ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਦਰਪਨ । ਟੀਕਾਕਾਰ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

Page 7

ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੨੯॥

ArQ:- (so, kUV dI kMD dUr krn leI ) kyvl aus (Akwl purK) ƒ pRxwm kro, jo (sB dw) mu`F hY, jo su`D srUp hY, ijs dw koeI mu`F nhIN (l`B skdw), jo nws rihq hY Aqy jo sdw ieko ijhw rihMdw hY [29[

Bwv:- ismrn dI brkiq nwl ieh igAwn pYdw hovygw ik pRØBU sB QW BrpUr hY qy sB dw sweIN hY, aus dI rzw ivc jIv ie`Qy Aw iek`Ty huMdy hn qy rzw ivc hI ieQoN qur pYNdy hn[ ieh igAwn pYdw hoieAw Klkq nwl ipAwr krn dI jwc AwvygI[ jog-AiBAws dI rwhIN pRwpq hoeIAW ir`DIAW is`DIAW ƒ au~cw jIvn smJ lYxw Bu`l hY[ ieh qW sgoN kurwhy lY jWdIAW hn[ (iehnW dI shwieqw nwl jogI lok Awm jnqw au~qy dbwau pw ky auhnW ƒ ienswnIAq qoN fygdy hn)[29[

ਏਕਾ ਮਾਈ ਜੁਗਤਿ ਵਿਆਈ ਤਿਨਿ ਚੇਲੇ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਇਕੁ ਸੰਸਾਰੀ ਇਕੁ ਭੰਡਾਰੀ ਇਕੁ ਲਾਏ ਦੀਬਾਣੁ ॥

pdArQ:- eykw-iek`lI[ mweI-mwieAw[ jugiq-jugqI nwl, qrIky nwl[ ivAweI-pRsUq hoeI[ iqin-ies l&z dy iqMn srUp hn: ‘iqn’, iqin Aqy ‘qIin’[ ‘qIin’ dw ArQ hY qRY[ ‘iqin’ dw ArQ BI ‘qRY’ hY, pr ies dw ArQ hor BI hY[

‘iqn’ pVnWv bhu-vcn hY Aqy ‘iqin’ pVnWv iek-vcn hY[

iehnW dy twkry ’qy ‘ijn’ bhu-vcn qy ‘ijin’ iek-vcn[

(1)  iqin-aus mnu`K ny (iek-vcn)
‘ijin syivAw iqin pwieAw mwnu’[  
(pauVI 5

(2)  iqn-auhnW mnu`KW ny (bhu-vcn)[
ijn hir jipAw iqn Plu pwieAw,
siB qUty mwieAw PMdy [3[

prvwxu-Sbd ‘prvwxu’ vl BI rqw ghu krn dI loV hY[ jpujI swihb ivc ieh Sbd hyT-ilKIAW qukW ivc AwieAw hY:-

(1)  pMc prvwx, pMc prDwnu[   (pauVI 16)
(2)  Amulu qulu, Amulu prvwxu[  
(pauVI 26)
(3)  eykw mweI jugiq ivAweI iqin cyly prvwxu[
(4)  iqQY sohin pMc prvwxu[  
(pauVI 34)

sMsik®q ivc ieh Sbd ‘pRmwx’ hY, ijs dy keI ArQ hn, ijvyN:-

(a) v`tw
(A) iv`q
(e) sbUq, gvwhI[

(s) ie^iqAwr vwlw mMinAw-pRmMinAw[ ies ArQ ivc ieh Sbd do qrHW vriqAw jWdw hY[ ijvyN, ‘ivAwkrxy pwixin pRmwxM’ Aqy ‘vydwh pRmwxwh’, Bwv, iek-vcn ivc BI qy bhu-vcn ivc BI[

so, quk nµ: 1 ivc ‘prvwx’ (bhu-vcn) dw ArQ hY ‘mMny-pRmMny hoey’[ quk nµ: 2 ivc ‘prvwxu’ (iek-vcn) dw ArQ hY ‘v`tw’[ quk nµ: 3, 4 ivc ‘prvwxu’ (iek-vcn) dw ArQ hY ‘mMny-pRmMny qOr ’qy, prq`K qOr ’qy’[

prvwxu-prq`K[ sMswrI-GrbwrI[ BMfwrI-BMfwry dw mwlk, irzk dyx vwlw[ lwey-lwauNdw hY[ dIbwxu-drbwr, kcihrI[

ArQ:- (lokW ivc ieh i^Awl Awm pRc`lq hY ik) iek`lI mwieAw (iksy) jugqI nwl pRsUq hoeI qy prq`K qOr ’qy aus dy iqMn pu`qr jMm pey[ auhnW ivcoN iek (bRhmw) GrbwrI bx igAw (Bwv, jIv-jMqW ƒ pYdw krn l`g ipAw), iek (ivSƒ) BMfwry dw mwlk bx igAw (Bwv, jIvW ƒ irzk ApVwx dw kMm krn l`gw), Aqy ie`k (iSv) kcihrI lwauNdw hY (Bwv, jIvW nUµ sMGwrdw hY)[

ਜਿਵ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਵੈ ਜਿਵ ਹੋਵੈ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥ ਓਹੁ ਵੇਖੈ ਓਨਾ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵੈ ਬਹੁਤਾ ਏਹੁ ਵਿਡਾਣੁ ॥

pdArQ:- ijv-ijvyN, ijs qrHW[ iqsu-aus Akwl purK ƒ [ clwvY-(sMswr dI kwr) qordw hY[ Purmwxu-hukm[ Ehu-Akwl purK[ Enw-jIvW ƒ[ ndir n AwvY-idsdw nhIN[ ivfwxu-Ascrj kOqk [

ArQ:- (pr Asl g`l ieh hY ik) ijvyN aus Akwl purK ƒ BwauNdw hY Aqy ijvyN aus dw hukm huMdw hY, iqvyN hI auh Awp sMswr dI kwr clw irhw hY, (iehnW bRhmw, ivSƒ Aqy iSv dy kuJ h`Q nhIN)[ ieh bVw Ascrj kOqk hY ik auh Akwl purK (sB jIvW ƒ) vyK irhw hY pr jIvW ƒ Akwl purK nhIN id`sdw[

ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੦॥

ArQ:- (so bRhmw, ivSƒ, iSv Awidk dy QW) kyvl aus (Akwl purK) ƒ pRxwm kro jo (sB dw) mu`F hY, jo Su`D srUp hY, ijs dw koeI mu`F nhIN (l`B skdw), jo nws rihq hY Aqy jo sdw hI ieko ijhw rihMdw hY[ (iehI hY vsIlw aus pRØBU nwloN iv`Q dUr krn dw)[30[

Bwv:- ijauN ijauN mnu`K pRØBU dI Xwd iv`c juVdw hY, iqauN iqauN aus ƒ ieh i^Awl k`cy jwpdy hn ik bRhmw, ivSƒ, iSv Awidk koeI v`KrIAW hsqIAW jgq dw prbMD clw rhIAW hn[ ismrn vwly ƒ XkIn hY ik pRØBU Awp AwpxI rzw ivc Awpxy hukm Anuswr jgq dI kwr clw irhw hY, BwvyN jIvW ƒ iehnW A`KW nwl auh id`sdw nhIN [30[

ਆਸਣੁ ਲੋਇ ਲੋਇ ਭੰਡਾਰ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਪਾਇਆ ਸੁ ਏਕਾ ਵਾਰ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਕੀ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ॥

pdArQ:- Awsxu-itkwxw[ loie-lok ivc[ loie loie-hryk Bvn ivc[ Awsxu BMfwr-BMfwirAW dw itkwxw[ pwieAw-qau Akwl purK ny pw id`qw hY[ kir kir-(jIvW ƒ) pYdw kr ky[ vyKY-sMBwl krdw hY[ isrjxhwru-isRStI ƒ pYdw krn vwlw Akwl purK[ swcI-sdw At`l rihx vwlI, ayukweI qoN ^wlI[

ArQ:- Akwl purK dy BMfwirAW dw itkwxw hryk Bvn ivc hY (Bwv, hryk Bvn ivc Akwl purK dy BMfwry c`l rhy hn)[ jo kuJ (Akwl purK ny auhnW BMfwirAW ivc) pwieAw hY ieko vwrI pw id`qw hY, (Bwv, aus dy BMfwry sdw AKu`t hn)[ isRStI ƒ pYdw krn vwlw Akwl purK (jIvW ƒ) pYdw kr ky (auhnW dI) sMBwl kr irhw hY[ hy nwnk! sdw-iQr rihx vwly (Akwl purK) dI (isRStI dI sMBWl vwlI) ieh kwr sdw At`l hY (aukweI qoN ^wlI hY)[

ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥੩੧॥

ArQ:- (so) kyvl aus (Akwl purK) ƒ pRxwm kro jo (sB dw) mu`F hY, jo su`D-srUp hY, ijs dw koeI mu`F nhIN (l`B skdw), jo nws-rihq hY Aqy jo sdw hI ieko ijhw rihMdw hY (iehI hY qrIkw, ijs nwl aus pRØBU nwloN iv`Q imt skdI hY)[31[

Bwv:- bMdgI dI brkiq nwl hI ieh smJ pYNdI hY ik BwvyN krqwr dI pYdw kIqI hoeI isRStI byAMq hY, iPr BI ies dI pwlxw krn leI aus dy BMfwry BI byAMq hn, kdI mu`k nhIN skdy[ prmwqmw dy ies prbMD dy rwh ivc koeI rok nhIN pY skdI [31[

ਇਕ ਦੂ ਜੀਭੌ ਲਖ ਹੋਹਿ ਲਖ ਹੋਵਹਿ ਲਖ ਵੀਸ ॥ ਲਖੁ ਲਖੁ ਗੇੜਾ ਆਖੀਅਹਿ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਜਗਦੀਸ ॥

pdArQ:- ieku dU-ie`k qoN[ iek dU jIBO-iek jIB qoN[ hoih-ho jwx[ lK-l`K (jIBW)[ lK hovih-l`K jIBW qoN ho jwx[ lK vIs-vIh l`K[ gyVw-Pyry, c`kr[ AwKIAih-AwKy jwx[ eyku nwmu jgdIs-jgdIs dw iek nwm[ jgdIs-jgq dw eIS, jgq dw mwlk, Akwl purK[

ArQ:- jy ie`k jIB qoN l`K jIBW ho jwx, Aqy l`K jIBW qoN vIh l`K bx jwx, (iehnW vIh l`K jIBW nwl jy) Akwl purK dy iek nwm ƒ iek iek l`K vwrI AwKIey (qW BI kUVy mnu`K dI ieh kUVI hI TIs hY, Bwv, jy mnu`K ieh i^Awl kry ik mYN Awpxy au~dm dy Awsry ies qrHW nwm ismr ky Akwl purK ƒ pw skdw hW, qW ieh JUTw AhMkwr hY)[

ਏਤੁ ਰਾਹਿ ਪਤਿ ਪਵੜੀਆ ਚੜੀਐ ਹੋਇ ਇਕੀਸ ॥ ਸੁਣਿ ਗਲਾ ਆਕਾਸ ਕੀ ਕੀਟਾ ਆਈ ਰੀਸ ॥

pdArQ:- eyqu rwih-ies rsqy ivc, Akwl purK ƒ imlx vwly rsqy ivc[ piq pvVIAw-pqI dIAW pauVIAW, pqI ƒ imlx vwsqy jo pauVIAW hn[ cVIAY-cVHIdw hY, cVH skIdw hY[ hoie iekIs-iek rUp ho ky, Awpw-Bwv gvw ky[ suix-suix ky[ kItw-kIiVAW ƒ[

ArQ:- ies rsqy ivc (prmwqmw nwloN iv`Q dUr krn vwly rwh ivc) Akwl purK ƒ imlx vwsqy jo pauVIAW hn, auhnW au~qy Awpw-Bwv gvw ky hI cVH skIdw hY[ (l`KW jIBW nwl BI igxqI dy ismrn nwl kuJ nhIN bxdw[ Awpw-Bwv dUr krn qoN ibnw ieh igxqI dy pwTW vwlw au~dm ieauN hY, mwno,) AwkwS dIAW g`lW sux ky kIiVAW ƒ BI ieh rIs Aw geI hY (ik AsIN BI AwkwS qy A`pV jweIey)[

ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਪਾਈਐ ਕੂੜੀ ਕੂੜੈ ਠੀਸ ॥੩੨॥

pdArQ:- ndrI-Akwl purK dI imhr dI nzr nwl[ pweIAY-pweIdw hY, Akwl purK ƒ pRwpq krIdw hY[ kUVY-kUVy mnu`K dI[ kUVI Tis-JUTI g`p, Awpxy Awp dI JUTI vifAweI[

ArQ:- hy nwnk! jy Akwl purK imhr dI nzr kry, qW hI aus ƒ imlIdw hY, (nhIN qW) kUVy mnu`K dI Awpxy Awp dI inrI kUVI hI vifAweI hY (ik mYN ismrn kr irhw hW) [33[

Bwv:- “kUV dI pwil” ivc iGirAw jIv dunIAw dy icMqw-i&krW du`K-klySW dy toey ivc if`gw rihMdw hY, qy pRØBU dw invws-AsQwn, mwno, iek AYsw au~cw itkwxw hY ijQy TMF hI TMF, SWqI hI SWqI hY[ ies nIvyN QW qoN aus au~cI ArSI AvsQw ’qy mnu`K qdoN hI A`pV skdw hY jy ismrn dI pauVI dw Awsrw ley, ‘qUM qUM’ krdw ‘qUM’ ivc Awpw lIn kr dyvy[ ies ‘Awpw’ vwrn qoN ibnw ieh ismrn vwlw au~dm ieauN hI hY ijvyN AkwS dIAW g`lW sux ky kIVIAW ƒ BI au~Qy A`pVn dw Sok pYdw ho jwey,pr qurn AwpxI kIVI vwlI r&qwr nwl hI[ ieh BI TIk hY ik pRØBU dI mrzI ivc AwpxI mrzI ƒ auhI mnu`K imtWdy hn ijnHW aupr pRØBU dI imhr hovy[32[

ਆਖਣਿ ਜੋਰੁ ਚੁਪੈ ਨਹ ਜੋਰੁ ॥ ਜੋਰੁ ਨ ਮੰਗਣਿ ਦੇਣਿ ਨ ਜੋਰੁ ॥ ਜੋਰੁ ਨ ਜੀਵਣਿ ਮਰਣਿ ਨਹ ਜੋਰੁ ॥ ਜੋਰੁ ਨ ਰਾਜਿ ਮਾਲਿ ਮਨਿ ਸੋਰੁ ॥

pdArQ:- AwKix-AwKx ivc; bolx ivc[ cupY-cup (rihx) ivc[ joru-smrQw, ie^iqAwr, Awpxy mn dI mrzI[ mMgix-mMgx ivc[ dyix-dyx ivc[ jIvix-jIvx ivc[ mrix-mrn ivc[ rwij mwil-rwj mwl ivc, rwj mwl dy pRwpq krn ivc[ soru-rOlw, PUM-PW[

ArQ:- bolx ivc qy cu`p rihx ivc BI swfw koeI Awpxw ie^iqAwr nhIN hY[ nw hI mMgx ivc swfI mn-mrzI c`ldI hY Aqy nw hI dyx ivc[ jIvn ivc qy mrn ivc BI swfI koeI smrQw (kMm nhIN dyNdI)[ ies rwj qy mwl dy pRwpq krn ivc BI swfw koeI zor nhIN c`ldw (ijs rwj qy mwl dy kwrn swfy) mn ivc PUM-PW huMdI hY[

ਜੋਰੁ ਨ ਸੁਰਤੀ ਗਿਆਨਿ ਵੀਚਾਰਿ ॥ ਜੋਰੁ ਨ ਜੁਗਤੀ ਛੁਟੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਜਿਸੁ ਹਥਿ ਜੋਰੁ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਨ ਕੋਇ ॥੩੩॥

pdArQ:- surqI-surq ivc, Awqmk jwg ivc[ igAwin-igAwn (pRwpq krn) ivc[ vIcwir-vIcwr (krn) ivc[ jugqI-jugq ivc, rihq ivc[ CutY-mukq huMdw hY, mu`k jWdw hY[

‘ijsu hiQ .....soie’ ies quk ƒ smJx leI Sbd ‘soie’ Aqy ‘kir vyKY’ vl ^ws iDAwn dyx dI loV hY[

jpujI swihb ivc Sbd ‘soie’ hyT-ilKIAW qukW ivc AwauNdw hY:

(1)  Awpy Awip inrMjnu soie [   (pauVI 5
(2)  jw krqw isrTI kau swjy, Awpy jwxY soie[  
(pauVI 21
(3)  iqsu aUcy kau jwxY soie[  
(pauVI 24
(4)  nwnk jwxY swcw soie[  
(pauVI 26
(5)  soeI soeI sdw scu, swihbu swcw, swcI nweI[  
(pauVI 27
(6)  krih Anµdu scw min soie[  
(pauVI 37

iehnW auprlIAW qukW ivcoN kyvl pauVI 24 vwlI quk ivc ‘soie’ pihlI quk vwly ‘koie’ mnu`K leI AwiKAw hY, bwkI sB QweIN ‘Akwl purK’ vwsqy AwieAw hY[ iesy hI ArQ ƒ ‘kir vyKY’ hor p`kw krdw hY[ vyKY-sMBwl krdw hY, ijvyN:-

(1)  gwvY ko vyKY hwdrw hdUir [   (pauVI 3
(2)  kir kir vyKY kIqw Awpxw, ijv iqs dI vifAweI[  
(pauVI 27
(3)  kir kir vyKY isrjxhwru 
(pauVI 31
(4)  Ehu vyKY Enw ndir n AwvY, bhuqw eyhu ivfwxu[  
(pauVI 27
(5)  kir kir vyKY ndir inhwl [  
(pauVI 37
(6)  vyKY ivgsY kir vIcwru  
(pauVI 37

ijsu hiQ-ijs Akwl purK dy h`Q ivc[ kir vyKY-(isRStI ƒ) rc ky sMBwl kr irhw hY[ soie-auhI Akwl purK[ sMswru-jnm mrn[

ArQ:- Awqmwk jwg ivc,igAwn ivc Aqy ivcwr ivc rihx dI BI swfI smrQw nhIN hY [ aus jugqI ivc rihx leI BI swfw ie^iqAwr nhIN hY, ijs kr ky jnm mrn mu`k jWdw hY [ auhI Akwl-purK rcnw rc ky (aus dI hr prkwr) sMBwl krdw hY, ijs dy h`Q ivc smr~Qw hY [ hy nwnk! Awpxy Awp ivc nwh koeI mnu`K au~qm hY Aqy nwh hI nIc (Bwv, jIvW ƒ sdwcwrI jW durwcwrI bxwx vwlw auh pRØBU Awp hI hY)(jy ismrn dI brkiq nwl ieh inscw bx jwey qW hI prmwqmW nwloN jIv dI iv~Q dUr huMdI hY )[33[

Bwv:- Bly pwsy qurnw jW kurwhy pY jwxw jIvW dy Awpxy v~s dI g~l nhIN, ijs pRØBU ny pYdw kIqy hn auhI iehnW puqlIAW ƒ iKfw irhw hY[ so, jy koeI jIv pRØBU dI is&iq-swlwh kr irhw hY qW ieh pRØBU dI AwpxI imhr hY; jy koeI ies pwsy vloN KuMJw ipAw hY qW BI ieh mwlk dI rzw hY[ jy AsI aus dy dr qoN dwqW mMgdy hW qW ieh pRyrnw BI auh Awp hI krn vwlw hY, qy iPr, dwqW dyNdw BI Awp hI hY[ jy koeI jIv rwj qy Dn dy md ivc m~qw ipAw hY,ieh BI rzw pRØBU dI hI hY; jy iksy dI surq pRØBU-crnW ivc hY qy jIvn-jugiq suQrI hY qW ieh imhr BI pRØBU dI hI hY[33[

ਰਾਤੀ ਰੁਤੀ ਥਿਤੀ ਵਾਰ ॥ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਪਾਤਾਲ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਧਰਤੀ ਥਾਪਿ ਰਖੀ ਧਰਮ ਸਾਲ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਜੀਅ ਜੁਗਤਿ ਕੇ ਰੰਗ ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਨਾਮ ਅਨੇਕ ਅਨੰਤ ॥

pdArQ:-  rwqI-rwqW[ ruqI-ru~qW[ iQqI-iQ~qW[ vwr-idhwVy, idn[ pvx-sB pRkwr dI hvw[ pwqwl-swry pwqwl[ iqsu ivic-iehnW swirAW dy smudwie ivc[ ie~Qy ‘iqsu’ vl ^ws iDAwn dyx dI loV hY[ pihlI quk dy swry Sbd bhu-vcn ivc hn[ ‘iqsu’ iek-vcn hY, ijs dw ArQ hY: ‘swirAW dw iek~T’[ Qwip rKI-Qwp ky r~K id~qI hY, rC ky itkw id`qI hY[ Drmswl-Drm kmwx dw AsQwn[ iqsu ivic-aus DrqI au~qy[ jIA-jIv jMq [ jIA jugiq-jIvW dI jugqI, jIvW dy rihx dI jugqI (bxw id~qI) hY[

ky rMg-ies ‘ky rMg’ ƒ smJx leI hyT-ilKIAW qukW ƒ ghu nwl ivcwrnw zrUrI hY:-

(1)  jIA jwiq rMgw ky nwv[ sBnw iliKAw vuVI klwm [   (pauVI 16
(2)  iqQY Bgq vsih ky loA [ 
(pauVI 37 
(3)  jy iqsu ndir n AwveI, q vwq n puCY ky[ 
(payuVI 7
(4)  Awpy jwxY Awpy dyie [ AwKih is iB kyeI kyie [ 
(pauVI 25
(5)  eyqy kIqy hoir kryih [ qw AwiK n skih kyeI kyie [  
(pauVI 26
(6)  krmI Awpo AwpxI ky nyVY ky dUir [

iehnW swrIAW qukW ivc ‘ky’ dw ArQ hY ‘keI’; ‘n ky’ ArQ hY ‘koeI BI nhIN’[ pauVI nµ: 21 ivc ‘kyeI kyie’ vriqAw igAw hY, A~j k~l dI pMjwbI ivc BI AsIN ‘keI keI’ AwKdy hW [

ijvyN ‘ky rMg’ dw ArQ hY ‘keI rMgW dy’, iqvyN ‘ky nwv’ dw ArQ hY ‘keI nwvW vwly’, ‘ky loA’ dw ArQ ‘keI lokW dy, keI BwvnW dy’[

ky rMg-keI rMgW dy[ iqn ky-auhnW jIvW dy[ Anµq-byAMq[

ArQ:- rwqW, ru`qW, iQqW Aqy vwr, hvw, pwxI, A~g Aqy pwqwl— iehnW swirAW dy iek~T ivc (Akwl purK ny ) DrqI nUµ Drm kmwx dw AsQwn bxw ky itkw id~qw hY[ ies DrqI au~qy keI jugqIAW Aqy rMgW dy jIv (v`sdy hn), ijnHW dy AnykW qy Anigxq hI nwm hn[

ਕਰਮੀ ਕਰਮੀ ਹੋਇ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਸਚਾ ਆਪਿ ਸਚਾ ਦਰਬਾਰੁ ॥ ਤਿਥੈ ਸੋਹਨਿ ਪੰਚ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਨਦਰੀ ਕਰਮਿ ਪਵੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥

pd ArQ Ú-krmI krmI-jIvW dy kIqy krmW Anuswr[ iqQY-Akwl purK dy drbwr ivc[ sohin-soBdy hn[ prvwxu-prq~K qOr ’qy[ ndrI-imhr dI nzr krn vwlw Akwl purK[ krim-krm duAwrw, b^SS nwl[ ndrI krim-Akwl purK dI b^SS nwl[ pvY nIswxu-inSwn pY jWdw hY,inSwn l~g jWdw hY, vifAweI dw ichn (m~Qy ’qy) cmk pYNdw hY[

ArQ:- (iehnW AnykW nwvW qy rMgW vwly jIvW dy) Awpo-Awpxy kIqy hoey krmW Anuswr (Akwl purK dy dr qy) inbyVw huMdw hY (ijs ivc koeI aukweI nhIN huMdI, ikauNik inAW krn vwlw) Akwl purK Awp s`cw hY, ausdw drbwr BI s~cw hY[ aus drbwr ivc sMq jn prq~K qOr ’qy soBdy hn, Aqy imhr dI nzr krn vwly Akwl purK dI bKSS nwl (auhnW sMq jnW dy m~Qy auqy) vifAweI dw inSwn cmk pYNdw hY[

ਕਚ ਪਕਾਈ ਓਥੈ ਪਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਗਇਆ ਜਾਪੈ ਜਾਇ ॥੩੪॥

pdArQ:- kc-kicAweI[ pkweI-pikAweI[ EQY-Akwl purK dI drgwh ivc[ pwie-pweI jWdI hy, pqw lgdI hY[ gieAw-jw ky hI, A~pV ky hI[ jwpY jwie-jwixAw jWdw hY, vyiKAw jWdw hY, ^br pYNdI hY[

ArQ:- (ie~Qy sMswr ivc iksy dw v~fw Cotw AKvwxw iksY ArQ nhIN, iehnW dI) kicAweI pikAweI Akwl purK dy dr qy jw  ky mlUm huMdI hY[  hy nwnk! Akwl purK dy dr ’qy igAW hI smJ AauNdI hY (ik Asl ivc kOx p~kw hY qy kOx k~cw)[

Bwv:- ijs mnu`K au~qy pRØBU dI b^SS huMdI hY aus nUµ pihlW ieh smJ pYNdI hY ik mnu~K ies DrqI ’qy koeI ^ws &rz inbwhux AwieAw hY[ ie~Qy jo AnykW jIv pYdw huMdy hn iehnW sBnW dy Awpo Awpxy kIqy krmW Anuswr ieh inbyVw huMdw hY ik iks iks ny mnu`Kw-jnm dy mnorQ nUµ pUrw kIqw hY[ ijnHW dI imhnq kbUl pYNdI hY, auh pRØBU dI hzUrI ivc Awdr pWdy hn[ ie~Qy sMswr ivc iksy dw v~fw Cotw AKvwxw iksy ArQ nhIN[

not-au~pr d`sI ivcwr Awqmk rsqy ivc jIv dI pihlI AvsQw, ij`Qy ieh Awpxy &rz ƒ pCwxdw hY[ ies Awqmk AvsQw dw nwm ‘Drm KMf’ hY[

ਧਰਮ ਖੰਡ ਕਾ ਏਹੋ ਧਰਮੁ ॥ ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਕਾ ਆਖਹੁ ਕਰਮੁ ॥

pdArQ:-  Drmu-mnqv, krq`b[ AwKhu-d`so, vrxn kro, smJ lvo[ krm-kMm, krq`b[ eyho-iehI jo aupr disAw igAw hY[

ArQ:- Drm KMf dw inrw iehI krq`b hY, (jo au~pr d~isAw igAw hY)[ hux igAwn KMf dw krq`b (BI) smJ lvo (jo AglIAW qukW ivc hY)[

not:- siqgurU jI pauVI 34 qoN 37 qweIN mnu`K dI Awqmk AvsQw dy pMj ih`sy d`sdy hn: Drm KMf, igAwn KMf, srm KMf, krm KMf Aqy scKMf [

iehnW cwr pauVIAW ivc izkr hY ik pRØBU dI imhr nwl mnu~K swDwrn hwlq qoN au~cw ho ho ky ikvyN pRØBU nwl ie~k-rUp ho jWdw hY[ pihlW mnu~K dunIAw dy ivSy-ivkwrW vloN prq ky ‘Awqmw’ v~l JwqI mwrdw hY, qy ieh socdw hY ik myry jIvn dw kIh pRXojn hY, mYN sMswr ivc ikauN AwieAw hW, myrw kIh &rz hY[ ies AvsQw ivc mnu~K ieh ivcwrdw hY ik ies DrqI au~qy jIv Drm kmwaux leI Awey hn; Akwl purK dy dr ’qy jIvW dy Awpo Awpxy kIqy krmW Anuswr inbyVw huMdw hY[ ijnHW gurmuKW au~qy Akwl purK dI b^SS huMdI hY[ auh aus dI hzUrI ivc soBdy hn[ ie~Qy dunIAw ivc Awdr jW inrwdrI koeI mu~l nhIN r~Kdy, auhI Awdr vwly hn jo Akwl purK dy dr ’qy pRvwn hn[

ijauN ijauN mnu`K dI suriq ieho ijhy i^AwlW ivc juVdI hY, iqauN iqauN aus AMdroN ‘suAwrQ’ dI gMF KulHdI jWdI hY[ mnu~K pihlW mwieAw ivc msq rihx krky Awpxy Awp nUµ jW Awpxy pRvwr nUµ hI ‘Awpxw’ jwxdw sI qy iehnW qoN pry hor iksy ivcwr ivc nhIN sI pYNdw, hux Awpxw ‘Drm’ smJx qy AwpxI vwk&IAq nUµ vDwx dw jqn krdw hY[ iv`idAw qy ivcwr dy bl nwl Akwl purK dI byAMq kudrq dw nkSw A~KW A~gy ilAwaux l`g pYNdw hY[ igAwn dI hnyrI Aw jWdI hY, ijs dy A`gy sB Brm vihm au~f jWdy hn[ ijauN ijauN AMdr iv`idAw duAwrw smJ vDdI hY, iqauN iqauN auh Awnµd imldw hY, jo pihlW mwieAw dy pdwrQW ivc nhIN sI imldw[ Awqmk pYNfy ivc ies AvsQw dw nwm ‘igAwn KMf’ hY[

pr ies rwhy pY ky mnu`K inrw ieQy hI b`s nhIN kr dyNdw[ bwxI dI ivcwr aus nUµ au~dm v`l pRyrdI hY[ inrw Akl nwl smJ lYxw kwPI nhIN[ mn dw pihlw suBwau, pihlIAW BYVIAW vwdIAW inrI  ‘smJ’ nwl nhIN ht skdIAW[ ies pihlI GwVq nUµ, iehnW pihly sMskwrW nUµ qoV ky, AMdr nvIN GwVq GVnI hY, AMdr au~cI surq vwly sMskwr jmwxy hn[ AMimRq vyly jwgx Awidk— ieh imhnq krnI hY[ igAwn KMf ivc A`piVAw hoieAw mnu`K ijauN ijauN ieh imhnq krdw hY, ijauN ijauN gurmiq vwlI nvIN Gwl Gwldw hY, iqauN iqauN auhdy mn nUµ , mwno, sohxw rUp cVHdw hY, kwieAW kMcn vrgI hox l`g pYNdI hY, cv`gx vMn cVHn l`g jWdw hY[ au~cI surq qy au~cI Akl ho jWdI hY, mn ivc jwg Aw jWdI hY[ mnu`K nUµ dyviqAW qy is`DW vwlI soJI pY jWdI hY[ ieh ‘srm KMf’ hY[

b`s, Pyr kIh hY! mwlk dI imhr ho jWdI hY[ AMdr Akwl purK bl Br dyNdw hY, Awqmw ivkwrW vMnI foldw nhIN[ bwhr BI sB QweIN auhI isrjnhwr hI id`sdw hY, mn sdw inrMkwr dI Xwd ivc proqw rihMdw hY[ auhnW nUµ Pyr jMmx mrn dw Bau kwhdw? auhnW dy mn ivc sdw iKVwau hI iKVwau rihMdw hY[ ieh ‘krm KMf’hY[

Akwl purK dI imhr dy pwqr bx ky Aw^r pMjvyN KMf ivc jw invws huMdw hY, Bwv Akwl purK nwl iek-imk ho jWdy hn[ Dur aus joiq dI hzUrI ivc A`pV jWdy hn, jo swryAW jIAW dI sMBwl kr irhw hY Aqy ijs dw hukm swry vrq irhw hY[

ਕੇਤੇ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਵੈਸੰਤਰ ਕੇਤੇ ਕਾਨ ਮਹੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਬਰਮੇ ਘਾੜਤਿ ਘੜੀਅਹਿ ਰੂਪ ਰੰਗ ਕੇ ਵੇਸ ॥

pdArQ:-  kyqy-keI, byAMq[ vYsMqr-AgnIAW[ mhys-(keI) iSv[ brmy-keI bRhmw[ GwViq GVIAih-GwVq ivc GVIdy hn, pYdw kIqy jw rhy hn[ ky vys-keI vysW dy (ies ‘ky’ dy ArQ leI vyKo ipClI pauVI nµ:34)[

ArQ:- (Akwl purK dI rcnw ivc) keI pRkwr dy paux, pwxI qy AgnIAW hn, keI ik®Sn hn qy keI iSv hn[ keI bRhmy pYdw kIqy jw rhy hn, ijnHW dy keI rUp, keI rMg qy keI vys hn[

ਕੇਤੀਆ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਮੇਰ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਧੂ ਉਪਦੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਇੰਦ ਚੰਦ ਸੂਰ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਮੰਡਲ ਦੇਸ ॥ ਕੇਤੇ ਸਿਧ ਬੁਧ ਨਾਥ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਦੇਵੀ ਵੇਸ ॥

pdArQ:-  kyqIAw-keI, byAMq[ krm BUmI-kMm krn dIAW BUmIAW, DrqIAW[ myr-myru prbq[ DU-DR Bgq[ aupdyS-auhnW DUR BgqW dy aupdyS[ ieMd-ieMdr dyvqy[ cMd-cMdrmw[ sUr-sUrj[ mMfl dys-Bvx-ck`r[ buD-buD Avqwr[ dyvI vys-dyvIAW dy pihrwvy[ (not-‘kyqy’ puilMg hY jo ‘vys’ Sbd nwl vriqAw igAw hY[ ies vwsqy ‘dyvI vys’ dw ArQ krnw hY ‘dyvIAW dy pihrwvy’) [

ArQ:- (Akwl purK dI kudriq ivc) byAMq DrqIAW hn, byAMq myrU prbq, byAMq DUR Bgq qy auhnW dy aupdyS hn[ byAMq ieMdr dyvqy, cMdRmw, byAMq sUrj Aqy byAMq Bvn-c`kr hn[ byAMq is~D hn, byAMq buD Avqwr hn, byAMq nwQ hn Aqy byAMq dyvIAW dy pihrwvy hn[

ਕੇਤੇ ਦੇਵ ਦਾਨਵ ਮੁਨਿ ਕੇਤੇ ਕੇਤੇ ਰਤਨ ਸਮੁੰਦ ॥ ਕੇਤੀਆ ਖਾਣੀ ਕੇਤੀਆ ਬਾਣੀ ਕੇਤੇ ਪਾਤ ਨਰਿੰਦ ॥ ਕੇਤੀਆ ਸੁਰਤੀ ਸੇਵਕ ਕੇਤੇ ਨਾਨਕ ਅੰਤੁ ਨ ਅੰਤੁ ॥੩੫॥

pdArQ:-  dwnv-rwKS, dYNq[ muin-mon-DwrI irSI[ rqn sumMd-rqn Aqy smuMdr[ pwq-pwqSwh[ nirMd-rwjy[ surqI-surqW, ilv[ (not:- ies swrI pauVI vl rqw iDAwn id~iqAW ieh sp`St mlUm ho jWdw hY ik ‘kyqy’ puilMg SbdW nwl vriqAw igAw hY Aqy ‘kyqIAw’ iesqRI-ilMg SbdW nwl[ so ‘surqI’ iesqRI-ilMg hY, qy ‘suriq’ dw bhu-vcn hY)[

ArQ:- (Akwl purK dI rcnw ivc) byAMq dyvqy Aqy dYNq hn, byAMq munI hn, byAMq prkwr dy rqn qy (rqnW dy) smuMdr hn[ (jIv-rcnw dIAW) byAMq KwxIAW hn, (jIvW dIAW bolIAW BI cwr nhIN) byAMq bwxIAW hn, byAMq pwqSwh qy rwjy hn, byAMq prkwr dy iDAwn hn (jo jIv mn duAwrw lWdy hn), byAMq syvk hn[ hy nwnk! koeI AMq nhIN pY skdw [35[

Bwv:- mnu`Kw jnm dy &rz (‘Drm’) dI smJ ipAW mnu`K dw mn bVw ivSwl ho jWdw hY[ pihlW iek in`ky ijhy t`br dy suAwrQ ivc b`Jw hoieAw ieh jiv bhuq qMg-idl sI [ hux ieh igAwn ho jWdw hY ik byAMq pRØBU dw pYdw kIqw hoieAw ieh byAMq jgq ie~k byAMq v`fw t`br hY, ijs ivc byAMq ik®Sn, byAMq ivSƒ, byAMq bRhmy, byAMq DrqIAW hn[ ies igAwn dI brkiq nwl qMg-idlI ht ky iesdy AMdr jgq-ipAwr dI lihr c`l ky ^uSI hI ^uSI bxI rihMdI hY[35[

ਗਿਆਨ ਖੰਡ ਮਹਿ ਗਿਆਨੁ ਪਰਚੰਡੁ ॥ ਤਿਥੈ ਨਾਦ ਬਿਨੋਦ ਕੋਡ ਅਨੰਦੁ ॥

pdArQ:-  mih-ivc[ prcMf-qyz, pRbl, blvwn[ iqQY-aus igAwn KMf ivc[ nwd-rwg[ ibnod-qmwSy[ kof-kOqk[ Anµdu-suAwd[

ArQ:- igAwn KMf ivc (Bwv, mnu`K dI igAwn AvsQw ivc) igAwn hI blvwn huMdw hY[ ies AvsQw ivc (mwno) sB rwgW, qmwiSAW qy kOqkW dw suAwd Aw jWdw hY[

TOP OF PAGE

Sri Guru Granth Darpan, by Professor Sahib Singh