ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 93

ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀਉ ਕੀ ॥ ਪਹਰਿਆ ਕੈ ਘਰਿ ਗਾਵਣਾ ॥ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਰੇ ਨਰ ਗਰਭ ਕੁੰਡਲ ਜਬ ਆਛਤ ਉਰਧ ਧਿਆਨ ਲਿਵ ਲਾਗਾ ॥ ਮਿਰਤਕ ਪਿੰਡਿ ਪਦ ਮਦ ਨਾ ਅਹਿਨਿਸਿ ਏਕੁ ਅਗਿਆਨ ਸੁ ਨਾਗਾ ॥ ਤੇ ਦਿਨ ਸੰਮਲੁ ਕਸਟ ਮਹਾ ਦੁਖ ਅਬ ਚਿਤੁ ਅਧਿਕ ਪਸਾਰਿਆ ॥ ਗਰਭ ਛੋਡਿ ਮ੍ਰਿਤ ਮੰਡਲ ਆਇਆ ਤਉ ਨਰਹਰਿ ਮਨਹੁ ਬਿਸਾਰਿਆ ॥੧॥ ਫਿਰਿ ਪਛੁਤਾਵਹਿਗਾ ਮੂੜਿਆ ਤੂੰ ਕਵਨ ਕੁਮਤਿ ਭ੍ਰਮਿ ਲਾਗਾ ॥ ਚੇਤਿ ਰਾਮੁ ਨਾਹੀ ਜਮ ਪੁਰਿ ਜਾਹਿਗਾ ਜਨੁ ਬਿਚਰੈ ਅਨਰਾਧਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਬਾਲ ਬਿਨੋਦ ਚਿੰਦ ਰਸ ਲਾਗਾ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਮੋਹਿ ਬਿਆਪੈ ॥ ਰਸੁ ਮਿਸੁ ਮੇਧੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਬਿਖੁ ਚਾਖੀ ਤਉ ਪੰਚ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਤਾਪੈ ॥ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਛੋਡਿ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਮਤਿ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਨ ਅਰਾਧਿਆ ॥ ਉਛਲਿਆ ਕਾਮੁ ਕਾਲ ਮਤਿ ਲਾਗੀ ਤਉ ਆਨਿ ਸਕਤਿ ਗਲਿ ਬਾਂਧਿਆ ॥੨॥ ਤਰੁਣ ਤੇਜੁ ਪਰ ਤ੍ਰਿਅ ਮੁਖੁ ਜੋਹਹਿ ਸਰੁ ਅਪਸਰੁ ਨ ਪਛਾਣਿਆ ॥ ਉਨਮਤ ਕਾਮਿ ਮਹਾ ਬਿਖੁ ਭੂਲੈ ਪਾਪੁ ਪੁੰਨੁ ਨ ਪਛਾਨਿਆ ॥ ਸੁਤ ਸੰਪਤਿ ਦੇਖਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਗਰਬਿਆ ਰਾਮੁ ਰਿਦੈ ਤੇ ਖੋਇਆ ॥ ਅਵਰ ਮਰਤ ਮਾਇਆ ਮਨੁ ਤੋਲੇ ਤਉ ਭਗ ਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਵਿਗੋਇਆ ॥੩॥ ਪੁੰਡਰ ਕੇਸ ਕੁਸਮ ਤੇ ਧਉਲੇ ਸਪਤ ਪਾਤਾਲ ਕੀ ਬਾਣੀ ॥ ਲੋਚਨ ਸ੍ਰਮਹਿ ਬੁਧਿ ਬਲ ਨਾਠੀ ਤਾ ਕਾਮੁ ਪਵਸਿ ਮਾਧਾਣੀ ॥ ਤਾ ਤੇ ਬਿਖੈ ਭਈ ਮਤਿ ਪਾਵਸਿ ਕਾਇਆ ਕਮਲੁ ਕੁਮਲਾਣਾ ॥ ਅਵਗਤਿ ਬਾਣਿ ਛੋਡਿ ਮ੍ਰਿਤ ਮੰਡਲਿ ਤਉ ਪਾਛੈ ਪਛੁਤਾਣਾ ॥੪॥ ਨਿਕੁਟੀ ਦੇਹ ਦੇਖਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੈ ਮਾਨ ਕਰਤ ਨਹੀ ਬੂਝੈ ॥ ਲਾਲਚੁ ਕਰੈ ਜੀਵਨ ਪਦ ਕਾਰਨ ਲੋਚਨ ਕਛੂ ਨ ਸੂਝੈ ॥ ਥਾਕਾ ਤੇਜੁ ਉਡਿਆ ਮਨੁ ਪੰਖੀ ਘਰਿ ਆਂਗਨਿ ਨ ਸੁਖਾਈ ॥ ਬੇਣੀ ਕਹੈ ਸੁਨਹੁ ਰੇ ਭਗਤਹੁ ਮਰਨ ਮੁਕਤਿ ਕਿਨਿ ਪਾਈ ॥੫॥ {ਪੰਨਾ 93}

pdArQ:- grB kuMfl—mW dw pyt, kuMfl vWg dw grB-AsQwn [ AwCq—huMdw sYN [ aurD—au~cw [ ilv—ibRqI, suriq [ imrqk ipMif—im`tI dy goly ivc, srIr ivc [ pd—hoNd, hsqI [ md—AhMkwr, mwx [ nw—nhIN sI [ Aih—idn [ inis—rwq [ eyku—ie`k pRBU [ nwgw—AxhoNd, ABwv [ qy—auh {bhu-vcn} [ sMmlu—cyqy kr [ pswirAw—iKlwirAw hY, jMjwlW ivc PswieAw hY [ Coif—C`f ky [ imRq mMfl—jgq, sMswr [ qau—jdoN [ nrhir—prmwqmw ƒ [ mnhu—mn qoN [1[

mUiVAw—hy mUrK! kvn kumiq—ikhVI BYVI m`qy? BRim—BulyKy ivc [ cyiq—Xwd kr [ nwhI—nhIN qW [ jnu—jwno, mwno, ijvyN (lwK bydn ‘jxu’ AweI) [ AnrwDw—(Ainru`D), AmoV [1[rhwau[

ibnod—KyfW [ icMd—iDAwn [ ibAwpY—dibAw rihMdw hY [ moih—moh ivc [ rsu—suAwd, cskw [ imsu—bhwnw [ myDu—piv`qr [ ibKu—zihr [ pRgt—KulHy qOr qy, inrl`j ho ky, Jwkw lwh ky [ sMqwpY—sqwauNdy hn [ sMjmu—ieMidRAW ƒ rokxw [ suik®q miq—puMn krm krn vwlI bu`D [ kwl—kwlK [ Awin—ilAw ky [ skiq—iesqRI [ gil—gl ivc, gl nwl [2[

qrux—juAwnI [ qyju—zor [ iqRA muK—iesqRIAW dy mUMh [ johih—qUM q`kdw hYN [ sr Apsr—cMgw mMdw vylw, vylw kuvylw [ aunmq kwim—hy kwm ivc msq hoey hoey! sMpiq—Dn, ^uShwlI [ gribAw—AhMkwrI ho igAw [ KoieAw—Bulw bYTw hYN [ Avr mrq—hornW dy mrn qy [ qau—ies qrHW [ Bg muiK—BwgW nwl imilAw sRySt [ ivgoieAw—AjweIN gvw ilAw hY [3[

puMfr—ic`ty rMg dw kaul Pu`l [ kusm—Pu`l [ qy—qoN [ Dauly—ic`ty [ bwxI—bolI, Awvwz [ spq pqwl kI—sqvyN pqwl qoN AweI hoeI, bhuq m`Dm qy brIk [ locn—A`KW [ sRmih—co rhIAW hn, ivcNo nIr c`l irhw hY [ nwTI—n`s geI hY [ pvis—p Y rhI hY [ ibKY pwvis—iviSAW dI JVI [ Avgiq—AidRSt prmwqmw [ Avgiq bwix—pRBU dI is&iq-swlwh dI bwxI [ imRq mMfil—jgq ivc [4[

inkutI—in`kI ijhI [ inkutI dyh—in`ky in`ky bwl [ Duin—ipAwr, moh [ jIvn pd—izMdgI [ kwrn—vwsqy [ sUJY—id`sdw [ Qwkw—mu`k igAw [ qyju—srIrk bl [ Gir—Gr ivc [ AWgin—ivhVy ivc [ mrn mukiq—mrn dy ip`CoN mukqI [ ikin—iks ny?[5[

ArQ:- hy mnu`K! jdoN qUM mW dy pyt ivc sYN, qdoN qyrI suriq au~cy (pRBU dy) iDAwn ivc juVI rihMdI sI; (qYnUµ qdoN) srIr dI hoNd dw AhMkwr nhIN sI, idny rwq iek pRBU ƒ (ismrdw sYN), (qyry AMdr) AigAwn dI AxhoNd sI [ (hy mnu`K!) auh idn hux cyqy kr (qdoN qYƒ) bVy klyS qy qklI&W sn; pr hux qUM Awpxy mn ƒ (dunIAw dy jMjwlW ivc) bhuq Psw r`iKAw hY [ mW dw pyt C`f ky jdoN dw qUM jgq ivc AwieAw  hYN, qdoN qoN qUM Awpxy inrMkwr ƒ Bulw id`qw hY [1[

hy mUrK! qUM ikhVI m`qy, ikhVy BulyKy ivc l`gw hoieAw hYN? (smw h`QoN gvw ky) Pyr h`Q mlyNgw, pRBU ƒ ismr, nhIN qW jmpurI ivc D`ikAw jweyNgw, (qUM iPrdw hYN) ijvyN koeI AmoV bMdw iPrdw hY [1[rhwau[

(pihlW) qUM bwlpuxy dIAW KyfW dy iDAwn qy suAwd ivc l`gw irhw, qy sdw (iehnW dy hI) moh ivc PisAw irhw; (hux jdoN) qUM mwieAw-rUp ivhu ƒ rsdwiek qy piv`qr AMimRq smJ ky c`iKAw, qdoN qYnUµ pMjy (kwmwidk) KulHy qOr qy sqw rhy hn [ jp qp sMjm qy puMn krm krn vwlI bu`D qUM C`f bYTw hYN, pRBU dy nwm ƒ nhIN ismrdw [ (qyry AMdr) kwm zorW ivc hY, BYVy pwsy qyrI bu`DI l`gI hoeI hY, (kwmwqur ho ky) qUM iesqrI ƒ ilAw gl lwieAw hY [2[

(qyry AMdr) juAwnI dw joS hY, prweIAw znwnIAW dy mUMMh q`kdw hYN, vylw kuvylw BI qUM nhIN smJdw [ hy kwm ivc msq hoey hoey! hy pRbl mwieAw ivc Bu`ly hoey! qYnUµ ieh smJ nhIN ik pwp kIh hY qy puMn kIh hY [ pu`qrW ƒ Dn pdwrQW nUµ vyK ky qyrw mn AhMkwrI ho irhw hY; pRBU ƒ qUM ihrdy ivcoN ivswr bYTw hYN [ hornW (sMbMDIAW) dy moieAW qyrw mn jwc krdw hY (ik) ikqnI ku mwieAw (imlygI); ies qrHW qUM Awpxw au~qm qy sRySt (mnu`Kw) jnm AjweIN gvw ilAw [3[

qyry kys ic`ty kOl Pu`l qoN BI vDIk ic`ty ho gey hn, qyrI Awvwz (fwFI m`Dm ho geI hY, mwno) sqvyN pwqwl qoN AwauNdI hY [ qyrIAW A`KW isMm rhIAW hn, qyrI cqurweI vwlI bu`D kmzor ho cu`kI hY qW BI kwm (dI) mDwxI (qyry AMdr) pY rhI hY (Bwv, Ajy BI kwm dIAW vwSnW zorW ivc hn) [ iehnW hI vwSnW dy kwrn qyrI bu`D ivc iviSAW dI JVI l`gI hoeI hY, qyrw srIr rUp kOl Pu`l kumlw igAw hY [ jgq ivc Aw ky qUM prmwqmw dw Bjn C`f bYTw hYN; (smw ivhw jwx qy) ip`CoN h`Q mlyNgw [4[

in`ky in`ky bwl (pu`qr poqry) vyK ky (mnu`K dy mn ivc auhnW leI) moh pYdw huMdw hY, AhMkwr krdw hY, pr ies nUµ (ieh) smJ nhIN AwauNdI (ik sB kuJ C`f jwxw hY) [ A`KW qoN id`sxoN rih jWdw hY (iPr BI mnu`K) hor jIaUx leI lwlc krdw hY [ (Aw^r) srIr dw bl mu`k jWdw hY, (qy jdoN) jIv pMCI (srIr ivcoN) au~f jWdw hY (qdoN murdw dyh) Gr ivc, ivhVy ivc, peI hoeI cMgI nhIN l`gdI [

byxI AwKdw hY—hy sMq jno! (jy mnu`K dw swrI izMdgI ivc iehI hwl irhw, Bwv jIaUNidAW iksy vyly BI ivkwrW qy moh qoN mukq nwh hoieAw, jy jIvn-mukq nwh hoieAw, qW ieh s`c jwxo ik) mrn qoN ip`CoN mukqI iksy nUµ nhIN imldI [5[

Sbd dw Bwv:- jgq dI mwieAw ivc Ps ky jIv pRBU dI Xwd Bulw dyNdw hY; swrI aumr ivkwrW ivc hI guzwrdw hY [ buFypy ivc swry AMg kmzor ho jwx qy BI hor hor jIaUx dI lwlsw krI jWdw hY, pr pRBU dI Xwd vl iPr BI nhIN prqdw [ ies qrHW mnu`Kw jnm AjweIN gvw jWdw hY [

not:- “phirAw kY Gir gwvxw [”

Bwv:- (ies Sbd nUµ) aus ‘Gr’ ivc gwvxw hY ijs ivc auh Sbd gwvxw hY ijs dw isr-lyK hY “phry” [

ieh bwxI “phry” iesy hI rwg (isrI rwg) ivc gurU nwnk swihb dI hY “AstpdIAw” qoN ip`CoN drj hY [ 1430 s&y vwlI ‘bIV’ dy s&w 74 auqy [ aus dw isrlyK hY ‘isrI rwg phry mhlw 1 Gru 1’[

so, byxI jI dy ies Sbd dw ‘Gru’ BI ‘1’ hY [ ies nUµ ‘Gr’ pihly ivc gwvxw hY [

pr lPz ‘Gru 1’ dy QW ieqny l&z ‘phirAw kY Gir gwvxw’ ikauN ilKy gey hn? ‘phry mhlw 1’ Aqy byxI jI dy ies Sbd ivc zrUr koeI n koeI fUMGw sMbMD hovygw [ Awau, vyKIey:

<siqgur pRswid ] isrI rwgu mhlw phrY 1 Gru 1 ] pihlY pihrY rYix ky, vxjwirAw imqRw, hukim pieAw grBwis ] aurD qpu AMqir kry vxjwirAw imqRw Ksm syqI Ardwis ] Ksm syqI Ardwis vKwxY aurD iDAwin ilv lwgw ] nwmrjwdu AwieAw kil BIqir bwhuiV jwsI nwgw ] jYsI klm vuVI hY msqik qYsI jIAVy pwis ] khu nwnk pRwxI pihlY pihrY hukim pieAw grBwis ]1] {pMnw 74}

‘phirAW’ dy do Sbd siqgurU nwnk dyv jI dy hn [ auhnW ivcoN isr& pihly Sbd dw pihlw bMd ieQy pRmwx vjoN id`qw hY [ bwkI dovyN Sbd pwTk s`jx pMnw 74 qoN Awp pVH ky vyK lYx [ ies ie`k bMd ivc hI ghu nwl vyKo:

(1) qukW dI cwl gurU nwnk dyv Aqy byxI jI dI sWJI ie`k-smwn hY [

(2) dohW ivc keI l&z sWJy hn:

gurU nwnk  byxI

grBwis  grB kuMfl

aurD qpu  aurD iDAwn

(3) iek ‘quk’ hU-b-hU imldI hY:

byxI jI—‘aurD iDAwn ilv lwgw’[

gurU nwnk dyv—‘aurD iDAwin ilv lwgw’[

ieh sWJ sb`b nwl nhIN ho geI [ sw& pRq`K hY ik byxI jI dw ieh Sbd gurU nwnk dyv jI dy pws mOjUd sI [ byxI jI dy ‘i^AwlW’ nUµ siqgurU jI ny ‘phirAW’ dy dohW SbdW ivc ibAwn kIqw hY [

so, isr-lyK ‘phirAw kY Gir gwvxw’ byxI jI ny nhIN iliKAw [ gurU nwnk dyv jI ny jW gurU Arjn swihb ny iliKAw hY [ qy, ieh isr-lyK ieh g`l prgt krdw hY ik byxI jI dw ieh Sbd gurU nwnk dyv jI pws mOjUd sI [ BgqW dI bwxI gurU nwnk swihb ny Awp hI iek`TI kIqI sI [

sRI rwgu ]

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ॥ ਤੋਹੀ ਮੋਹੀ ਮੋਹੀ ਤੋਹੀ ਅੰਤਰੁ ਕੈਸਾ ॥ ਕਨਕ ਕਟਿਕ ਜਲ ਤਰੰਗ ਜੈਸਾ ॥੧॥ ਜਉ ਪੈ ਹਮ ਨ ਪਾਪ ਕਰੰਤਾ ਅਹੇ ਅਨੰਤਾ ॥ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ ਨਾਮੁ ਕੈਸੇ ਹੁੰਤਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਤੁਮ੍ਹ੍ਹ ਜੁ ਨਾਇਕ ਆਛਹੁ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਤੇ ਜਨੁ ਜਾਨੀਜੈ ਜਨ ਤੇ ਸੁਆਮੀ ॥੨॥ ਸਰੀਰੁ ਆਰਾਧੈ ਮੋ ਕਉ ਬੀਚਾਰੁ ਦੇਹੂ ॥ ਰਵਿਦਾਸ ਸਮ ਦਲ ਸਮਝਾਵੈ ਕੋਊ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 93}

pdArQ:- qohI mohI—qyry myry ivc [ mohI qohI—myry qyry ivc [ AMqru—iv`Q, Byd, &rk [ kYsw—ikho ijhw hY? AMqru kYsw—koeI AslI iv`Q nhIN hY [ knk—sonw [ kitk—kVy, kMgxw [ jl qrMg—pwxI dIAW lihrW [ jYsw—ijvyN [1[

jau  pY—jykr, jy [ hm—AsI jIv [ n krMqw—nwh krdy [ Ahy Anµqw—hy byAMq (pRBU)! piqq—if`gy hoey, nIc, ivkwrW ivc pey hoey [ pwvn—pivqR krn vwlw [ piqq pwvn—nIcW nUµ au~cw krn vwlw, pwpIAW ƒ pivqR krn vwlw [ kYsy—ikvyN? huMqw—huMdw [1[rhwau[

nwiek—AwgU, is`Dy rwh pwx vwlw, qwrnhwr [ AwChu—hYN [ pRB qy—mwlk qoN, mwlk ƒ prK ky [ jnu—syvk, nOkr [ jwnIjY—pCwixAw jWdw hY [ jn qy—syvk qoN, syvk ƒ jwicAW [2[

ArwDY—ismrn kry [ srIru ArwDY—srIr ismrn kry, jd qk srIr kwiem hY mYN ismrn krW [ mo kau—mYƒ [ bIcwru—sum`q, sUJ [ dyhU—dyh [ sm dl—dlW ivc smwn vrqx vwlw, sB jIvW ivc ivAwpk [ koaU—koeI (sMq jn) [3[

ArQ:- (hy prmwqmw!) qyrI myry nwloN, myrI qyry nwloN (Asl) iv`Q ikho ijhI hY? (auho ijhI hI hY) ijhI sony qy sony dy kiVAW dI, jW, pwxI qy pwxI dIAW lihrW dI hY [1[

hy byAMq (pRBU) jI! jy AsI jIv pwp nwh krdy qW qyrw nwm (pwpIAW ƒ pivqR krn vwlw) ‘piqq-pwvn’ ikvyN ho jWdw? [1[rhwau[

hy swfy idlW dI jwxnhwr pRBU! qUM jo swfw mwlk hYN (qW iPr mwlkW vwlw ibrd pwl, Awpxy ‘piqq-pwvn’ nwm dI lwj r`K) [ mwlk nUµ vyK ky ieh pCwx leIdw hY ik ies dw syvk ikho ijhw hY qy syvk qoN mwlk dI prK ho jWdI hY [2[

(so, hy pRBU!) mYnUµ ieh sUJ b^S ik jd qweIN myrw ieh srIr swbq hY qd qweIN mYN qyrw ismrn krW [ (ieh BI imhr kr ik) rivdws ƒ koeI sMq jn ieh smJ (BI) dy dyvy ik qUM srb-ivAwpk hYN [3[

Sbd dw Bwv:- Asl ivc prmwqmw qy jIvW ivc koeI iBMn-Byd nhIN hY [ auh Awp hI sB QweIN ivAwpk hY jIv aus ƒ Bulw ky pwpW ivc pY ky aus qoN v`Kry pRqIq huMdy hn [ Aw^r, auh Awp hI koeI sMq jn imlw ky Bu`ly jIvW ƒ Awpxw Asl srUp ivKwldw hY [

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh