ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 75

ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਵਿਸਰਿ ਗਇਆ ਧਿਆਨੁ ॥ ਹਥੋ ਹਥਿ ਨਚਾਈਐ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਜਿਉ ਜਸੁਦਾ ਘਰਿ ਕਾਨੁ ॥ ਹਥੋ ਹਥਿ ਨਚਾਈਐ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤ ਕਹੈ ਸੁਤੁ ਮੇਰਾ ॥ ਚੇਤਿ ਅਚੇਤ ਮੂੜ ਮਨ ਮੇਰੇ ਅੰਤਿ ਨਹੀ ਕਛੁ ਤੇਰਾ ॥ ਜਿਨਿ ਰਚਿ ਰਚਿਆ ਤਿਸਹਿ ਨ ਜਾਣੈ ਮਨ ਭੀਤਰਿ ਧਰਿ ਗਿਆਨੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਵਿਸਰਿ ਗਇਆ ਧਿਆਨੁ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 75}

pdArQ:- hQo hiQ—hryk (sMbMDI) dy h`Q ivc [ jsudw Gir—jsodw dy Gr ivc ­ {golk-invwsI nµd dI iesqRI jsodw ny sRI ik®Sn jI ƒ pwilAw sI} [ kwnu—ik®Sn jI[ Acyq mUV mn—hy Zwi&l mUrK mn! cyiq—cyqy r`K [ AMiq—Awi^r smy [ ijin—ijs (prmwqmw) ny [ Dir—Dr ky [ igAwnu—jwx-pCwx [2[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv imqR! (izMdgI dI) rwq dy dUjy phr ivc (sMswr ivc jnm lY ky jIvn ƒ prmwqmw dy crnW ivc auh) iDAwn Bu`l jWdw hY (jo aus ƒ mW dy pyt ivc rihx smy huMdw hY) [ hy vxjwry imqR! (jnm lY ky jIv Gr dy) hryk jIv dy h`Q au~qy (ieauN) ncweIdw hY ijvyN jsoDw dy Gr ivc sRI ik®Sn jI nUµ [ (nvW jnimAw) jIv hryk dy h`Q ivc ncweIdw hY (iKfweIdw hY), mW AwKdI hY ik ieh myrw pu`qr hY [ pr, hy myry Zwi&l mUrK mn! cyqy r`K, A^Ir vyly koeI BI SY qyrI nhIN bxI rhygI [

jIv Awpxy mn ivc aus pRBU nwl fUMGI sWJ pw ky aus ƒ cyqy nhIN krdw, ijsny ies dI bxqr bxw ky ies ƒ pYdw kIqw hY [

hy nwnk! AwK—(izMdgI dI) rwq dy dUjy phr ivc (sMswr ivc jnm lY ky) jIv ƒ pRBU crnW dw iDAwn Bu`l jWdw hY [2[

ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਧਨ ਜੋਬਨ ਸਿਉ ਚਿਤੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਹੀ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਬਧਾ ਛੁਟਹਿ ਜਿਤੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਿਕਲੁ ਭਇਆ ਸੰਗਿ ਮਾਇਆ ॥ ਧਨ ਸਿਉ ਰਤਾ ਜੋਬਨਿ ਮਤਾ ਅਹਿਲਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ॥ ਧਰਮ ਸੇਤੀ ਵਾਪਾਰੁ ਨ ਕੀਤੋ ਕਰਮੁ ਨ ਕੀਤੋ ਮਿਤੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਧਨ ਜੋਬਨ ਸਿਉ ਚਿਤੁ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 75}

pdArQ:- n cyqhI—qUM nhIN cyqdw [ bDw—b`Dw, (Dn jobn dy moh ivc) b`Jw hoieAw [ ijqu—ijs nwm dI rwhIN [ ibklu—ivAwkul, miq-hIx [ rqw—r`qw, rMigAw hoieAw [ jobin—jobn (dy nSy) ivc [ Aihlw—Awhlw, vDIAw, sRySt [ krmu—sRySt krm, au~cw Awcrn [3[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv imqR! (izMdgI dI) rwq dy qIjy phr ivc qyrw mn Dn nwl qy jvwnI nwl prc igAw hY [ vxjwry imqR! qUM prmwqmw dw nwm cyqy nhIN krdw, ijs dI brkiq nwl qUM (Dn jobn dy moh dy) bMDnW ivcoN ^lwsI pw skyN [

jIv mwieAw (dy moh) ivc ieqnw fOr-BOrw ho jWdw hY ik ieh prmwqmw dw nwm cyqy nhIN krdw, mn dy rMg ivc rMigAw jWdw hY, jvwnI (dy nSy) ivc msiqAw jWdw hY, (qy ies qrRW) sRySt mnu`Kw jnm gvw lYNdw hY, nwh ies ny Drm (Bwv, hir nwm ismrn) dw vwpwr kIqw, qy nwh hI ies ny au~cy Awqmk jIvn nUµ Awpxw im`qr bxwieAw [

hy nwnk! AwK—(izMdgI dI rwq dy) qIjy phr ivc jIv ny Dn nwl qy jvwnI nwl hI ic`q joVI r`iKAw [3[

ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਲਾਵੀ ਆਇਆ ਖੇਤੁ ॥ ਜਾ ਜਮਿ ਪਕੜਿ ਚਲਾਇਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਕਿਸੈ ਨ ਮਿਲਿਆ ਭੇਤੁ ॥ ਭੇਤੁ ਚੇਤੁ ਹਰਿ ਕਿਸੈ ਨ ਮਿਲਿਓ ਜਾ ਜਮਿ ਪਕੜਿ ਚਲਾਇਆ ॥ ਝੂਠਾ ਰੁਦਨੁ ਹੋਆ ਦਆਲੈ ਖਿਨ ਮਹਿ ਭਇਆ ਪਰਾਇਆ ॥ ਸਾਈ ਵਸਤੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਈ ਜਿਸੁ ਸਿਉ ਲਾਇਆ ਹੇਤੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਲਾਵੀ ਲੁਣਿਆ ਖੇਤੁ ॥੪॥੧॥ {ਪੰਨਾ 75}

pdArQ:- lwvI—&sl k`tx vwlw, vwFw, jmdUq [ jim—jm ny [ n imilAw Byqu—smJ n peI [ cyqu—ic`q, ierwdw [ jw—jdoN [ duoAwlY—cuPyry {not:- l&z douAwlY dy A`Kr ‘d’ dy nwl do lgw hn—  o Aqy   u [ Asl l&z hY ‘duAwlY’, ie`Qy pVHnw hY doAwlY} [ hyqu—ihq, ipAwr [ luixAw—k`itAw [4[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imRq! (izMdgI dI) rwq dy cOQy phr (Bwv, buFypw Aw jwx qy) (srIr‑) Kyq nUµ v`Fx vwlw (jm) Aw phuMicAw [ hy vxjwry imqR! jdoN jm ny (Aw ky jIvwqmw nUµ) PV ky A`gy lw ilAw qW iksy (sbMDI) ƒ smJ nwh peI ik ieh kIh hoieAw [ prmwqmw dy ies hukm qy Byq dI iksy ƒ smJ n pY skI [ jdoN  jm ny (jIvwqmw ƒ) PV ky A`gy lw ilAw, qW (aus dy imrqk srIr dy) duAwly  ivArQ rox-kurlwx SurU ho igAw [ (auh ijs ƒ swry hI sMbMDI ‘myrw, myrw’ ikhw krdy sn) iek iKn ivc hI Eprw ho igAw [ ijs nwl (swrI aumr) moh kIqI r`iKAw (qy aus dy Anuswr jo jo krm kIqy, AMq vyly) auh kIqI kmweI swhmxy Aw geI (pRwpq ho geI) [

hy nwnk! AwK—(izMdgI dI rwq dy) cOQy phr (Bwv, buFypw Aw jwx qy &sl) v`Fx vwly (jmdUq) ny (srIr-) Kyq ƒ Aw k`itAw [4[1[

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਬਾਲਕ ਬੁਧਿ ਅਚੇਤੁ ॥ ਖੀਰੁ ਪੀਐ ਖੇਲਾਈਐ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਹੇਤੁ ॥ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਨੇਹੁ ਘਨੇਰਾ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਸਬਾਈ ॥ ਸੰਜੋਗੀ ਆਇਆ ਕਿਰਤੁ ਕਮਾਇਆ ਕਰਣੀ ਕਾਰ ਕਰਾਈ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ ਬੂਡੀ ਦੂਜੈ ਹੇਤਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਛੂਟਹਿਗਾ ਹਰਿ ਚੇਤਿ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 75}

pdArQ:- bwlk buiD—bwlk ijqnI buiD r`Kx vwlw jIv [ Acyqu—by-prvwh [ KIru—du`D [ suq hyqu—pu`qr dw ipAwr [ Gnyrw—bhuq [ sbweI—swrI isRStI ƒ [ sMjogI—kIqy krmW dy sMjog Anuswr [ hyiq—moh ivc [ cyiq—cyq ky, ismr ky [1[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI) rwq dy pihly phr ivc (jIv) bwlkW dI Akl vwlw (AM\wx) huMdw hY [ (nwm ismrn vloN) by-prvwh rihMdw hY [ hy vxjwry imqR! (bwl aumry jIv mW dw) du`D pINdw hY qy KyfW ivc hI prcweIdw hY, (aus aumry) mwipAW dw (Awpxy) pu`qr nwl (bVw) ipAwr huMdw hY [ mW ipau dw pu`qr nwl bhuq ipAwr huMdw hY [ mwieAw dw (ieh) moh swrI isRStI ƒ (hI ivAwp irhw hY)[ (jIv ny ipCly jnmW ivc) krmW dw jo sMgRh kmwieAw, auhnW dy sMjog Anuswr (jgq ivc) jnimAw, (qy ieQy Aw ky muV auhnW Anuswr) krxI krdw hY kwr kmWdw hY [

dunIAw mwieAw dy moh ivc fu`b rhI hY, prmwqmw dw nwm ismrn qoN ibnw (ies moh ivcoN) ^lwsI nhIN ho skdI [

hy nwnk! AwK—hy jIv! (izMdgI dI rwq dy) pihly phr ivc (qUM by-prvwh hYN), prmwqmw dw ismrn kr (ismrn dI shwieqw nwl hI qUM mwieAw dy moh qoN) bcyNgw [1[

ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਭਰਿ ਜੋਬਨਿ ਮੈ ਮਤਿ ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਕਾਮਿ ਵਿਆਪਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਅੰਧੁਲੇ ਨਾਮੁ ਨ ਚਿਤਿ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਨਾਹੀ ਹੋਰਿ ਜਾਣੈ ਰਸ ਕਸ ਮੀਠੇ ॥ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਗੁਣ ਸੰਜਮੁ ਨਾਹੀ ਜਨਮਿ ਮਰਹੁਗੇ ਝੂਠੇ ॥ ਤੀਰਥ ਵਰਤ ਸੁਚਿ ਸੰਜਮੁ ਨਾਹੀ ਕਰਮੁ ਧਰਮੁ ਨਹੀ ਪੂਜਾ ॥ ਨਾਨਕ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਨਿਸਤਾਰਾ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਆਪੈ ਦੂਜਾ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 75}

pdArQ:- Bir jobin—BrI jvwnI ivc [ mY—Srwb [ Aih—idn [ inis—rwq [ kwim—kwm ivc [ iciq—ic`q ivc [ Gt AMqir—ihrdy ivc [ hoir— {lPz ‘hor’ qoN bhu-vcn} [ jnim mrhugy—jnm ky mrhugy, jnm mrn dy gyV ivc pY jwaugy [ Bwie—pRym nwl [2[

ArQ:- hir-nwm dw vxj krn Awey hy jIv-imqR! (izMdgI dI) rwq dy dUjy phr ivc Br-jvwnI dy kwrn jIv dI miq (-Akl ieauN ho jWdI hY ijvyN) Srwb (ivc gu`t hY) [ hy vxjwry imqR! (jIv) idn rwq kwm-vwsnw ivc dibAw rihMdw hY, (kwm ivc) AMnHy hoey ƒ prmwqmw dw nwm ic`q ivc (itkwx dI suriq) nhIN (huMdI) [ prmwqmw dw nwm qW jIv dy ihrdy ivc nhIN v`sdw, (nwm qoN ibnw) hor im`Ty ksYly AnykW rsW dy suAwd pCwxdw hY [

hy JUTy (moh ivc Psy jIv)! qUM prmwqmw nwl jwx-pCwx nhIN pweI, pRBU-crnW ivc qyrI suriq nhIN, prmwqmw dy gux Xwd nhIN kIqy, ieMidRAW ƒ ivkwrW vloN rokx dw qUM au~dm nhIN kIqw (ies dw nqIjw ieh hovygw ik) qUM jnm mrn dy gyV ivc pY jwiegw [

(au~cw Awqmk jIvn bxwx vwly syvw-ismrn dy kMm krny qW dUr rhy, kwm iv`c m`qw hoieAw jIv) qIrQ vrq, suic, sMjm, pUjw Awidk krm kWf dy Drm BI nhIN krdw [ (auN\) hy nwnk! prmwqmw dy pRym dI rwhIN hI pRBU dI BgqI dI rwhIN hI (ies kwm-vwSnw qoN) bcw ho skdw hY, (BgqI-ismrn vloN) duic`qw-pn r`iKAW (kwmwidk dI Skl ivc) mwieAw dw moh hI zor pWdw hY[2[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh