ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 468

ਪਉੜੀ ॥ ਭਗਤ ਤੇਰੈ ਮਨਿ ਭਾਵਦੇ ਦਰਿ ਸੋਹਨਿ ਕੀਰਤਿ ਗਾਵਦੇ ॥ ਨਾਨਕ ਕਰਮਾ ਬਾਹਰੇ ਦਰਿ ਢੋਅ ਨ ਲਹਨ੍ਹ੍ਹੀ ਧਾਵਦੇ ॥ ਇਕਿ ਮੂਲੁ ਨ ਬੁਝਨ੍ਹ੍ਹਿ ਆਪਣਾ ਅਣਹੋਦਾ ਆਪੁ ਗਣਾਇਦੇ ॥ ਹਉ ਢਾਢੀ ਕਾ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਹੋਰਿ ਉਤਮ ਜਾਤਿ ਸਦਾਇਦੇ ॥ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹ ਮੰਗਾ ਜਿ ਤੁਝੈ ਧਿਆਇਦੇ ॥੯॥ {ਪੰਨਾ 468}

pdArQ:- qyrY min—qyry mn ivc [ dir—(qyry) drvwzy au~qy [ kIriq—soBw, vifAweI [ krmw bwhry—Bwg hIx [ FoA—Awsrw [ Dwvdy—Btkdy iPrdy hn [ ieik—keI jIv [ mUlu—mu`F, pRBU [ Axhodw—(Gr ivc) pdwrQ qoN ibnw hI [ Awpu—Awpxy Awp ƒ [ gxwiedy—v`fw jqlWdy hn [ hau—mYN [ FwFI—vifAweI krn vwlw, vwr gwaux vwlw, B`t [ FwFI kw—mwVw ijhw FwFI (ijvyN Gtukw—in`kw ijhw GVw) [ nIc jwiq—nIvI zwq vwlw [ hoir—hor lok [ auqm jwiq—au~cI zwq vwly [

ArQ:- (hy pRBU!) qYƒ Awpxy mn ivc Bgq ipAwry lgdy hn, jo qyrI is&iq-swlwh kr rhy hn qy qyry dr au~qy soB rhy hn [ hy nwnk! Bwg-hIx mnu`K Btkdy iPrdy hn, aunHW ƒ pRBU dy dr qy QW nhIN imldI, (ikauNik) ieh (ivcwry) Awpxy Asly ƒ nhIN smJdy, (r`bI gux dI pUMjI Awpxy AMdr) hox qoN ibnw hI Awpxy Awp ƒ v`fw jqlWdy hn [

(hy pRBU!) mYN nIvIN jwq vwlw (qyry dr dw) iek mwVw ijhw FwFI hW, hor lok (Awpxy Awp ƒ) au~qm jwq vwly AKvWdy hn [ jo qyrw Bjn krdy hn, mYN auhnW pwsoN (qyrw ‘nwm’) mMgdw hW [9[

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥ ਕੂੜੁ ਰਾਜਾ ਕੂੜੁ ਪਰਜਾ ਕੂੜੁ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮੰਡਪ ਕੂੜੁ ਮਾੜੀ ਕੂੜੁ ਬੈਸਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਸੁਇਨਾ ਕੂੜੁ ਰੁਪਾ ਕੂੜੁ ਪੈਨ੍ਹ੍ਹਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਕਾਇਆ ਕੂੜੁ ਕਪੜੁ ਕੂੜੁ ਰੂਪੁ ਅਪਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮੀਆ ਕੂੜੁ ਬੀਬੀ ਖਪਿ ਹੋਏ ਖਾਰੁ ॥ ਕੂੜਿ ਕੂੜੈ ਨੇਹੁ ਲਗਾ ਵਿਸਰਿਆ ਕਰਤਾਰੁ ॥ ਕਿਸੁ ਨਾਲਿ ਕੀਚੈ ਦੋਸਤੀ ਸਭੁ ਜਗੁ ਚਲਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮਿਠਾ ਕੂੜੁ ਮਾਖਿਉ ਕੂੜੁ ਡੋਬੇ ਪੂਰੁ ॥ ਨਾਨਕੁ ਵਖਾਣੈ ਬੇਨਤੀ ਤੁਧੁ ਬਾਝੁ ਕੂੜੋ ਕੂੜੁ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 468}

pdArQ:- kUVu—Cl, Brm [

not:- Sbd ‘kUVu’ ivSySx nhIN hY, ‘nWv’ hY Aqy puilMg hY [ iehI kwrn hY ik ‘mwVI’, ‘kwieAw’, ‘bIbI’ Awidk iesqRI ilMg SbdW nwl BI Sbd ‘kUVu’ puilMg iek-vcn hI hY [

mMfp—SwimAwny [ mwVI—mhl [ bYsxhwru—(mhl ivc) v`sx vwlw [ rupw—cWdI [ kwieAw—srIr [ Apwru—byAMq, bhuq [ mIAw—Ksm, pqI [ bIbI—bIvI, AOrq, iesqRI [ Kip—Kp ky, Kicq ho ky [ Kwru—KuAwr, zlIl, byie`zq [ kUiV—kUV ivc, Cl ivc [ kUVY—kUVy mnu`K dw, Cl ivc Psy hoey jIv dw [ kIcY—kIqI jwey [ imTw—suAwdlw, ipAwrw [ pUru—(izMdgI-rUp byVI hY, swry jIv ies dw ‘pUr’ hn); swry jIv [ nwnku vKwxY—nwnk AwKdw hY [ kUVo kUVI—kUV hI kUV, Cl hI Cl [

not:- ies slok ivc Sbd ‘kUVu’, ‘kUiV’ Aqy ‘kUVY’ qRYvyN smJx-jog hn [ ‘kUVu’ nWv (noun) hY, krqw kwrk, iek-vcn [

‘kUiV’ Sbd ‘kUVu’ qoN AiDkrx kwrk, iek-vcn hY [ ‘kUVY’ Sbd ‘kUVw’ qoN sMbMD kwrk, iek-vcn hY [ cyqy r`Kx dI loV hY ik Sbd ‘kUVY’ Sbd ‘kUVw’ qoN hY, ‘kUVu’ qoN nhIN [

Sbd ‘kUVw’ sMsik®q dy Sbd kUtk (#`Øtk) dw pRwik®q qy pMjwbI rUp hY, jo ivSySx hY qy ijs dw ArQ hY ‘JUTw, Cl ivc PisAw hoieAw’ [1[

ArQ:- ieh swrw jgq Cl rUp hY (ijvyN mdwrI dw swrw qmwSw Cl rUp hY), (ies ivc koeI) rwjw (hY, qy keI lok) prjw (hn) [ ieh BI (mdwrI dy rupey qy Kopy Awidk ivKwx vWg) Cl hI hn [ (ies jgq ivc ikqy iehnW rwijAW dy) SwimAwny qy mhl mwVIAW (hn, ieh) BI Cl rUp hn, qy iehnW ivc v`sx vwlw (rwjw) BI Cl hI hY [ sonw, cWdI (Aqy sony cWdI ƒ pihnx vwly BI) Brm rUp hI hn, ieh srIrk Akwr, (sohxy sohxy) k`pVy Aqy (srIrW dw) byAMq sohxw rUp ieh BI swry Cl hI hn (pRBU-mdwrI qmwSy Awey jIvW ƒ ^uS krn vwsqy ivKw ihhw hY) [ (pRBU ny ikqy) mnu`K (bxw id`qy hn, ikqy) iesqRIAW; ieh swry BI Cl rUp hn, jo (ies iesqRI mrd vwly sMbMD-rUp Cl ivc) Kicq ho ky ^uAwr ho rhy hn [

(ies idRStmwn) Cl ivc Psy hoey jIv dw Cl ivc moh pY igAw hY, ies krky ies ƒ Awpxw pYdw krn vwlw Bu`l igAw hY [ (ies ƒ Xwd nhIN rih igAw ik) swrw jgq nwsvMq hY, iksy nwl BI moh nhIN pwxw cwhIdw [

(ieh swrw jgq hY qW Cl, pr ieh) Cl (swry jIvW ƒ) ipAwrw l`g irhw hY, Sihd (vWg) im`Tw l`gdw hY, ies qrHW ieh Cl swry jIvW ƒ fob irhw hY [ (hy pRBU!) nwnk (qyry A`gy) Arz krdw hY ik qYQoN ibnw (ieh jgq) Cl hY [1[

ਮਃ ੧ ॥ ਸਚੁ ਤਾ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਰਿਦੈ ਸਚਾ ਹੋਇ ॥ ਕੂੜ ਕੀ ਮਲੁ ਉਤਰੈ ਤਨੁ ਕਰੇ ਹਛਾ ਧੋਇ ॥ ਸਚੁ ਤਾ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਸਚਿ ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ ॥ ਨਾਉ ਸੁਣਿ ਮਨੁ ਰਹਸੀਐ ਤਾ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥ ਸਚੁ ਤਾ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਜੁਗਤਿ ਜਾਣੈ ਜੀਉ ॥ ਧਰਤਿ ਕਾਇਆ ਸਾਧਿ ਕੈ ਵਿਚਿ ਦੇਇ ਕਰਤਾ ਬੀਉ ॥ ਸਚੁ ਤਾ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਸਿਖ ਸਚੀ ਲੇਇ ॥ ਦਇਆ ਜਾਣੈ ਜੀਅ ਕੀ ਕਿਛੁ ਪੁੰਨੁ ਦਾਨੁ ਕਰੇਇ ॥ ਸਚੁ ਤਾਂ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਆਤਮ ਤੀਰਥਿ ਕਰੇ ਨਿਵਾਸੁ ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੋ ਪੁਛਿ ਕੈ ਬਹਿ ਰਹੈ ਕਰੇ ਨਿਵਾਸੁ ॥ ਸਚੁ ਸਭਨਾ ਹੋਇ ਦਾਰੂ ਪਾਪ ਕਢੈ ਧੋਇ ॥ ਨਾਨਕੁ ਵਖਾਣੈ ਬੇਨਤੀ ਜਿਨ ਸਚੁ ਪਲੈ ਹੋਇ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 468}

pdArQ:- qw pru—qW hI, qdoN hI [ jwxIAY—jwixAw jw skdw hY [ scu—(Sbd ‘kUVu’ dy ault Sbd ‘scu’ hY; ‘kUVu’ dw ArQ hY ‘Clu’ jo AslIAq qoN ibnw hY, jo auqnw icr hI hY, ijqnw icr aus dw bxwx vwlw aus dI hoNd cwhuMdw hY [ ies dy ault ‘scu’ dw ArQ hY) AslIAq [ irdY—ihrdy ivc [ scw—AslIAq vwlw, hrI [ kUV kI mlu—mwieAw rUp Cl dI (mn au~qy) mYl [ rhsIAY—iKV pYNdw hY [ moK duAwru—mukqI dw drvwzw, mwieAw rUp Cl dy zMjIrW qoN Cu`tx dw rsqw [ jugiq—izMdgI sohxy qrIky nwl guzwrn dw FMg [ Driq kwieAw—srIr rUp DrqI [ dyie—dy dyvy, bIj dyvy [ krqw bIau—krqwr dw (‘nwm’ rUp) bIj [ Awqm qIriQ—Awqm rUp qIrQ au~qy [ bih rhY—bYTw rhy, mn ƒ ivkwrW vl dOVn qoN rok r`Ky [

ArQ:- (jgq rUp Cl vloN vwSnw prq ky, jgq dy) Asly dI smJ qdoN hI AwauNdI hY jdoN auh AslIAq dw mwlk (r`b) mnu`K dy ihrdy ivc itk jwey [ qdoN mwieAw Cl dw Asr mn qoN dUr ho jWdw hY (Pyr mn dy nwl srIr BI suMdr ho jWdw hY, srIrk ieMdry BI gMdy pwsy vloN ht jWdy hn, mwno) srIr Dup ky sw& ho jWdw hY [

(mwieAw Cl vloN mn dy Purny ht ky, kudrq dy) Asly dI smJ qdoN hI AwauNdI hY, jd mnu`K aus Asly ivc mn joVdw hY, (qdoN aus AslIAq vwly dw) nwm sux ky mnu`K dw mn iKVdw hY qy aus ƒ (mwieAw dy bMDnW qoN) suqMqr hox dw rwh iml jWdw hY [

jgq dy Asly pRBU dI smJ qdoN pYNdI hY, jdoN mnu`K r`bI jIvn (guzwrn dI) jugqI jwxdw hovy, Bwv, srIr rUp DrqI ƒ iqAwr krky ies ivc pRBU dw nwm bIj dyvy [

s`c dI prK qdoN huMdI hY, jdoN s`cI is`iKAw (gurU pwsoN) ley Aqy (aus is`iKAw au~qy c`l ky) sB jIvW au~qy qrs krn dI jwc is`Ky qy (loVvMdW ƒ) kuJ dwn puMn kry [

aus Dur-AMdrlI AslIAq nwl qdoN hI jwx-pCwx huMdI hY jdoN mnu`K Dur AMdrly qIrQ au~qy itky, Awpxy gurU pwsoN aupdyS lY ky aus AMdrly qIrQ au~qy bYTw rhy, au~Qy hI sdw invws r`Ky [

nwnk Arz krdw hY ijnHW mnu`KW dy ihrdy ivc AslIAq dw mwlk pRBU itikAw hoieAw hY, aunHW dy swry du`KW dw ielwj auh Awp bx jWdw hY, (ikauNik auh) swry ivkwrW ƒ (aus ihrdy ivcoN) Do ky k`F dyNdw hY (ij`Qy auh v`s irhw hY) [2[

ਪਉੜੀ ॥ ਦਾਨੁ ਮਹਿੰਡਾ ਤਲੀ ਖਾਕੁ ਜੇ ਮਿਲੈ ਤ ਮਸਤਕਿ ਲਾਈਐ ॥ ਕੂੜਾ ਲਾਲਚੁ ਛਡੀਐ ਹੋਇ ਇਕ ਮਨਿ ਅਲਖੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਫਲੁ ਤੇਵੇਹੋ ਪਾਈਐ ਜੇਵੇਹੀ ਕਾਰ ਕਮਾਈਐ ॥ ਜੇ ਹੋਵੈ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਤਾ ਧੂੜਿ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਦੀ ਪਾਈਐ ॥ ਮਤਿ ਥੋੜੀ ਸੇਵ ਗਵਾਈਐ ॥੧੦॥ {ਪੰਨਾ 468}

pdArQ:- dwnu—b^SS [ mihMfw—myrw, Bwv, myry vwsqy [ qlI Kwku—(pYrW dIAW qlIAW dI Kwk, crn-DUV [ q—qW [ kUVw—kUV ivc Pswx vwlw, mwieAw dy jwl ivc Pswx vwlw [ AlKu—AidRSt [ qyvyho—iqho ijhw hI [ jyvyhI—ijho ijhI [ pUrib—pihly qoN, mu`F qoN, Dur qoN [ iliKAw—ipCly kIqy hoey krmW dy sMskwrW dI hoNd [ miq QoVI—AwpxI miq QoiV hovy, jy AwpxI QoVI mq dI tyk r`KIey [10[

ArQ:- (myrw ieh ic`q krdw hY ik mYƒ sMqW dy) pYrW dI ^wk dw dwn imly [ jy ieh dwn iml jwey, qW m`Qy au~qy lwxI cwhIdI hY [ (hor) lwlc, jo mwieAw dy jwl ivc hI PsWdw hY, C`f dyxw cwhIdw hY, Aqy mn ƒ kyvl pRBU ivc joV ky aus dI BgqI krnI cwhIdI hY, (ikauNik) mnu`K ijs qrHW dI kwr krdw hY, auho ijhw aus ƒ Pl iml jWdw hY [ pr sMq jnW dy pYrW dI ^wk qW hI imldI hY jy cMgy Bwg hox [ (gurmuKW dw Awsrw-prnw C`f ky) jy AwpxI hoCI ijhI mq dI tyk r`KIey qW (ies dy Awsry) kIqI hoeI Gwl-kmweI ivArQ jWdI hY [10[

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥ ਸਚਿ ਕਾਲੁ ਕੂੜੁ ਵਰਤਿਆ ਕਲਿ ਕਾਲਖ ਬੇਤਾਲ ॥ ਬੀਉ ਬੀਜਿ ਪਤਿ ਲੈ ਗਏ ਅਬ ਕਿਉ ਉਗਵੈ ਦਾਲਿ ॥ ਜੇ ਇਕੁ ਹੋਇ ਤ ਉਗਵੈ ਰੁਤੀ ਹੂ ਰੁਤਿ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਪਾਹੈ ਬਾਹਰਾ ਕੋਰੈ ਰੰਗੁ ਨ ਸੋਇ ॥ ਭੈ ਵਿਚਿ ਖੁੰਬਿ ਚੜਾਈਐ ਸਰਮੁ ਪਾਹੁ ਤਨਿ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਭਗਤੀ ਜੇ ਰਪੈ ਕੂੜੈ ਸੋਇ ਨ ਕੋਇ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 468}

pdArQ:- sic—s`c ivc [ sic kwlu—s`c ivc kwl pY igAw hY AslIAq dI prK nhIN rhI [ kwlK—kwlwpn, ivkwrW dI isAwhI [ byqwl—BUq pRyq [ bIau—nwm rUp bIj [ bIij—bIj ky [ ikau augvY—nhIN au~g skdI [ dwil—dwxy dy dovyN ih`sy vKo vKry [ ieku—swbq bIj [ ruqI hU ruiq—ruqW ivcoN ruq, Bwv cMgI ruq, PbvIN ruq [ pwh—lwg, k`pVy ƒ p`kw rMg cwVHn leI jo pwxI ivc rMg qoN pihlW pweIdI hY [ korY—kory (k`pVy) ƒ [ rMgu soie—auh (p`kw) rMg jo (hoxw cwhIdw hY, Bwv) vDIAw p`kw rMg [ srmu—imhnq [ rpY—rMigAw jwey [ kUVY—kUV dI Cl T`gI dI [ soie—^br, iBxK [1[

{not—ies slok ivc do idRStWq id`qy gey hn pihlIAW 3 qukW ivc KyqI bIjx dw Aqy dUjIAW 3 qukW ivc k`pVw rMgx dw [ pihly idRStWq ivc d`isAw igAw hY ik ijvyN swbq dwxw hI bIijAW au~g skdw hY, jy dwxw dl id`qw jwey, qW nhIN au~gdw [ iesy qrHW jy mn do-PwV rhy, Bwv, jy AMdr duic`qw-pn rhy, qW ‘nwm’ bIj au~g nhIN skdw, vD-Pul nhIN skdw [

dUjy idRStWq ivc iliKAw hY ik kory k`pVy ƒ p`kw rMg nhIN cVH skdw [ pihlW KuMb qy cwVHn dI loV hY, Pyr rMg dyx qoN pihlW pwh dyxI pYNdI hY [ iesy qrHW ies kory mn ƒ nwm ivc rMgx vwsqy pihlW r`b dy fr rUp KuMb qy cwVHn dI loV hY [ ies qrHW ies dw korw-pn (inrdieqw) dUr ho jWdw hY, jIv r`b dy fr ivc rih ky jIAW qy qrs krn l`g pYNdw hY [ Pyr ies mn ƒ imhnq dI pwh id`qI jwey, Bwv Awls iqAwg ky au~dmI bixAw rhy [ qdoN r`b dy BgqI-rMg ivc rMigAW sohxy rMg vwlw ho jWdw hY [}

ArQ:- (sMswrk jIvW dy ihrdy ivcoN) s`c au~f igAw hY Aqy kUV hI kUV prDwn ho irhw hY, kljug dI (pwpW dI) kwlK dy kwrn jIv BUqny bx rhy hn (Bwv, jgq dw moh prbl ho irhw hY, jgq dy swjxhwr nwl sWJ bxwx dw i^Awl jIvW dy ihridAW ivcoN dUr ho irhw hY, Aqy ismrn qoN ibnw jIv mwno BUqny hn) [ ijnHW ny (hrI dw nwm) bIj (Awpxy ihridAW ivc) bIijAw, auh ies jgq qoN soBw K`t ky gey [ pr hux (nwm dw) AMkur PutxoN rih igAw hY, (ikauNik mn) dwl vWg (do-PwV ho rhy hn, Bwv duic`qw-pn dy kwrn jIvW dw mn nwm ivc nhIN juVdw) [ bIj au~gdw qW hI hY, jy bIj swbq hovy Aqy bIjx dI ruq vI cMgI PbvIN hovy, (iesy qrHW r`b dw nwm-AMkur BI qW hI Putdw hY jy mn swbq hovy, jy pUrn qOr qy r`b vl l`gw rhy Aqy smw AMimRq vylw BI KuMJwieAw nw jwey) [

hy nwnk! jy lwg n vrqI jwey qW kory k`pVy ƒ auh (sohxw p`kw) rMg nhIN cVHdw (jo lwg vriqAW cVHdw hY [ iesy qrHW jy ies kory mn ƒ r`b dy nwm-rMg ivc sohxw rMg dyxw hovy, qW pihlW ies ƒ) r`b dy fr rUp KuMb qy DrIey; Pyr imhnq qy au~dm dI pwh dyeIey [ (ies qoN ipCoN) hy nwnk! jy (ies mn ƒ) r`b dI BgqI ivc rMigAw jwey, qW mwieAw-Cl ies dy nyVy BI nhIN Cuh skdw [1[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh