ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 76

ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਸਰਿ ਹੰਸ ਉਲਥੜੇ ਆਇ ॥ ਜੋਬਨੁ ਘਟੈ ਜਰੂਆ ਜਿਣੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਆਵ ਘਟੈ ਦਿਨੁ ਜਾਇ ॥ ਅੰਤਿ ਕਾਲਿ ਪਛੁਤਾਸੀ ਅੰਧੁਲੇ ਜਾ ਜਮਿ ਪਕੜਿ ਚਲਾਇਆ ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਅਪੁਨਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਾਖਿਆ ਖਿਨ ਮਹਿ ਭਇਆ ਪਰਾਇਆ ॥ ਬੁਧਿ ਵਿਸਰਜੀ ਗਈ ਸਿਆਣਪ ਕਰਿ ਅਵਗਣ ਪਛੁਤਾਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਭੁ ਚੇਤਹੁ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 76}

pdArQ:- sir—sr au~qy, srIr au~qy [ aulQVy Awie—Aw itky hn [ jrUAw—buFypw [ ijxY—ij`q irhw hY [ AWv—aumr [ jim—jm ny [ ivsrjI—dUr ho geI [3[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI rwq dy qIjy phr sr au~qy hMs Aw au~qrdy hn (isr au~qy DOly Aw jWdy hn) [ hy vxjwry imqR! (ijauN ijauN) jvwnI GtdI hY buFypw (srIrk qwkq ƒ) ij`qdw jWdw hY (aumr dw) iek iek idn lµGdw hY aumr GtdI jWdI hY [

hy mwieAw dy moh iv`c AMnHy hoey jIv! jdoN jm ny PV ky qYƒ A`gy lw ilAw, qdoN A^Irly vyly qUM pCuqweyNgw [ qUM hryk cIz AwpxI bxw bxw ky sWBdw igAw, auh sB kuJ iek iKn iv`c prwieAw mwl ho jwiegw [

(mwieAw dy moh iv`c Ps ky jIv dI) Akl mwrI jWdI hY, isAwxp guMm ho jWdI hY, mMdy kMm kr kr (Aw^r AMq vyly) pCuqWdw hY [

hy nwnk! AwK—hy jIv! (izMdgI dI rwq dy) qIjy phr (isr au~qy DOly Aw gey hn, qW pRBU-crnW ivc) suriq joV ky ismrn kr [3[

ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਬਿਰਧਿ ਭਇਆ ਤਨੁ ਖੀਣੁ ॥ ਅਖੀ ਅੰਧੁ ਨ ਦੀਸਈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਕੰਨੀ ਸੁਣੈ ਨ ਵੈਣ ॥ ਅਖੀ ਅੰਧੁ ਜੀਭ ਰਸੁ ਨਾਹੀ ਰਹੇ ਪਰਾਕਉ ਤਾਣਾ ॥ ਗੁਣ ਅੰਤਰਿ ਨਾਹੀ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਮਨਮੁਖ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ॥ ਖੜੁ ਪਕੀ ਕੁੜਿ ਭਜੈ ਬਿਨਸੈ ਆਇ ਚਲੈ ਕਿਆ ਮਾਣੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣੁ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 76}

pdArQ:- ibriD—bu`Fw [ KIxu—kmzor, il`sw [ AMDu—hnyrw, AMnHw-pn [ vYx—bcn, bol [ rsu—sAwd [ prwkau— {pRwkm} bl [ qwx—qwkq [ AMqir—(ihrdy) ivc [ KVu—(kxk Awidk dw) nwV [ kuiV—kuVk ky [4[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI) rwq dy cOQy phr (jIv) bu`Fw ho jWdw hY, (aus dw) srIr kmzor ho jWdw hY [ hy vxjwry imqR! A`KW A`gy hnyrw Aw jWdw hY, (A`KIN TIk) nhIN id`sdw, kMnW nwl bol (cMgI qrHW) nhIN sux skdw [ A`KW qoN AMnHw ho jWdw hY, jIB ivc suAwd (dI qwkq) nhIN rihMdI, au~dm qy qwkq rih jWdy sn, Awpxy ihrdy ivc kdy prmwqmw dy gux nhIN vswey, hux suK ikQoN imly? mn dy murId ƒ jnm mrn dw gyV pY jWdw hY [ (ijvyN) p`kI hoeI &sl dw nwV kuVk ky tu`t jWdw hY (iqvyN buFypw Awaux qy srIr) nws ho jWdw hY, (jIv jgq qy) Aw ky (Aw^r ie`QoN) qur pYNdw hY (ies srIr dw) mwx krnw ivAwrQ hY [

hy nwnk! AwK—hy-pRwxI! (izMdgI dI rwq dy) cOQy phr (qUM bu`Fw ho igAw hYN, hux) gurU dy Sbd ƒ pCwx (gur-Sbd nwl fUMGI sWJ pw) [4[

ਓੜਕੁ ਆਇਆ ਤਿਨ ਸਾਹਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਜਰੁ ਜਰਵਾਣਾ ਕੰਨਿ ॥ ਇਕ ਰਤੀ ਗੁਣ ਨ ਸਮਾਣਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਅਵਗਣ ਖੜਸਨਿ ਬੰਨਿ ॥ ਗੁਣ ਸੰਜਮਿ ਜਾਵੈ ਚੋਟ ਨ ਖਾਵੈ ਨਾ ਤਿਸੁ ਜੰਮਣੁ ਮਰਣਾ ॥ ਕਾਲੁ ਜਾਲੁ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਾਕੈ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਭੈ ਤਰਣਾ ॥ ਪਤਿ ਸੇਤੀ ਜਾਵੈ ਸਹਜਿ ਸਮਾਵੈ ਸਗਲੇ ਦੂਖ ਮਿਟਾਵੈ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਛੂਟੈ ਸਾਚੇ ਤੇ ਪਤਿ ਪਾਵੈ ॥੫॥੨॥ {ਪੰਨਾ 76}

pdArQ:- EVku—A^rIlw smw [ iqn swihAw—auhnW suAwsW dw [ jru—buFypw [ jrvwxw—blI [ kMin—kMDy au~qy, moFy au~qy [ bMin—bMnH ky, iek`Ty kr ky [ joih n swkY—q`k nhIN skdw [ piq syqI—ie`zq nwl [ shij—shj ivc, Afol AvsQw ivc [ swcy qy—swcy qoN, sdw-iQr pRBU (dy dr) qoN [ piq—ie`zq [5[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (jIv ƒ aumr dy ijqny suAws imly sn, Awi^r) auhnW suAwsW dw A^Ir Aw igAw, blI buFypw moFy au~qy (n`cx l`g ipAw) [ hy vxjwry imqR! ijs dy ihrdy ivc rqw BI gux nwh itky, aus ƒ (aus dy Awpxy hI kIqy hoey) AOgux bMnH ky lY qurdy hn [

jyhVw jIv (ie`QoN Awqmk) guxW dy sMjm (dI shwieqw) nwl jWdw hY, auh (jmrwj dI) cot nhIN shwrdw, aus ƒ jnm mrn dw gyV nhIN ivAwpdw [ jm dw jwl mOq dw fr aus vl q`k BI nhIN skdw [ prmwqmw dy pRym dI brkiq nwl prmwqmw dI BgqI nwl auh (sMswr-smuMdr dy swry) frW qoN pwr lµG jWdw hY [ auh ieQoN ie`zq nwl jWdw hY, sdw Afol AvsQw ivc itikAw rihMdw hY, auh Awpxy swry du`K-klyS dUr kr lYNdw hY [

hy nwnk! AwK—jyhVw jIv gurU dI srn pYNdw hY auh (sMswr-smuMdr dy swry frW qoN) bc jWdw hY, auh sdw-iQr pRBU dy dr qoN ie`zq pRwpq krdw hY [5[2[

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੪ ॥ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਉਦਰ ਮੰਝਾਰਿ ॥ ਹਰਿ ਧਿਆਵੈ ਹਰਿ ਉਚਰੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਰਿ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੇ ਆਰਾਧੇ ਵਿਚਿ ਅਗਨੀ ਹਰਿ ਜਪਿ ਜੀਵਿਆ ॥ ਬਾਹਰਿ ਜਨਮੁ ਭਇਆ ਮੁਖਿ ਲਾਗਾ ਸਰਸੇ ਪਿਤਾ ਮਾਤ ਥੀਵਿਆ ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਵਸਤੁ ਤਿਸੁ ਚੇਤਹੁ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰਿ ਹਿਰਦੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੀਚਾਰਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 76}

pdArQ:- rYix—rwq, izMdgI-rUp rwq [ pihlY phrY—pihly phr ivc [ vxjwirAw imRqw—hrI nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! audr mMJwir—(mW dy) pyt ivc [ smwir—smwrY, sMBldw hY [ AgnI—mW dy pyt dI A`g [ jip—jp ky [ jIivAw—jIaNUdw irhw [ muiK lwgw—(mW ipau dy) mUMh l`gw, mW ipau ƒ id`isAw [ srsy—pRsMn {s-rs} [ QIivAw—hoey [ ijs kI vsqu—ijs (prmwqmw) dI id`qI hoeI ieh cIz (ieh bwlk) [ kir bIcwir—ivcwr kr ky [ ikrpw Dwir—(jy) ikrpw Dwry [11[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI) rwq dy pihly phr ivc prmwqmw (jiv ƒ) mW dy pyt ivc invws dyNdw hY [ (mW dy pyt ivc jIv), hy vxjwry jIv-imqR! prmwqmw dw iDAwn Drdw hY prmwqmw dw nwm aucwrdw hY, qy prmwqmw dw nwm ihrdy ivc vsweI r`Kdw hY [ (mW dy pyt ivc jIv) prmwqmw dw nwm jpdw hY AwrwDdw hY, hir-nwm jp ky A`g ivc jIauNdw rihMdw hY [ (mW dy pyt qoN) bwhr (Aw ky) jnm lYNdw hY (mW ipau dy) mUMh l`gdw hY, mW ipau ^uS huMdy hn [

hy pRwxIho! ijs prmwqmw dw ByijAw hoieAw ieh bwlk jMimAw hY, aus dw iDAwn Dro, gurU dI rwhIN Awpxy ihrdy ivc (aus dy guxW dw) ivcwr kro [

hy nwnk! AwK—hy pRwxI! jy prmwqmw imhr kry qW (izMdgI dI rwq dy) pihly phr ivc prmwqmw dw nwm jipAw jw skdw hY [1[

ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਨੁ ਲਾਗਾ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ॥ ਮੇਰਾ ਮੇਰਾ ਕਰਿ ਪਾਲੀਐ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਲੇ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਗਲਿ ਲਾਇ ॥ ਲਾਵੈ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਗਲ ਸੇਤੀ ਮਨਿ ਜਾਣੈ ਖਟਿ ਖਵਾਏ ॥ ਜੋ ਦੇਵੈ ਤਿਸੈ ਨ ਜਾਣੈ ਮੂੜਾ ਦਿਤੇ ਨੋ ਲਪਟਾਏ ॥ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਕਰੈ ਵੀਚਾਰੁ ਹਰਿ ਧਿਆਵੈ ਮਨਿ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤਿਸੁ ਕਾਲੁ ਨ ਕਬਹੂੰ ਖਾਇ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 76}

pdArQ:- dUjY Bwie—prmwqmw qoN ibnw iksy hor dy ipAwr ivc [ kir—kr ky, AwK AwK ky [ pwlIAY—pwilAw jWdw hY [ gil—gl ivc, gl nwl [ ly—lY ky [ syqI—nwl [ min—mn ivc [ Kit—K`t ky, kmw ky [ mUVw—mUrK jIv [ idqy no lptwey—prmwqmw dI id`qI hoeI dwiq ƒ cMbVdw hY, pRBU dI id`qI dwiq nwl moh krdw hY [ ilv lwie—suriq joV ky [ kwlu—mOq, mOq dw fr, Awqmk mOq [2[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI rwq dy) dUjy phr ivc (jIv dw) mn (prmwqmw ƒ Bulw ky) hor dy ipAwr ivc l`g jWdw hY [ hy vxjwry imqR [ (ieh) myrw (puqR hY, ieh) myrw (puqR hY, ieh) AwK AwK ky (bwlk) pwilAw jWdw hY [ mW PV ky gl nwl lWdw hY, ipau lY ky gl nwl lWdw hY [ mW muV muV gl nwl lWdI hY, ipau muV muV gl nwl lWdw hY [ mW Awpxy mn ivc smJdI hY, ipau Awpxy mn ivc smJdw hY ik (swƒ) K`t kmw ky Kvwiegw [ mUrK (mnu`K) aus prmwqmw ƒ nhIN pCwxdw (nhIN Xwd krdw) jyhVw (puqR Dn Awidk) dyNdw hY, prmwqmw dy id`qy hoey (puqR Dn Awidk) nwl moh krdw hY [

jyhVw koeI (vf-BwgI mnu`K) gurU dI srn pYNdw hY auh (ies AslIAq dI) ivcwr krdw hY, qy suriq joV ky Awpxy mn ivc prmwqmw dw iDAwn Drdw hY [

hy nwnk! AwK—(izMdgI dI rwq dy) dUjy phr ivc (jyhVw) pRwxI (prmwqmw dw iDAwn Drdw hY, aus ƒ) Awqmk mOq kdy BI nhIN KWdI [2[

ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਨੁ ਲਗਾ ਆਲਿ ਜੰਜਾਲਿ ॥ ਧਨੁ ਚਿਤਵੈ ਧਨੁ ਸੰਚਵੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਨ ਸਮਾਲਿ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਦੇ ਨ ਸਮਾਲੈ ਜਿ ਹੋਵੈ ਅੰਤਿ ਸਖਾਈ ॥ ਇਹੁ ਧਨੁ ਸੰਪੈ ਮਾਇਆ ਝੂਠੀ ਅੰਤਿ ਛੋਡਿ ਚਲਿਆ ਪਛੁਤਾਈ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਗੁਰੁ ਮੇਲੇ ਸੋ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸੇ ਜਾਇ ਮਿਲੇ ਹਰਿ ਨਾਲਿ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 76-77}

pdArQ:- Awil— {AwlX} Gr ivc, Gr (dy moh) ivc [ jMjwil—jMjwl ivc, dunIAw dy JMbyly ivc [ icqvY—icqwrdw hY [ sMcvY—iek`Tw krdw hY, joVdw hY [ n smwil—n smwly, nhIN Xwd krdw [ ij—jyhVw [ AMiq—Aw^r ivc [ sKweI—shweI, im`qr [ sMpY—Dn-pdwrQ [ JUTI—JUTy sMbMD vwlI, swQ nwh inbwhux vwlI [ smwil—smwlY, smHwldw hY [ sy—auh bMdy [2[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv imqR! (izMdgI dI rwq dy) qIjy phr ivc (mnu`K dw) mn Gr dy moh ivc l`g jWdw hY, dunIAw dy DMiDAW dy moh ivc Ps jWdw hY [ mnu`K Dn (hI) icqwrdw hY Dn (hI) iek`Tw krdw hY, qy prmwqmw dw nwm kdy BI ihrdy ivc nhIN vsWdw [ (moh ivc Ps ky mnu`K) kdy BI prmwqmw dw auh nwm Awpxy ihrdy ivc nhIN vsWdw jyhVw A^Ir vyly swQI bxdw hY [ ieh Dn-pdwrQ ieh mwieAw sdw swQ inbwhux vwly nhIN hn, Aqy smw Awaux qy pCuqWdw hoieAw iehnW ƒ C`f ky jWdw hY [

ijs mnu`K au~qy prmwqmw imhr krdw hY aus ƒ gurU imlWdw hY, qy auh sdw prmwqmw dw nwm ihrdy ivc sMBwldw hY [ hy nwnk! AwK—jyhVy pRwxI hir nwm sMBwldy hn, auh prmwqmw ivc jw imldy hn [3[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh