guxW dw myry gl ivc hwr hY (iksy hor hwr isMgwr dI loV nhIN rhI) [

hy nwnk! pRBU nwl pRIq, pRBU nwl ipAwr, siqgurU dI rwhIN hI pY skdw hY; qy, (bySk) mn ivc ivcwr ky vyK lvo, (Bwv, quhwƒ AwpxI h`f-bIqI hI d`s dyvygI ik) pRBU dy myl qoN ibnw kdy iksy ny suK nhIN l`Bw [

(so, hy pWfy! jy suK l`Bdw hY qW) pRBU dw nwm pVH, pRBU dw nwm hI ivcwr, pRBU nwl hI ipAwr pw, (jIB nwl) pRBU dw nwm jpIey, (mn ivc) pRBU ƒ hI ismrIey, qy pRBU dw nwm hI (izMdgI dw) Awsrw (bxweIey) [51[

ਲੇਖੁ ਨ ਮਿਟਈ ਹੇ ਸਖੀ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਕਰਤਾਰਿ ॥ ਆਪੇ ਕਾਰਣੁ ਜਿਨਿ ਕੀਆ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪਗੁ ਧਾਰਿ ॥ ਕਰਤੇ ਹਥਿ ਵਡਿਆਈਆ ਬੂਝਹੁ ਗੁਰ ਬੀਚਾਰਿ ॥ ਲਿਖਿਆ ਫੇਰਿ ਨ ਸਕੀਐ ਜਿਉ ਭਾਵੀ ਤਿਉ ਸਾਰਿ ॥ ਨਦਰਿ ਤੇਰੀ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਨਾਨਕ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ ॥ ਮਨਮੁਖ ਭੂਲੇ ਪਚਿ ਮੁਏ ਉਬਰੇ ਗੁਰ ਬੀਚਾਰਿ ॥ ਜਿ ਪੁਰਖੁ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਈ ਤਿਸ ਕਾ ਕਿਆ ਕਰਿ ਕਹਿਆ ਜਾਇ ॥ ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰ ਆਪਣੇ ਜਿਨਿ ਹਿਰਦੈ ਦਿਤਾ ਦਿਖਾਇ ॥੫੨॥ {ਪੰਨਾ 937}

pdArQ:- lyKu—(haumY dw) lyK, kIqy krmW Anuswr mn ivc haumY dy bxy hoey sMskwr [ krqwir—krqwr ny (Bwv, krqwr dI bxweI hoeI mrXwdw ivc) [ ijin—ijs (krqwr) ny [ pgu Dwir—pgu DwrY, (ihrdy ivc) crn pWdw hY, imldw hY [ vifAweIAw—pRBU dy gux gwauxy, pRBU dI is&iq-swlwh [ iliKAw—haumY dy sMskwr jo swfy mn ivc aukry jWdy hn [ Pyir n skIAY—prqw nhIN skIdy [ swir—sMBwl [ ij purKu—ijhVw ivAwpk pRBU [ ihrdY—ihrdy ivc [ kwrxu—(‘haumY’ lyK dw) sb`b, (Bwv, pRBU-crnW qoN ivCoVw ijs krky mnu`K haumY ivc Psdw hY) [

ArQ:- hy sKI! (swfy kIqy krmW Anuswr, haumY dw) jo lyK krqwr ny (swfy m`Qy au~qy) ilK id`qw hY auh (swfI AwpxI cqurweI jW ihMmq nwl) imt nhIN skdw [ (ieh lyK qdoN imtdw hY, jdoN) ijs pRBU ny Awp hI (ies haumY dy lyK dw) sb`b (Bwv, ivCoVw) bxwieAw hY auh imhr kr ky (swfy AMdr) Aw v`sy [

krqwr dy gux gwvx dI dwiq krqwr dy Awpxy h`Q ivc hY; gurU dy Sbd dI ivcwr dI rwhIN smJx dw jqn kro (qW smJ Aw jwiegI) [

(hy pRBU! haumY dy) jo sMskwr (swfy mn ivc swfy krmW Anuswr) aukry jWdy hn auh (swfI AwpxI cqurweI nwl) bdly nhIN jw skdy; ijvyN qYƒ cMgw l`gy qUM Awp (swfI) sMBwl kr [ hy nwnk! (AwK—) gurU dy Sbd ƒ ivcwr ky (vyK ilAw hY ik hy pRBU!) qyrI imhr dI nzr nwl hI suK imldw hY [

ijhVy mnu`K Awpxy mn dy ip`Cy qury auh (ies haumY dy gyV ivc Ps ky) duKI hoey [ bcy auh jo gur-Sbd dI ivcwr ivc (juVy) [ (mnu`K dI AwpxI cqurweI kry BI kIh? ikauNik) jo pRBU (iehnW A`KW nwl) id`sdw hI nhIN, aus dy gux gwey nhIN jw skdy [ (qwhIeyN) mYN Awpxy gurU qoN sdky hW ijs ny (mYƒ myry) ihrdy ivc hI (pRBU) ivKw id`qw hY [52[

ਪਾਧਾ ਪੜਿਆ ਆਖੀਐ ਬਿਦਿਆ ਬਿਚਰੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ॥ ਬਿਦਿਆ ਸੋਧੈ ਤਤੁ ਲਹੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਬਿਦਿਆ ਬਿਕ੍ਰਦਾ ਬਿਖੁ ਖਟੇ ਬਿਖੁ ਖਾਇ ॥ ਮੂਰਖੁ ਸਬਦੁ ਨ ਚੀਨਈ ਸੂਝ ਬੂਝ ਨਹ ਕਾਇ ॥੫੩॥ {ਪੰਨਾ 937-938}

pdArQ:- AwKIAY—ikhw jWdw hY [ piVAw—ivdvwn [ ibidAw—iv`idAw dI rwhIN [ ibcrY—ivcrdw hY, jIvn bqIq krdw hY [ shij—sihj ivc, Afolqw ivc, SWqI ivc [ soDY—(Awpxy Awp ƒ) soDdw hY, (Awpxy Awp dI) ivcwr krdw hY [ qqu—AslIAq, jIvn dw Asl mnorQ [ ibk®dw—vycdw [ ibKu—ivhu, zihr [ cIneI—cInY, smJdw [ kwie—koeI BI [

ArQ:- aus pWDy ƒ ivdvwn AwKxw cwhIdw hY, ijhVw iv`idAw dI rwhIN SWqI vwly suBwv ivc jIvn bqIq krdw hY, ijhVw iv`idAw dI rwhIN Awpxy Asly dI ivcwr krdw hY, Aqy prmwqmw dy nwm nwl suriq joV ky jIvn dw Asl mnorQ hwsl kr lYNdw hY [

(pr) ijhVw mnu`K Awpxy mn dy ip`Cy qurdw hY, auh iv`idAw ƒ (isr&) vycdw hI hY (Bwv, isr& AwjIvkw leI vrqdw hY [ ividAw dy v`ty Awqmk mOq ilAwaux vwlI) mwieAw-zihr hI K`tdw kmWdw hY [ auh mUrK gurU dy Sbd ƒ nhIN pCwxdw, Sbd dI suD-buD aus ƒ rqw BI nhIN huMdI [53[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh