ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 77

ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਚਲਣ ਵੇਲਾ ਆਦੀ ॥ ਕਰਿ ਸੇਵਹੁ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਸਭ ਚਲੀ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਦੀ ॥ ਹਰਿ ਸੇਵਹੁ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਢਿਲ ਮੂਲਿ ਨ ਕਰਿਹੁ ਜਿਤੁ ਅਸਥਿਰੁ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਹੋਵਹੁ ॥ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਸਦ ਮਾਣਹੁ ਰਲੀਆ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖ ਖੋਵਹੁ ॥ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਸੁਆਮੀ ਭੇਦੁ ਨ ਜਾਣਹੁ ਜਿਤੁ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਸੁਖਾਂਦੀ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਸਫਲਿਓ‍ੁ ਰੈਣਿ ਭਗਤਾ ਦੀ ॥੪॥੧॥੩॥ {ਪੰਨਾ 77}

pdArQ:- AwdI—ilAWdw hY, lY AwauNdw hY (AWdI) [ kir pUrw—pUrw jwx ky, ABu`l jwx ky [ syvhu—srnI pvo [ rYix—rwq, aumr [ clI ivhwdI—lµGdI jw rhI hY [

iKnu iKnu—hryk iKn (ivc), suAws suAws [ syvhu—ismro[ mUil—iblkul hI [ ijqu—ijs (au~dm) dI rwhIN [ AsiQru—At`l, At`l Awqmk jIvn vwly [ rlIAw—Awqmk Awnµd [ jnm mrx duK—jnm mrn dy gyV ivc pwx vwly du`K [ Bydu—&rk [ ijqu—ijs (gurU) ivc [ imil—iml ky, juV ky [ suKWdI—ipAwrI l`gdI hY [ sPilau— {not:- ‘a’ dy nwl do mwqrw  hn   u Aqy  o [ Asl l&z hY ‘sPilE’, ieQy ‘siPlau’ pVHnw hY [4[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI rwq dy) cOQy phr prmwqmw (jIv dy ie`QoN) qurn dw smw lY (hI) AwauNdw hY [ hy vxjwry jIv-imqR! gurU nUµ ABu`l jwx ky gurU dI srn pvo, (izMdgI dI) swrI rwq bIqdI jw rhI hY [ (hy jIv-imqR!) suAws suAws prmwqmw dw nwm ismro, (ies kMm ivc) iblkul Awls nwh kro, ismrn dI brkiq nwl hI sdw vwsqy At`l Awqmk jIvn vwly bx skogy [ (hy jIv-imqR! ismrn dI brkiq nwl hI) prmwqmw dy imlwp dw Awnµd sdw mwxogy qy jnm mrn dy gyV iv`c pwx vwly duKwN ƒ mukw skygw [

(hy jIv-imqR!) gurU qy prmwqmw ivc (rqw BI) &rk nwh smJo gurU (dy crnwN) iv`c juV ky hI prmwqmw dI BgqI ipAwrI l`gdI hY [

hy nwnk! AwK—jyhVy pRwxI (izMdgI dI rwq dy) cOQy phr ivc BI (prmwqmw dI BgqI krdy rihMdy hn auhnW) BgqW dI (izMdgI dI swrI) rwq kwmXwb rihMdI hY [4[1[3[

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਧਰਿ ਪਾਇਤਾ ਉਦਰੈ ਮਾਹਿ ॥ ਦਸੀ ਮਾਸੀ ਮਾਨਸੁ ਕੀਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਕਰਿ ਮੁਹਲਤਿ ਕਰਮ ਕਮਾਹਿ ॥ ਮੁਹਲਤਿ ਕਰਿ ਦੀਨੀ ਕਰਮ ਕਮਾਣੇ ਜੈਸਾ ਲਿਖਤੁ ਧੁਰਿ ਪਾਇਆ ॥ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੁਤ ਬਨਿਤਾ ਤਿਨ ਭੀਤਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਜੋਇਆ ॥ ਕਰਮ ਸੁਕਰਮ ਕਰਾਏ ਆਪੇ ਇਸੁ ਜੰਤੈ ਵਸਿ ਕਿਛੁ ਨਾਹਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਧਰਿ ਪਾਇਤਾ ਉਦਰੈ ਮਾਹਿ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 77}

pdArQ:- Dir—Dry, Drdw hY[ pwieqw—pYNqVw [ audrY mwih—mW dy pyt ivc [ mwsI—mwsIN, mhInIN, mhIinAW ipCoN [ mwnsu—mnu`K (dw b`cw) [ kir—kry, krdw hY [ dyNdw hY [ muhliq—(aumr-rUp) smW [ kmwih—kmwNdy hn [ ilKqu—ipCly kIqy krmwN dy sMskwrwN dw lyK [ Duir—Dur qoN, hzUrI qoN [ suq—pu`qr [ binqw—iesqRI [ iqn Biqir—auhnW (pu`qr iesqRI Awidk snbMDIAW) ivc [ sMjoieAw—rlw id`qw, prcw id`qw, [ sukrm—cMgy kMm [ vis—v`s ivc [1[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (mnu`Kw izMdgI dI) rwq dy pihly phr prmwqmw mW dy pyt ivc (jIv dw) pYNqVw r`Kdw hY [ hy vxjwry imqR! (iPr) dsW mhIinAW ivc pRBU mnu`K (dw swbq bu`q) bxw dyNdw hY [ (jIvW ƒ ijMdgI dw) mukrr smw dyNdw hY (ijs ivc jIv cMgy mMdy) krm kmWdy hn [ prmwqmw jIv leI izMdgI dw smw mukrr kr dyNdw hY [ ip`Cy kIqy krmW dy sMskwrW Anuswr pRBU jIv dy m`Qy qy DuroN ijho ijhw lyK ilK dyNdw hY, auho ijhy krm jIv kmWdy hn mW ipE Brw pu`qr iesqRI (Awidk) iehnW sMbMDIAW ivc pRBU jIv nUµ rcw-mcw dyNdw hY [

ies jIv dy ie^iqAwr ivc kuJ nhIN, prmwqmw Awp hI ies pwsoN cMgy mMdy krm krWdw hY[ hy nwnk! AwK—(izMdgI dI rwq dy) pihly phr prmwqmw pRwxI dw pYqVw mW dy pyt ivc r`K dyNdw hY [1[

ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਭਰਿ ਜੁਆਨੀ ਲਹਰੀ ਦੇਇ ॥ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਨ ਪਛਾਣਈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਨੁ ਮਤਾ ਅਹੰਮੇਇ ॥ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਨ ਪਛਾਣੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਗੈ ਪੰਥੁ ਕਰਾਰਾ ॥ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਕਬਹੂੰ ਨ ਸੇਵਿਆ ਸਿਰਿ ਠਾਢੇ ਜਮ ਜੰਦਾਰਾ ॥ ਧਰਮ ਰਾਇ ਜਬ ਪਕਰਸਿ ਬਵਰੇ ਤਬ ਕਿਆ ਜਬਾਬੁ ਕਰੇਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਭਰਿ ਜੋਬਨੁ ਲਹਰੀ ਦੇਇ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 77}

pdArQ:- Bir juAwnI—BrI juAwnI, pUry zor qy phuMcI hoeI juAwnI [ lhrI—lhrW {lPz ‘lhir’ qoN bhu-vcn} auCwly [ dyie—dyNdI hY [ mqw—m`qw, msq [ AhMmyie—AhMmyv ivc {AhMmyv—AhM eyv, mYN hI, mYN hI} haumY ivc, AhMkwr ivc [ AwgY—prlok ivc [ pMQu—rsqw [ krwrw—krVw, s^q, AOKw [ isir—isr au~qy [ TwFy—Kloqy hoey [ jMdwrw—AvYVy, AjoV, zwlm {jMdwl} [ pkris—PVygw [ bvry—kmly jIv ƒ [ kryie—krdw hY, krygw [7[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI) rwq dy dUjy phr isKr qy phuMcI hoeI juAwnI (jIv dy AMdr) auCwly mwrdI hY [ hy vxjwry imqR! qdoN jIv dw mn haumY AhMkwr ivc msq rihMdw hY, qy auh cMgy mMdy kMm ivc qmIz nhIN krdw [ (juAwnI dy md ivc) pRwxI ieh nhIN pCwxdw, ik jo kuJ mYN kr irhw hW cMgw hY jW mMdw (ivkwrW ivc pY jWdw hY, qy) prlok ivc AOKw pYNfw Jwgdw hY [ (haumY ivc msq mnu`K) pUry gurU dI srn nhIN pYNdw, (ies vwsqy aus dy) isr au~qy zwlm jm Aw KloNdy hn [

(juAwnI dy nSy ivc mnu`K kdy nhIN socdw ik haumY ivc) J`ly ho cuky ƒ jdoN Drmrwj Aw PVygw, qdoN (AwpxIAW mMdIAW krqUqW bwry) aus ƒ kIh jvwb dyvygw? hy nwnk! AwK—izMdgI dI) rwq dy dUjy phr isKr qy puMhicAw hoieAw jobn (mnu`K dy AMdr) auCwly mwrdw hY [2[

ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਬਿਖੁ ਸੰਚੈ ਅੰਧੁ ਅਗਿਆਨੁ ॥ ਪੁਤ੍ਰਿ ਕਲਤ੍ਰਿ ਮੋਹਿ ਲਪਟਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਅੰਤਰਿ ਲਹਰਿ ਲੋਭਾਨੁ ॥ ਅੰਤਰਿ ਲਹਰਿ ਲੋਭਾਨੁ ਪਰਾਨੀ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਿਉ ਸੰਗੁ ਨ ਕੀਆ ਬਹੁ ਜੋਨੀ ਦੁਖੁ ਪਾਵੈ ॥ ਸਿਰਜਨਹਾਰੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਸੁਆਮੀ ਇਕ ਨਿਮਖ ਨ ਲਗੋ ਧਿਆਨੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਬਿਖੁ ਸੰਚੇ ਅੰਧੁ ਅਗਿਆਨੁ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 77}

pdArQ:- ibKu—(Awqmk mOq ilAwaux vwlw) zhr, mwieAw [ sMc Y—iek`Tw krdw hY, joVdw hY [ AMDu—AMnHw mnu`K [ AigAwnu—igAwn hIn mnu`K [ puiqR—pu`q (dy moh) ivc [ kliqR—klqR (dy moh) ivc, iesRqI (dy moh) ivc {kl>z-iesqRI [ vyKo ‘gurbwxI ivAwkrx’} [ loBwnu-loBvwn, loBI [ iciq—ic`q ivc [ sMgu—swQ [ inmK—A`K Jmkx ijqnw smw [3[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dy) rwq dy qIjy phr mwieAw dy moh ivc AMnHw hoieAw hoieAw qy igAwn qoN s`Kxw mnu`K (Awqmk jIvn ƒ mwr mukwx vwlw Dn-rUp) zhr iek`Tw krdw rihMdw hY [ hy vxjwry imqR! qdoN mnu`K  mwieAw dw loBI ho jWdw hY [

ies dy AMdr (loB dIAW) lihr au~TdIAW hn, mnu`K pu`qr (dy moh) ivc, iesqRI (dy moh) ivc, (mwieAw dy) moh ivc PisAw rihMdw hY [ pRwxI dy AMdr (loB dIAW) lihrW au~TdIAW hn, mnu`K loBI hoieAw rihMdw hY, auh prmwqmw kdy ies dy ic`q ivc nhIN AwauNdw [ mnu`K qdoN swD sMgiq nwl myl-imlwp nhIN r`Kdw, (Aw^r) keI jUnW ivc (Btkdw) du`K shwrdw hY [

mnu`K (Awpxy) isrjnhwr mwlk ƒ Bulw dyNdw hY, A`K Jmkx dy smyN ijqnw smw BI prmwqmw ivc suriq nhIN joVdw [ hy nwnk! AwK—(izMdgI dI) rwq dy qIjy phr AMnHw igAwn-hIn mnu`K (Awqmk mOq ilAwaux vwlw Dn-rUp) zhr (hI) iek`Tw krdw rihMdw hY[3[

ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦਿਨੁ ਨੇੜੈ ਆਇਆ ਸੋਇ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ਤੂੰ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤੇਰਾ ਦਰਗਹ ਬੇਲੀ ਹੋਇ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ਪਰਾਣੀ ਅੰਤੇ ਹੋਇ ਸਖਾਈ ॥ ਇਹੁ ਮੋਹੁ ਮਾਇਆ ਤੇਰੈ ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲੈ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਾਈ ॥ ਸਗਲੀ ਰੈਣਿ ਗੁਦਰੀ ਅੰਧਿਆਰੀ ਸੇਵਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਚਾਨਣੁ ਹੋਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਦਿਨੁ ਨੇੜੈ ਆਇਆ ਸੋਇ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 77-78}

pdArQ:- soie—auh [ gurmuiK—gurU dI srn pY ky [ bylI—mddgwr [ AMqy—A^Ir vyly [ sKweI—im`qr, swQI [ sMig—nwl [ JUTI—qoV nwh inBx vwlI [ sglI—swrI [ rYix—(izMdgI dI) rwq [ gudrI—guzrI {kwdI, kwzI, kwgd, kwZz} [ AMiDAwrI—mwieAw dy moh dy hnyry vwlI [4[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI rwq dy cOQy phr auh idn nyVy Aw jWdw hY, (jdoN ie`QoN kUc krnw huMdw hY) [ hy vxjhwry imqR! pRBU dw nwm ihrdy ivc vsw, nwm hI pRBU dI drgwh ivc qyrw mddgwr bxygw [

hy pRwxI! gurU dI srn pY ky prmwqmw dw nwm Awpxy ihrdy ivc vsweI r`K, nwm hI A^Ir smy swQI bxdw hY [ mwieAw dw ieh moh (ijs ivc qUM PisAw ipAw hYN) qyry nwl nhIN jw skdw, qUM ies nwl JUTw ipAwr pwieAw hoieAw hY [ (hy BweI!) izMdgI dI swrI rwq mwieAw dy moh dy hnyry ivc bIqdI jw rhI hY [ gurU dI srn pau (qwik qyry AMdr prmwqmw dy nwm dw) cwnx ho jwey [ hy nwnk! AwK—hy pRwxI! (izMdgI dI) rwq dy cOQy phr auh idn nyVy Aw jWdw hY (jdoN ieQoN kUc krnw huMdw hY) [4[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh