ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 466

ਮਃ ੧ ॥ ਮਿਟੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ ਪੇੜੈ ਪਈ ਕੁਮ੍ਹ੍ਹਿਆਰ ॥ ਘੜਿ ਭਾਂਡੇ ਇਟਾ ਕੀਆ ਜਲਦੀ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ ॥ ਜਲਿ ਜਲਿ ਰੋਵੈ ਬਪੁੜੀ ਝੜਿ ਝੜਿ ਪਵਹਿ ਅੰਗਿਆਰ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਨਿ ਕਰਤੈ ਕਾਰਣੁ ਕੀਆ ਸੋ ਜਾਣੈ ਕਰਤਾਰੁ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 466}

pdArQ:- kIAw—bxweIAW [ kry pukwr—(auh im`tI, mwno) pukwr krdI hY [ jil jil—sV sV ky [ pvih—(BuM\y) ifgdy hn [ ijin krqY—ijs krqwr ny [ kwrxu—jgq dI mwieAw [2[

ArQ:- (muslmwn ieh i^Awl krdy hn ik mrn qoN ipCoN ijnHW dw srIr swiVAw jWdw hY, auh dozk dI A`g ivc sVdy hn, pr) aus QW dI im`tI BI ij`Qy muslmwn murdy d`bdy hn (keI vwrI) kuimHAwr dy v`s pY jWdI hY (Bwv, auh im`tI cIkxI hox krky kuimHAwr lok keI vwrI auh im`tI BWfy bxwx leI lY AwauNdy hn); (kuimHAwr aus im`tI ƒ) GV ky (aus dy) BWfy qy ie`tW bxwauNdw hY, (qy AwvI ivc pY ky, auh im`tI, mwno) sVdI hoeI pukwr krdI hY, sV ky ivcwrI roNdI hY qy aus ivcoN AMigAwry JV JV ky ifgdy hn, (pr injwq jW dozk dw murdw srIr dy swVn jW d`bx nwl koeI sMbMD nhIN hY), hy nwnk! ijs krqwr ny jgq dI mwieAw rcI hY, auh (Asl Byd ƒ) jwxdw hY [2[

Bwv:- jdoN jIvwqmw Awpxw srIr-colw C`f jwey, qW aus srIr ƒ d`bx jW swVn Awidk iksy ikirAw dw koeI Asr jIvwqmw au~qy nhIN pY skdw [ ijqnw icr ieh srIr ivc rihMdw sI, qdoN dy kIqy hoey krmW Anuswr hI aus dI iksmq dw &Yslw huMdw hY [

auh &Yslw kI hY? hryk jIv sbMDI ies pRSn dy au~qr ƒ qW krqwr hI jwxdw hY, ijs ny jgq-mrXwdw rcI hY (Bwv, r`b Awp hI jwxdw hY, ik jIv AwpxI kmweI Anuswr aus dy hukm ivc ik`Qy jw A`piVAw hY) [ so ieh JgVw ivArQ hY [ iek ivcwr jo hryk jIv leI guxkwrI hY, auh ieh hY:

“auqmu eyhu bIcwru hY ijin scy isau icqu lwieAw ] jg jIvnu dwqw pwieAw ]”

qIjI pwiqSwhI BI iesy i^Awl ƒ ieauN PurmwauNdy hn:

iek dJih iek dbIAih ieknw kuqy Kwih ] ieik pwxI ivic austIAih ieik BI iPir hsix pwih ] nwnk eyv n jwpeI ikQY jwie smwih ]2]16]  soriT kI vwr m: 3

ਪਉੜੀ ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਆ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਵਿਚਿ ਆਪੁ ਰਖਿਓਨੁ ਕਰਿ ਪਰਗਟੁ ਆਖਿ ਸੁਣਾਇਆ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਿਐ ਸਦਾ ਮੁਕਤੁ ਹੈ ਜਿਨਿ ਵਿਚਹੁ ਮੋਹੁ ਚੁਕਾਇਆ ॥ ਉਤਮੁ ਏਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ਹੈ ਜਿਨਿ ਸਚੇ ਸਿਉ ਚਿਤੁ ਲਾਇਆ ॥ ਜਗਜੀਵਨੁ ਦਾਤਾ ਪਾਇਆ ॥੬॥ {ਪੰਨਾ 466}

not:- ‘pwieE’ qy ‘pwieAw’ dy ArQ ieh krny ik ipCly smy ivc ‘pwieAw’ qy ‘hux pwieAw’ ivAwkrx Anuswr ASu`D hn [ pwieE qy pwieAw dovyN hI BUq kwl dy rUp hn, dohW dw ieko hI ArQ hY [ (vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’) [ do vwrI auho g`l AwKx nwl ies i^Awl au~qy zor id`qw igAw hY ik gurU qoN ibnw iksy ƒ r`b nhIN imilAw [

pdArQ:- iknY—ikin hI, iksy ny hI [ pwieE—pwieAw [ riKEnu—aus ny r`K id`qw hY (ies ik®Aw-rUp ƒ smJx vwsqy vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’) [ siqgur imilAY—jy (ieho ijhw) gurU iml pey [ ijin—ijs (mnu`K) ny [ jg jIvnu—jgq dw jIvn, jgq dI jwn (pRBU) [

ArQ:- iksy mnu`K ƒ (‘jg jIvnu dwqw’) siqgur qoN ibnw (Bwv, siqgurU dI Srn pYx qoN ibnw) nhIN imilAw, (ieh s`c jwxo ik) iksy mnu`K ƒ siqgur dI Srn pYx qoN ibnw (‘jg jIvn dwqw’) nhIN imilAw [ (ikauNik pRBU ny) Awpxy Awp ƒ r`iKAw hI siqgurU dy AMdr hY, (Bwv, pRBU gurU dy AMdr swiKAwq hoieAw hY) (AsW hux ieh g`l sB ƒ) KulHm-KulHw AwK ky suxw id`qI hY [ jy (ieho ijhw) gurU, ijs ny Awpxy AMdroN (mwieAw dw) moh dUr kr id`qw hY, mnu`K ƒ iml pey qW mnu`K mukq (Bwv, mwiek bMDnW qoN Azwd) ho jWdw hY [

(hor swrIAW isAwxpW nwloN) ieh ivcwr sohxI hY ik ijs mnu`K ny Awpxy gurU nwl ic`q joiVAw hY aus ƒ jg-jIvn dwqw iml ipAw hY [6[

ਸਲੋਕ ਮਃ ੧ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਆਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਜੰਮਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੁਆ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਦਿਤਾ ਹਉ ਵਿਚਿ ਲਇਆ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਖਟਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਸਚਿਆਰੁ ਕੂੜਿਆਰੁ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਨਰਕਿ ਸੁਰਗਿ ਅਵਤਾਰੁ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਹਸੈ ਹਉ ਵਿਚਿ ਰੋਵੈ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਭਰੀਐ ਹਉ ਵਿਚਿ ਧੋਵੈ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਜਾਤੀ ਜਿਨਸੀ ਖੋਵੈ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੂਰਖੁ ਹਉ ਵਿਚਿ ਸਿਆਣਾ ॥ ਮੋਖ ਮੁਕਤਿ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਾ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮਾਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਛਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਕਰਿ ਕਰਿ ਜੰਤ ਉਪਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਬੂਝੈ ਤਾ ਦਰੁ ਸੂਝੈ ॥ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣਾ ਕਥਿ ਕਥਿ ਲੂਝੈ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੀ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੁ ॥ ਜੇਹਾ ਵੇਖਹਿ ਤੇਹਾ ਵੇਖੁ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 466}

pdArQ:- hau—mYN, jIv dw AwpxI ‘mYN’ dw i^Awl, AwpxI v`KrI hsqI dw i^Awl, r`b nwloN A`frI hoNd dw i^Awl [ gieAw—guAwicAw, nukswn hoieAw [ nrik surig Avqwru—nrk jW surg ivc pYxw [ BrIAY—(pwpW dI mYl nwl) mlIn ho jWdw hY [ jwqI ijnsI—zwq pwq [ swr—smJ [ CwieAw—(mwieAw dw) swieAw [ sUJY—suJ pYNdw hY, id`s pYNdw hY [ kiQ kiQ—AwK AwK ky [ lUJY—lu`Jdw hY iK`Jdw hY [ hukim—(r`b dy) hukm Anuswr [ lyKu—(ieh haumY vwlw) lyK, jIv dy AMdr dw ieh sMskwr ik mYN iek A`frI hsqI hW [ vyKih—(jIv) vyKdy hn, (hornW vl) vyKdy hn, jIAW dI nIAq huMdI hY [ vyKu—idR`S, Skl, srUp, v`KrI hsqI, hauN [

ArQ:- (jd qweIN jIv) ‘hau’ ivc (hY, Bwv, r`b nwloN qy r`b dI kudrq nwloN AwpxI A`frI hsqI bxweI bYTw hY, qd qweIN kdy) jgq ivc AwauNdw hY (kdy) jgq qoN clw jWdw hY, kdy jMmdw hY, kdy mrdw hY [ jIv ies A`frI hoNd dI h`dbMdI ivc hI rih ky kdy (iksy loVvMdy ƒ) dyNdw hY, kdy (AwpxI loV ƒ pUrI krn leI iksy pwsoN) lYNdw hY [ iesy ‘mYN, mYN’ dy i^Awl ivc (ik ieh kMm ‘mYN’ krdw hW, ‘mYN’ krdw hW) kdy K`tdw kdy gvwauNdw hY [

ijqnw icr jIv myr-qyr vwlI h`dbMdI ivc hY, (lokW dIAW nzrW ivc) kdy s`cw hY kdy JUTw hY jd qweIN Awpxy kwdr nwloN v`KrI hoNd dy Brm ivc hY, qd qweIN Awpxy kIqy pwpW qy puMnW dI igxqI igxdw rihMdw hY (Bwv, ieh socdw hY ik ‘mY’ ieh Bly kMm kIqy hn, ‘mY’ ieh mwVy kMm kIqy hn) qy iesy vKyvyN ivc rihx krky (Bwv, r`b ivc Awpxw Awp iek-rUp nw krn krky) kdy nrk ivc pYNdw hY kdy surg ivc [

jd qweIN Awpxy krqwr nwloN v`KrI hoNd ivc jIv b`Jw ipAw hY, qd qk kdy h`sdw hY kdy roNdw hY (Bwv, Awpxy Awp ƒ kdy suKI smJdw hY kdy du`KI) r`b nwloN AwpxI hsqI v`KrI r`Kx kr ky kdy aus dw mn pwpW dI mYl ivc ilbV jWdw hY, kdy auh (Awpxy hI au~dm dy Awsry) aus mYl ƒ DoNdw hY [ ies vKrI hoNd ivc gRisAw hoieAw jIv kdy zwqpwq dy i^Awl ivc pY ky (Bwv ieh i^Awl kr ky ik mYN au~cI jwqI dw hW Awpxw Awp) gvw lYNdw hY [

ijqnw icr jIv AwpxI v`KrI hoNd dI cwr-dIvwrI dy AMdr hY, ieh (lokW dI nzr ivc) kdy mUrK (igixAw jWdw) hY kdy isAwxw (pr BwvyN ieh mUrK smiJAw jwey qy BwvyN isAwxw, jd qk ies h`d-bMdI dy ivc b`Jw hoieAw hY, ies h`dbMdI qoN bwhr hox dI, Bwv) moK mukqI dI smJ ies ƒ nhIN Aw skdI [

jd qweIN r`b qoN ivCoVy dI hwlq ivc hY, qd qweIN jIv ‘mwieAw mwieAw’ (kUkdw iPrdw hY), qd qweIN ies auqy mwieAw dw prBwv ipAw hoieAw hY; r`b qoN ivCiVAw rih ky jIv muV muV pYdw huMdw hY [

jdoN r`b qoN ivCoVy vwlI hwlq ƒ smJ lYNdw hY, Bwv, jdoN ies ƒ sUJ pYNdI hY ik mYN AwpxI vKyvyN vwlI h`dbMdI ivc kYd hW, (r`b nwloN tuitAw ipAw hW) qdoN ies ƒ r`b dw drvwzw l`B pYNdw hY, (nhIN qW) jd qk ies igAwn qoN s`Kxw hY, qd qweIN (zbwnI) igAwn dIAW g`lW AwK AwK ky (Awpxy Awp ƒ igAwnvwn jwx ky sgoN Awpxw AMdr) lUµhdw hY [

hy nwnk! jIv ijvyN ijvyN vyKdy hn, iqho ijhw auhnW dw srUp bx jWdw hY (Bwv, ijs ijs nIXq nwl dUjy mnu`KW nwl vrqdy hn, ausy qrHW dy AMdr sMskwr iek`Ty ho ky auho ijhw aunHW dw Awpxw v`Krw mwnsk-srUp bx jWdw hY, auho ijhI auhnW dI vKrI hsqI bx jWdI hY; auho ijhI auhnW dI ‘hau’ bx jWdI hY, pr) ieh lyK (BI) r`b dy hukm ivc hI iliKAw jWdw hY, (Bwv hryk jIv dI ieh vKo vKrI hsqI, vKo vKrI ‘hau’ r`b dy hukm dy Anuswr hI bxdI hY, r`b dw iek Aijhw inXm b`Jw hoieAw hY ik hryk mnu`K dy Awpxy kIqy krmW dy sMskwr Anuswr, aus dy Awly duAwly Awpxy hI iehnW sMskwrW dw jwl qixAw jw ky, aus r`bI inXm Anuswr dI rwhIN mnu`K dI AwpxI iek vKrI suAwrQI hsqI bx jWdI hY) [1[

ਮਹਲਾ ੨ ॥ ਹਉਮੈ ਏਹਾ ਜਾਤਿ ਹੈ ਹਉਮੈ ਕਰਮ ਕਮਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਏਈ ਬੰਧਨਾ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜੋਨੀ ਪਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਕਿਥਹੁ ਊਪਜੈ ਕਿਤੁ ਸੰਜਮਿ ਇਹ ਜਾਇ ॥ ਹਉਮੈ ਏਹੋ ਹੁਕਮੁ ਹੈ ਪਇਐ ਕਿਰਤਿ ਫਿਰਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗੁ ਹੈ ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸੁ ਮਾਹਿ ॥ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਜੇ ਆਪਣੀ ਤਾ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਕਮਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕੁ ਕਹੈ ਸੁਣਹੁ ਜਨਹੁ ਇਤੁ ਸੰਜਮਿ ਦੁਖ ਜਾਹਿ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 466}

pdArQ:- jwiq—kudrqI suBwau, l`Kx [ haumY krm—haumY dy kMm, auh kMm ijnHW nwl ‘hau’ bxI rhy [ eyeI—iehY hI [ ikqu sMjim—iks jugqI nwl, iks qrIky nwl [ pieAY ikriq iPrwih—ikrq dy pwx dy kwrn jIv iPrdy hn, kIqy hoey krmW dy sMskwrW Anuswr jIv muV auhnW hI kMmW ƒ krn vwsqy dOVdy hn [ dIrG—lµmw, Fyr icr rihx vwlw [ {iksy kusMg ivc pY ky jdoN iek do vwrI Srwb pIiqAW iksy mnu`K ƒ Srwb pIx dw cskw pY jWdw hY, qW auh cskw hI muV Awpxy Awp aus ƒ Srwb-Kwny vl leI iPrdw hY; ies qrHW auh cskw hor vD jWdw hY, ieh iek dIrG rog bx jWdw hY [ iesy qrHW jo BI Awdq iek vwrI bxdI hY auh Awpxy Awp ies inXm Anuswr lµmI huMdI jWdI hY [} dwrU BI—ielwj BI hY, (Bwv, ieh haumY ielwj qoN ibnw nhIN hY) [ iesu mwih—ies haumY ivc, ies haumY dw [

dwrU BI iesu mwih— {not:- Sbd ‘BI’ ijs Sbd dy nwl vriqAw jWdw hY, aucwrn ivc qy ArQ ivc aus au~qy zor dyeIdw hY [ ies auprlI quk ivc Sbd ‘dwrU’ ƒ bwkI SbdW nwloN vDIk zor dy ky pVHnw hY [ ies qrHW pwT krn dy nwl hI ies dw ArQ BI KulH jWdw hY [ keI s`jx pwT vyly Sbd ‘iesu’ au~qy zor dyNdy hn, ijs dw is`tw ieh inkldw hY ik ArQ krn vyly AOJVy pY jweIdw hY, ikauNik vDIk iDAwn Sbd ‘iesu’ vl rihMdw hY [ iehI kwrn hY ik keI s`jx ies quk dw ArQ krn vyly ieh pu`Cdy suxIdy hn ik ‘ies haumY dy ivc hI dwrU iks qrHW hY’ [}

nwnku khY—AwKdw hY [ iequ sMjim—ies jugqI nwl [

ArQ:- ‘haumY’ dw suBwau iehI hY (Bwv, jy r`b nwloN vKrI Apx`q bxI rhy qW aus dw is`tw iehI inlkdw hY ik jIv) auhI kMm krdy hn, ijnHW nwl ieh vKrI hoNd itkI rhy [ ies vKrI hoNd dy bMDn BI iehI hn (Bwv, vKrI hoNd dy Awsry kIqy hoey kMmW dy sMskwr rUp zMjIr BI iehI hn, ijnHW dy AMdr Gyry hoey jIv) muV muV jUnW ivc pYNdy hn [

(suqy hI mn ivc pRSn auTdw hY ik jIv dw) ieh A`frI hsqI vwlw Brm ik`QoN pYdw huMdw hY Aqy iks qrIky nwl ieh dUr ho skdw hY [

(ies dw au~qr ieh hY ik) ieh vKrI S^sIAq-bxwn vwlw r`b dw hukm hY Aqy jIv ipCly kIqy hoey kMmW dy sMskwrW Anuswr muV auhnW hI kMmW ƒ krn vl dOVdy hn (Bwv, pihlI hI S^sIAq ƒ kwiem r`Kx vwly kMm krnw locdy hn) [

ieh haumY iek lµmw rog hY, pr ieh lw-ielwj nhIN hY [ jy pRBU AwpxI imhr kry, qW jIv gurU dw Sbd kmWdy hn [ nwnk AwKdw hY, hy loko! ies qrIky nwl (haumY rUpI dIrG rog qoN pYdw hoey hoey) du`K dUr ho jWdy hn [2[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh