ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 920

ਜੇ ਕੋ ਗੁਰ ਤੇ ਵੇਮੁਖੁ ਹੋਵੈ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਵੈ ॥ ਪਾਵੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਰ ਥੈ ਕੋਈ ਪੁਛਹੁ ਬਿਬੇਕੀਆ ਜਾਏ ॥ ਅਨੇਕ ਜੂਨੀ ਭਰਮਿ ਆਵੈ ਵਿਣੁ ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਏ ॥ ਫਿਰਿ ਮੁਕਤਿ ਪਾਏ ਲਾਗਿ ਚਰਣੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਬਦੁ ਸੁਣਾਏ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਵੀਚਾਰਿ ਦੇਖਹੁ ਵਿਣੁ ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਏ ॥੨੨॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- vymuKu—ijs ny mUMh dUjy pwsy kIqw hoieAw hY [ mukiq—ivkwrW qoN ^lwsI, mwieAw dy pRBwv qoN ^lwsI [ horQY—iksy hor QW qoN [ ibbykI—prK vwlw bMdw, ivcwrvwn [ jwey—jwie, jw ky [ Brim AwvY—Btk ky AwauNdw hY [

ArQ:- (ijQy mwieAw dy moh dy kwrn sihm hY auQy Awqmk Awnµd nhIN plHr skdw, pr) jy koeI mnu`K gurU vloN mUMh moV ley (aus ƒ Awqmk Awnµd nsIb nhIN ho skdw ikauNik) gurU qoN ibnw mwieAw dy pRBwv qoN ^lwsI nhIN imldI [ byS`k iksy ivcwrvwnW qoN jw ky pu`C lvo (qy qs`lI kr lvo, ieh p`kI g`l hY ik gurU qoN ibnw) iksy BI hor QW qoN mwiek bMDnW qoN ^lwsI nhIN imldI [ (mwieAw dy moh ivc PisAw mnu`K) AnykW jUnIAW ivc Btkdw AwauNdw hY, gurU dI srn qoN ibnw ies moh qoN ^lwsI nhIN imldI [ Aw^r gurU dI crnIN l`g ky hI mwieAw dy moh qoN Cutkwrw imldw hY ikauNik gurU (shI jIvn-mwrg dw) aupdyS suxWdw hY [

nwnk AwKdw hY—ivcwr ky vyK lvo, gurU qoN ibnw mwieAw dy bMDn qoN AwzwdI nhIN imldI, (qy ies mukqI qoN ibnw Awqmk Awnµd dI pRwpqI nhIN ho skdI) [22[

Bwv:- mwieAw dw moh Aqy Awqmk Awnµd—ieh dovyN ieko ihrdy ivc iek`Ty nhIN itk skdy [ qy mwieAw dy moh qoN ^lwsI qdoN hI imldI hY jdoN mnu`K gurU dI srn pYNdw hY [ gurU mnu`K ƒ jIvn dw shI rsqw d`sdw hY [

ਆਵਹੁ ਸਿਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕੇ ਪਿਆਰਿਹੋ ਗਾਵਹੁ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ॥ ਬਾਣੀ ਤ ਗਾਵਹੁ ਗੁਰੂ ਕੇਰੀ ਬਾਣੀਆ ਸਿਰਿ ਬਾਣੀ ॥ ਜਿਨ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਹਿਰਦੈ ਤਿਨਾ ਸਮਾਣੀ ॥ ਪੀਵਹੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਦਾ ਰਹਹੁ ਹਰਿ ਰੰਗਿ ਜਪਿਹੁ ਸਾਰਿਗਪਾਣੀ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਦਾ ਗਾਵਹੁ ਏਹ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ॥੨੩॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- scI bwxI—prmwqmw dI is&iq-swlwh vwlI bwxI, sdw-iQr rihx vwly pRBU ivc joVn vwlI bwxI [ isr—isr auqy, sB qoN sRySt [ ndir—myhr dI nzr [ krmu—b^SS [ hir rMig—hrI dy ipAwr ivc [ swirg pwxI—DnuKDwrI pRBU [ kyrI—dI [ AMimRq—Awqmk Awnµd dyx vwlw nwm-jl [

ArQ:- hy siqgurU dy ipAwry is`Ko! Awvo, sdw-iQr rihx vwly prmwqmw ivc joVn vwlI bwxI (rl ky) gwvo [ Awpxy gurU dI bwxI gwvo, ieh bwxI hor sB bwxIAW nwloN iSromxI hY [ ieh bwxI auhnW bMidAW dy ihrdy ivc hI itkdI hY ijnHW auqy prmwqmw dI myhr dI nzr hovy, b^SS hovy [

(hy ipAwry guris`Ko!) prmwqmw dw nwm ismro, prmwqmw dy ipAwr ivc sdw juVy rho, ieh (Awnµd dyx vwlw, Awqmk hulwrw pYdw krn vwlw) nwm-jl pIE [

nwnk AwKdw hY—(hy guris`Ko!) prmwqmw dI is&iq-swlwh vwlI ieh bwxI sdw gwvo (iesy ivc Awqmk Awnµd hY) [23[

Bwv:- ijnHW mnu`KW auqy prmwqmw dI imhr dI ingwh huMdI hY, auh prmwqmw dI is&iq-swlwh vwlI gurbwxI Awpxy ihrdy ivc vsweI r`Kdy hn [ gurbwxI dI rwhIN auh Awqmk Awnµd dyx vwlw nwm-jl sdw pINdy rihMdy hn [

ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਚੀ ਹੈ ਬਾਣੀ ॥ ਬਾਣੀ ਤ ਕਚੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਾਝਹੁ ਹੋਰ ਕਚੀ ਬਾਣੀ ॥ ਕਹਦੇ ਕਚੇ ਸੁਣਦੇ ਕਚੇ ਕਚੀ ਆਖਿ ਵਖਾਣੀ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਿਤ ਕਰਹਿ ਰਸਨਾ ਕਹਿਆ ਕਛੂ ਨ ਜਾਣੀ ॥ ਚਿਤੁ ਜਿਨ ਕਾ ਹਿਰਿ ਲਇਆ ਮਾਇਆ ਬੋਲਨਿ ਪਏ ਰਵਾਣੀ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਾਝਹੁ ਹੋਰ ਕਚੀ ਬਾਣੀ ॥੨੪॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- siqgurU ibnw—gur-AwSy qoN ault [ kcI—hOly myl dI, mn ƒ nIvW krn vwlI, au~cy Awqmk Awnµd qoN hyTW ilAwaux vwlI [ kcy—auh bMdy ijnHW dw mn kmzor hY, jo mwieAw dy pRBwv dy swhmxy iQVk skdy hn [ suxdy kcy—suxn vwilAW dy mn BI iQVk jWdy hn [ kihAw—jo kuJ mUMhoN AwKdy hn [ ihir lieAw—curw ilAw [ rvwxI—zbwnI zbwnI, auqoN auqoN [ kcˆØI—k`icAW ny, kmzor mn vwilAW ny [

ArQ:- gur-AwSy qoN ault bwxI (mwieAw) dI Jlk dy swhmxy iQVkw dyx vwlI huMdI hY [ ieh p`kI g`l hY ik gur-AwSy dy ault jwx vwlI bwxI ƒ suxn vwilAW dy mn kmzor ho jWdy hn, suxn vwilAW dy mn BI iQVk jWdy hn, qy jo AjyhI bwxI dI pVH pVH ky ivAwiKAw krdy hn, auh BI kmzor mn dy ho jWdy hn [

jy auh bMdy jIB-nwl hrI-nwm BI bolx qW BI jo kuJ auh boldy hn aus nwl auhnW dI fUMGI sWJ nhIN pYNdI ikauNik auhnW dy mn ƒ mwieAw ny moh r`iKAw hY, auh jo kuJ boldy hn zbwnI zbwnI hI boldy hn [

nwnk AwKdw hY—gur-AwSy qoN ault bwxI mnu`K dy mn ƒ Awqmk Awnµd dy itkwxy qoN hyTW fygdI hY [24[

Bwv:- gur-AwSy qoN ault jwx vwlI bwxI, prmwqmw dI is&iq-swlwh qoN suM\I bwxI mn ƒ kmzor krdI hY, mwieAw dI Jlk dy swhmxy iQVkw dyNdI hY [ AjyhI bwxI in`q pVHn suxn vwilAW dy mn mwieAw dy twkry qy kmzor ho jWdy hn [ Ajyhy kmzor ho cuky mn ivc Awqmk Awnµd dw suAwd nhIN bx skdw [ auh mn qW mwieAw dy moh ivc PisAw huMdw hY [

ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਰਤੰਨੁ ਹੈ ਹੀਰੇ ਜਿਤੁ ਜੜਾਉ ॥ ਸਬਦੁ ਰਤਨੁ ਜਿਤੁ ਮੰਨੁ ਲਾਗਾ ਏਹੁ ਹੋਆ ਸਮਾਉ ॥ ਸਬਦ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਮਿਲਿਆ ਸਚੈ ਲਾਇਆ ਭਾਉ ॥ ਆਪੇ ਹੀਰਾ ਰਤਨੁ ਆਪੇ ਜਿਸ ਨੋ ਦੇਇ ਬੁਝਾਇ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਬਦੁ ਰਤਨੁ ਹੈ ਹੀਰਾ ਜਿਤੁ ਜੜਾਉ ॥੨੫॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- rqMnu—rqn, Amolk dwiq [ ijqu—ijs (Sbd) ivc [ hIry—prmwqmw dy gux [ jVwau—jVy hoey [ mMnu—mn [ eyhu smwau—AYsI lInqw [ scY—sdw-iQr pRBU ivc [ Bwau—ipAwr [ buJwie dyie—sUJ dyNdw hY [ hIrw—prmwqmw dw nwm [ Awpy—Awp hI [

ArQ:- siqgurU dw Sbd iek AYsI Amolk dwiq hY ijs ivc prmwqmw dIAW vifAweIAW BrIAW peIAW hn [ Sbd, mwno, (AYsw) rqn hY, ik aus dI rwhIN (mnu`K dw) mn (prmwqmw dI Xwd ivc) itk jWdw hY (prmwqmw ivc) iek Ascrj lInqw bxI rihMdI hY [

jy Sbd ivc (mnu`K dw) mn juV jwey, qW (ies dI brkiq nwl) sdw-iQr rihx vwly pRBU ivc (aus dw) pRym bx jWdw hY [ (aus dy AMdr prmwqmw dw) hIrw-nwm hI itikAw rihMdw hY, (prmwqmw dI is&iq-swlwh dw) rqn-Sbd hI itikAw rihMdw hY [ (pr ieh dwiq aus ƒ hI imldI hY) ijs ƒ (pRBU Awp ieh) sUJ b^Sdw hY [

nwnk AwKdw hY—gurU dw Sbd, mwno, iek rqn hY ijs ivc pRBU dw nwm-rUp hIrw jiVAw hoieAw hY [25[

Bwv:- siqgurU dI bwxI prmwqmw vloN iek Amolk dwiq hY, ies ivc prmwqmw dI is&iq-swlwh BrI peI hY [ ijhVw mnu`K ies bwxI nwl Awpxw mn joVdw hY aus dy AMdr prmwqmw dw ipAwr bx jWdw hY, qy, ijQy pRBU-pRym hY auQy hI Awqmk Awnµd hY [

ਸਿਵ ਸਕਤਿ ਆਪਿ ਉਪਾਇ ਕੈ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਹੁਕਮੁ ਵਰਤਾਏ ॥ ਹੁਕਮੁ ਵਰਤਾਏ ਆਪਿ ਵੇਖੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਿਸੈ ਬੁਝਾਏ ॥ ਤੋੜੇ ਬੰਧਨ ਹੋਵੈ ਮੁਕਤੁ ਸਬਦੁ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਿਸ ਨੋ ਆਪਿ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋਵੈ ਏਕਸ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਏ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਆਪਿ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਹੁਕਮੁ ਬੁਝਾਏ ॥੨੬॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- isv—cyqn s`qw, jIvwqmw [ skiq—mwieAw [ Awpy—Awp hI [ hukmu—(ieh) hukm (ik jIvW auqy) mwieAw dw pRBwv ipAw rhy [ gurmuiK—gurU dI rwhIN [ iksY—iksy (ivrly) ƒ [ buJwey—sUJ dyNdw hY [ mukqu—mwieAw dy pRBwv qoN Awzwd suqMqr [ mMin—mn ivc [ gurmuiK—gurU dy rwh auqy qurn vwlw [

ArQ:- jIvwqmw Aqy mwieAw pYdw kr ky prmwqmw Awp hI (ieh) hukm vrqWdw hY ik (mwieAw dw zor jIvW auqy ipAw rhy) pRBU Awp hI ieh hukm vrqWdw hY, Awp hI ieh Kyf vyKdw hY (ik iks qrHW jIv mwieAw dy h`QW auqy n`c rhy hn), iksy iksy ivrly ƒ gurU dI rwhIN (ies Kyf dI) sUJ dy dyNdw hY [ (ijs ƒ sUJ b^Sdw hY aus dy) mwieAw (dy moh) dy bMDn qoV dyNdw hY, auh bMdw mwieAw dy bMDnW qoN suqMqr ho jWdw hY (ikauNik) auh gurU dw Sbd Awpxy mn ivc vsw lYNdw hY [ gurU dy d`sy rwh auqy qurn jogw auhI mnu`K huMdw hY ijs ƒ pRBU ieh smr`Qw dyNdw hY, auh mnu`K iek prmwqmw dy crnW ivc suriq joVdw hY (aus dy AMdr Awqmk Awnµd bxdw hY, qy auh mwieAw dy moh ivcoN inkldw hY) [

nwnk AwKdw hY—prmwqmw Awp hI (jIvwqmw qy mwieAw dI) rcnw krdw hY qy Awp hI (iksy ivrly ƒ ieh) sUJ b^Sdw hY (ik mwieAw dw pRBwv BI aus dw Awpxw hI) hukm (jgq ivc vrq irhw) hY [

Bwv:- prmwqmw dI rzw Anuswr jIv mwieAw dy h`QW auqy n`c rhy hn [ ijs iksy ƒ gurU dy d`sy rwh auqy qurn-jogw bxWdw hY, auh mnu`K mwieAw dy bMDnW qoN suqMqr ho jWdw hY, aus dI suriq prmwqmw dy crnW ivc juVI rihMdI hY, aus dy AMdr Awqmk Awnµd bixAw rihMdw hY [

ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਪੁੰਨ ਪਾਪ ਬੀਚਾਰਦੇ ਤਤੈ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ ॥ ਤਤੈ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ ਗੁਰੂ ਬਾਝਹੁ ਤਤੈ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ ॥ ਤਿਹੀ ਗੁਣੀ ਸੰਸਾਰੁ ਭ੍ਰਮਿ ਸੁਤਾ ਸੁਤਿਆ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਣੀ ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਸੇ ਜਨ ਜਾਗੇ ਜਿਨਾ ਹਰਿ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਬੋਲਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸੋ ਤਤੁ ਪਾਏ ਜਿਸ ਨੋ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵ ਲਾਗੈ ਜਾਗਤ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਣੀ ॥੨੭॥ {ਪੰਨਾ 920}

pdArQ:- qqY swr—q`q dI sUJ, AslIAq dI smJ, jo Asl gRihx-jog vsq hY aus dI smJ, Awqmk Awnµd dI smJ [ iqhI guxI—mwieAw dy iqMn suBwvW ivc [ BRim—Btk Btk ky [ rYix—aumr, rwq [ sy—auh bMdy [ min—mn ivc [ Anidnu—hr roz, hr vyly [ AMimRq bwxI— Awqmk jIvn dyx vwlI bwxI [ jwgq—ivkwrW vloN sucyq rihMidAW [

ArQ:- isMimRqIAW SwsqR Awidk pVHn vwly pMifq isr& iehI ivcwrW krdy hn ik (iehnW pusqkW Anuswr) pwp kIh hY qy puMn kIh hY, auhnW ƒ Awqmk Awnµd dw rs nhIN Aw skdw [ (ieh g`l XkInI jwxo ik) siqgurU dI srn Awaux qoN ibnw Awqmk Awnµd dw rs nhIN Aw skdw, jgq iqMnW guxW ivc hI Btk Btk ky Zwi&l hoieAw ipAw hY, mwieAw dy moh ivc su`iqAW dI hI swrI aumr guzr jWdI hY (isMimRqIAW SwsqRW dIAW ivcwrW ies nINd ivcoN jgw nhIN skdIAW) [

(moh dI nINd ivcoN) gurU dI ikrpw nwl (isr&) auh mnu`K jwgdy hn ijnHW dy AMdr prmwqmw dw nwm v`sdw hY jo prmwqmw dI is&iq-swlwh dI bwxI aucwrdy hn [

nwnk AwKdw hY—auhI mnu`K Awqmk Awnµd mwxdw hY jo hr vyly pRBU dI Xwd dI lgn ivc itikAw rihMdw hY, qy ijs dI aumr (ies qrHW moh dI nINd ivcoN) jwgidAW bIqdI hY [27[

Bwv:- krm-kWf Anuswr ikhVw puMn-krm hY qy ikhVw pwp-krm hY—isr& ieh ivcwr mnu`K dy AMdr Awqmk Awnµd pYdw nhIN kr skdI [ gurU dI ikrpw nwl ijhVw mnu`K sdw hir-nwm ismrdw hY is&iq-swlwh dI bwxI aucwrdw hY, auh ivkwrW vloN sucyq rihMdw hY, qy, Awqmk Awnµd mwxdw hY [

ਮਾਤਾ ਕੇ ਉਦਰ ਮਹਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਕਰੇ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੀਐ ॥ ਮਨਹੁ ਕਿਉ ਵਿਸਾਰੀਐ ਏਵਡੁ ਦਾਤਾ ਜਿ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਆਹਾਰੁ ਪਹੁਚਾਵਏ ॥ ਓਸ ਨੋ ਕਿਹੁ ਪੋਹਿ ਨ ਸਕੀ ਜਿਸ ਨਉ ਆਪਣੀ ਲਿਵ ਲਾਵਏ ॥ ਆਪਣੀ ਲਿਵ ਆਪੇ ਲਾਏ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਮਾਲੀਐ ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਏਵਡੁ ਦਾਤਾ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੀਐ ॥੨੮॥ {ਪੰਨਾ 920-921}

pdArQ:- audr—pyt [ mnhu—mn qoN [ ikau ivswrIAY—ivswrnw nhIN cwhIdw [ eyvfu—ieqnw v`fw [ Agin—A`g [ Awhwru—^urwk [ Es no—aus bMdy ƒ [ ikhu—kuJ [ ilv—pRIq [ gurmuiK—gurU dI rwhIN [ smwlIAY—ismrnw cwhIdw hY, ihrdy ivc vswxw cwhIdw hY [

ArQ:- (jy Awqmk Awnµd pRwpq krnw hY qW) aus prmwqmw ƒ kdy Bulwxw nhIN cwhIdw, jo mW dy pyt ivc (BI) pwlxw krdw hY, ieqny v`fy dwqy ƒ mnoN Bulwxw nhIN cwhIdw jo (mW dy pyt dI) A`g ivc (BI) ^urwk ApVWdw hY [

(ieh moh hI hY jo Awnµd qoN vWijAW r`Kdw hY, pr) aus bMdy ƒ (moh Awidk) kuJ BI poh nhIN skdw ijs ƒ pRBU Awpxy crnW dI pRIq b^Sdw hY [ (pr jIv dy kIh v`s?) pRBU Awp hI AwpxI pRIq dI dwiq dyNdw hY [ (hy BweI!) gurU dI srn pY ky aus ƒ ismrdy rihxw cwhIdw hY [

nwnk AwKdw hY—(jy Awqmk Awnµd dI loV hY qW) ieqny v`fy dwqwr pRBU ƒ kdy BI Bulwxw nhIN cwhIdw [28[

Bwv:- prmwqmw ijs mnu`K ƒ Awpxy crnW dw ipAwr b^Sdw hY, aus mnu`K auqy koeI BI ivkwr Awpxw zor nhIN pw skdw [ gurU dI srn pY ky, gurU dy d`sy rwh auqy qur ky sdw prmwqmw dI Xwd Awpxy ihrdy ivc itkweI r`KxI cwhIdI hY [ Awqmk Awnµd dI pRwpqI dw iehI hY vsIlw [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh